Кәсіпорын капиталының құрылуы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ӨНДІРІСТІК КАПИТАЛДАР ЖӘНЕ КӘСІПОРЫНДАР ҚЫЗМЕТІ.НІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ НӘТИЖЕЛЕРІ 5
2 КАПИТАЛДЫҢ ШЕҢБЕР АЙНАЛЫМЫ ЖӘНЕ АЙНАЛЫСЫ 11
2.1 Кәсіпорынның қаржы нәтижесін қалыптастыру 16
2.2 Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының негіздері 20
3 ШАРУАШЫЛЫҚ ЖҮРГІЗУШІ СУБЪЕКТІЛЕРДІҢ
СЫНЫПТАМАСЫ 25

ҚОРЫТЫНДЫ 26

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 30

ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасының заңына сәйкес кәсіпорындар өзінің құрылуы барысында, яғни шаруашылық қызметпен айналысу үшін белгілі бір мөлшерде мүліктерге ие болуы тиіс. Осы жоғарыда аталған мүліктердің ақшалай өлшемге айналдырылғандағы жиынтығы ұйымның меншікті капиталы болып саналады. Кәсіпорын алғашқы құрылған кезде оның капиталы Қазақстан Республикасы заңында қаралған мөлшерден кем болмауы тиіс және де ол сол ұйымның құрылтайшыларының, акционерлерінің ақшалай, заттай және басқадай түрде қоғамға қосқан үлестерінен құралады. Бұл сома, яғни кәсіпорынның капиталы осы ұйымның қызметі барысында тапқан таза табысы және басқа да көздерден, тегін түскен мүліктер мен ақшалай қаржылар есебінен өсіп отырады.
Жалпы кәсіпорынның есебін жүргізу барысында жұмыс істеп тұрған, қызмет атқарушы яғни қолданыстағы капиталы және оның құрамы мен құрылымы бухгалтерлік баланстың активінде көрсетілсе, ол капиталдың қаржыландыру көздері баланстың пассивінде көрсетіледі.
Ұйымның барлық мүлкі (қызмет атқарушы капиталы) айналыстан тыс және айналыстағы активтер болып екіге бөлінеді. Мүліктерді қызмет атқару мерзіміне қарай «негізгі (айналымнан тыс) активтер» және «айналымдағы активтер» деп екіге бөледі.
Негізгі (айналымнан тыс) активтер негізгі құралдардан, материалдық емес активтерден, қаржылық (ұзақ мерзімді) инвестициялардан, аяқталмаған құрылыстан құралады. Жалпы айналымнан тыс активтер кәсіпорынның материалдық-техникалық базасын жасауға және дамытуға арналады.
Ал айналымдағы активтер кәсіпорынның қызмет атқаруы барысында пайда табуға негізделеді. Соған сәйкес олардың қатарына ақша қаражаттары, қысқа мерзімдік қаржылық салымдар, тауарлық-материалдық қорлар, дебиторлық борыштар және басқа да активтер жатады.
Кәсіпорын мүлкі оның негізгі құралдары мен айналымдағы қаржыларының құнынан құралады. Ұйымның меншікті капиталының көздері болып мыналар саналады:
– жаргылық капитал;
– резервтік капитал;
– бөлінбеген пайда.
Кәсіпорындар өздерінің қызмет атқаруы барысында меншікті қаржыларынан басқа қарыз қаражаттарында пайдаланады. Ал олардың қатарына қысқа және ұзақ мерзімді несиелер, қарыздар, алынған аванстар және басқа да кредиторлық борыштар жатады.
Жарғылық қор меншік иесінің (кәсіпорынның) жарғысында қаралған қызметтерін қамтамасыз ету үшін инвестициялық қаржылардың сомасы болып табылады.
Меншік иесінің тиісті құқығымен жауапкершілігіне қарай ұйымның жарғылық қоры мынадай түрлерге бөлінеді:
Кәсіпорындардың (толық серіктестік, сенім серіктестігі, жауапкершілігі шектеулі серіктестік, қосымша жауапкершілігі бар серіктестік, жабық және ашық акционерлік қоғам) жарғылық капиталы.
Өндірістік кооператив мүшелерінің мүлік жарналары (үлестері).
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


1. «Кәсіпорын туралы» Заң. Алматы, 2006
2. Горфинкель В.Я., Швандар Б.А. Кәсіпорын экономикасы, Москва, ЮНИТИ-ДАНА, 2000.
3. Дүйсембаев М. Кәсіпорын экономикасы. Алматы: Экономика, 2004
4. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. Алматы: Экономика, 2005
5. Қалдыбаев О., Темірбаев А. Кәсіпорьш экономикасы. Оқу құралы. - Алматы, «Санат», 2002.
6. Оқаев Қ.О., Дюнова Е.М. Нарық жағдайындағы өнеркәсіптік кәсіпорын экономикасы. - Алматы, 2001.
7. Раицкий К. А. Кәсіпорын экономикасы, Москва, 2003.
8. Сейітқазиева А.М., Бекназарова А.Т. Кәсіпорын экономикасы және кәсіпкершілік. Оқу құралы, - Алматы, «Тұран», 2001.
9. Сейтқазиева А.М. және басқалар. Кәсіпорынның инвестициялық іс-әрекеті.- Алматы, «Экономика», 2004.
10. Оразалин К.Ж. Кәсіпорын экономикасы. Алматы, 2007
11. Құлпыбаев С., Ілиясов Қ. Қаржы. Алматы, 2007
12. Балабанов И.Т. Қаржы негіздері. М., 2000
13. Мейірбеков А. Кәсіпорын экономикасы. Алматы, 2005
        
        Курстық жұмыс
Тақырыбы: Кәсіпорын капиталының құрылуы
Мазмұны
| |Кіріспе |3 |
|1 ... ... және ... қызметі-нің қаржылық |5 |
| |нәтижелері | |
|2 ... ... ... және ... |11 ... ... нәтижесін қалыптастыру |16 ... ... ... ... ... |20 |
|3 ... ... субъектілердің |25 |
| ... | |
| ... |26 |
| ... әдебиеттер тізімі |30 |
| ... | ... ... ... сәйкес кәсіпорындар өзінің құрылуы
барысында, яғни шаруашылық қызметпен айналысу үшін ... бір ... ие ... ... Осы ... ... ... ақшалай өлшемге
айналдырылғандағы жиынтығы ұйымның меншікті ... ... ... ... құрылған кезде оның капиталы Қазақстан Республикасы
заңында қаралған ... кем ... тиіс және де ол сол ... ... ... ... және ... түрде
қоғамға қосқан үлестерінен құралады. Бұл сома, яғни кәсіпорынның ... ... ... барысында тапқан таза табысы және басқа да көздерден,
тегін түскен мүліктер мен ақшалай қаржылар есебінен өсіп отырады.
Жалпы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... яғни қолданыстағы капиталы және оның құрамы мен ... ... ... ... ол ... ... ... пассивінде көрсетіледі.
Ұйымның барлық мүлкі (қызмет атқарушы капиталы) айналыстан тыс ... ... ... ... ... ... ... атқару
мерзіміне қарай «негізгі (айналымнан тыс) активтер» және «айналымдағы
активтер» деп ... ... ... тыс) активтер негізгі құралдардан, материалдық
емес активтерден, қаржылық (ұзақ мерзімді) ... ... ... ... ... тыс активтер кәсіпорынның материалдық-
техникалық базасын жасауға және дамытуға арналады.
Ал айналымдағы активтер кәсіпорынның ... ... ... ... негізделеді. Соған сәйкес олардың қатарына ақша ... ... ... ... ... ... ... және басқа да активтер жатады.
Кәсіпорын мүлкі оның негізгі құралдары мен айналымдағы қаржыларының
құнынан құралады. ... ... ... ... ... мыналар
саналады:
– жаргылық капитал;
– резервтік капитал;
... ... ... ... ... ... ... қаржыларынан
басқа қарыз қаражаттарында пайдаланады. Ал олардың қатарына қысқа және ... ... ... ... ... және ... да кредиторлық
борыштар жатады.
Жарғылық қор ... ... ... ... қаралған
қызметтерін қамтамасыз ету үшін инвестициялық қаржылардың сомасы болып
табылады.
Меншік иесінің ... ... ... қарай ұйымның
жарғылық қоры мынадай түрлерге бөлінеді:
Кәсіпорындардың (толық ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі бар серіктестік, жабық және
ашық акционерлік қоғам) жарғылық капиталы.
Өндірістік кооператив мүшелерінің мүлік жарналары (үлестері).
1 ... ... және ... ... нәтижелері
Кәсіпорындардың өндірістік және коммерциялық қызметі ... ...... және ... ... пайдаланумен
байланысты болады. Өндірістік капиталдардың бұлай ... ... ... және дайын өнімді жасаудағы қатысуының ... ... ... ... процесінің
материалдық-техникалық негізі болып табылады. Нарықтық экономика жағдайында
өндірістік құрал-жабдықтардың алғашқы қалыптасуы, олардың ... ... ... ... ... отыруы қаржылардың тікелей қатысуымен жүзеге
асырылады: олардың көмегімен еңбек құралдарын сатып алу, ... ... ... келтіруді жүзеге асыратын арнайы мақсатты ақша қорлары
құрылып пайдаланылады. Қаржының ... ... ... ... ... капиталдарының) тұрақты толық айналымы
болып отырады. Бұған өндірістің натуралдық-заттай элементтерін – ... мен ... ... ... алу, ... немесе олардың орнын
толтыру үшін қаржы ресурстарын авансылау жолымен жетеді. Еңбек құралдары
мен ... ... ... құн ... ... өндіріс құрал-
жабдықтары негізгі және айналым капиталдары болып табылады.
Қазіргі жағдайда ұзақ пайдалану айналымынан тыс ... ... бірі – ... емес ... ... емес активтер –
жылдық жиынтық табыс алу үшін ұзақ мерзімді (бір ... ... ... ... материалдық емес объектілер. Олардың кәсіпорын активтерінің
құрамында пайда болуы нарықтық қатынастарға көшуге, шаруашылықты жүргізудің
дүниежүзілік практикасына жақындастыру ... ... ... отыр.
Негізгі өндірістік капиталдар мен материалдық емес ... ... ұзақ ... бойы ... және ... ... біртіндеп, бөліп-
боліп тозығына қарай жаңа өнімнің құнына ... Көшу ... ... ... ... ... ... ал бұл үлестің
ақшалай көрінісін амортизациялық аударымдар деп атайды.
Жұмыс істеп ... ... ... ... негізгі және
айналым капиталдарының орны өнімді (қызметтерді) сатқаннан кейін және
тиісті ... ... ... ... Бұл ... ... ... тозған негізгі капиталдардың орнын толтыру үшін
қаражаттар қалыптастырылады, ал ... ... ... ... басқа
бөлігі айналым капиталдарының құрамына кіретін ... ... ... ... Жаңа кәсіпорыңдарды құру немесе
оларды кеңейту кезінде ... ... ... ... ... сатудан түскен қаржылай қаражаттарды тарту есебінен
қалыптасады; мемлекеттік кәсіпорындар үшін – бұл бюджет пен ... тыс ... ... ... бір бөлігі басқарудың
жоғарғы буындарының – бірлестіктің, ассоцияцияның, ... ... ... ... ... ... Соңғы уақытта қаржыландырудың көзі ретінде шетелдік ... ... ... ... істеп тұрған кәсіпорындарда өндірістік капиталдардың өсімін
қаржыландырудың көзі кәсіпорынның қарамағында қалдырылатын және тікелей ... ... ... ... ... – өңдірісті дамыту қоры
(қорлану қоры), өндірістік және әлеуметтік даму қоры, қаржы ... ... ... ... ... таза табыс (пайда) болып табылады.
Осы мақсатқа сонымен ... банк ... ... капиталдарды
қаржыландыру үшін ұзақ мерзімді, айналым капиталдарын ... ... ... ... ... ... ... көбейтудің
көзі бұдан басқа, кредиторлық берешек пен тұрақты пассивтердің өсімі
(жалақы, ... ... ... ... ... ең ... ... тәлемақылары бойынша берешектің басқа түрлері) болып
табылады.
Сөйтіп, өндірістік капиталдарды жасау мен оның ... ... ... ... және қарыз қаражаттарына топтастыруға болады.
Айналым қаражаттарының аса ... ... ... ... ... ... табылады, өйткені олардың болуы, сақталымдылығы, ... ара ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің меншікті қаражаттарына
құрылтайшылардың алғашқы жарналары, ... ... және ... (пайда) жатады.
Алғашқыда шаруашылық жүргізуші субъектілерді құрған кезде ... ... емес ... ... ... сатып алудың
көзі жарғылық капитал болып табылады. Оның ... ... ... жүзеге асыру үшін қажетті жағдайлар жасалады. Жарғылық капиталдың
көлемі бухгалтерлік баланста қамтылып көрсетіледі және ... ... ... ... алғашқы критерийі қызметін атқарады.
Кейінгі негізгі капиталдарды сатып алуға шаруашылық қызмет нәтижесінде
кәсіпорында ... ... ... ... ... ең алдымен өнім
өткізуден алынатын түсім-ақша құрамындағы амортизациялық аударымдар мен
табыс (пайда) жатады.
Мемлекеттік кәсіпорыңдарда ... ... ... көзі ... ... ... мен ... бюджеттен
тыс қорлар, ал мемлекеттік емес кәсіпорындарда акционерлік ... ... ... одан әрі дамыту кәсіпорындардың ішкі ресурстары
мен тартылған ... ... ... ... ... ... ... орналастырудан, еңбек ұжымы
мүшелерінің, заңи және жеке тұлғалардың жарналарынан алынған ... ... ... ... ұзақ ... несиелері,
негізгі капиталдарды қаржы лизингі негізінде сатып алу және ... ... ... капиталдардың қалыптасуы кәсіпкерлік қызмет бастауының
объективті алғышарты болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... мен ... қызметтер) нысанында көрінеді.
Өндірістік капиталды ... ... ... қаржылық
көрсеткіштермен сипатталады және ... ... ... ... Бұл ... ... (жұмысты, қызметті) өткізуден
түскен табыс (түсім-ақша) мөлшерінде, кәсіпорынның шығынында айқындалады.
Түсім-ақшаның ... ... ... ... өнім ... ... өткізуге жұмсаған шығындарының (ақшалай жұмсалымдарының) ... ... ... ... ... ... бойынша
"өнім (жұмыс, қызмет) өткізуден алынған ... ... ... алынған табыс қамтып көрсетіледі, ол тауар-материалдық ... ... ... ... ... ... ... басқа, қосылған құнға салынатын салықты, акциздерді, басқа
салықтар мен ... ... ... ... және сату ... шегерімдерді алып тастағаннан кейінгі сыйақы ... ... ... ... және ... ... алынған табысты да
қамтиды.
Өнім өткізуден алынған табыс пен оның өзіндік құны арасындағы айырым
жалпы ... ... ... бұл ... бойынша өзіндік құн ... ... ...... бір ... кезең шығыстарын
құрайды, атап айтқанда:
... және ... ... ... және ... ... ... өткізуге (тауар-материалдық босалқы қорларды сатуға) байланысты
шығыстар;
... ... ... ... ... ... ... және пайыздар бойынша басқа шығыстар) ... ... ... пен ... ... ... айырым негізгі қызмет
бойынша сальдоланылған қаржылық нәтижені ... ... және ... ... табыс (немесе зиян) " деп аталады.
Негізгі емес қызметтен алынған табыс (немесе ...... ... ... ... ... бағалаудан және т.с.с. алынған
қаржылық нәтиже.
Негізгі қызметтен алынған табыс (зиян) пен ... емес ... ... ... ... салық салынғанға дейінгі кәдуілгі
қызметтен алынған ... ... ... Одан корпорациялық табыс
салығы шегерілгеннен кейін салық салынғаннан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... болған зиянға түзетілген
ол кәсіпорынның таза табысы болып табылады.
Табысты бөлудің тәртібі де ... ... ... жүрген сызбасына
байланысты. Мәселен, Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ақы ... ... ... заңмен белгіленген тауар-материалдық
босалқы қорларға, еңбек-ақыға, ... ... ... ... қорларға аударылатын аударындарға, сақтық төлемдеріне
және басқа ... ... ... ... бойынша сызба
қабылданған ("Корпорациялық табыс салығын" қараңыз).
Басқа сызбаларда бұл шығындар жалпы табысқа кіріктіріледі және ... ... ... жатады. Салықтарды төлегеннен кейінгі табыс, бұл
нұсқада еңбекке ақы төлеуге және ... ... және ... ... ... мен ... ... қызметінің нәтижелері
жеке көрсеткіштер бойынша тиісті есепте қамтып көрсетіледі. Бұдан басқа,
ақша ... ... ... есеп жасалады, онда бұл қозғалыс үш
бағыт бойынша көрсетіледі:
– операциялық қызметтен (шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... қызметтен (ұзақ мерзімді активтердің құрамы мен
мөлшеріндегі өзгерістерді тудыратын);
– қаржылық қызметтен (меншікті капитал мен ... ... мен ... ... ... әрқайсысы бойынша ақша түсімдерінің нақтылы түрлері,
тиісті қызметтің нәтижелерінде ... ... ... мен көбеюуі немесе азаюы
көрсетіледі. Қаражаттардың құрамы, олардың көздері және ... бір ... ... ... ... ... ... (пайданы) бөлудің негізге алынатын қағидаттардың бірі – ол
біріншіден, ең алдымен мемлекет алдындағы ... ... ... ... екіншіден, меншікті ұлғаймалы өндірістің қажеттіліктерін
тиісті қаражаттармен қамтамасыз ету; үшіншіден, кәсіпорынның ... ... ... тәуекел едәуір өсіп отырған жағдайда
мұның маңызы ерекше.
Табыстың (пайданың) сан қырлы ... ... ... ... негіздеріне көшуіне қарай күшейе түсуде. Істің мәні ... ... ... ... пен ... ие ... әр түрлі меншік
нысанындағы кәсіпорындардың бюджетке салықтар және ... да ... мен ... төлегеннен кейін қалған пайданы қай ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектісінде табыстар мен пайданың толып
жатқан жүйесі іс-әрекет етеді. "Қосымша құн" мен "пайда" категорияларының
экономикалық ... іс ... ... ... категориясының "қосымша
құн" категориясынан айырмашылығы оның ақы төлеуге жұмсалатын ... ... ... ... құн ... ... игіліктерде және оған
жұмсалған қажетті шығындардың айырмасы ретінде анықталады.
Жалпы табыс кәсіпорын иелерінің табысы және жалдама ... ... ... ... ... деп ... Егер барлық табыстан
жалақыны шегеріп тастаса, онда ... ... ... ... ... шеңбер айнаымы және айналысы
Тауар айналысы сферасының салаларында ... ... ... ... ... өткізуден түскен түсім-ақша" категориясының
орнына "тауар айналымы" категориясы пайдаланылады. Тауар айналымының ... ... ... ... ... ... айырбастаумен
байланысты болатын экономикалық қатынастар құрайды. Шетелдік ... ... ... көбінесе "жалпы табыс" атауы пайдаланылады.
Алайда, бұл осы атаудың өте кең баян ... ... ... ... ... ... жасалған құнды немесе ... ... таза ... ... ... мен есеп ... практикасында жалпы табыс деп
сауда үстемелерінің (жеңілдіктерінің) сомасын, қоғамдық тамақтануда сауда
үстемелері мен қымбаттаудың ... ... ... көшкен кезде «капитал» сөзі жиі қолданылады,
сонымен қатар ... деп кез ... ... ... Рас, ... ... болмасын, ол өзінің қозғалысын белгілі ақша ... ... ... ақшанын және ақшанын капитал ретіндегі айырмашылығы бар.
Акша өз бетінше капитал бола ... ... егер ақша ... айырбасын Т-А-
Т формуласымен қызмет көрсетсе, онда олар бұл ... ... ... ... ... ... кұралы ретінде қолданса, яғни алғашкы
салынғанға карағанда көп кұн алу үшін ... онда ақша ... бола ... ... À', ... À'= À + ΔÀ, ал À' = À + ΔÀ, ал ΔÀ – бұл ... ... арта өсуі. Осы алғашқы құннан өсімшені қосымша күн ... «m» ... ... ақша ... және ақша капитал ретінде алғашқыда бір-бірінен тек
біркелкі емес ... ... ... капиталға айналуынын басты шарты – ақша иегерінің ... ... табу ... ... ол жаңа кұнды касауға қабілетті, одан
да көп, өзінің бай-тұрғасынан кұнды жасайды. Сондай тауарға – ... ... ... және ... ... қоғамдық өндірісі тоқтамайды. Кұн
сайын адам қандай да бір өнімді тұтынады. Қоғам тұтынуды тоқтатпайды. ... де ... ... ... тұтынатын өнімдерді үнемі жаңартып отыру
қажет. Өндірістің тұрақты жаңалану процесін ұдайы өндіріс дейміз. Ұдайы
өндіріс жай және ... ... ... жыл ... ... ... ... жәй өндіріс дейміз. Өндірістің жыл сайын көбірек, ... ... ... ... ... Осы ... өнірістің есебінен
өндіріс ауқымы өсе түседі.
Өндіріс ауқымның өсуі қосымша құн есебінен жүзеге асады.
Мысалы. Айталық, кәсіпкер жыл басында өндіріске 800 С. ... ...... ... (тұрақты капитал — «С»), ал жұмыс кұшіне
(өзгермелі капитал - «V») - 200 V теңге ақша бірлігін ... Жыл ... ... құны ... ... + 200v + 200m = 1200 ақша бірлігі
Келесі жылы кәсіпкер өндіріс ауқымын арттыруға бел ... ... 100 ... ақша ... ... ... жұмсап, қалғаны 100 теңге
тұтынуға кетеді.
80с + 20v = 100 ... ... ... + 200v + 200m = 1200 ... ақша ... ... (тұтынуға кетеді)
Тұрақты және өзгермелі капиталдың арасында 100 ... ... ... ара қатынасына пропорционалды түрде жүзеге асады. Осы жағдайда бұл
арақатынас 4с : 1v тең. Демек, тұрақты ... ... 80 m, ... ... ... 20 m ... Егер қосымша құн нормасы
100% деңгейінде қалса, онда жыл ... ... өнім құны ... ... ... + 220v + 220m = 1320 тенге ақша бірлігі.
Егер келесі ... ... ... ... осылай бөлу процесі
қайталанса, онда өндіріс көлемі тағы да ... ... ... ... процесі жалғасып, қосымша кұнның бір бөлігі жыл сайын функционалды
капиталға айналып отырады. ... ... ... ... ... ... ... факторлары:
- қосымша кұнның нормасы;
- қызмет атқаратын капитал мөлшері;
- еңбек өнімділігінің ... ... құн ... қорлану және тұтыну арасындағы пропорция.
Осы аталған факторлардың барлығыда бір мезгілде жүзеге ... ... ... оның ... ... ... капиталдың
құн бойынша (С:V) құрылымы өзгереді, яғни өндіріс құрал жабдығын (С) ... ... ... ... Ал, ... күшін (V) сатып алуға
жұмсалатын капитал үлесі азаяды, себебі, кәсіпкер ... ... ... ... барынша ұмтылады. Капиталдың
техникалық құрылымы өзгеруінің нәтижесі – бұл С мен V ... ... ... ... ... саны ... санына катынасы.
Капитал үнемі қозғалыста болады. Ол мынадай екі түрде болады:
материалдық-заттық және ... ... ... – ақша пайда болады, сол
ақшаға тағы да ... ... ... және тағы ... ... бермек.
Капитал өзінің қозғалысында үш сатыдан өтеді.
Ақшалай түрі. Өнімдік түрі. ... ... | | ... | | |
| А–Т | | ... |
| ... |
| | | ... | | |
| | | |
| І ... ІІ ... ІІІ саты ... ... ... ... саласы
өнімдік саласы)
Демек, капиталды қозғалыс ретінде түсіну керек, оны тыныштықтағы ... ... ... капитал өз козғалысында қалыпты жағдайда үш сатымен үш
түрге ие ... ... ... ... ... ... ... функционалды түрден басқасына ауысуы және оның бастапқы түріне оралуы
капиталдың шеңбер айналымы дейміз.
Капитал өз ... ... ... және екі ... сатысынан
өтеді. Ол өз айналымын белгілі уақыт кезеңінде жасайды.
Капитал шеңбер айналымының жеке акті ... ... ... ... ... айналымы дейміз. Барлық авансыланған капиталдын ... ... пен ... ... ... жиынтық уақыты – капиталдың
айналым ... ... ... ... ... ... айналымының бірлігі ретіндегі өлшем
деп, «О»-әрпімен белгілесек, қайбір капиталдын ... ...... ... ... ... – «п»-әрпімен белгілесек, онда осы
капиталдың айналым саны мынаған тең :
Егер капиталдың айналым уақыты 3 айды ... ... ... бір ... 4 айналым жасайды.
Өндіріске қатысатын әртүрлі ... пен ... ... ... ... ... және ... деп жіктейміз (бұрын
капиталды тұрақты және өзгермелі деп белгенбіз).
Негізгі капитал өнімді капиталдын бір ... ... ... ... ... машина, станок, үйлер мен алып кұрылыстың құнына еніп кетеді.
Оның ерекшелігі ... ол ... ... өзінің кұнын бөлшектеп
енгізіп отырады. Егер станок (машина, ірі үйлер, алып кұрылыстар) 10 жыл
қызмет ... ал оның құны 100 мың ... тең ... онда ол 1 жылда
ендірілген өнімге 0,1-ге өзінің ... ... ... енгізу процесін
амортизация дейміз. Табиғи тозу өндіріс процесінің әсерінен ғана болып
қоймайды, оған ... ... әсер ... ... ірі ... ... ... тозудін екі түрі бар:
1) бұрынғы конструкциядағыдай машинанын пайда болуы, ... ... ... конструкциядағыдай машинанын пайда болуы, бірак одан
өнімділеу және үнемділеу.
Техникалық прогресс негізгі ... ... ... дейін оның
моралдық тозуын жеделдетеді. Моралдық тозуға кеткен ... ... ... ... ... шығынды қысқа мерзімде қайтару үшін, кәсіпкерлер
жедел амортизациялық жүйені кенінен колдануға мәжбүр. Негізгі ... ... ... ... айналымынан соң қайтарылады.
Амортизациялық төлемдер өнімнің өндірістік шығындарына енеді және оның
өткерілуінен кейін кәсіпорын есебінде ақшалай қор ... ... ... ... ... қор негізгі капиталды толық
қалпына келтіруінде ... ... ... оның ... ... қолданылады.
Казіргі жағдайда негізгі капиталды жедел амортизациялауды жүзеге асыру
– қорды ... және ... ... өзгерістердін басты
құрамы ретінде болады.
Негізгі капиталды түрлері бойынша (станок, жабдықтар, көлік кұралдары,
ірі үйлер және т.б.) ... ... ... ... ... жоюды
мемлекет бекітеді. Негізгі капиталды жедел амортизациялық жоюдын мөлшерін
өзгертуді барлық дамыған елдерде кеңінен қолданылады және ол ... ... ... ... ... болып табылады.
Негізгі капиталдан баска айналмалы капитал бар. Ол шикізат, жанар-май,
қосымша материалда, электроэнергияда және жұмыс ... ... ... ... ... ...... таралған, кең түрде қабылданатын, сонымен қатар
түрліше маңызды қолданылатын көп ... ... ... кең ... құнына ие болуды кез келген ақша ... ... ... ... алуды көрсетеді.
Кәсіпорынның табысы олардың активтерінің ... ... ... көбеюіне әкелетін міндеттемелердің кемуі. «Табыс» ұғымы жалпы
мемлекетте (ұлттық табыс), кәсіпорындарда (жалпы ... таза ... ... ... ... ... жеке табыс) болып қолданылады.
Кәсіпорынның жалпы табысына ақшалай түсім тауарларды сату және ... ... ... ... ... ... мүліктік
бағалылықты сатудан, несие берілгендегі алынатын тиісті проценттер және
басқа да ... және ... ... ... қолданылатын «таза табыс» ұғымы ... ... және ... ... ... ... ... саналады.
Экономикалық теорияда табыс деп тұрақты және нарықтық субъектілердің
қарамағына ... ... ... ... ақша ... ... Табыс алудың
шарты – бұл қоғамның пайдалы ... Бұл ... ... ... ... Мына төмендегі табыстардың түрлерін айыруға болады:
– Жалпы табыс (ЖТ) – бұл ... ... ... ... ақшалай сомасы. Ол тауар бағасын тауар мөлшеріне ... Орта ... (ОТ) ... ... (ЖТ) өнім ... ... бөлу
(К)
.
– Шекті табыс (ШТ) – бұл өнім ... ... ... ... жалпы
табыстың үстелуі
.
Шекті табыс шығарған ... ... өнім ... ... ... ... Және де ... құнмен ұштаса отырып,
кәсіпорынды ұлғайту мүмкіндігінде құндық бағдарлар қызмет етеді.
Таза пайда экономикалық санатының маңызды және кез ... ... ... ... ... ... ... Нарықтық қатынастарда
пайда экономикалық санаты ретінде құрылған материалдық өндіріс ... ... ... ... ... ... ... түсімі болып табылады.
Пайда дегеніміз – тауар өткізуден және қызмет ... ... ... пен оны ... және ... ... ... айырмасы. Былайша
айтқанда, пайда – бұл өндірістің ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші. Кез
келген кәсіпорында жалақы ұжымға оның жұмсаған еңбегінің бір бөлігінің ... ... ал оның ... ...... ... өнім
немесе құн жағынан алғанда, пайда құрайтыны осыдан көліп ... ... ... өндірісінің болуы мүмкін емес. Шынында да, сатқанда бұйым тек
жұмсалған ... ғана ... ... ... ... ... бұйым
шығарудың қажеті не?
Шынында да, кәсіпорын қорлануының ... неге ... ... бір ... ұжым қажет болып отырған өнім өндіруді арттырып, оның
сапасын жақсартып, ассортиментін кеңейтсе, егер ... ... ... ... азайтылса, пайда мөлшері де өседі. Демек, бұл ... ... ... ... ... ... және есептеулік болып бөлінеді. Жалпы баланстық пайда
мынадан құралады:
– тауарлы өнімдерді сатудан түскен пайда;
... ... ... ... ... ... және
қызмет көрсетуден түскен пайда немесе зиян;
– сатылатыннан тыс ... ... ... ... ... Оған ... ... сыйлықтар және т.б.
Есептеулік пайда – бұл негізгі өндірістік және айналмалы нормативтік
қорларды және ... ... ... ... бюджетке түсетін
жалпы баланстың пайда.
Пайда жоспары бағалар мен келісім-шарттар, салыстырмалы және ... ... ... негізінде жасалады. Пайда көлемін анықтау тікелей
есептеу немесе талдау әдістерімен жүргізіледі. Пайданы тікелей есептеу
әдісімен ... ... ... жеке ... ... ... ... түсетін ақшалай түсім және оның өзіндік құнының арасындағы айырмасы
болып табылады.
Пайда белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды.
Екіншіден, пайда ынталандыру нысанына ие болады. Оның мазмұны, ол бір
жолғы қаржы ... және ... ... ... негізгі
элементтері болып табылады.
Үшіншіден, пайда бюджеттің түрлі деңгейін қалыптастырудың бірден-бір
көзі. Ол ... ... ... түседі және басқа да табыс ... ... ... ... үшін ... пайдаланады.
Нарықтық экономика жағдайында пайданың маңызы орасан зор. Оны алуға
ұмтылу тауар өндірушілерді өнім ... ... ... оған ... ... ... көрсетеді.
Кәсіпорынның пайдасы әр түрлі қызмет есебінен алынуы мүмкін. Барлық
пайданың жиынтық ... ... ... ... ... ... негізгі
жиынтық элементтері болатындар:
– өнімді сатудан, қызмет ... ... ... ... ... ... ... сол сияқты басқа да ... ... ... пайда;
– өткізуден тыс операциялардың қаржы нәтижелері.
Кәсіпорынның пайдасы екі көрсеткішке байланысты: өнім ... және ... ... ... ... өнім ...... пен ұсыныстың
өзара іс-қимылының нәтижесі. Еркін бәсеке жағдайында нарықтың баға құрылымы
заңының ... өнім ... не ... не ... болуы өндірушінің немесе
сатып алушының ... ... ... ... ол автоматты түрде теңеседі.
Пайданы үлестіру объектісі кәсіпорынның баланстың пайдасы ... Оны ... ... бір ... бюджетке жолдау деп түсінуге
болады. Пайданы үлестіру заңдылығы – салық және ... да ... ... ... деңгейде бюджетке түсетін бөлігі. Пайданы үлестірудің бағытын
анықтау, ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Пайданы үлестірудің принциптері:
– кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық және қаржы қызметі нәтижесінен
алынған пайданы шаруашылық субъектісі ретінде ... пен ... ... ... ... ... бөлігі салық және алым ретінде бюджетке
түседі, мөлшерлеменің өзгеруі мүмкін емес. Салықтың ... ... ... ... және ... ... ... заңды түрде
белгіленеді;
– салықтан кейінгі кәсіпорынның қарауында қалатын пайда мөлшері өнім
көлемінің артуы және ... және ... ... оның ... ... ... кәсіпорынның қарауында қалатын пайда әуелі кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ал ... тек тұтынуға кетеді.
Кәсіпорынның қарауында қалатын барлық пайда екі ... ...... ... ... және тұтыну процесіне қатысады.
Екіншісі – тұтынуға пайдаланатын пайда үлесін ... ... ... ... ... ... пайдаланудың қажеті жоқ. Мүлікті көбейтуге
байланысты пайдаланбай қалған пайда қалдығының үлкен маңызы бар және алдағы
жылдардағы ... ... ... ... ... ... ... бағытталады.
Бөлінбеген пайда кең мағынада пайда ретінде тұтынуға пайдаланған және
өткен жылдардағы пайдаланбаған пайда кәсіпорынның ... ... ... үшін ... ... бар болуын дәлелдейді.
Кәсіпорындарда пайданы үлестіру және пайдалану тәртібі оның жарғысында
тіркеліп қойылады және оны ... ... ... ... жүргізуші субъектілер қаржысының негіздері
Шаруашылық жургізуші субъектілердің қаржысы – бірыңғай қаржы жүйесінің
құрамды бөлігі және ... ... ... ... ... ... құрайды, материалдық және материалдық емес
игіліктер ... және ... ... ресурстарының негізгі бөлігі
қалыптасатын қоғамдық өндірістің ... ... ... ... ... ... аса маңызды сферасын, атап айтқанда, жасалатын қоғамдық
өнімді, ұлттық табысты және ... ...... қажеттіліктерін,
өндірістік емес сфераның материалдық шығындарын қамтамасыз етудің көздерін
алғашқы бөлуді қамтитындықтан бұл ... ... ... негізгі,
бастапқы бөлігі болып табылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы қаржы жүйесінің сферасы
ретінде қоғам экономикасының ... ... ... мұнда
материалдық және материалдық емес игіліктер жасалады. Шаруашылық жүргізуші
субъектілер ... ... ... материал, еңбек және қаржы
ресурстарын көпшілік бөлігі шоғырландырылады, бұл ... ... ... ... ... етеді.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының болуы, жалпы ... ... ... ... өмір сүруімен және экономикалық
зандардың іс-әрекетімен байланысты.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы ақша ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық
заңдардың талаптарына сәйкес оны жүзеге ... ... ... ... шаруашылықты одан өрі дамытуға қажетті ақшалай ... ... бөлу және ... үшін қолданылады. Даму ... ... ... маңызды экономикалық инструменті,
экономиканы қайта құрудың ... ... ... табылатын шаруашылық
жүргізуші субъектілердің берік өрі жақсы қалыптасқан қаржыларысыз мүмкін
емес. Өндірістік қатынастардың бір ... ... олар ... ... ... ... ... буындары шаруашылық қызметінің
тиімділігіне тікелей әсер етеді.
Шаруашылық ... ... ... өзіне қоғамдық –пайдалы
қызметтің сан алуан ... ... ауыл ... ... ... ... сауда, дайындау, геологиялық барлау,
жобалау қызметін, халыққа тұрмыстық қызмет көрсетуді, байланысты, тұрғын үй-
коммуналдық қызметтерін, түрлі ... ... ... ... ... ... маркетинг және басқа қызметті жүзеге асыратын
кәсіпорындардың, фирмалардың, қоғамдардың, ... ... ... мен ... шаруашылық органдардың, шаруашылықаралық,
салааралық, кооперативтік ұйымдардың, мекемелердің қаржыларын кіріктіреді.
Ұлттық шаруашылықтың әрбір ... ... бұл ... ... ... туындайтын елеулі айырмашылықтары бар. Бірақ
сонымен бірге барлық салалардың қаржысының мәні мен оны ... ... ... бұл ... ... ... ... бірыңғай экономикалық заңдарға байланысты. Мұның бәрі олардың барлығын
қосалқы категорияға – жалпы "қаржы" категориясы ... оның ... ... ... ... ... біріктірудің
мүмкіндігі мен қажеттігін алдын ала анықтайды.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы жалпы ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілер қаржысының бөлгіштік функциясының
ерекшелігі қаражаттардың жеке-дара ... ... ... ... құны белгіленген экономикалық нормативтер (салық
мөлшерлемелері, амортизациялық аударымдардың нормалары, несие үшін ... ... ... ... ... өзі ... ... өндіріс
процесінде құнды бөлу және қайта бөлуге қатысуын айқындайды. ... ... ... ... ... ... бөлу ... ұдайы
өндірістік тұжырымдамасын да іске асырудың басты ... ... ... ... жай және ... ... кезінде материалдық және ақша
қаражаттарының ауыспалы айналымы процесінде олардың қозғалысы ... ... ... болып табылады. Бұл үшін кәсіпорындар өнім
өндіру мен оны өткізудің жоспарлары, ... мен ... ... ... нормативтер негізінде уақыттың белгілі ... ... мен ... көлемін жасайды; шығыстардың шамаланған
меншікті қаржы ресурстары, басқа ұйымдар мен өз қызметкерлерінің уақытша
тартылған ... банк ... ... ал ... жағдайда
бюджеттен бөлінетін қаражаттар есебінен жабылатынын анықтайды.
Бөлу – өндіру мен ... ... ... буын. Бұл процесс
кәсіпорындардың өнім өткізуден ... алуы және оны ... ... ... және таза табысты (пайданы) жасауға
пайдалану арқылы болып жатады. Табыстың ... бір ... ... бөлу
ретінде орталықтандырылған қорларга – мемлекеттік бюджетке, бюджеттен тыс
қорларға түседі, ал ... ... ... ақы төлеуге, ... ... ... және ... ... шығындарды
қаржыландыруға шаруашылықтың қарамағында қалады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... ... ... рөл ... есепсіз және бақылаусыз
шаруашылық жүргізуге болмайды. Ақшамен ... тек ... ... ... ғана емес, сонымен бірге оның басқа субъектілерімен,
жоғарғы ұйымдармен және қаржы-кредит ... ... ... да ... ... ... арасындағы өзара
қатынастарда бақылау жеткізілім тауарларға, ... ... ... ... ақы ... ... ... Қаржы-кредит органдарымен
өзара іс-әрекет кезінде бақылау бюджет алдындағы міндеттемелердің ... банк ... ... және ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің қаржысы сферасындағы сан алуан
қатынастар олардың шаруашылық қызметі процесінде басқа шаруашылық жүргізуші
субъектілермен болатын ... ... ... ақша ... ... әр түрлі кәсіпорындармен және ұйымдармен (олар: өнім
өткізуден түсім-ақша алу, ... тыс ... ... шығындарды төлеу, шарт міндеттерін бұзған кезде айыппұл
төлеу және алу, бағалы қағаздарды ... ... ... мен ... ... инвестициялау, олар
бойынша дивидендтер мен пайыздар төлеу және алу ... ... ... ... өзінің еңбек ұжымымен (бұл қатынастар еңбекке ақы төлеуді, сыйлық
қорын жасауды, табысты ... бөлу және ... ... жәрдемақылар төлеуді, сонымен бірге қызметкерлердің
қаражаттарын тартуды (бағалы қағаздар сату кәсіпорынның қаржы
ресурстарын ... үшін ... ... ... ...... ... төлеу, бюджеттен қаржыландыру
кезінде, мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алған кезде, сондай-ақ
олар бойынша төлемдер алғанда, ... ... мен ... ... ... ... бұл тобы банк несиелерін алу,
оларды қайтару, несиелер ... ... ... ... ... ... бір төлем мен бос ақшаны беру, банк өткізетін
бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... сақтык, органдарымен – мүлікті, қызметкерлерді, коммерциялық және
коммерциялық емес тәуекелді сақтандыру жөнінде;
– жоғары ұйымдармен – ... ... бөлу ... ... ... қайта бөлу кезінде, жалгерлік төлемдер
бойынша және басқалары);
– құрылтайшылармен (бұл ... ... ... қалыптастыру үшін қаржы жарналарын (салымдарын) төлеу
кезінде, соңдай-ақ кәсіпорынның пайдасын бөлгенде және оның ... ... ... ... ... ... қалыптасады) және
т.с.с.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысына, бір жағынан, жалпы
қаржылардың экономикалық ... ... ... ... ... ... түрлі сферасындағы қаржылардың қызмет етуіне байланысты
ерекшеліктер тән. Сонымен бірге бұл қаржыға тән мынадай ... ... ... ... ... ... олардың нысандары мен мақсатты
арналымының сан алуандығы;
2) өндірістік құралдардың (капиталдардың) ... ... және ... көбейтумен және қайта белумен байланысты қатынастардың
пайда ... ... ... – бұл ... ... элементі, олар
өндірістің өзі сияқты үздіксіз қозғалыста болады; сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қызметінің кез келген
мезетінде өндірістік құралдар материалдық-заттай және ақша нысанында ... ... ... ... ... ... ... әсер ету
мүмкіндігі;
4) шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы бүкіл қаржы жүйесінің
айқындаушы ... ... ... ... ... ... қаржысы деп өнім (жұмыс,
қызметтер көрсету) өндіріп, сату кезінде ақшалай ... ... ... ... бөлумен және пайдаланумен байланысты экономикалық
қатынастарды айтады.
3 Шаруашылық жүргізуші субъектілердін ... ... ... құрамына материалдық өндірістің
барлық кәсіпорындары және нарықтық экономика жағдайында өзінің қызметін
коммерциялық есеп негіздерінде ... ... ... емес сфераның бір
бөлігі кіреді.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер – кәсіпорындар мен ұйымдар (фирмалар,
компаниялар, фермер шаруашылығы, шаруашылық серіктестіктері, ... ... ... және ... ... әр ... ... сыныпталады және оларды не ол, не бұл түрі ... ... ... ұйымдастырудың сипатына елеулі өсер етуі
мүмкін (сурет 5).
Межелеудің ең ... ... ... мен ... қызмет
сфераларының біріне – материалдық немесе материалдық емес (өндірістік емес)
сфераға жатқызу болып ... ... ... ... ... ... тіршілік әрекетінің негізі болып табылатын
материалдық өнімдер мен игіліктерді жасайды. Бұл ... ... ... ... оның ... ... (өндірістік тұтынудың өнімдері) тұтынылады,
басқа бөлігі түпкілікті тұтынуға, соның ішінде ... емес ... ... ... емес сфера қызметінің нәтижелері қызметтердің
нысанын ... ... ... ... ... ... процесімен тоқайласады, яғни олар қордалауға, сақтауға жатпайды.
Қоғамдық өндірістің екі сферасының аталған қағидалы айырмашылықтары
бұл сфералардың ... ...... ... ... құнының жасалу процестеріндегі қаржы қорларының қозғалысы кезінде
де, ... ... ... нәтижелерін қалыптастыру – қорланымдарды,
табыстарды немесе пайданы бөлу және ... ... де ... ... ... сфера қорларының қозғалысында өндірістік босалқы
қорларды, аяқталмаған өндірісті жасаумен, дайын өнім және ... ... ... емес ... басқа процесстердің ... ... орын ... деп кәсіпорын қызметі тиімділігінің ең басты экономикалық
көрсеткіші аталады. Оның екі түрі бар:
– кәсіпорынның тапқан пайдасының ... ... және ... ... ... ... тапқан пайдасының сатылған өнімнің өзіндік құнына
қатысы.
Кәсіпорын қызметінің тиімділік деңгейін ... үшің ... ... табыс, пайда) кеткен шығындар немесе пайдалалған ... ... ... өлшемдестігі пайдалылықты немеге
толығынан пайдалылық ... ... ... ... өлшеу екі нұсқада дайдаланады. Бұл
пайданың ағындағы шығындарымен қатынасы (кәсіпорын шығындары, өзіндік ... ... ... ... ... қорлар және айналым қаражаты).
Бұл екі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің бірнеше пайдалылық көрсеткіштері
қолданылады. Өнімнің пайдалылығын барлық сатылған өнімнің және оның ... ... ғана ... ... Бірінші жағдайда ол өнімді
сатқандағы пайданың және оны өндіруге және ... ... ... ... ... сатылған өнімнің пайдалылығын тауарлы өнімді
сатудан алынған пайданың өткізуден ... ... ... ... ... пайда жөнінде – өнімді сатудан алынған түсім; таза
пайда жөнінде – ... ... ... ... ... ... сатудағы
пайдалылық көрсеткіштері кәсіпорынның ағымдағы шығындарының тиімділігі және
өнімді сату табысы жөнінде түсінік білдіреді.
Өндіріс қорларының пайдалылығы баланстық пайданың негізгі ... және ... ... жылдық орташа құнына қатынасы. Бұл
көрсеткішті таза пайда арқылы да ... ... ... ... оның ... мүліктердің құны ... ... ... және таза пайданың көрсеткіштерін пайдаланады.
Кәсіпорынның жеке ... ... таза ... ... ... оның жеке ... ... анықталады.
Пайданы қалыптастыруға ықпал ... ... ... ... ... ... үлес ... түскен табыстар;
– құнды қағаздардан түскен табыстар;
– алынған айыппұлдан асьш ... ... ... ... ... бір мөлшерін мейлінше тиімдету – шаруашылықты
жүргізудің әр түрлі мәселелерін шешуге ... ... ... осы ... Тек ... өнім өндірілгендігінің ғана емес, оны өндіруге қанша еңбек
жұмсалғандығының да маңызы зор. Мәселенің бұлай қойылуы ... ... пен ... ... отырып, шикізаттың әрбір өлшеміне неғұрлым
көп өнім алуға, шығарылған бұйымдардың ... ... ... ... көбейтуге, өндірістің тиімділігін арттыруға жету
керек.
Егер кәсіпорын ішкі шаруашылық резервтерін тауып, пайдаланудын негізгі
бағыттарын қорытындылауға талпыныс жасалса, онда ... үш ... ... ... ... ... ... өндірістік қорлардың
пайдаланылын жақсартудың, ... ... ... ... ... ... және ... қазіргі еңбек шығындарының
нәтижелілігін жақсартудың есебінін арттырылады.
Кәсіпорын қызметінің экономикалық тиімділігін молайтудың ... ... ... ... ... ... және ... құнды арзандату. Басқа да
біркелкі жағдайларда өнімнің өзіндік құны неғұрлым ... ... ... соғұрлым жоғары болатыны белгілі ... ... ... ... ... ... ... сапасы да едәуір ықпал
етеді, өйткені жоғары ... ... ... ... ... сата
алады.
Әрбір кәсіпорынның жиынтың көрсеткіші пайда түсімі болып табылады,
яғни өндірістің және айналымның ... ... ... ... ... ... ... пайда деніміз – өнім сатудан және
қызмет ... ... ... кіріс пен оны өндіруге және сатуға
жұмсалынған шығыңдардың айырмасы.
Пайда өндіріс және таза ... ... ... ... қорын
жарау және пайдалану үдерісі кезінде кәсіпорын ұжымдары мен оның ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындар мен жеке
кәсіпорындар арасында қалыптасатын ... ... ... білдіреді.
Өндірісті басқарудың, жаңа жағдайында ішкі ... ... ... ... ... құру және өзіндік айналмалы
құралдарды толықтыру ісінде бюджеттік қаржы емес, кәсіпорынның өз ... ... ... ... пайданың жалпы мөлшерін кәсіпорындардың өздері белгілейді.
Кәсіпорындар пайдасыны жалпы мөлшеріне ... ... ... өнімдерін
сатудан түскен пайда, көмекші, ... ... ... және ... қызмет көрсетуден алынатын кіріс, сатуға жатпайтын кірістер.
Кәсіпорындардың және олардың бөлімшелерінің белгілі бір мерзімінде
атқарған ... ... ... пайдалылығымен айқындалады.
Пайдалылық дегеніміз кәсіпорынның ... және ... ... істеуі.
Экономикалық категория ретінде пайдалылық кәсіпорынның тек қана ағымдағы
өндірістік шығындарды өнімдер сатумен қызметі үшін ақшалай ... ... өтеу ... ғана ... ... ... ... ұлгайтуға
және дамытуға, еңбекшілердің мәдени-тұрмыс дәрежесін арттыруға қажетті
пайда ала ... да ... қор ... ... ... және ... да ... белгіленген, үкіметтің атқарушы органдарында тіркелуі керек.
Оның мөлшері құрылтайшылық құжаттарға тиісті өзгерістер енгізілгеннен ... ... ... төленген капитал – қоғамның өзінің акцияларын олардың атаулы
(номиналдық) кұнынан артық ... ... ... ... ... құн
айырмашылығынан туындайды.
Қосымша төленбеген капитал – кәсіпорынның өзінің меншігіндегі негізгі
құралдары мен инвестицияларын қайта ... ... ... құнының
өскен сомасынан және тағы да басқа жағдайлардан туындайды.
Резервтік (сақтық, сақтаулы) капитал – келешекте (алдағы ... ... ... ... ... ... ... арналып
кәсіпорынның өзінің таза пайдасынан (табысынан) бөлінген ... бір ... ... (сақтық, сақтаулы) капиталдың мөлшері мен
құрылу тәртібі ... ... ... мен ... ... ... ... пайда (табыс) – кәсіпорынның жалпы кірісінен (пайдасынан)
барлық жұмсалған ... ... ... ... ... кірістен
(пайдадан) басқадай бағыттарға пайдаланған сомаларын шегеріп тастағандағы
қалған бөлігі болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... Заң. Алматы, 2006
2. Горфинкель В.Я., Швандар Б.А. ... ... ... ... Дүйсембаев М. Кәсіпорын экономикасы. Алматы: Экономика, 2004
4. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. ... ... ... ... О., ... А. ... экономикасы. Оқу құралы. -
Алматы, «Санат», 2002.
6. Оқаев Қ.О., ... Е.М. ... ... ... ... - Алматы, 2001.
7. Раицкий К. А. Кәсіпорын экономикасы, ... ... ... А.М., ... А.Т. ... экономикасы және
кәсіпкершілік. Оқу құралы, - Алматы, «Тұран», 2001.
9. Сейтқазиева А.М. және ... ... ... ... ... ... ... Оразалин К.Ж. Кәсіпорын экономикасы. Алматы, 2007
11. Құлпыбаев С., Ілиясов Қ. Қаржы. Алматы, 2007
12. ... И.Т. ... ... М., ... ... А. ... экономикасы. Алматы, 2005
Қосымша А
Сызба 1 – Кәсіпорынның табыстарын қалыптастыру
|Кәсіпорынны|= |Өнімді |+ ... |– ... – тыс ... табысы | |сатудан | |өткізуден| ... ... |
| | ... ... | ... | ... ... алып |
| | | | ... | ... |
| | | | | | | | | | ... |= ... |+ ... |+ |Акцизде|+ |Өнімні|
|сатудан | ... ... | |құн ... | |р | |ң |
| | ... түсім | | | | | ... | | | | | | | |к ... | | |
| | | | | | | ... ... 2 – ... ... ... және қалыптастыру
|Қосылған құн салығын және акциздерді |– ... ... ... ... жүрген баға есебінде | |құны ... ... ... түсімдер (жұмыс, қызмет) | | |
| | | | | | | | ... ... |+ ... ... |+ ... тыс ... ... ... | ... ... | ... , |
|(жұмыс, қызмет) | | | ... |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... |+ ... салынатын негізгі салықты ... | ... ... тасталатын табыс |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... ...... (|= ... ... ... салық | | | ... ... |
| | | | | | | | | | ... ... |– ... және басқа да міндетті төлемдер |
| | | | | | | | | ... | | ... ... | ... |
| | | | | |
| ... ... 3 – ... түрлері және оны есептеудің әдісі
|Пайданың түрлері және оны есептеудің әдісі ... ... = ... ...... шығындары ... ... = ... ...... ... ... |
|шығындары ... ... = ... ... – оның ... ... ... пайда = бухгалтерлік пайда – өндірістің анық шығындары |
|Таза пайда = жалпы пайда – салықтар, ... ... ... пайда = капиталға нормативті қайтарым – кәсіпкерлік табыстың |
|мөлшері ... ... = ... ...... ... ... пайда = шекті табыс – шекті шығындар |
| ... ... ... көзі ... ... ... пайдалану деңгейін және оларды үлестірудің оңтайлығын ... ... ... ... ... ... ... 4 – ... ... ... сыныптамасы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
ААҚ «Тұк казхром» кәсіпорынның экономикалық қызметін талдау21 бет
ААҚ «Тұк казхром» экономикалык қызметін талдау36 бет
Акционерлік қоғамның құқықтық жағдайы86 бет
ЖШС «КАНТ - ЭЙР»-дің шаруашылық субьектілік ұйым есебі мен бухгалтерия құрылысы98 бет
Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігі35 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Әкімшілік –құқықтың қатынастардың құрылымы және субъектілері4 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь