Ақша реформасын жүргізудің қажеттілігі мен маңыздылығы

ЖОСПАР


КІРІСПЕ


І АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ

1.1 Ақша жүйесінің қалыптасуы
1.2 Ақша жүйесі типтері мен қызметтері

ІІ. АҚША РЕФОРМАСЫН ЖҮРГІЗУДІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ МЕН МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ

2.1 1922 . 1924 жж. Ақша реформалары
2.2 1947 жылғы ақша реформасы
2.3 1961 жылға деноминация

ІІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 1993 ЖЫЛҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫ


ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Жалпы мемлекеттік заңдармен реттелген елдегі ақша айналысын ұйымдастару ақша жүйесі болып табылады. Әрбір мемлекеттің өзінің ұлттық ақша жүйесі бар.
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі 1995 30 наурыздағы «Қазақстан Республикасы Ұлттық банк туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар жарлығына байланысты ұйымдастырылған. Жарғы ақша айналысын ұйымдастыру негізін және формаларын белгілейді, онда ресми ақша бірлігі, ақша белгілерінің эмиссиясы, сонымен қатар монеталарды жасау тәртібі, ақша айналысын ұйымдастыру және реттеу тәртібі қамтылады.
Реформаның құқықтық қамтамасыз етілуі және банктік жүйенің қызмет етуі бойынша бағдарламада қарастырылған шаралар іс-жүзінде толығымен орындалды. Осыған орай, бағдарламаға сәйкес "Қазақстан Республикасы Ұлттық банк туралы" және "Қазақстан Республикасы банктер және банктік қызмет туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар төмендегідей Жарлықтары шықты.
1997 ж. 6 наурызда "Заң күші бар, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына толықтырулар енгізу туралы", 1997 ж. 28 сәуірде "Қазақстан Республикасындағы вексельдік айналыс туралы", 1997ж. 11 шілдеде "Банктік кызмет сұрақтары бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заңдары қабылданды.
Валюталық бақылау орандары болып, Ұлттық банк және Қазақстан Республикасының Үкіметі саналады. Бақылау агенттері болып, заң бойынша, валюталық бақылау қызметін жүргізетін ұйымдар, атап айтқанда, валюталық операциялар жүргізетін өкілетті банктер есептеледі.
Дүниежүзілік валютаның қазіргі кезде ұлттық валюта және ұжымдық резервтік валюта мен оған алтын резерві де қоса енеді; өзара валюта
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару негіздері»,
Алматы – 2001.
2. Бейсенова М., Садықбекова А. «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – 2002.
3. Жүнісов Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. «Нарықтық экономика негіздері» / Алматы «Экономика»-2000ж /
4. Жатқанбаев Е.Б. «Аралас экономика негіздері», Алматы – 2000.
5. Ихданов Ж.О., Орманбеков Ә.О «Экономиканы мемлекеттік реттеудің
өзекті мәселелері», Алматы – 2002.
6. Көшенова Б. «Бағалы қағаздар нарығы», Алматы – 1999 ж.
7. Көшенова Б. «Ақша, Несие, Банктер, Валюта қатынастары»,
Алматы –2000
8. Мамыров Н.К. «Халықаралық экономикалық қатынастар»,
Алматы – 2000 ж.
9. Набиев Е.Н. «Халықаралық экономикалық қатынастар», Алматы – 2001
10. Сейтқасымов Ғ.С. «Ақша, Несие, Банктер», Алматы – 2001 ж.
11. Сахариев С.С. «Әлем экономикасы», Алматы – 2003 ж.
12. Шеденов Ө.Қ., Комягин Б.И. «Жалпы экономикалық теория»,
Алматы -2002
13. Қазақстан Республикасының Заңы «Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы», Заң – N 7- 2005
14. Мақыш С.Б. «Валюталық операциялар және валюталық мәмілелер», Хабаршы – N 1-2004, 19 б.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
І АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Ақша ... ... Ақша ... ... мен ... АҚША ... ЖҮРГІЗУДІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ МЕН МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
2.1 1922 - 1924 жж. Ақша реформалары
2.2 1947 жылғы ақша реформасы
2.3 1961 жылға деноминация
ІІІ. ... ... 1993 ... АҚША ... ... өзектілігі. Жалпы мемлекеттік заңдармен реттелген елдегі
ақша айналысын ұйымдастару ақша ... ... ... ... ... ... ақша жүйесі бар.
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі 1995 30 наурыздағы «Қазақстан
Республикасы Ұлттық банк туралы» Қазақстан Республикасы ... ... бар ... ... ... ... ақша айналысын
ұйымдастыру негізін және формаларын белгілейді, онда ресми ақша бірлігі,
ақша ... ... ... ... ... ... тәртібі, ақша
айналысын ұйымдастыру және реттеу тәртібі қамтылады.
Реформаның құқықтық қамтамасыз етілуі және ... ... ... ... ... ... ... іс-жүзінде толығымен орындалды.
Осыған орай, бағдарламаға ... ... ... Ұлттық банк
туралы" және "Қазақстан Республикасы банктер және ... ... ... ... Президентінің заң күші бар төмендегідей Жарлықтары
шықты.
1997 ж. 6 наурызда "Заң күші бар, Қазақстан Республикасы Президентінің
Жарлығына ... ... ... 1997 ж. 28 ... ... ... ... туралы", 1997ж. 11 шілдеде "Банктік
кызмет сұрақтары бойынша Қазақстан Республикасының ... заң ... мен ... ... туралы" заңдары қабылданды.
Валюталық бақылау ... ... ... банк және Қазақстан
Республикасының Үкіметі саналады. Бақылау агенттері ... заң ... ... ... жүргізетін ұйымдар, атап айтқанда, валюталық
операциялар жүргізетін өкілетті банктер есептеледі.
Дүниежүзілік валютаның қазіргі кезде ... ... және ... ... мен оған ... ... де қоса ... өзара валюта
қайтарымдылық шарты; валюта паритеті мен ... ... ... ... ... ... ... халықаралық валюта нарығы
режимі мен дүниежүзілік алтын ... ... ... ... ... валюталық қор (ХВҚ) еніп, оған мынандай міндеттер ... ... ... ... ... және оның ... ... қайырымдылығына ықпал жасау және валюталық шектеуді ... ... ... мен ... ... ақша
реформасының қалыптасуы, яғни ұлттық валюта - ... ... ... ... ... ... ... соңғы қадамы
болды. Оның үлкен экономикалық және саяси маңызы бар. ... ... ... ... ... ... шара ... оған 1993 жылы 7
тамыздағы және 23 – ші қыркүйектегі жаңа тұрпаттағы сом ... ... ... ... ... ... шарттардың ресейліктердің кіріснен
жүзеге аспай қалуы себеп болды.
Теңгені енгізу байланысты алда ... ... ... ақша ... мен жоғары сатып алу қабілетін қамтамасыз ету,
... ... ... қабілеті бар валютаға айналдыру;
– ақша жүйесінің тұрақтылығы арқылы экономиканы дүниежүзілік ... ... бар ... ... ...... ... сыртқы сауда мен валюта несиелік қатынастардың
халықаралық стандартына сәйкес қайта құру керек.
Республикада ұлттық валюта ... ... ... мемлекеттің
барлық атрибуттарын қалыптастырудың соңғы маңызы бар. Теңгені енгізуге
байланысты алда тұрған ... ... – оның ... мен ... ... ... ... ету, оны болашақта валютаға айналдыру. Қазіргі
таңда, теңгені тауарлармен, алтын – алмас ... ... ... оны қажетті деңгейде ұстап отыру басты міндеттерінің бірі ... ... ... ... және ... ... ... әсер етті. Қазақстанның сол уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... және оның
шаруашылықтық байланыстарын сақтау мақсатында болатын.
Зерттеу ... ... ... ретінде «Қазақстан
Республикасы Ұлттық банк туралы» ... ... ... ... бар ... «Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына
толықтырулар ... ... 1997 ж. 28 ... "Қазақстан
Республикасындағы вексельдік айналыс туралы", 1997ж. 11 ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заң ... мен ... ... туралы" заңдары, Ғ.С. Сейітқасымовтың
«Ақша, несие, банктер», Көшенованың «Ақша, несие және ... ... ... ... құрылымы. Кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан ... ... ... АҚША ... ... НЕГІЗІ
1.1 Ақша жүйесінің қалыптасуы
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар ... ... шарт және өнім ... ... ... – бұл сату ... үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат), оны
өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын ... ... ... ... ... ... ... ақшаның пайда болуындағы объективті
алғышарттарды ... ... ... зат ... бола ... Егер (нақты
еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам
тарапынан мойындалмаса, онда оны ... ... ... болғаны; мұндай
бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткені оның қоғамға ... ... да ... ... ... ... ... алу құралы бола отырып,
өзінің өндірушісіне қатынас бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. «Айырбас
құн ... ... ... шыққан және олармен бірге өз ... ... ... ол ... ... ... ... тұрде тұтыну құны ретінде көрінеді.
Оның құны жасырын түрде болады және тек қана ... ... ... ... және ... бір және осы ... ... нақты қарама-
қарсы жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін ... және ... ... ... ... жақтары бола отырып, айырбас процесінде
бір-бірін табады және өзара бір-біріне ... ... ... кезінде бір тауардың басқа бір тауарға
кездейсоқ айырбасталынуы барысында, айырбас ... жай ... ... ... (1 ... = 5 құмыра, 1 қой =1 қап ... және ... ... өcyiнe байланысты неғұрлым жиi айырбасталатын тауар -
барлық басқа тауарлардьң бiр-бiрiмен өзара ... ... ... ... ... ... ... немесе кең көлемдегi формасынан жалпы
құндық формасына жасырын турде ету басталды. Бiрақ, оның рөлi бiр ... ... едi. ... ... құндык, эквивалент рөлiн белгiлi бiр
тауарлар көптеп атқара бастады және осы тауарлар ақша деп ... ... ... ... ақша ... ... айналысының тарихи эволюциялық даму процесiнде жалпы құндық
эквивалент немесе рәсiмделiнбеген ақша ... әр ... ... ... ... ... уклад өз эквивалентін алға тартады.
Бiр халықтың, өзiнде әр түрлi уақыттарда және әр ... де бiр ... ... эквиваленттер болды. Сонымен, бiрiншi, ipi еңбек бөлінісінің
нәтижесiнде мал ... ... ... мал (ipi ... айырбас
құралына айналды. Олардың белгiлi түрлерi табиғи-климаттық ... ... сол ... ... ... болды. Шалғынды аудандарда -
жылқы, сиыр және қой; ал шөл және ... ... ... ... - ... ... эквивалент қызметiн атқарады. Малды жалпы эквивалент ретiнде
пайдаланылғаны туралы ... ... әр ... ... ... ... ... заттарда, поэзияларда кездеседi.
Гомердiң көне Троя батырлары туралы поэмасында өгiздi құн ... ... ... ... Осы уақыттарда металдан жасалынған ақшаларда
"өгiз" деген атау ойып өрнектелiнiп жазылып жүрдi. ... сөзi ... ... ... сөзiнен шьққан. "Рупа" ("мал") сөзі үнділердің ақша
бірлiгiнiң атауы "рупия" негiзiнде жатыр. Ежелгi Русьтарда да ақша ... ... ... де "мал" ... ... ие ... - ... Мудрый
1018 ж. былай деген "біздiң жинаған малдарымыз: ерлерден 4 ... ... және ... 18 ... ... Ол кездегі
қазынашы «малшы», қазына, қазына жинау орны – «мал ... ... ... ... патшалығының тұсында ақша ретiнде құлдарды пайдаланды.
Сонымен, бiр құлдың құны үш сиыр, алты бұзау, он eкi ... ... өмір ... ... ... ол ... ... тауар айналысының болуына негізделеді. Кез келген тауар ... ... ... ... ... Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді.
Ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайды.
Бірақ XVI ғасырдың ... ... ... ... ... Томас Моор өзінің «Жаңа Утопия аралы және мемлекеттің үздік
құрылымы туралы алтын кітап» деген еңбегінде: ... ... ... ... заң тәртібімен қатаң жазаланатынын кім ... ... де ... ... ала ... ... бар ... алдымен ақша құрымай,
олар да жоғалмайды, сонымен бірге, ақшаның жоғалуына байланысты адамдардың
аландаушылығы, ... ... және ... түндері де ұмытылар еді.
Егер ақша адам өмірімен алысталынатын болса, онда тіпті ақша ... ... өзі де ... ... ... Т. Моор тағы ... ... «Қай жерде болсын ... ақша ... ... ... онда ол жерде мемлекеттік істердің
табысты және ... ... ... ... ... ... ... деді: ақшаларды жоя отырып, біз қоғамдық
дамудың ең жоғары сатысында (коммунизмде) болуымыз мүмкін немесе ең ... ... ... ... ... ... едік. Қанша дегенмен де
коммунизм – ол қиял, сондықтан да ақша ... олар бар және бола ... ... дами ... ... болып қала береді, бірақ ... ... ...... ... эквивалент, ерекше тауар, онда барлық ... құны ... және оның ... ... ... ... ... еңбек өнімдерінің айырбасы үздіксіз жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі ... ... ... ... ... ... тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті емес.
К. Маркс айтқандай: «Табиғат ақшаны жаратпайды. Алтынға бұл қасиет қоғаммен
берілген». ... ... ... ... орындау үшін ең бір лайық тауар болып қалып отыр.
Біріншіден, ол ерекше табиғи сапаға ие; бөлінуі ... ... ... тек қана «патша аралығында» (2/3 тұзды және 1/3 азот қышқылында)
ериді. Екіншіден, ең бастысы алтын ... ... ие. ... ... ... аз ... ... өндіруге кететін еңбек шығындарының өте ... ... ... ... ... ... ... Ол әр түрлі
салаларға пайданылады – электроникадан бастап зергелік істерге ... ... жұқа ... бірде балқытылған құймалар түрінде кездеседі. ... ... 6 м ... ... ... ... ... үшін 26 кг
алтын жұмсалады, мұндағы алтын жалату қалыңдығы 3 мк. ... 4000 ... б. ғ. және 1985 ... ... әлемдегі барлық өндірілген алтын 90 мың
т. құрады. XX ... 60 мың ... ... ... ... ... 30 мың
тоннаға жуығы – екіншінің дүние жүзілік соғыстан кейін өндірілген.
1. 2 Ақша жүйесі типтері мен қызметтері
Заңды төлем ... ... ... қағаз және несие ақшалар.
Әлемдік тарихта ақша жүйесінің келесі типтері болған:
✓ металдық ... ... ... тауар ақшаның барлық қызметін
атқарады, ал несие ақшалар металға айырбасталады;
✓ несие және ... ақша ... ... ... ... ... ығыстырылып шығарылды және қазынаға айналды.
Металдық айналысқа қатысты аталып ... екі ақша ... ... және ... ... – бұл ақша ... жалпы құндық эквивалент ролін
заңды түрде екі ... ... ... және ... ... кең көлемде
соғылып, еркін айналысқа түсті, биметаллизмнің үш түрі болды:
✓ параллельді валюта жүйесі, алтын және ... ... ... ... ... ... ... стихиялы түрде бекітілді;
✓ қосарлы валюта жүйесі, бұл қатынас мемлекет анықтады;
✓ «ақсақ» ... ... ... монеталар алтын белгісі болып
қалыптасты.
Ақша ретінде екі ... ... ... ... ... ... – қайшы болды. Алтын мен күміс арасындағы шекті қатынасты
белгілеуде қиындықтар ... ... ақша ... ... реттеу
нәтижесіз болды. Күмістің құнсыздануы нәтижесінде алтын ... ... кете ...... ... ... бір ғана металл (не алтын,
не күміс) атқаратын ақша жүйесі. ... ... ... рет
Ұлыбританияда 1816 ж, Германияда – 1871-1873 жж., АҚШ – та – 1900 ... ... ... ... 1834 – 1852 жж., ... 1852 ... жж. ... белгілерін алтынға айырбастау сипатына байланысты ... үш ... ... ... ... оған ... монетасының айналысы, алтынның
ақша қызметін атқаруы, құн белгілерінің еркін алтын монеталарға өсу құны
бойынша ... және т.б. ... ... ...... мен ... енгізілді. Мұнда
банкноталар заңмен бекітілген сомманы (Ұлыбританияда – 1700 фунт ... 215 мың ... құны 12 кг ... ... ... девиз стандарты – ... ... ... және ... ... бекітілген. Бұл банкноталардың алтынға, шетел
валютасына (девизіне) айырбасталатынын білдіреді. Сөйтіп, бұл стандарт бір
елдің валютасына тәуелділігін көрсетті.
Ақша ... ... ... ... негізгі қызметтері
арқылы орындайды. Ақшаның әр қызметі ... ... ... ... ... ... ... ақшаның әлеуметтік және
экономикалық мазмұнының белгілі бір жақтарын сипаттайды.
Қазіргі экономикадағы ақшаның ... ... бес ... ... құн өлшемі және баға масштабы;
2. айналыс құралы;
3. төлем құралы;
4. қорлану және қор ... ... ... ақша.
1. Ақша құн өлшемі және баға масштабы. ... ... ... ... ... ... Бұл ақшаның барлық тауарлар құнының
өлшемі ретіндегі ... ... ... ... ... ... Өзінің жеке құны бар тауар ғана, құн өлшемі бола
алады. Бұндай ... ... ... қоғамдық еңбек жұмсалған, құнды
құрайтын алтын саналады. Яғни, бұл қызметті ... ... ... ... ... ... – ол жұмыс уақытын емес, осы еңбекпен құрылған ... құн ... ... ... ... ... арқылы орындайды.
Яғни тауардың құнын өлшеу ақшаға ... ... ... ... ... формасынан ақша формасына айналуы үшін тауардың
бағасын белгілесек жеткілікті.
Тауар ... ... үшін ... – қол ... болуы қажет емес,
себебі еңбек ... ... ойша ... ... ақшаның
көмегімен өлшеуге болады, өйткені олар адам еңбегінің өнімі.
Ақша ... ... ... ... оның ... ... Толық құнды ақша айналысы жағдайында алтынның бағасы ... ... өз ... ... ... құны өздерімен анықталуы мүмкін емес.
Бағаның орнына ақшалар, кез ... ... ... ... алу ... ... алу қасиетімен ерекшеленеді.Құн өлшеу қызметі жалпы эквивалент
ретіндегі ақшаның тауарға деген ... ... ... ... ... үшін баға ... ... Металл ақша айналысында (алтын,
күміс, мыс) мемлекет заңды түрде баға ... ... етіп ... ... ... ақша бірлігіне бекітті. Алғаш рет монеталар соғыла
бастағанда баға ... ... ... ... сай келді. Мысалы,
фунт стерлинг алғашында күмістің фунты есебінде пайда болды. Тарихи даму
барысында баға ... ... ... ... ерекшелене түсті.
2. Ақша айналыс құралы. Ақша айналыс құралы ... ... ... ... ... бір ... екінші қолға ауыса отырып, өзінің тұтынушысын
тапқанға дейін ақша үздіксіз қозғалыста болады.
Тауар ... ... ақша ... ... ... ал ... ... алу және сату актісі ерекшеленеді, уақыты мен кеңістігі
бойынша сай келмейді. ... ... ... ... ... ... алуға әр уақытта асықпайды. Ол тауарды бір нарықта сатуы, ал ... ... алуы ... ... ... ақшаның көмегімен уақыт пен
кеңістіктегі өзара сай ... ... ... ... ... айналыстан кететін тауарларға
қарағанда, ақшалар айналыс құралы ретінде ... ... ... қалып
отырады және сату – сатып алу процесіне қызмет етеді.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ерекшеліктері мыналар:
... мен ... ... – қарсы қозғалысы;
❖ оны идеалды ақшалар емес, нақты (қолма - қол) ... ... ... бұл қызметінде тауарлардыт айырбастау өте тез орындалатын
болғандықтан, оны нағыз ақшалар емес (алтын), оны ауыстырушылар –
ақша белгілері ... бұл, ... және ... ... ... тауармен (алтын)
байланысты емес деген сөз емес. Бұл ... ... ... алтын
нарығында жасырын айналыс болуыменен түсіндіріледі. Егер ... ... ... массасынан көп болса, онда бұл ... яғни ... алып ... Ақша ... ... ... айналысы ақша қозғалысымен байланысты.
Бірақ ақша қозғалысы ... ... ... ... бір ... тоғысуы
тиіс емес. Ақша құнның еркін формасында көрінеді. Егер тауар мен ...... ... ... яғни ... ... ақы түскенге дейін
сатып алынған немес керісінше болса, онда бұл жағдайда ақшалар төлем құралы
қызметін атқарады.
Ақшалар төлем ... ... тек қана ... ... ғана ... ... қаржы – несие қатынастарына да қызмет ... ... ... ... етіп ... ... тауарларды және қызметтерді төлеуге байланысты міндеттемелер;
❖ еңбек ақы төлеуге байланысты міндеттемелер;
❖ мемлекетке қатысты қаржылық міндеттемелер;
... ... ... және ... ... ... ... сақтандыру міндеттемелері;
❖ әкімшілік – сот сипатындағы міндеттемелер және басқалары.
Ақшалар ... ... ... айналыс құралынан өзара
айырмашылықтары бар. Төлем құралы қызметін толық бағалы емес ... ... ... ... ал борыштық міндеттемелерді өзара өтеуде идеалды
ақшалар атқарады.
4. Ақша ... және қор ... ... ... ... және ... қызметтері ақшалай қорлардың құрылуын талап етеді. Ақшаның
қорлануының ... Т- А- Т ... екі ... Т-А және ... байланысты.
Несиелік және қағаз ақшалар қазына жинау құралы қызметін атқара
алмайды, себебі олардың меншікті құны жоқ. Бірақ та осы ... ... ... ... ... асырады.
Ақша айналыс саласынан уақытша шығып қалғаннан кейін олар қорлана
бастайды. Қорлану қызметінде ақша ... ... сол ... ... отырып,
олар кез келген уақытта айналысқа төлем немесе айналым құралы ... ... ... да бұл ... ақша айналысының ... ... ... ... ... ғана ... ... жағдайында қорлану екі формада жүреді:
❖ кәсіпорындар мен ұйымдардың есеп ... және ... ... ... ... түрінде ұжымдық қорлану;
❖ банктердегі салымдар, мемлекеттік облигациялар.
Несиелік механизмнің арқасында кәсіпорындар мен халықтың ... ... ... ... қайтадан айналыс процесіне түседі.
Сөйтіп, ақшалар бұл қызметінде ұлттық табыстың ... бөлу және ... ... ... ... ... ақша қызметі. Тауар шаруашылығының ... ... ... ... ... ... қызметінің пайда
болуына себеп болды. Дүниежүзілік ақшалар ... құн ... ... және ... алу ... ... ... қызметті бастапқыда толық бағалы ақшалар, ал ... ... ... 1867 жылы ... ... ... ақша қызметін
алтынға балап бекітті.
Бірақ алтын айналысы ... да ... ... ... ... елдердің ұлттың валюталары қызмет етті. 1913 ... есеп ... 80 ... ... фунт ... ... ... көмегімен жүзеге асырылды, ал алтын
халықаралық есеп ... ... ... ғана ... ... АҚША ... ЖҮРГІЗУДІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ МЕН МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
2.1 1922 - 1924 жж. Ақша реформалары
Ақша реформасын өткізудің қажеттігі. Революцияға дейінгі ... ... жж. ақша ... ... ... ... бар алтын монометаллизм жүйесі енгізілді. Айналыста алтын, күми
және мыс монеталар жүрді. Негізгі ақша белгілеріне 9291 ... ... ... банктің несиелік билеттері жатты. Ақша массасының басты
бөлігін алтын монеталарға ауыстырылатын ... ... ... ... оларға деген халықтың сенімі болды.
1917 ж. жазда уақытша үкімет 20 және 40 рубльдік ақша ... олар ... ... ... ... ... бұны халық
арасында «керенки» деп атады. Несиелік ... мен ... ... ... ... ... әр түрін енгізді мемлекеттік қазынаның
қысқа мерзімді міндеттемееі, займ ... ... жабу ... ... купюрада қағаз ақшаларды
шығарды. Ұсақ ақшалар рөлін чектер, бондар, маркалар және басқа да ... ... ... ақша жүйесінің жалпы құлдырауы басталып, оның
Қазақстанға да өзіндік ықпалы ... ... ... ... ақша
айналасынын жағдайы бірқалыпты аолай түсті. Үш жыл ішінде ... ... ... 48 ... ... өсіп ... Ақша иі мын
есеге құнсызданды. 1919 ж. ... рет ... ... ... ... есеп айырысу белгілі айналысқа шығарылды. Түркістанда,
Солтүстік Кавказда, Қиыр ... және ... ... ... ақша
белгілерін шығаруға рұқсат берілді. Ақша массасы сан алүан түрлі болды.
Жергілікті ақша белгілері ... ... ... (қазіргі Алматы)
шығарылды. Жетісулық несиелік билеттер Мемлекеттік банкте ... және ... ... ... ... ... етілді.
Бұл туралы несиелік билеттің, бет ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар болған емес.
Жергілікті билік органдарының иелігінде ... ... ... 275 пуды ... олар елдің байлығы болып саналды. Бірақ
бұлар қаржылық ... ... ... ... ... күн сайын
құнсыздана бастады.
Азамат соғысы мен шетел интервенциясы жағдайында ... және ақ ... ... өздерінің ақшаларын басып шығарды.
Олардын бағамдары әр түрлі болды, және олар ... ... ... құнсыздануының нәтижесі: шаруашылық ... мен ... ... ... ... табылды. 1920 ж.
сонынан бастап "еңбек паезын" ақысыз беру басталды. ... ... ... коммуналдық қызметтер үшін төлем төлеу алынып ... ... киім ... ... ... ... ... ақшасыз, яғни
кездейсоқ айырбас эквивалент мысалы, етік жұбы 30 фунт крупаға, немесе ... қара ... месе 3 фунт ... және т.б.) ... ... ... ж. ... болған РКП (б)-ның X съезінде жана Номикалық саясат
(ЖЭС) қабылданды. Шаруалар өнім салықтарын ... ... ... ... ... сатуға мүмкіндік туды. Қала мен ауыл арасында
нарықтық қатынас дами бастады. Жеке меншік ... ... және ... ... жол ... ... 1921ж. көктемінде ақшалай
еңбекақыны ... ... ... ... ... 1921 ж. көктемінде
ақшалай еңбек ақыны төлеу тек 10% ... онда 1923 ж. ... ... - ... ... ... Бұл ақша реформасының арқасында ғана мүмкін
болды.
1921ж. қазанда Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасында
Мемлекеттік банкі ұйымдастырылды, ол ... ... ... орталығы болып
саналды. Мемлекеттік банктің басты міндеті ақша ... ... ... ... ... ... ... алғышарттарына ЖЭС жүргізудің
нәтижесіндегі шаруашылық жағдайдың ... ... әр ... өнеркәсіп
саларындағы өнімдер көлемінің өсуі, ... ... ... ... басты өнімдерінің өсуі (бидай, мақта), тауар айналымының
артуы жатады.
Ақша айналысын қалыпқа ... ... бір ... 1922 ... ақша ... ... жатты. Мұндағы 1 рубль бұрын шығарылған
10 мың рубльге теңесті. Ақшаларды қайта есептеу олардың төрт ... ... ... ... ... ... ж. 1 мамырынан бастап, барлық есептесулер жаңа ақшалармен жүзеге
асты. Айналыстағы ескі ақша ... 1923 ж. 1 ... ... ... рет ... ... 1923 ... үлгідегі 1 рубль 1922
жылы 100 рубльге немесе бұрынғы ... ақша ... бір ... ... ... алуды онайлатты, ақша айналысын бір
қалыпқа келтіру жөніндегі ұмтылыстарды куәландырды. Әйтсе де ... ... ... ... ... ... ... ақшалар үсті-үстіне шығарыла ... де, олар ... ... ... мазмұны. Ақша реформасы екі кезеңде жүргізілді. 1922
ж. 25 ... және 11 ... ... декретімен Мембанкке 1, 2, 3, 5, 10,
25 және 50 червонец тұрғысындағы банктік билеттерді шығару ... ... Бір ... ... ... алтын монетаны (7,74234 г алтын) ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген қарыздар беру арқылы шығарып отырды. Бұл тауар
айналысының қажеттілігімен байланысты червонецтерді ... ... және ... ... ұлғаюына қарай
червонецтер де ... ... ... Олар ... барлық
ақша массасының нақты құнының 1.04.1923 ж. - 15%, 1.07.1923 ж. - ... ... ж. – 74% ... ... ... ... ақшалай
есеп айырысулар, мемлекеттің кірістері мен шығыстары және ... ... ... ... ... ірі ақша ... да олар көбіне көтерме шаруашылық
айналымына қызмет етті. ... ақша ... ... ұсақ ... олар ұсақ ... сауда және базар айналымында қызмет ете берді.
Шын мәсінінде елде екі валютаның қосарлы айналысынының жүйесі ... ... ... ... червонецтері және Халықаралық
қаржы ... ақша ... жабу ... ... ... ... ... қосарлы айналысы - халық пен елдің экономика жағдайына
қатты есер етті. Жалақы червонец, түрінде есептелгенімен кеңестік ... ... ді. ... өздерінің өнімдерін құнсыз кеңестік ақща
белгілеріне сатқылары келмеді.
1.05.24 жылы айналыстағы ақша массасы астрономиялық санға - ... ... ... - бұл 15 нолі бар ақша ... жетті. Бұл
ақша массасынын нақты құңы (червонецтегі) 15,2 млн рубльді құрады.
Кеңестік ақша ... ... ... ... және ұсақ
купюрадағы акшалардың жетіспеушілігіне экеліп соқты. Сөйтіп, ұсақ ... әр ... ... ... ... ... ... шығарды.
Кеңестік ақша бірліктерінің құнсыздануы шаруаларға үлкен зиян әкелді.
Червонецтер қаланың валютасы болды, іс жүзінде олар ауылдарға жетпеді. ... ... ... ... бастады. Мұньщ бәрі ақша
реформасын тезірек аяқтауды талап етті. ... ... ... экономикалық
алғышарттары болды: бюджет тапшылығы 15%-ға дейін қыскарды, ... ... ... өсуі ... ... қоры ұлғайды (1.01.1923 ж. 10,9 млн
рубльден, 1.02.1924 ж. 153,6 млн ... ... ... алтын қорының сомасы
Ресей патшалығы соғысының қарсаңындағы ... ... ... ... 9%-ға жуығын құрады.
5.02.24 ж. Орталық атқару комитеті (ОАК - ЦИК) және Халық ... (ХКК - СНК) ... ... ақша ... тоқтатылды.
Айналысқа 1, 3 және 5 рубльдегі қазыналық билетгер шығарылды, мұндағы 10
қазыналық рубльдің құны 1 ... ... ... ақша белгілерін шығару
тоқтатылды. Олардың қаржы Халық Комиссариатының ... ... ... 22.02.24 ж. ... 10, 15, 20 және 50 ... ... монеталар және
1, 2, 3 және 5 ... ... ... ... 1924 ж. ... ... ... белгілерін нақты бағаммен сатып алу басталды,
1 рубльдік қазыналық билет 50 мың рубльге. ... ... ... шамасы айналыстығы червонецтер сомасының жартысынан аспауға тиіс
болды.
1888ж. дүниеге келген Григорий Яковлевич Сокольников (Бриллиант) ... жж. ақша ... ... және ... болды. 1921
ж. қараша айынан бастап ол қаржы Халық ... ... ... ... ... ... жүйесі қалпына келтірілді. Не бары
3 жыл ішінде, 1924 жылдың аяғында, мемлекетік бюджет тапшылықсыз болды. Бұл
кеңестік ақша ... ... ... ... червонецтерге
өтуге мүмкіндік жасады. Ол 1922 ж. басынан ... ... ... ... ... қажетті шарты деп дәлелдеді. Осы уақыттарда
көптеген шаруашылық иелері, құнсыз кеңестік акша белгілерінің эмиссиялануы
ұлттық табысты ... ... ... ... ... бөлудің
мүмкін болар тәсілі деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... шаруашылықта ақша тек қана айналыс және төлем
құралы болап табылмай, сондай-ақ құн өлшемі және ... ... ... деп санаған. Соңғы екі қызметті құнсыз кеңестік аұша бірліктері
атқара алмайды. Қорлану ... ... ... ... қажеттілік
алтынның, тұрақты валютаның келуін талап етеді. Ол бюджеттік эмиссиялауға
негізделген ... ... ақша ... құлдырауына әкеліп
соғатынын дәлелдеген болатын. Қаншалықты ... ... ... ... ... мен ... нарықтағы ақшалар арасында тұрақты
қатынастың болуын ... ... де, ... ... ... ... бағамы болуы қажет. Алтынға ... ... ... ... ғана ... ... ... Г.Я. Сокольников
алтын резервтерін жинақтау қажет деп санады.
Алтын қорының үш ролі болды:
1) халықаралық есеп ... ... қор ... ішкі ... ... ... реттеуші (Мембанк алтынды шетел
валютасымен бірге ішкі нарықтан сатып алып отырды);
3) көзге ... ... ... ... ... ... ... деген атпен кірді, бұл жерде оның мазмұны
патшалық он ... ... ... ... келуінің қатысы болғандықтан
емес.
Мембанк валюталық бағамды өзгеріссіз (1 червонец 1 фунт ... ... ... ... ... алтынды және шетел валютасын сатып
және сатып алып отырды. Мемлекеттің нарықтағы алтын және ... ... ... пен ... ... ... валюталық интервенция
деп атай отырып, ол өз кезегінде червонец ... ... ... ... ... ... ... червонецтер кеден баждарын төлеуге де қабылданды.
Червонецке тұрақты ... ... алу ... ... ... ... қамтамасыз етілуі, оған деген "сенімді" арттырып
қоймай, оның пайдалану аясын кенейте ... ... ж. ... елдегі
ақша массасының 45%-ын құрады. Ең басты ... ... ... ... ... ... ... алтынның және шетел
валюталарының қатты құйылымы басталды.
1922-1924 жж. ақша реформасында көптеген ... ... ... ... мыс ... ... ... нәрсе деп баға берді.
Ақша айналысын реттеуді, ақша белгілерін эмиссиялауды ... Ұлы Отан ... ... ақша ... қадам басуға
мүмкіндік жасады.
2. 1947 жылғы ақша реформасы
Ұлы Отан соғысы елге - 679 млрд ... ... ... оның ... шығындар 551,1 млрд рубльді құрады (соғысқа дейінгі ... пен ... ... ... ... ... аяқ асты
қысқаруы мемлекеттік бюджеттің та-быстарын азайтты. Осы ... ... ... өсе ... Оларды жабу мақсатында халықтан алынатын табыс
салығына қоса әскери салық, ... ... ... ... ... және ... басты азаматтарға салынатын салықтар енгізілді. Халық
арасында мемлекеттік займдарға ерікті түрде жазылу және ... ... ... жарналар беру жұмыстары ұйымдастырылды, тыс уақытында
халықтан барлығы 270 млрд ... ... ... ... ... ... ... Бюджет тапшылығы эмиссиялау есебінен жабылды.
өндіріс көлемінің қысқаруымен айналыста ақша массасы ... ... ... ... бағаның көтерілуіне әкелді. Мемлекеттік
сауданың тұтыну заттарына ... ... ... сақталды. Бұған халық
тұтынатын тауарларды ... ... жүйе ... қол ... ... алу ... ... берді.
Соғыстың зардаптарын жою үшін экономика облысында рубльдің тұрақтылығын
және оның сатып алу қабілеттігін көтеру қажет болды. ... және ... ... ... ... тауар айналысының, мемлекеттік
кірістердің көбеюі ақша ... ... ... ... ... ОК ... сәйкес 1947ж. 14 желтоқсанда "Ақша реформасын жүргізу
туралы және азық-түлік пен өнеркәсіп тауарларына карточкаларды алып ... ... ... Айналысқа жана ақша бірліктері 1, 3, 5, 10,
25, 50, 100 номиналдық ... ... ... ... ... 1:10 ... ... Бұндай жолмен айналыста ақша
массасы 10 есеге ... ... ... ... ... Халықтың
жинақ кассаларындағы 3000 рубльге дейінгі ақшалары ... ... жоқ, ... 10 000 ... ... 3:2 ... 10000 жоғары 2:1 ... ... ... ... мен ұйымдардағы ақша ... ... ... ... кәсіпорындардың не несиелік
мекемелердің шоттарындағы ақша қаражаты жеңілдік қатьынаспен 5:4 ... ... ... ... ... 15-20 ... ... асырылды. Ол арнайы ... ... ... ... ... ... ... монета айырбасталуға жатпады және
айналыста номиналы бойынша қала берді. Желтоқсанның бірінші жартысы үшін
бұрыңғы ... жаңа ... ... ... ... бірі ... шығарылған мемлекеттік
займдарды (1947 ж. займнан ... 1948 ) ... ... ... ... Барлық бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... барлық азық-түлік және өнеркәсіп
тауарларына деген карточкалық жүйе алынып ... және ... ... ... бағасы 10-12% төмендеді.
Еркін мемлекеттік сауданың ықпалымен колхоз нарықтарындағы бағалар
төмендеді. 1948 ж. ... ... ... ... алу күші 1947 ... ... салыстырғанда 41%-ға өсті.
1947 ж. ақша рефомасы ақша жүйесінің түбірімен ... ... жоқ. Оны ... ... де, ... ... болған ақша
айналысының құрылымы сақталды. Бұның сәл айырмашылығы сол, ... ... ... емес ... ... шығарылатын болды.
Реформа ақша жүйесін нығайта отырып, ақшаның барлық ... ... Бұл ... өз кезегінде бірнеше рет төлем қабілетті ... пен ... ... ұсыныс арасындағы тепе-теңдікті сақтап қала
алды. Бірақ бұл ... ... ... ... ... бағаларын
төмендетудің ойланбаған саясатының әсерінен бұзылды.
1947 ж. ақша реформасынан кейін алғашқы жылдары экономиканың дамуындағы
қол жеткізген жетістіктер және ... ... ... ... ... ... төмендеуіне, дүкендерде азық-түліктердің ... ... Жыл ... ... ... бағаларының төмендеуі басталды. Әдетте ол,
1948 ж. көктемінен 1954 ж. дейін жүргізілді. Бұл ... ... ... бағасы 2,6 есе, өнеркәсіп тауарларының бағасы 1,9 есеге
төмендеді. Әйтсе де ... ... ... төлем қабілетінің
анысы, өндірістің, әсіресе ауыл шаруашылығы өндірісінің ... ... ... ақша ... ... ... мақсатында халықтың жұмыс
жасайтын барлық категорияларының жалақыларынан "халық ... ... және ... арналған облигациялық займдарды төлеуге 10% ұсталып
отырды.
Үкімет рубльдің бағамын шетел валюталарына қатысты көтеру және ... ... ... қажеттігін мойындады. Оған дейін рубльдің шетел
валюталарына қатысты бағамы алтын базасында ... ... да бір ... бар және ... ... ... валютасының базасында
белгіленіп келді.
1950 ж. 1 ... ... ... ... алтындық құрамым (баға
масштабы) 0,222168 г таза ... ... Осы ... ... ... ... ... валюталарына қатысты бағамы анықталды.
Осылайша бұрынғы 5 рубль 30 тиынның орнына - 1 ... ... ... ол ... 0,888671 г ... құрады) үшін 4 рубль болып жаңа бағам
белгіленді. Ағылшын фунт ... ... ... - ... 14 ... ... ... 11 рубль 20 тиын бекітілді. ... ... ... да
шетел валюталарына қатысты бағам өзгерді.
Шетел валюталарының алтындық құрамы немесе олардың қамдарының кейінгі
өзгерістері болған жағдайларды КСРО ... ... ... ... ... Шетел валютасына қатысты рубль бағамының жоғарлауының зор
маңызы бар. Рубльдің қатаң ... ... ... оны ... ... ... ... 1961 жылға деноминация
Рубль бағамын алтын базасына өткізгеннен кейінгі он жылдың ішінде (1950-
1960жж.) елдің ақша ... ... ... мөлшері, сондай-ақ
өндіріс, ұлттық табыс көлемі және т.б. шамадан тыс өсті. ... ... ... ... ... және
триллиондармен бейнеленді. Осындай үлкен сомалардағы шоттармен жұмыс ... ... ... және ... ... ... ... Баға масштабы өте ұсақ болып қалды. Сондықтан да ... ... 10 ... ... ... ... құрамын көтеру және
айналыстағы ақшаларды жаңаға айырбастау туралы шешім қабылдады.
1961 ж. ... ... ... жаңа ... ... ақша
бірліктері шығарылды: 1, 3, 5 қазыналық ... мен 10, 25, 50 және ... ... банк ... ... сондай-ақ 1, 2, 3, 5, 10.
15, 20 және 50 тиындық ... Ескі ... ақша ... монеталар жаңа үлгіге 1:10 арақатынасымен ауыстырылды. 1, 2, 3, ... ... ... ... ... номинал бойынша
қала берді.
Айырбас 3 ай ішінде 1961ж. 1 қаңтарынан бастап 1 сәуір ... ... ... Сондықтан да 1961ж. I ... ескі және жаңа ... ... ... Барлық ақшалай операциялар
1:10 арақатынасымен ... ... ... ... ... ... қызметтер бағасы, жалақы тарифтері, зейнетақы мөлшері, степендия,
барлық төлемдік міндеттемелер, келісім-шарттар , және т.б. ... ... ... ақша ... және ... ... ... жеңілдетті. Ақша билеттерінің ішіндері шағын болып келуі, оларды
айналыста қолайлы етті.
Баға масштабын ірілендірумен бірге рубльдің алтындық ... ... оның ... ... ... бағамын жоғарлату жүзеге асыт. 1961
ж. 1 қаңтарынан бастап, рубльдің алтындық құрамы 0,222 168 г. 0,987 412 ... ... ... жаңа ... ... ... ... алтынның ресми
дүниежүзілік бағасын тауарлар бағасымен теңестіріп, мемлекеттік бюджетпен
сыртқы сауда арасындағы күрделі қайта ... ... ... ... ... 1993 ЖЫЛҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫ
Бір адамның ауыстыратын ақшасының ең жоғары ... 1000 ... Ал ... 200 ... аспайтын мөлшерде айырбастауға
рұқсат етілді. Белгіленген лимитен жоғары сомада ақшасы бар адамдарға ... ... ... арнайы комиссияға бару керек болды.
1991 ж 23 қаңтардан бастап бір уақытта салымдарды беруге де шек ... ... тек қана ... ... ... ... жеріне
байланысты айына - 500 рубльден аспайтын сомада бере ... ол ... ... ... ... ... ... 8 млрд. рубль алынып
тасталып, оның иелік ету заңдылығы дәлелденбеген болытын.
Бірақ бұл шара рубльдің сатып алу ... ... әсер ... ... ... ... ... байқалды.
Қайта құру жағдайында өндірістің құлдырауымен бірге айналыстағы ақша
массасының өсуі қатар жүрді. Тауарлар мен ... ... ... ... Бұл үшін ... валютадағы 1,63 млрд. доллар сомасын алтынды
сатудан түсірді: 1989 ж. - 300 т., 1990 ж. - 234 ... ж. ... "1961 ... 50 және 100 ... ... ақша
бірліктерін КСРО Мембанкінде төлем ретінде қабылдауды және ... ... ... мен ... ... ... ақша
беруді шектеу туралы" Президенттің Жарлығы мен КСРО ... ... ... ... 1991 жылы ... ... ... Жеке тұлғаларға ескі ақшаны жаңа ... не бары үш күн ... ... соң ... ... - ... ... кезеңде, ТМД-ға
кірмейтін елдерді қоса алғанда, ... ... ... айналыста
жүре берді. Әр түрлі себептерге байланысты, ең бастысы, жаңа мемлекеттердің
саяси тәуелсіздікке ұмтылысы, сондай-ақ тез қалыптасып ... ... ... ... ... ... етуі мүмкін
еместігіне байланысты біртұтас валютаны сақтау аумағы сәтсіз үзілді.
КСРО республикаларының егемендігі жариялағаннан кейіні барлық 15 ұлттық
банктер ... ... ... ... ... ... ... бастады.
Мұндай салдардың бірінен несиелік экспанциялау жатты. ... ... ... 1992 ж. ... ... беру көмегімен кәсіпорындардың
міндеттемелері бойынша өзара есеп айырысуды өткізді, Бұл ... ... ... ... банктері қайталады. Ресей қолма-қол рубльді
шығаруда монокомитетке айналғанымен де ... ... ... ... ішкі ... ... басқа республикалардың сатып
алушыларынан "қорғау" мақсатында өздерінің ... ... ... ... жағдайлар, Украинада, Литва, Латвияда және ... ж. ... ... ... ... ... шоттарындағы
ақша қаражаттар көлемінде және ... мен ... ... мемлекеттері
арасындағы төлемдерді күнделікті екі жақты өзара есеп ... ... ... енгізілгенде ғана бұл іс жүзінде ұлттық қолма-қолсыз
рубльдердің құрылуына әкеліп ... ... ... - ... ... ... осы ... белгілі болды, сөйтіп 1992 ж.
маусым-шілдеде Эстония, Латвия, 1992 жылы қазанда Литва, 1992 жылы қарашада
Украина мен ... ... өз ... ... енгізе бастады.
1993 жылы мамырда Қырғызстан, тамызда Грузия ұлттық валюталарын енгізді.
Бұл ... ... ... ... қатарына (1995 ж. Тәжікстанды қоспағанда)
Түрікменстан, Өзбекстан, Армения, Молдова және Қазақстан (1993 ж. ... Бұл ... тобы ... ... ... ... банкінің 1993 ж. рубльдік
банкноталарды жаңаларына айырбастауды жүргізген соң ... ... ... оның ... ... ... аумағын қалпына келтіруге деғен
ұмтылысынан еш нәтиже шықпады.
1992 ж. 9 қазанда ТМД-ның сегіз ... қол ... ... төлем құралы ретінде пайдаланатын мемлекеттердің біртұтас ақша ... ... ... және ... ... туралы", соңынан 1993 ж.
қыркүйекте алты мемлекеттің бірігуімен рубль ... жаңа ... ... да ... жасалды. Бұл сұрақ бойынша Ресейдің екі жақты ... ... тек қана ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылыққа байланысты шараларын
жүргізуді созып жіберді.
1991 жылы ... ... ... ... ... ... басқа
мемлекеттерімен бірге "рубль аумағында" қала берді. 1992 ж. ... ... ... ... ... ... ... ретінде жұмысын
тоқтатқан КСРО Мемлекеттік банкі атап ... 1992 ж. ... ... рет ... 5000 ... ... 10 000 және 50 000 купюрлары
шығарылды.
Сөйтіп, Ресей Федерациясында және одан ... ... ... үш түрі: 1961—1991 жж. кеңес ақшалары, 1992 ж. ... ... 500, 1000 руб.) ... Орталық банктің шығарған ақшалары, 1993 жылдың
бірінші жартысында шығарылған ресейлік ақшалар жүрді-1993 ж. 23 ... ... ... 1961 -1991 жж. ... ... ... ... 1992 ж. 5000 және 10000 рубльдерді айналыстан алу туралы хабарлады.
Бастапқыда олардың ... бір апта ... ... 35 ... ... ... ... Республикасы Президенттің Жарлығымен екі күн өткен ... ... 1993 ж. 1 ... ... ... ... айырбас шегі бір
адамға 100 мыңға дейін ұлғайтылды.
Ресейдегі ақша реформасы ескі үлгідегі ақшаларды ТМД ... ... ... ... ... ... жол берді.
1992ж. бірінші жартысында-ақ ... ... ... ... ... күдер үзіп, өз валютасын шығаруға бетбұрыс
жасаған ... Жаңа ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, 1993 ж. 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 ... ... ... ... ... жасаудан қорғанатын 18
дәрежесі бар.
1993ж. 12 қарашада Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев
"Қазақстан Республикасына Ұлттық валютаны ... ... ... қол қойды.
Осы жарғымен 1993 жылы 15 қарашада сағат 8-ден бастап ұлттық валюта - ... ... және ... жж. ... ... қазыналық және
банктік билеттерді айырбастау 20 қарашада сағат 18-де аяқталды.
Қолма-қол ақшалардың, рубльдік шоттардың, салымдар мен міндеттемелердің
теңгеге айырбасы 1 ... үшін 500 ... ... ... ... ... ... 16 жастан асқан барлық азаматтары 100 мың
рубль шегінде ақша айырбастай ... ... бір рет қана ... ... ... белгі соғылды. 100 мыңнан асатын рубльдер арнайы жеке бет
шотына аударылып, оны 6 ай ... ... ... ... ... асқан қаражаттардың шығу ... ... ... құрылған
комиссия тексерді. Комиссияның шешімі бойынша бұл ... ... ... ... 18 ... ... ... халық теңемен және рубльмен
де есеп айырыса алды. Сондықтан ... сол ... ... ... асырушы және халыққа ақылы қызмет көрсететін тұлғалардың ақшалай
түсімдері күнделікті қабылданды: ... - ... ... 1, 3, ... 20, 50, 100, 200, 500 ... ... 1993 ж. шілдедегі ақшалай
түсімдердің орташа шамасынан аспайтын сомада, 1,3 ... ... ... ... ... банкі теңгенің валюталық ... ... = 4 ... 70 тиын шамасында бел-гіледі. Келесі жылдары ол бірден
өсіп кетті. ... ... баға мен ... да ... өсуі ... ірі ақша купюраларын қажет етті. 1994 ... 200, 500, 1000 және 2000 ... ... ... ... 1995
ж. ұсақ тиындар бір-тіндеп айналыстан шығып қалды, ... ... ... ... 1, 3, 5, 10, 20 ... ... шыға ... қатар, Абай Құнанбайұлының жұз жылдық мерейтойының құрметіне 100
теңгелік күміс ... ... 1995 ... ... ... ... ... жоғары сыныпты төрт алтын монеталар шығарылды. Жалпы
салмағы 57,54 г құрайтын жиынтығына 1, 2, 5 және 10 мың ... ... ... ... 816 ... ... ... Қазақстан теңгесі
сонғы жылдары ... ... ... ... қана ... ... ... шексіз айырбасталады және біршама тұрақты
валюталар қатарына кіреді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару ...... ... М., ... А. ... экономикасы», Алматы – 2002.
3. Жүнісов Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. ... ... / ... ... /
4. ... Е.Б. ... экономика негіздері», Алматы – 2000.
5. Ихданов Ж.О., Орманбеков Ә.О «Экономиканы мемлекеттік реттеудің
өзекті мәселелері», Алматы – 2002.
6. Көшенова Б. ... ... ... ... – 1999 ж.
7. Көшенова Б. «Ақша, Несие, Банктер, ... ... ... ... Н.К. ... ... қатынастар»,
Алматы – 2000 ж.
9. Набиев Е.Н. «Халықаралық экономикалық қатынастар», Алматы – 2001
10. ... Ғ.С. ... ... ... ... – 2001 ... Сахариев С.С. «Әлем экономикасы», Алматы – 2003 ж.
12. Шеденов Ө.Қ., Комягин Б.И. «Жалпы экономикалық теория»,
Алматы -2002
13. Қазақстан Республикасының Заңы ... ... және ... ... Заң – N 7- ... ... С.Б. ... операциялар және валюталық мәмілелер»,
Хабаршы – N 1-2004, 19 б.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары және оның ерекшелiктерi8 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы қатынастар14 бет
Қылмыстық процестегі дәлелдемелердің ұғымы мен маңызы76 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь