Монополияның мәнi, түсiнiгi және оның түрлерi

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

Монополияның мәнi, түсiнiгi және оның түрлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4
Монополияға қарсы . заңдар және экономиканы реттеу ... ... ... ... ... ... .. 11
Монополияға қарсы саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
Қазақстан Республикасындағы монополиялық жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... 14

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
КIРIСПЕ

«Монополия» терминi бiр немесе шектелген саны бар сатушылар нарығын сипаттау үшiн қолданылады. Монополия бәсекелестердi ығыстырып, өз көшiн арттырады және сатып алушыларға таңдау мүмкiндiгiн қалдырмайды. Сонымен бiрге ол ұсыныс көлемiн анықтап, бағаларды белгiлеу арқылы нарыққа өз ережелерiн қояды. Монополия еркiн бәсекелестiгi бар нарыққа қарама - қарсы түрде жүргiзiледi. Артықшылық тұтынушыға емес, өндiрушiге берiледi, себебi ол өнiмге бағаларды белгiлейдi. Баға мен пайда бәсекелестерден жоғары болып, қоғам және жеке топтар үшiн өте ауыр жағдай тудырады. Сфера және аймақ, кәсiпорындар арасындағы ресурстарды қайта бөлу механизмнi» тиiмдiлiгi бұзылады, экономикалық еркiндiк болмайды, тұтынушылар үшiн де. Тарихи кезеңде әр елдің экономикасына монополияның әр түрлері құрылды: Табиғи монополия және жасанды монополия. Қазақстан Республикасындағы табиғи монополияға жатады.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттің антимонополиялық қызметінің басты міндеті:
- табиғи монополия субъектінің қызметін реттеу;
- монополиялық биліктің күшейіп, еркінсуіне жол бермеу, ескерту жасау;
- мемлекеттік кәсіпорындар мен органдардың ақылы қызмет көрсету ретін бақылау;
- сәйкес құқықтық, нормативтерді әзірлеу.
Табиғи монополия субъектісі жылына бір реттен аз емес өзінің амортизациялық қоры туралы есеп беруі керек.
Нарықтық қатынастарда, табиғи монополияны мемлекет реттеу керек. Президент жарлығымен Қазақстан Республикасында 1998 жылдың шілдесінде “Табиғи монополия туралы” заң шықты. Табиғи монополияны түсіндіретін, оның қызмет етуін реттейтін көптеген құқытықты-нормативті актілер жасалды.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.

1. «Государство и бизнес» 3-ші кітап, 2 бөлім, Алматы, 2002 ж. Мамыров Н.К, Саханова А.Н, Ахметов Ш.С
2. «Экономика Казахстана» Каз.,» 1997 ж. С. Г. Майдыров.
3. «Экономическая теория» М.,» 1999 ж. А. С. Буланова.
4. «Микроэкономика» 1997 ж. Н. А. Фроловой.
5. «Экономика» 1999 ж. С. Фишер, Дорнбуш Шмаленди.
6. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Оқу құралы Бердалиев К.Б., Алматы: Экономика, 2001. – 45-67 беттер.
7. Кәсіпорын экономикасы. Оқу құралы Укибаева Г.К., Карибжанова С.А., Жезказган 2003 жыл.
8. Экономиканы мемлектік реттеу. Оқу құралы Маденов С.М., Жезказган 1998 жыл.
9. Государственное регулирование экономики Алембаев А.А., Караганда 1998 жыл.
10. Дубов И.А. Законодательная инициатива: проблемы и пути совершенствования // Государство и право 1999 год №3.
11. Региональная социально-экономическая система. Алембаев А.А., Караганда 2002 год.
12. Развитие региональной системы. Алембаев А.А., Алматы 2002 год.
13. Государство и бизнес. Мамыров Н.К., Алматы 2002 год.
14. Основы современного государства и права Казахстана. Дуйсенбаев Н.Л., Алматы 2001 год.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
........................................ 3
Монополияның мәнi, түсiнiгi және оның
түрлерi......................................... 4
Монополияға қарсы – заңдар және экономиканы реттеу…….................... 11
Монополияға қарсы
саясат........................................................
.....................13
Қазақстан Республикасындағы монополиялық
жағдай............................... 14
Қорытынды
............................................................................
......................... 17
Пайдаланған әдебиеттер
............................................................................
... 18
Кiрiспе
«Монополия» ... бiр ... ... саны бар ... нарығын
сипаттау үшiн қолданылады. Монополия бәсекелестердi ... өз ... және ... ... ... ... қалдырмайды. Сонымен
бiрге ол ұсыныс көлемiн анықтап, бағаларды белгiлеу ... ... ... ... ... ... ... бар нарыққа қарама - қарсы
түрде жүргiзiледi. Артықшылық тұтынушыға емес, өндiрушiге берiледi, себебi
ол өнiмге ... ... Баға мен ... бәсекелестерден жоғары
болып, қоғам және жеке топтар үшiн өте ауыр жағдай ... ... ... кәсiпорындар арасындағы ... ... бөлу ... ... экономикалық еркiндiк болмайды, тұтынушылар үшiн де.
Тарихи кезеңде әр елдің экономикасына монополияның әр ... ... ... және жасанды монополия. Қазақстан Республикасындағы табиғи
монополияға жатады.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... қызметін реттеу;
- монополиялық биліктің күшейіп, еркінсуіне жол бермеу, ескерту жасау;
- ... ... мен ... ... қызмет көрсету ретін
бақылау;
- сәйкес құқықтық, нормативтерді әзірлеу.
Табиғи монополия ... ... бір ... аз емес өзінің
амортизациялық қоры туралы есеп беруі керек.
Нарықтық ... ... ... ... ... керек.
Президент жарлығымен Қазақстан Республикасында 1998 жылдың шілдесінде
“Табиғи монополия ... заң ... ... ... ... ... етуін реттейтін көптеген құқытықты-нормативті актілер жасалды.
Монополияның мәнi, түсiнiгi және оның ... – грек ... ...... ... «палео» – сатамын,
яғни жалғыз сатамын деген ... ... екi ... ... Еркiн бәсеке капитализмi, бұл ХҮІІ – ХlХ ғасырлар арасы.
б) Монополистiк капитализмi, бұл ХХ ... ... осы ... iшiнде.
Жалпы капитализм өзiнiң даму жолында шаруашылықтың үш кезеңiнен,
түрiнен өттi. Олар: а) жай, ... ... б) ... ... ... ... ... шаруашылық. Мұнда капиталист – кәсiпорын
иесi – бiр ... ... ... көп ... өзiнiң бақылауында
бiрлестiрiп, жұмыс жасатқызады, ол бiр адамның ... ... ... ... тудырады.
Мануфактуралық шаруашылық. Бұл Батыс Еуропа елдерiнде ХҮІІ ... ... ... ... жартысына дейiн орын алды. Бұл да еңбек
кооперациясы, бiрақ мұнда ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылар тобы ақырғы өнiмнiң тек бiр ғана бөлшегiн
жасайды (мәшиненiң тек дөңгелектерiн, моторын, тағы басқа) ... ... ол ... ... ... ... ХҮІІІ ғасырдың соңында, ХlХ ғасырдың
ортасында Батыс Еуропада, Америка құрама Штатында ... ... ... нәтижесiнде қолөнерлiк техниканың және қол еңбектiң орнына әр
түрлi мәшинелер келедi.
Кәсiпорындарда ендi. ... ... қиын ... ... ... ... ... Мұны фабрика деп атайтын болды.
Мәшинелендiрiлген өндiрiс - техникалық төңкерiстiң негiзi болды. ХlХ
ғасырдың соңында, ХХ ... ... ... (будың орнына
электрқуаты), м¸шине жасау саласында (iшкi жануға негiзделiнген қозғағыш
мотор – ... ... ... ... ... ... ХIХ ғасырдың аяғында ХХ ғасырдың басында буржуазиялық қоғам
монополистiк сатысына өтедi. Бұл жаңа белес, жаңа ... сол ... ... ... тыс қалған жоқ. Тiптi бiр-бiрiне қарсы ... ... ... ... ойлар болды. Солардың бiрi В.И.Лениннiң
«Империализм – капитализмнiң жоғары сатысы» атты ... ... ... (империализмге) жан-жақты және обьективтi саяси-экономикалық
талдау жасап, өмiр шындығына сай ... ... ... ... –жеке қоғамдық экономикалық формация емес, капитализмнiң
жоғары сапалы сатысы және жалғасы. Капитализмнiң барлық қасиеттерiн ... ... ... жаңа жағдайға бейiмдеп пайдаланады.
Монополияның құралу негiздерi. Өндiрiстiң, капиталдау шоғырлануының
нөтижесiнде iрi және аса iрi ... ... ... Олар ... ... ... ... жүргiзе бастады, дерiнiң үстемдi билiгiн
жүргiз бастады, өйткенi iрi ... өнiм ... оны ... өз ... жинақтайды, яғни белгiлi бiр өнiмдi-тауардың денiн,
көбiн өндiретiн, оны ... тек бiр, ... 2-3 ғана ... ... шоғырланып, iрi кәсiпрындарының құрылуына ғылыми-техникалық
прогресстiң дамуы, оның жаңа ... ... ... және ... кiм жеңедi, кiмнiң шаруашылығы күштi,мықты болса, ал күштi
болатындар – iрi ... ... ... ... жаңа ... мен
өндiрiстiк қондырғыларға байланысты, яғни солар себеп болған.
Монополияның ... ... ... әр елдiң экономикасына
монополияның әр түрлерi құрылды:
а) Табиғи монополия. Сирек және орны ... ... бiр ғана ... ие ... пайдалануы. Мысалы, жер
қойнауының пайдалы қазбалары: ... ... ... жерлер. Мұндай
монополия тұрақты болады. Қазақстанда табиғи монополияға жатады: халыққа
коммуналды қызмет (сумен, газбен,электр ... ... ... ... әуе ... ... обьектiлерi. Мұнайды, мұнай өнiмiн,
газды тасу, байланыс ... ... ... ... ... ... ... қымбат бағалы заттар, қымбат
бағалы металлдар.
Бұл ... ... ... ... және баға ... саясатқа
сәйкес қатаң бақылайды және реттеу шараларын жүргiзедi.
б) жасанды монополия – бiреулердiң қолында белгiлi бір ... ... ... тек ... және сату нарығы болады. Бұл кездейсоқ,
тұрақты және жалпыға бiрдей болуы мүмкiн.
Кездейсоқ монополия сатушыға, ... ... ... ... ... пен
сұраныстың уақытша тиiмдiлік қатынастары болғанда, болмаса, өнiмдi өндiрiп
сату үшiн өте қолайлы жағдай, мүмкiншiлiк болса ... ... ... ... ... ... ... бұл экономикалық тиiмдiлік
артықшылық тұрақты болмайды.
Тұрақты ... ... – iрi ... ... , ... ... өздерiне қаратқан. Мысалы, ағылшынның «Ост- Инд», Германияның
«Ганза» компаниялары.
ХIХ ғасырдың аяғында тұрақты монополияның ... ... ... ... ... конгломераттар.
Картель – бұл өнеркәсiптiң бұл саласындағы бiрнеше кәсiпорындарының
одағы. Бұған қатысушылар құрал- жабдыққа және ... ... ие, ... болады. Өнiмдi нарықта өздерi өткiзедi, сатады, бiрақ жалпы
өндiрiлетiн өнiмдегi әр қайсысының ... ... сату ... ... тағы басқа туралы өзара келiсiм болады.
Синдикат – бұл бiр ... өнiм ... ... ... ... ... кезектi материалдық жағдайлар, ресурстар әр
қайсысының өз меншiгiнде қалады, ал дайын өнiмдi өткiзетiн ... ... ... ... тауарды сол сатады.
Трест – бұл монополияда құрал–жабдық. ... өнiм, ... ... ортақ меншiгi болып саналады
Концерн – бұл сөз жүзiнде бiрiне – бiр тәуелсiз кәсiпорындардың ... ... ... ... Мұнда бас фирма басқаларына
қаржылық бақылау жүргiзедi.
Конгломерат – бiрнеше ... және ... бiр ... ... жоқ ... бiрлестiгi.
Жалпыға бiрдей монополия формасы пайда болды осы ХХ ... ... ... ... ... ... жағынан да кәсiпкерлердiң
бiрлестiгiне бағындыру ... ... ... ... көп ... ... ... және сатып алушылар болып
саналады. Мұнда (мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... ... және сатып алушылар болып саналады. Мұнда
мемлекеттiң өзi iрi ... ... ... ... ... ... шаруашылықта, қоғамда кездеседi – монополия – жеке
өзi сатып алушының ... ... ... маңызды секторын қолдау
саясатында, мысалы, ауыл – ... ... ... өзi сатып алады.
Екi жақты монополия – белгiлi бiр нарықта тауарды ... ... ... сатып алушылардың қарсыласуы.
Капиталистiк экономиканы монополияндыру өндiрiстiк ғылыми – ... ... ... ... Бiрақ, кейiнгi уақытта
ғылыми- тхникалық революция басқа да үрдiс ... ... – ол ... ... ... ... ... кәсiпорындардың ролiн жоғарлату.
Дамыған елдерде шаруашылықтың 70-80% шағын және орташа ... ... ... ... «Шағын бизнесті» ұлттық өнiмнiң жартысына
жақынын өндiредi. Жаңа технология мұнда өндiрiсте тез және көп енгiзiледi,
қолданылады. Қазақстан ... да ... ... шағын және орташа
кәсiпорын құруға молынан мүмкiншiлiк ... ... ... ... тек ... ... ... болады, егер тек бiрнеше iрi кәсiпорындар белгiлi бiр арнайлы
тауарларды сол қалыптасқан бағамен ұсынады, сатады. ... ... түрi ... а) ... б) ... в) ... ... дифференциялау дегенiмiз- әрбiр тауардың орнын басарлық, оның
бәсекелігiнде болатын басқа тауар –субститут барлығы.
Жалпы бұрынғы бытыраңқы, еркiн бәсекенiң орнына ... ... ... ... және ... ... ... монополиялардың арасындағы бәсекелiк орналасады. Оның негiзгi
мақсаты – басқаларға қарағанда пайданы көбiрек табу.
Қазiргi ... ... ... дүниежүзiлiк нарықта ... ... ... ... арасы. Монополизмді бәсекелiк күрестiң
жаңа әдiстерi пайда болуда. Монополизмге дейiн бағалық бәсеке болды, яғни
бәсекелiктiң ... гөрi ... баға қою ... ... ... оны
нарықтан ағыстыру. Бұл монополизм уақытында сирек ... ... ... тәуекелдiгiнен бағаны өзгерткеннен гөрi өндiрiстiк қуаттардың
өнiм шығаруын ... ... амал ... Тiптi ... де ... бiршама тұрақты күйiнде қалады да, экономикалық өрлеулер
кезеңiнде артады.
Бірақ, баға ... ... ... ... сөз ... Ол ... ... болады, яғни өнім нарық құжаттарында жарияланған бағалардан
біршама төмен бағамен өткізіледі.
Монополистік ... ... ... ... ... ... беріп, қызмет көрсетудің маңызы арта түсуде. Бұл ғылымиө
техникалық ... ... ... ... Оның іс - қарқыны олардың
бәсекелік қабілетінің шешуші шарты
Әр алуан жаңалықтар енгізулі бәсекелік күресте аса күшті қару ... ... Сала ... ... ... ... да қатысып, ерекше
шиеленіседі.
2. Салааралық ... ... ... ... Мысалы,
«тұтынушылардың доллары үшін» және капиталды пайда аз ... оны көп ... ... ... ... үшін.
3. Монополиялар «бөгде – аутсайдер» деп ... яғни ... ... кәсіпорындармен үнемі күресте болады. Күрестің
айлалы, жауыздық әдістерге толы көптеген түрлерін қолдана отырып,
«бөгделерді құртып жібереді»
4. Орта ... алу ... ... ... ... үстем пайда үшін
күрес тоқталмайды.
5. Бәсеке ұлттық нарықта ғана емес ... ... ... ... ... ... ... әрдайым қауіпті сипатта
болады. Бір саладағы монополиялар, саланы бүтіндей ... тек өз ... ... үшін ... шаруашылықтағы бәсекенің мәні - монополдық үстеме жоғары
пайда түсіру. Монополиялардың өзара ... ... ... ... ... ... несиесіз қалдыру. Қарсыласушы
жұтағанша бағаны төмендету, сосын ... ... ... ... ... мамандарды өзіне тарту, қаржыдан жайсыздандыру,
үкімет ... үшін ... тағы ... ... ... ... үстемдігін монополиялық бағада
монополиялық пайдада жүзеге асырады.
Монополиялардың қолына орасан зор ... ... ... ... салалық бәсекені тежей алады және өз өніміне қойылатын баға жөнінде
нарыққа белгілі бір шекке дейін өз ... ... ... баға ... - ... жеке дара немесе көбінде
басқа концерндермен мәмілесіп қоятын бағасы. ... бұл ... ... құнынан да және өндіріс бағаларынан да жоғары ... ... ... құнынан төмен болады.
Монополиялық баға екі түрде болады.
Біріншісі – монополиялық жоғары баға. Бұл жоғарғы бағамен монополиялық
кәсіпорын өзі ғана өндіріп, өзі ... ... ... ... Бұл
тауарды басқа кәсіпорындар өндірмейді. Сондықтан тұтынушылар, оның ... ... да, ... ... болады.
Екіншісі – монополиялық төменгі баға. Бұл тауарларды өндіруге қажетті
материалдардың, шикізаттың, бөлшектердің бағасы. Оны ... ... ал ... ... тек ... монополиялық кәсіпорындар.
Олар, осы жағдайды пайдаланып, төмен бағамен өздеріне керекті материалдарды
алады. Ал бұлар ... ... ... ... ... Ол өндірістің
тоқтауына апарады.
Монополиялық бағалар дәрежесіне сұраныс пен ұсыныстың ара-қатынастары
әсер етеді. Алайда, монополистер ... ... ... жағдайдың өзінде
де тауарлардың бағасын жоғары ұстай алады. Өйткені, бағаның тиісті дәрежесі
келісім- шарт жасау ... іске ... Баға ... ... ... ең ... қолына көшеді. Дегенмен, бұған қауіп ... бар- ... ... ... ... ... сатып алатын тауарларлың(бөлшектер, шикізат,
материалдар) бағасы. ... ... ... ... болады. Бірақ,
мұның да шегі бар. Ол мұндай тауарларды сататын ... ... ... ... қамтамасыз етіліп тұруы қажет, яғни бұдан
төмен болмауы керек. ... ... ... да ... Оның ... құнының өзгеруі.
Монополдық пайда – ол ... ... ... ... ... ... баға) айырмасы. Мұнда сатып алушылар ... ... бір ... ... ... жібереді. Оның негізі ... ... ... ... ... ... жоғарғы пайданың жолдары:
- жұмысшыларға төмен жалақы төлеу, оларға қажетті тауарларды жоғарғы
бағамен сату;
- монополдық кәсіпорындарда еңбек өнімділігін жоғарлату;
- ... ... ... ... ... сол елдерде өндірілетін
құн.
Монополияның әлеуметтік-экономикалық салдары.
- Көтерме пайданы моноподық кәсіпорындар, өндірілетін тауарлардың
сапасын жоғарлатпай – ақ, ... ... ... ... Ол ... тек ... ... туралы келіссе болғаны. Бұл техникалық
және басқадай прогресске экономикалық қызықтыруды қолдауы керек
еткізбейді, уақытша ... да, ... ... ... туғызады.
Бірақ та, күрделі инновация (өндірісті жақсарту) жасайтын тек ірі
бизнес.
- Тауарларға сұранысты көбейту үшін ... ... ... ... жасанды түрде азайтады.
- Сатылатын тауарларға монополдық жоғары баға қо- ... ... ... ... өмір ... төмендеуінің басты себебі
болып саналады.
- Монополия белгілі бір өнімді тек өзі ғана ... ... ... ... ... ол өзі ... ... заттарға алуды жасанды
түрде азайту арқылы сатушылардың өнім ұсынушы монополдық сұраныстан
арттырады. Бұл олардың сататын ... ... ... ... ... туғызады. Бұл бағаның деңгейі қоғамдық қажетті
еңбек шығынынан төмен болады.
- Монополия сатылатын және ... ... ... ... жоғарылай беруіне ықпал жасайды. Оны «бағаның
қайшысы» деп атайды. Мұның мәні- ауылшаруашылық өнімдерінің ... ... ... ... ... Бұл ... ... алады, шаруашылықты индустрияландыру және техникалық қайта
қаруландыру кезеңінен бері.
Монополияға қарсы – зандар және ... ... – тың ... ... ... барынша жетілдірілген деп
есептелінеді, оның бұрыннан келе ... ... бар. Ол «үш ... үш
негізгі заңдар актілеріне бағындырылған:
1. Шерман заңы (1890 жыл). Бұл заң ... ... бір ... ... үстемдік етуге, баға
жөнінде келісімге келуге тыйым салады.
2. Клейтон заңы (1914 ж) - ... ... ... іс -
әрекеттеріне, баға алалаушылығына ( барлық жағдайда емес, тек
күнделікті бәсекенің ерекшелігіне байланысты), ... ... ... ... Робинсон – Пэтмэн заңы (1936 ж) – баға алалаушылығы «баға
қайшысы» тағы басқа ... ... ... шектеуге тыйым
салады.
1950 жылы Клейтон заңына Селлер- Кефовер түзетуші қабылданды,
заңсыз бірігу ұғымы пысықталды. ... ... алу ... ... салынды. Егер Клейтон заңымен ірі фирмалардың көнбеу бірігуіне
кедергі қойылса, Селлер – ... ... ... ... ... қарсы заңдарды жүзеге асрушы мемлекеттік ... ... ... ала ... Біріншіден, заңды қатал сақтап отыру,
екіншіден «парасаттылық ... ... ... көп жағдайларды трестерге
қарсы заңдардың (мысалы Шерман заңы) ресми жалпы түрде жазылғаны сонша,
АҚШ федеральдық соты осы ... ... ... іс ... ... да ... келісімге келуші екі жақты жатқыза алады. ... ... ... тек жөнсіз, ақылға сыймайтын сауданы
шектеулер ғана Шерман заңының қолдану сферасына ... ... ... ... мен ... ... ... ( мемлекеттің қандай да
болсын араласуы, ... ... ... ... ... ... ... әкеліп соғады) арасындағы жіңішке соқпақ жолда өзін
тең ұстауға тиісті. Монополияға ... ... ... ... бір ... ... топтардың есебінен барынша жеңілдік
жасаудың орнына бәсекені қолдау ... ... ... үшін ... қарсы реттеу
математикалық құралдарды және жалпы Э. Чемберлиннің. ... тағы ... ... жетілмеген бәсеке концепциясының
барлық теориялық аппаратын ... ... ... ... ... монополистік шектеулерді болдырмау үшін тек ... ... оның ... алатын жұмыстарды да жүргізеді. Мысалы, Әділет
министрлігі трестерге қарсы заңдар, компаниялардың бірін-бірі ... ... ... ... ... бар ... материалдар басып
шығарады. Мысалы, бір немесе бірнеше кәсіпорындардың рыноктағы басымдылығы
фактісі туралы қорытындыға негіз болатын белгілер ... бір ... – 33%, ... үшін – 50%, ... үшін – 66,6%. Айта ... ... қарсы заңдар «Үлкен бизнестің» ірі корпорацияларына қарсы
бағытталмаған, өйткені бір ... ... оған ... деп ... бола алмайды. Монополияға қарсы заңдар тиімді бәсекені бұзатын
шектелген іс ... ... ... Егер ... экономикада
уағыздалатын қосымша шығындар мен қосымша пайданы салыстыру ... онда ... ... монополияға қарсы реттеуге байланысты
болатын ... ... ... ... экономикадағы монополистік
тенденцияларды шектеуге ... ... ... ... ... саясат
Ірі монополдық бірлестіктердің рынокты түгелдей өздеріне бағындыру іс-
әрекеттері шағын және орта ... ... ... ... туындырады. Бұл жағдай мемлекеттің экономикаға араласуын
талап етті. АҚШ- та, Батыс мемлекеттері монополияға қарсы аңдарды ... ... ... ... ... бастады.
Америка Құрама Штатында экономиканы монополяландыруға қарсы бірінші заң
– «Акт Шермана» , 1890 жылы қабылданған. Ол ... ... ... ... ... кедергі келтірсе, оны заңсыз деп санады. «Акт
Клейтона» (1914 жыл) ... ... ... ... салған.
Қазіргі уақытта барлық мемлекеттерде осындай монополияға қарсы заңдар
қолданған. Сол арқылы олардың ... шек ... ... ... мына бағыттарда араласады, бақылау жүргізеді:
а) Мемлекет жоғарғы деңгейде салық салу ... ... ... ... ... нәтижесінде әлеуметтік жағдайға
тигізетін ... ... ... басу және ... ... ... ... қысым жасау үшін бағаға бақылау қойылады.
в) Монополияның бірлестіктердің мемлекет меншігінде болуы. ... ... ... ... ... элетрокүшімен жабдықтау, темір жол
монополдың кәсіпорындар болса, ... ... ... ... ... ... бағаға, өндірістің көлеміне,
фирмалардың реттелетін салаларға кіруін, одан ... ... ... Бұл ... болады коммуналдық кәсіпорындарда, көлікте, қаржы
рынокта. Бұл құрал-жабдық мемлекет меншігінде ... да, ол ... ... ... ... ... ... қарсы саясат
арқылы. Бұл саясат, әсіресе. Жоғары деңгейде шоғырланған салаларға қарсы
қолданылады. Монополияға арнайы заң және ... ... ... ... ... ... және ... тауарлардың түріне,
көлеміне бақылау, шек қояды. Ақша айналымы, несие, ... ... ... ... ... екі ... ... экономикалық және
әлеуметтік.
Экономикалық реттеудің сферасында қамтылады бағаға, тауардың түрлеріне,
типтеріне, фирмалардың салаларға кіру және шығу ... ... ... ... – суды және ... тазарту бағдарламасы,
ядролық энергетиканың, дәрілердің, көліктің, ойыншықтың қауіпсіздігін
қамтамасыз ету.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... монополиялық
бәсекелестік жетілмеген экономикалық күрес кездеседі. Қазақстан нарығында
ірі монополистерге АҚ «АТКЕ», АГПО «Суканалы», ГКП «Алматы горгаз», ... ... ... ААҚ ... ЖАҚ «Эйр Қаз.», «Қазақойл».
2002 жылы Антимонополиялық комитеттің ... ... ... ... ... ... үшін және монополиямен айналысып,
антимонополиялық заң ... ... үшін ... айыппұл 115422595,7
теңге, оның 63032352,6 теңгесі ... ... Бұны ... үшін ... ... ... ... құралдарын жасау зауыты» мен жеке «Азап»
кәсіпорындары электр энергиясын аз беріп және ... ... ... ... антимонополиялық заңды қолдана ... ... ... ... ... тоқтатылған өндіріс, экономикалық шығындар,
жұмыскерлердің төленбеген жалақысын қайтаруды бүйырды. Ал ... ... ... ... ... тарифтерден жоғары бағамен
сатқан. Баға дискриминациясы мен антимонополиялық зақды бұзу «Қазақстан әуе
жолы» компаниясында кездесті.Онда ... ... әуе ... ... ... есе жоғарылап сатылған. Қазақстан
Республикасындағы ең ... ... ... ... ... айында
болды. Ашық акционерлік қоғам Қазақстан Республикасында ... ... 1997 жылы ... ... ... ... Көптеген
жерлерде кездескен үлкен қылмыс орын алды. Ол мемлекеттік мекемелердің өз
қызметтері үшін көп ... ақша алуы ... ... бірге «Аптеба»
кәсіпорнының тарифтерін көтеріп, ... ... ... ... тенге
табыс түсіргендігі анықталды. Ірі момнополиялық кәсіпорындарға жататын
«KEGOC», ... және ... ... ... ... ... ... есеп береді. Олар еңбекақы мен амортизациялық
төлемдерге жұмсалатын шығындар ... ... ... ... дұрыс көрсетпегендіктен қызмет көрсетілімдеріне бағаны
жоғарылатады. ... ... мен ... ... болуына қарамастан
қазіргі кезде көптеген қылмыстар жасалып жатыр.
2004 жылғы «Табиғи монополия және бәсекелестікті ... ... 18 ... ... ... ... мен ірі фирмалардан
заңсыз түрде табыс ... ... ... ... жағдайда:
«Кәсіпкерлердің заңды білмеуімен, әдейі жасауымен» түсіндірді. 2003 ... ... ... ... 240 ... ... ... мен халықаралық стандарттағы бухгалтерлік
есеп мәліметтерін ... ... ... ... соттық реформа жетіліп жатыр. 2004 жылы әрә ... ... ... болып, 12 шағымдық өтініштер ... Оның ... ... ... ... ... тек ... қылмыс ғана
емес, сонымен бірге әкімшілік құқық бұзушылық та көбейіп барады. 2003 жылы
900 әкімшілік құқық бұзушылық ... 2004 жылы ... саны ... ... көбейіп отырған жетілмеген бәсекелестікті дамыту әрекеті
энергетикалық сектор, телекоммуникация, ... ... ірі ... ... отыр. Осындай ерекше сенімдерге байланысты «Табиғи ... ... ... ... ... ... астам арнайы нормативті
құқықтық актілерді ... ... ... көшу ... болдырмау үшін қолданылатын әдіс. Энергетикалық ... ... ... ... базасын құру, өңдеуді
автоматтандыру жетілген ... ... оны ... ... ... мен ... ... (мемлекет бекіткен жоғарғы
шегінен әрі қарай), ұсыныстың көлемдік азаюын болдырмау.
Қорытынды.
Монополия бәсекелікті жоймайды, тек ... ... ... ... ... ... ... қатар оның елеулі кемшіліктері бар.
Рыноктық процестерді дайындықсыз ... ... ... кейбір
салаларының монополиялануына әкеліп соғады. «Өзімен өзі ... ... ... бәсекеге айналады. Монополия, жоғарыда атап өткендей,
бағаға деген белгілі бір билікті ... Ал бұл ... әр ... ... ... ... ... өндірістің басым бөлігін басып алу
(капитал мен өндірістің шоғырлануы мен ... ... және ... ... ... тапшылықтар жасау тағы басқа ... және ... ... ... ... ... ... іс тәжірибені шектеп
экономиканың тиімділігін арттыруға бағытталған.
Қазiргi уақытта бәсеке ... ... ... ... ... АҚШ-пен Жапония арасы. Монополизмді бәсекелiк күрестiң
жаңа ... ... ... ... ... бағалық бәсеке болды, яғни
бәсекелiктiң бағасынан гөрi төмен баға қою ... ... ... ... ағыстыру. Бұл монополизм уақытында сирек болатын құбылыс. Ендi
монополиялар тәуекелдiгiнен бағаны ... гөрi ... ... шығаруын азайтып,не көбейтiп амал ... Тiптi ... де ... бiршама тұрақты күйiнде қалады да, экономикалық өрлеулер
кезеңiнде артады.
Монополия ... ... ... ... монополиялық бағада
монополиялық пайдада жүзеге асырады.
Монополиялардың қолына орасан зор күш-қуат жинақталу ... ... ... ... ... алады және өз өніміне қойылатын баға жөнінде
нарыққа белгілі бір шекке дейін өз ... ... ... ... ... и ... 3-ші ... 2 бөлім, Алматы, 2002 ж. Мамыров
Н.К, Саханова А.Н, ... ... ... ... Каз.,» 1997 ж. С. Г. Майдыров.
3. «Экономическая теория» М.,» 1999 ж. А. С. Буланова.
4. ... 1997 ж. Н. А. ... ... 1999 ж. С. ... ... ... Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Оқу құралы Бердалиев
К.Б., Алматы: Экономика, 2001. – 45-67 ... ... ... Оқу ... Укибаева Г.К., Карибжанова С.А.,
Жезказган 2003 жыл.
8. Экономиканы мемлектік реттеу. Оқу құралы ... С.М., ... ... ... регулирование экономики Алембаев А.А., Караганда
1998 жыл.
10. ... И.А. ... ... ... и ... // ... и право 1999 год №3.
11. Региональная социально-экономическая система. Алембаев ... 2002 ... ... региональной системы. Алембаев А.А., Алматы 2002 год.
13. Государство и ... ... Н.К., ... 2002 ... ... ... ... и права Казахстана. Дуйсенбаев
Н.Л., Алматы 2001 год.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚШ-тың әлемнің ең қуатты еліне айналуы30 бет
Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу6 бет
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі АҚШ экономикасының дамуы42 бет
Мемлекеттің монополияға қарсы саясатының мақсаттары мен әдістері26 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Монополия және монополиялық билік23 бет
Монополия мен табиғи монополия12 бет
Монополия табиғаты және монополияға қарсы саясаттың маңызы20 бет
Монополия туралы26 бет
Монополияның жалпы мәні мен түрлері19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь