Ежелгі егіншілер мен бақташылар

Жоспар

Негізгі бөлім
А) Ежелгі егіншілер мен бақташылар
Ә) Ежелгі кеншілер, металургтер мен құмырашылар
Б) Діні мен өнері

Пайдаланған әдебиеттер
Адамның егіншілік машығын игеру процесі, жабайы дәндерді, жеміс пен жидектерді жинап-теруден оны өсіруге көшуі сан мыңдаған жылдарға созылды. Ғалымдар мәдени дақылдарды өсіріп жетілдірген кезең б. з. дейінгі VIII-VII мыңжылдықтар деп шамалайды және ол бәрінен бұрын Кіші Азияның таулы аудандарында пайда болса керек. Б. з. дейінгі VI-V мың жыл егіншілік әуелі Түркменстанның оңтүстігіне, Копетдаг алқабына жетіп, сосын Орта Азияға тарайды. Қазақстанның таулы жоне далалы аудандарына қола ғасырында б. з. дейінгі III мыңжылдық аяғында келеді. Б. з. дейінгі II мыңжылдықтың бірінші ширегі біткен кезде евразия даласында қоланы ойлап шығарады. Ежелгі адамдар жезге қалайыны қосу арқылы металл бұйымдардың беріктігін күшейтеді. Қоладан үңғылы балталар мен сүңгілер жасауды үйренеді.
Орталық Қазақстанның тайпалары. Андронов қауымдастығы құрамына енген тайпалардың тараған негізгі аймақтардың бірі Орталық Қазақстан болған. Ертедегі Нұра кезеңі — жерлеу салтында кремация (мәйітті өртеу) басым болған. Мәйітті табытқа салып қою рәсімімен де жерлеу кездеседі. Көлемі шағын, үстіне топырағы үйілген қабырлар айналасына тақта тастардан дөңгелек немесе тікбұрышты қоршаулар салынған. Қоршау ішінде не жерден тікбұрышты шұңқыр етіліп қазылған, жиек-жиегі тақта таспен (циста) көмкерілген моланың өзі, не тас жәшік болады. Жерлеу біткесін мола үсті тақта таспен жабылып тасталып отырған.
Керамика қатарынан сырты үшбұрыштар мен меанрлар, басылымды қосар сызықтар келісім тауып, жарасымды өрнектслген қүмыралар кез тартады. Ыдыстардың тек жоғары жағы ғана әсемделеді. Дөңгелек қола айналар, қола моншақтар ұшырасады. Қабір ішінен мәйітпен қатар үй жануарларының сүйектері де табылған.
Қоланың кейінгі кезеңі Орталық Казақстанда жаңа мәдениет — Беғазы-Дәндібай мәдениетінің құрылуымен белгілі. Бұл мәдениетке тән бір қасиет, ол, бірінші жағынан, андронов дәстүрін сақтайды, екінші жағынан, онда жаңа элементтер: мазарлардың айрықша типі, өзіндік өзгешелігі бар жерлеу салты, қыш ыдыс-аяқтардың жаңа түрлері пайда болады.
Солтүстік және Батыс Қазақстанда көптеген андроновтық мәдениет ескерткіштері ашылып зерттелген, олардың ішінен Алексеев қонысы мен Тасты-
Пайдаланған әдебиеттер

1. Маргулан Л. X., Акишев К. А. Кадырбаев М. К., Оразбаев М. Л. Древние культуры Центрального Казахстана. Алма-Ата, 1966.
2. Маргулан А. X. Вегазы-Дандыбаевская культура Центрального Казахстана. Алма-Ата, 1979;
3. Кадырбаев М. К.. Курмаикулов Ж. Культура древних скотоводов и металлургов Сары-Арки. Алма-Ата, 1992.
4. Средняя Азия в эпоху камня и бронзы. Л., 1966. с. 233—238.
        
        Жоспар
Негізгі бөлім
А) Ежелгі егіншілер мен бақташылар
Ә) Ежелгі кеншілер, металургтер мен құмырашылар
Б) Діні мен ... ... ... ... ... ... жабайы дәндерді, жеміс пен
жидектерді жинап-теруден оны өсіруге көшуі сан ... ... ... ... дақылдарды өсіріп жетілдірген кезең б. з. дейінгі ... деп ... және ол ... ... Кіші ... таулы
аудандарында пайда болса керек. Б. з. дейінгі VI-V мың жыл егіншілік ... ... ... ... ... сосын Орта Азияға
тарайды. Қазақстанның таулы жоне далалы аудандарына қола ... б. ... III ... ... ... Б. з. дейінгі II мыңжылдықтың
бірінші ширегі біткен кезде евразия даласында ... ... ... ... жезге қалайыны қосу арқылы металл бұйымдардың беріктігін күшейтеді.
Қоладан үңғылы балталар мен ... ... ... ... ... ... қауымдастығы құрамына енген
тайпалардың тараған негізгі аймақтардың бірі ... ... ... Нұра ...... ... ... (мәйітті өртеу) басым
болған. Мәйітті табытқа салып қою рәсімімен де жерлеу ... ... ... топырағы үйілген қабырлар айналасына тақта тастардан дөңгелек
немесе тікбұрышты қоршаулар салынған. Қоршау ішінде не ... ... ... қазылған, жиек-жиегі тақта таспен (циста) көмкерілген моланың
өзі, не тас жәшік болады. Жерлеу біткесін мола үсті тақта ... ... ... ... сырты үшбұрыштар мен меанрлар, басылымды қосар
сызықтар келісім тауып, ... ... ... кез ... тек ... жағы ғана ... ... қола айналар, қола
моншақтар ұшырасады. Қабір ішінен мәйітпен қатар үй жануарларының сүйектері
де табылған.
Қоланың ... ... ... ... жаңа ... — Беғазы-
Дәндібай мәдениетінің құрылуымен белгілі. Бұл мәдениетке тән бір қасиет,
ол, бірінші жағынан, андронов дәстүрін ... ... ... онда жаңа
элементтер: мазарлардың айрықша типі, өзіндік өзгешелігі бар ... ... ... жаңа ... ... ... және Батыс Қазақстанда көптеген ... ... ... зерттелген, олардың ішінен Алексеев қонысы мен ... ... ... ... ... қола кезеңіне мәйітті өртеп көму рәсімі жатады.
Орта қола кезеңіндс үй салу, қоныстандыру ісі, ... ... ... ... ... өзгерген еді.
Кейінгі қола дәуірінде, шаруашылықта мал есірудің, әсіресе жылқы
өсірудің рөлі арта ... ... мен ... қола ... ... ... ... «тығыз» қоныстанган аймақ болатын. Жетісуда ... ... ... варианты бартұғын. Таңбалы мен Каратау сияқты ... аса ... ... тек Жетісу мен Қазақстанның оңтүстігінен ғана
табылды.
Андроновшылар ... ... ... ... ... дала ... мен ... жағаларына орналасқан. Олармен іргелес,
өзендер жайылмадарында тұрғындардың егіні мен бау-бақшалары болған.
Андроновшылар ... мал ... ... де ... рөл ... ... — сүті мен етін, киерге — жүні мен терісін, ісмерлікке —
сүйек-мүйізін, отынға — тезегін берген. Андроновшылардың ... ... ... еді. Одан сүзбе мен ірімшік жасаған, оны іркіт не ... ... ... ... ... ... Ет өте қат ... оны мейрамдарда ғана
жеген, құдай жолына құрбандық еткен. Олардың ... малы — қой, ... ... ... ... ... тек екі-үш жастағы жас малды жұмсаған,
ал асыл текті ... ... үшін ... Шаруашылықтың мұндай жүйесі мал
санын кемітпей ұстауға, оның өнімділігін арттыруға ... ... қос ... ... ... Олардың сүйектері мен
тұяқтары қоныстар мен қорымдардан ... Түйе ... ... ... ... ... түйенің қыш мүсіні қолға түсті.
Ежелгі кеншілер, металлургтер мен құмырашылар.Қазақстанның ... ... ... ... сол ... кен б. ... үш мың жыл
бұрын өндіріле бастағанын анықтайды. Кола дәуірінде кен өндіріп балқыту ... зор ... ... ... ... тотықтандыру (малахит, азурит, касете-рит)
тәсілін ... ... ол ... жез бен ... ... күрт көбейген.
Кенді жүлгелерді тауып іске жаратқан, борпас жы-нысты «қайлалап», тас
соққыштар мен ... ... ... Ал қатты жыныстарға «отпен
өндіру» тәсілін қолданған, бұл тәсіл бойынша жүлгенің шығатын жеріне немесс
забойда от ... ... ... ... ол шатынап жарылуы үшін оған ... ... ... ... ... құлатқан. Ал металы бар
жыныстарды көнектерге салып жоғары шығарған.
Орта қола ... (б. з. ... ... ғғ.) ... ... ... ... түседі: бұрынғыдан жұқа, әсем келеді. Олар қалып
көмегімен немесе дөңгеленте ... ... ... әзірленген; бұл тәсіл,
бойынша әуелі ыдыстың түбі дайындалады да, сосын оған ... ... ... ... ... ... ... құмыралардан бір
өзгешелігі — ою-өрнектер үш жолақ, танап етіліп ... ... ... тағы бір ... атап ... мұнда әуелі құмыраның
өзі жасалады екен дағы сосын оған оның теп-тегіс түбі жапсырылатын ... ... ... ... үй тіршілігіне қажетті іс-
әрекеттің бәрін де жасай білген: жіп иіру, тоқу, теріні өңдеу, киім-кешек
пен аяқкиімді ... ... ... ... және ... ... тігу — ... де игерген. Матаға қажетті жіпті мал
жүнінен иірген. Оған өзге жүндер де, түбіт те ... ... ... те,
жабайы зығыр да, қалақай да пайдаланылған. Ол кезде тоқыма станогі де,
ұршық та ... ... ... қола сырға, апталған алтынмен дөңгелек сырғалар
тағып, мойындарына қоладан жасалған өңіржиектер, кейде оған алтын ... ... ... Колдарына білезіктер мен жүзіктер салып жүрген. Жын-
шайтаннан, бәле-жаладан сақтайды дегенді ырым етіп, ... мен ... ... азу ... мен алыс теңіз жағалауынан ... ... ... ... ... ... ... жасалған садақтармен қаруланады.
Жақын, қолма-қол сайыстарда үшкір қола ... ... қола ... қанжарларды, тас шоқпарларды пайдаланады.
Қыстақ, қала, тұрғын үй. Б. з. дейінгі ХҮІІ-ХУІ ғғ. Оралдан Ертіске
дейін созылып ... дала және ... дала ... ... ... — ағаш дуалдармен, терең орлармен, мұнаралармен
және басқа да күрделі ығы-жығы тамдармен ... ... ... ... ... ... ... кәдімгідей көп болған. Бекіністі
қоныстардың аумағы 6-дан — 30 мың шар. м. ... ... ... қала ... ... Арқайым қонысы қорғаныс ... екі ... ... ... ... барып бітетін аумақты
участке. Екі шеңбер арасында кенттің тұрғынжайлар ... ... ... іші — алаң ... ... қабырға топырақ пен әк аратастырылып
нығарлай салынған, оны ... ... ор ... ... ... ... ордан
бастап, түп-түтас етіліп, саз блоктары — кесектерімен көмкерілген. Ордың
тереңдігі 1,5-2 м., қабырғаның биіктігі 2,5-3 м. ... ... ... 2 қатар етіліп, ... ағаш ... ... ... қуыс шым ... тастай бітеліп тасталған.
Калалар қасынан ғимараттар кешені бой түзеп отырған. Ежелгі құүдайларды
бейнелейтін тас мүсіндер тап сол амандарда туып тарала бастайды. Олар ... ... ... діни ... ... ғана ... қола дәуіріндегі мәдениеттің гүлденіп өсуі, оның Жерарта теңізі
және Кіші Азия аймағымен мәдени және экономикалық байланыс ... ... ... ... Үлы Жібек жолының білте сүрлеуі тап сол ... ... ... қоғам, әдет-ғүрып. Қола дәуірінің қоныстары мен қорымдарын
байыпты ... ... бір ... ... халықтар өмірін
мұқият бақылау және андроновшыларды ... бір ... ... ... көру — олардың өмір-тірлігіндегі әдет-ғұрыптарын жаңғыртып,
қалпына келтіруге жағдай жасайды.
Ертедегі қола дәуірінің ... ... ... ... ... ... ... үлкенірек те тереңірек, ағаш мазарының құрылысы
да ... мола ... ... ... мен ... да мол зират ерекше
назар аударған.
Андроновшылар бай қорымдарында сол кезде қоғамдағы ... ... ... ... ... ... ... болады.
Андронов бастаухаттарында тағы бір қауым — абыздар ... ... ... ... айрықша бір белгісі — ағаш зерені мен ерекше
бөркі. Олар діни әдет-ғұрыптар жаршылары ғана емес, ежелгі ... ... ... да ... мен ... ... діни ... культтік ырым-
жорам-дары мен әртүрлі ... ... мен ... ... ... ... мен ертедегі Иранның діни
туындыларынан алынған мәліметтермен салыстыру арқылы түсіндіруге болады.
Жерленген мәйіттердің бәрі қабырда ... ... ... ... қаратылып қойылған. Бұл — кездейсоқ нәрсе емес. Үндіирандықтардың
түсінігінше жер шаршы немесе домалақ болған. Сондықтан да дәл ... бар ... оба да әлем ... ... ... дүниенің әрбір жағын
әз құдайы басқарған, ендеше өлікті батысқа қарату — ол дүниемен байланыс
жасайтын ... ... ... ... ... ... ... қойған. Бұрын бұл күйді, өліктен
қорыққасын, оны ұйқыдағы күйінде жіппен байлаған деп түсіндіреді екен.
Өліктерді жерлеумен бірге, андроновшылар мәйітті ... ... ... ... ол отқа ... ... болса керек. Алайда молалардағы
сүйек, шала, күл қалдықтары, өзінің нендей іске ... ... ... ... Ерте ... күл мен ... — өлікті өртеудің от-
жорасының қалдықтары еді.
Толып ... ... ... андроновшылардың күнделікті өмір
серіктері болып, олардың шынайы тіршілігін құдайлар, ... ... ... толықтырып отыратын болған.
Үй қүрылысы да құрбандық шалудан басталган. ... сүт ... бұқа не ... ... Сүт ішіліп, ет желініп болғасын,
құмыралар мен сүйектер болашақ үйдің ... ... оның ... астына кемілген. Тіпті балаларды да құрбандыққа қиған ... оны ... үй ... ... ... Үй ... орнатар кезде
оның жоғарғы өрлілне құрбан етілген малдың ... ... ... ... ... ... ... адамдардың көк аспанмен байланысын
бейнелеген. Мейрам күндерінде үйді гүлмен безендірген, ал неке ... ... ... жас ... мен ... ... ал жай күндерде бұл
құрметті орында ақсақал қасқайып отыратын болған. Үйдің ... ... орны ... ... ... ... бүлдіру ең сұмдық қылық
болып саналған. ... ... ... жаңа ... ... ... жүргізген, өлген кісіні ... ... ошақ ... ... ... Ошақтың күлін де далаға, жел өтіне шығарып тастауға
тыйым салынған, сол себепті де үй маңынан арнаулы күл ... ... ... пен ... ... ... ... бәрі құдайдың рақым-
шапағатымен денсаулық, отбасының ... ... ... ... тілекпен
жасалган.
Тастағы суреттер. Дін көп жағдайда көркем өнердің де даму ... ... ... ... тас ... үлкен көркемдік
талғаммен, мейлінше шынайы жасалып отырған. Қола дәуірінің жартастар бетіне
салынып, кілегей ... ... ... ... ... ... бар ертедегі адамдар жартастардың тегіс бетіне қатты да үшкір
тас сынықтарымен жануарлар, күн бейнелі адамдар суретін, ... ... ... керіністерін салған.
Қола дәуірінің адамдары ойлаудың мифологиялық сатысында болған. Ежелгі
кісілер үшін өмір-тіршілік табиғаттың ... ... ... ... күн мен түннің теңелуі, жер жырту, шалғынды жаз, күзде егінді
жинап-теру, мал төлдеу, қыс, ... тағы да ... жер ... ... ... жартастардағы суреттерінде жиі кездесетін бейне ... бірі - ор ... алға ... шоқтығы күдірейіп, алып денесі
шиыршық атып, әулетті аяқтарымен жер тіреп тұрған турдың — жабайы ... ... ... бейнесі неолит дәуірінде пайда болған.
Турдан басқа қолға үйренген үй бұқасының да суреті кездеседі. Ол жер
жыртқан кезде ... ... ... ... ... ... ... петроглифтерінің арасында соғыс арбасын бейнелеу де кеңінен
тараған. Тастағы суреттер ... жер ... ... де ... ... ... жегілген бұқалар, аттар мен ешкілер бейнеленеді.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Маргулан Л. X., Акишев К. А. ... М. К., ... М. ... ... ... Казахстана. Алма-Ата, 1966.
2. Маргулан А. X. ... ... ... ... ... ... М. К.. Курмаикулов Ж. Культура древних скотоводов и
металлургов Сары-Арки. Алма-Ата, 1992.
4. ... Азия в ... ... и ... Л., 1966. с. ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі және Орта ғасырдағы Қазақстан11 бет
Қола дәуірі кезеңіндегі Қазақстан4 бет
Қоршаған орта ластануының генетикалық салдары5 бет
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет
Егіншілік жүйесінің даму тарихы13 бет
Испиджаб-сайрам және яссы-түркістан27 бет
Укекіренің биологиялық ерекшеліктері мен күресу шаралары6 бет
Қазақстан жеріндегі дәстүрлі шаруашылық-мәдени типтер8 бет
Қазақтың ұлттық киімдері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь