В.И.Вернадскийдің ноосфера жайлы ілімі және оның бүгінгі таңдағы рөлі

Жоспары

Кіріспе

I.Негізгі бөлім

1.1.Ноосфераның дамуы және пайда болуы.
1.2. В.И.Вернадскийдің ноосфера туралы концепциясы.
1.3. НООСФЕРА: жарқын болашақ әлде трагедиялы шындық.
1.4. Табиғатты ақылды және саналы түрде басқару ұйымдары.


II.Қосымша бөлім

2.1. Ноосфераның даму «құпиясы»
2.2. Қазақстандағы ноосфераның даму қарқыны.
2.3. Ноосфераның бүгінгі таңдағы атқаратын рөлі.

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе

Қоршаған ортаның бүкіл табиғи байланысы, сол сияқты адам әрекетінің басымдылығы мен соның ішінде ғылыми-техниканың қоғам өміріне жедел енуімен ХХ ғасырдың орта шенінен бастап, географиялық ортаның күрт өзгеруі – экология терминіне жаңаша ғылыми көзқарас қалыптастырады. Ғылымның барлық салаларының жетістіктерінде – экология кең етек жая бастады. Соңғы он жылдың ішінде экология ғылымының жаңа құрылымы басталды. Бүгін күрт өзгерген экологиялық мәселелерді шешуде адамның өзі жасап отырған күрделі ғылыми жетістіктерін ендігі жерде табиғи ортаны, адам баласының болашағын сақтау, табиғатты қорғау және тиімді пайдалану үшін керек. Себебі, адам мен қоршаған ортаның арасындағы байланыс ХХ ғ. ортасына дейін ғылымда қарастырылмаған. Ғылыми тұрғыдан адам экологиясын зерттеу кейінгі жылдары ғана қолға алынды. Себебі қоршаған табиғатының бұзылуы адам баласының денсаулығына зиян әкелгендігі анықталды. Адам – табиғаттың туындысы, онсыз өмір сүре алмайды. Адам экологиясын ғылыми тұрғыдан қарастыруға, оны зерттеуге үлкен әсер еткен ХХғ. өмірге келген «қоршаған орта түсінігі». Соның нәтижесінде адамның өмір сүріп жатқан жері, оның үйі, сол үйдің тұрақты таза болуы адамға байланысты. Егер оны адам қорғамаса, жағдай жасамаса, онда ертең құлауы мүмкін. Соңғы кездерде орта жағдайына болжам жасайтын ғылыми орталықтардың пайда болуы, қалыптасқан экологиялық мәселелерге бақылау жасау, баға беру және толық кешенді болжам жасауға мүмкіндік беріп отыр. Кезіндегі «Ноосфера» ұғымы бүгінгі күні «нооэкология» ұғымына айналды. Нооэкологияны грек тілінен аударсақ, «Ноо – ақыл ой, адамның рухани байлығы, күші» деген мағынаны білдіреді. Ал, литосфера, гидросфера, атмосфера, биосфера деген бірін-бірі толықтырушы, күрделі байланыстағы – географиялық орта – табиғаттың бүкіл қалыптасуы осы ортада жүреді. Аталған табиғи ортаны адамның ақыл-ойы арқылы басқаруын В. И. Вернадский – «ноосфера» деп, терминді тұжырымдаған болатын. Кейінгі экология ғылымының қалыптасуына, дамуына байланысты ноосфера – нооэкология деп орынды аталып жүр. Адам – биоәлеуметтік тіршілік иесі, яғни табиғаттан пайда болып, соның ішінде өмір сүреді, есейеді, қартаяды, аяғында табиғаттың заңдылығына сай өледі. Бірақ осы аралықта өмір сүру деңгейінің әлеуметтік жағын өзгерте алады. Адамдар табиғатты өзгерте отырып, әрекетінен пайда болған ерекше жаңа қоршаған ортаны қалыптастырады. Сол ортаның адам өміріне қолайлы не қолайсыз әсер ету деңгейін «Адам экологиясы» зерттейді. Адамдарға табиғи ортадан басқа әлеуметтік – мәдениеттілік ортасы да қажет. Себебі, адам өткен өмірінің тарихын білмей болашағы болмайды. Осының нәтижесінде экология және мәдениет проблемасы пайда болды. Біздің түсінігіміздегі жақсы және жаман деген идеяларымыз адамгершілік негізіне жатады. Бұл жердегі адамгершілік принципінің өзі құқықтық заңдармен, халықаралық құқықтармен негізделген.
Бұның өзі экология және құқық арасындағы байланысқа жатады.
Қолданылған әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер:
1. Жалпы білім беретін орта мектептің 10 – 11 – сыныптарына арналған оқулық. Т. Қасымбаева, Л. Аманжолова, Ж. Әкімов, Р. Сәтімбекұлы
2. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006
3.Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
4.Экология және табиғатты тиімді пайдалану. Ә. Бейсенова, А. Самақова, Т. Есболов, Ж. Шілдебаев.
5. Экология негіздері. Ғ. Сағымбаев.
6. Экология. Г. С. Оспанова, Г. Т. Бозматаева.
7.Денсаулық журналы.
8. Экология. Ә. С. Бейсенова, Ж. Б. Шілдебаев, Г. З. Сауытбаева
        
        |                                                                          ... ... ... ... және оның бүгінгі таңдағы рөлі     |
| ... |
| ... |
| ... ... |
| ... ... және ... болуы. ... ... ... ... ... ... ... ... ... әлде трагедиялы шындық. ... ... ... және ... ... ... ұйымдары. |
| |
| ... ... |
| ... ... даму ... ... Қазақстандағы ноосфераның даму қарқыны. ... ... ... ... атқаратын рөлі. |
| ... |
| ... ... |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |3 |
| ... |
| ... ортаның бүкіл табиғи байланысы, сол сияқты адам әрекетінің |
|басымдылығы мен соның ішінде ... ... ... ... ... ... орта шенінен бастап, географиялық ортаның күрт өзгеруі – |
|экология терминіне жаңаша ғылыми ... ... ... ... ... ... – экология кең етек жая бастады. Соңғы он ... ... ... ... жаңа құрылымы басталды. Бүгін күрт |
|өзгерген экологиялық мәселелерді шешуде адамның өзі ... ... ... ... ... ... жерде табиғи ортаны, адам баласының болашағын |
|сақтау, табиғатты қорғау және тиімді пайдалану үшін керек. Себебі, адам ... ... ... ... ... ХХ ғ. ... ... ғылымда |
|қарастырылмаған. Ғылыми тұрғыдан адам ... ... ... ... ... қолға алынды. Себебі қоршаған табиғатының бұзылуы адам баласының |
|денсаулығына зиян әкелгендігі анықталды. Адам – ... ... ... сүре ... Адам ... ғылыми тұрғыдан қарастыруға, оны |
|зерттеуге үлкен әсер еткен ХХғ. өмірге ... ... орта ... ... ... ... өмір сүріп жатқан жері, оның үйі, сол үйдің ... таза ... ... ... Егер оны адам ... ... |
|жасамаса, онда ертең ... ... ... ... орта жағдайына болжам |
|жасайтын ғылыми орталықтардың пайда болуы, қалыптасқан экологиялық ... ... ... баға беру және ... кешенді болжам жасауға |
|мүмкіндік беріп отыр. Кезіндегі «Ноосфера» ұғымы бүгінгі күні ... ... ... ... грек ... аударсақ, «Ноо –|
|ақыл ой, адамның рухани байлығы, күші» деген мағынаны білдіреді. Ал, ... ... ... ... ... бірін-бірі толықтырушы, |
|күрделі байланыстағы – географиялық орта – ... ... ... ... ... Аталған табиғи ортаны адамның ақыл-ойы арқылы басқаруын В. |
|И. Вернадский – «ноосфера» деп, терминді ... ... ... ... ... қалыптасуына, дамуына байланысты ноосфера – нооэкология|
|деп орынды аталып жүр. Адам – биоәлеуметтік тіршілік иесі, яғни ... ... ... ... өмір ... есейеді, қартаяды, аяғында |
|табиғаттың заңдылығына сай өледі. Бірақ осы ... өмір сүру ... ... ... ... алады. Адамдар табиғатты өзгерте отырып, ... ... ... ... жаңа ... ... ... Сол |
|ортаның адам өміріне қолайлы не ... әсер ету ... ... ... ... ... ... ортадан басқа әлеуметтік – |
|мәдениеттілік ортасы да ... ... адам ... ... тарихын білмей |
|болашағы болмайды. Осының нәтижесінде экология және мәдениет проблемасы |
|пайда ... ... ... ... және жаман деген идеяларымыз |
|адамгершілік негізіне жатады. Бұл ... ... ... өзі ... ... халықаралық құқықтармен негізделген. ... өзі ... және ... ... ... ... |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |4 |
| ... ... ... ... сыртқы саясаттың күрделі элементіне |
|айнала бастады. Сол себепті де экология және саясат кейбір жағдайларда ... ... ... Суды қорғау, қышқыл жауындардан орманды қорғау|
|проблемаларын өкімет басшылары және министрлер талқылауда. Дүние жүзінің ... ... ... ... ... ... шешудің |
|жолдарын қарастыруда. Табиғи ресурстарды тиімді пайдаланудың келесі жолы |
|рекреацияға ... Бұл ... ... экология айналысуда. |
|Егер жалпы жүйелі құрылымдық әдіспен айтатын болсақ, ... ... ... ... «адам – қоғам - табиғат» деп айтуға болады. Әдістің |
|негізін түсіндіру үшін екі мысал келтірейік. 1-ші ... ... ... 2-ші ... жеке ... табиғатқа деген көзқарасын |
|қарастырамыз. 1972 жылғы «Рим ... ... ... ... ... институтының Д. Медоуз басқарған бір топ ғалымдары дүниенің |
|даму ... ... Олар ... ... модельді ойлап |
|шығарды. Бұл дүниежүзілік қауымдастықтың атынан негізгі әсер ... ... ... ... Біз ... өткен жүйелі құрылымдық әдіс |
|қазіргі кездегі адам экологиясындағы көптеген зерттеу әдістерінің бірі. |
|Соңғы кездердегі ... ... ... бірі – көпдеңгейлі шкала және |
|динамикалық классификация. Көпдеңгейлі шкаланың негізі – қоршаған ортаның ...... ... ... әсер етудің нәтижесіндегі ... ... ... ... орта ... ... тыңғылықты |
|классификациялауда қиындық туғызады. Бұларды ұдайы анықтап отыратын әдіс –|
|динамикалық классификация әдісі. Себебі осылар ... оқу ... ... үшін ... ... ... негізі болып табылады. Бұл пәнді|
|игеруде өте терең білім қажет – ол үшін ... ... ... ... ... білу ... Бұл пәндерге де Қазақстан Республикасының |
|Білім және ғылым министрлігінің жоғары мемлекеттік стандарттарына сәйкес |
|көңіл ... ... ... ... ... Қазіргі даму |
|кезеңіндегі адам экологиясын оқыту актуалды ... ... ...... ... ететін ортасы, сондықтан ол оның көптеген сұраныстарын|
|қанағаттандыратын шикізат көзі болып саналады. Қоршаған ортаның табиғат ... ... ... ... ... ... ... |
|Қазақстанның шөлейтті, далалы ... ... мал ... |
|айналысады. Сонымен қатар, қоршаған орта адам денсаулығына да әсерін ... ... ... ... ортаның басқа құрам бөліктеріндегі |
|тепе-теңдіктің сақталуы ... ... ... ұзақ өмір ... жағдай|
|жасайды. Қазіргі кезеңде ғылым мен техниканың өркендеуінің нәтижесінде |
|адамның қоршаған ортаға ықпалы артты. Мұндай ... ... ... ... – адам ... ... ... елді мекендерде орталық су |
|құбырлары жүйесінің болмауына байланысты тұрғындар ... ішек ... ... Тұрғын халықты сапалы ауыз суымен қамтамасыз етуді |
|жақсартпаған жағдайда өндіріс қалдықтарымен, пестицидтермен ластанған өзен|
|суын пайдалану қауіпті. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |5 |
| ... ... әртүрлі ауру туғызатын бактериялар көбейіп, сары ауру |
|сияқты дертке шалдықтырады. Адам денсаулығына ядролық жарылыстардың да ... ... көп. ... космодромға көршілес аудандарда, ядролық |
|полигон тұратын халық қатерлі ісік, қанның азаюы, ақ қан ауруларын көп ... ... ... Байқоңырдан ұшырылып, апатқа ұшыраған |
|зымырандардың сынағы, ... ... ... құлаған «Протон» |
|қондырғылары халық денсаулығына зиян келтіруде. ... ... ... ... ... шаралар медицинамен тығыз |
|байланысты. Сондықтан, елімізде аурулардың аумаққа таралу заңдылықтарын |
|зерттейтін медициналық география ғылымын ... ... зор. Бұл ... ... адам ... ... ортаның табиғат жағдайларының әсер етуін|
|зерттейді. Адам мен табиғат ... өте ... Бір ... адам ... ... тұтынушы болса, екінші жағынан, өзі өзгерткен ортада өмір|
|сүріп, ондағы кері өзгерістердің зардабын тартушы ретінде саналады. Бұл ... ... ... ... ұшырауына және еңбекте |
|экологиялық мәдениеттің, экологиялық көзқарастың ... ... ... ... өзі ... ... әкеледі. Қазіргі кезде адамның ... ... оны ... ... ойы – ... байлығы|
|таусылмайтын құнсыз зат, екінші ойы тез арада сол жерден пайда табуы. |
|Табиғи ресурстардың ... ... ... ... ... ғана ... пайдаланғаны үшін төлем ақы мөлшері белгілене бастады. ... ... ... ... тиімсіз жақтары ескеріле |
|бастады. ... ... ... адам ... ... ... ... өз білімдерін пайдалана ала ма деген сұрақ туындайды. |
|Себебі, сол салада көбінесе басқа оқу ... ... ... ... ... ... ... юристер, социологтар – соңғы кездерде |
|әлеуметтік сферадағы экологтардың орнына жұмыс істеуде. ... ... ... ... жан-жақты білімі жоқ. Сол себепті |
|қажетті шешімдерді қабылдай ... Сол үшін де ... ... ... |
|отырып, негізгі позицияны, әсіресе шешім қабылдауды эколог мамандарға беру|
|керек. Сондықтан экологиялық жағдайдың ... ... ... ... |
|жатқанын ашық ... ... ... ... ... ... сынақ полигонында 470 ядролық жарылыс болды, оның|
|26 – жер үстінде, 90 – ауада, 354 – жер ... ... ... ... ... ... ... мен өсімдіктер әлемінің |
|табиғи тепе-теңдігі бұзылды. Зымырандарды космосқа шығаруға пайдаланған |
|гептил ... ... ... ... ортаға, адамға, жан-жануарларға|
|әсері дәйекті зерттелмеген. Гентикалық зардаптар дене мүшелеріндегі ... ... және ... ... ... пайда болады. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |6 |
| ... ... және пайда болуы. |
| ... (гр. – сана және – ... шар) – ... жаңа жағдайға көшкен |
|деңгейі, адамның саналы түрде жүргізген ... ... жер ... ... ... мен ... ... анықтайтын басты фактор.|
| ...... ... ... ... ... 1927 жылы ... |
|ғалымдары Э.Леруа (1870 – 1954) мен Тейяр де Шарден Пьер (1881 – 1955) ... ... ... 30 – ... ... ... ... сипаттап |
|жазған В.И. Вернадский болды. Ол ноосфераны биосфера мен қоғамның өзара ... ... ... жаңа ... бұл ... ... жетілген адамзаттың бағыттауымен қалыптасатын биосфераның жаңа |
|эволюциялық ... деп ... ...... ... |
|қоғамның ойлау заңдарымен және әлеуметтік-экономикалық заңдылықтармен ... ... ... ... (бүтіндігін) басқарушы жоғарғы тип.|
|Ғылыми-техникалық прогрестің қарқынды дамуы бұрын игерілмеген ... ... ... ... келген табиғат байлықтарын пайдаға асырып |
|қоймай, ғарыш кеңістігін, ғаламшарларды игеруге, ядролық қарулар жасауға |
|мүмкіндік ... Жер ... ... ... ... ... ... ажыратады. Бірінші кезең — заттардың биологиялық |
|айналымы пайда болып, биосфераның қалыптаса ... ... ...... күрделене түсіп, көп жасушалы организмдердің пайда болуы. бұл |
|екі кезеңді ғылымда биогенез, яғни тіршіліктің толық мәнінде пайда болу ... деп ... ... ... ... ... — адам қоғамының |
|пайда болуымен ерекшеленеді. Биосфера эволюциясының келесі жаңа кезеңі — |
|қазіргі деңгейі. Мұны ғылымда ноосфера ... деп ... ... "noos" ... ... "sphaira" — шар деген ұғымды білдіріп, "саналы қабық" деп ... ...... ... ақыл-ойы шешуші рөл атқаратын |
|биосфераның жаңа эволюциялық деңгейі. ... ... ... 1927 жылы ... ғалымдары Э.Лepya мен П.Тейяр де|
|Шарден енгізді. Олардың ұғымы бойынша ноосфера биосферадан да жоғары ... ... ... қамтитын "ойлау қабығы". ... ... В.И. ... ноосфера туралы ілімді дамытып, ... ... Ол ... ... эволюциясының жаңа сапалы |
|деңгейі, биосфера мен адам ... ... ... болған деп |
|қорытынды жасады. ... ... ... ... ... — табиғат пен қоғам ... ... ... әсер ... біртұтас жоғары жүйе". Биосфераның |
|ноосфераға ұласуы кезінде бүкіл адамзат бірігіп шешетін мәселелерге ерекше|
|көңіл бөлу ... ... атап ... ... кезінде бүкіл адам баласының ақыл-ойы, санасы, ғылымы және ... ... бір ... түсуі керек. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |7 |
| ... мен ... ... ... ... ... ақыл-ойы |
|басқарған кезде ғана жеңіске ... деп атап ... ... ... ... пен қоғам арасындағы өзара байланыс айқын |
|байқалады. Бұл ... ... ... үшін ... ... ... да, |
|қоғамның да бір-бірімен үйлесімді өркендеуіне жол ашылу керек. Бұл кезде |
|әрбір жеке ... да ... ... бөлінеді. ... ... ... кезеңіне орыс ғалымы М.И.Будыко терең талдау |
|жасаған (1984 ж.). Ол биосфераның қалыптасуында адамзат қоғамының біртұтас|
|екендігін ұмытпау керектігін ерекше ... ... ... ... ... бүкіл Жер шарын қамтып отыр. Энергияның жаңа |
|көздерін бүкіл адамзат бірлесе отырып, пайдалануға ... ... ... |
|көзделуде. Ноосфера кезінде Жер бетіндегі барлық халықтың тіршілік ... және ... ... көтеру үшін биосфераның қалыпты жағдайын |
|сақтауға айрықша көңіл ... ... ... ... ... — бүкіл адамзатты толғандырып отырған |
|күрделі мәселелердің біріне айналып отыр. Қоғамның өркендеп дамуы, табиғат|
|байлықтарын ұқыпты пайдаланумен ... ... ... ... ... дұрыс пайдаланбаудан және технологиялық процестердің ... ... ... ... ... ... да ... |
|төндіруде. Адам денсаулығын сақтау, адамның ұзақ өмір сүруіне кажетті ... ...... ... ... Ол үшін ... мен табиғат ... ... ... ... назар аударылады. Осыған сәйкес |
|казіргі кездегі әлеуметтік экология ғылымының басты мәселесінің бірі—адам |
|денсаулығына зиянды ... ... ... ... ... бастап ауқымды түрде экология ғылымы да |
|қалыптасып келеді. Оның зерттейтін басты ... да ... ... және адам ... ... ... ... ноосфера туралы концепциясы. ... ... ... ... ... ... ... өтті. |
|Алғашқысы биосферада заттардың биологиялық айналымының пайда болуымен |
|байланысты. ... ... көп ... организмдер түзілді, сөйтіп |
|биосфераның құрылымы күрделене түсті. Бұл екі этап ... ... bios ... genesis - шығу тегі) деп аталады. Үшінші этап адамзат қоғамының |
|пайда болуымен байланысты. ... ... ... ... ... одан ... ... және оның ақыл-ой қабаты - ноосфераға айналуы жүріп жатыр. ... ... ... ... одан ары ... ... Ол ... дамуының бір этапы деп қарастырып, табиғат пен адам ... ... ... ... ... ... ... Өз идеяларын|
|дамыта отырып В.И.Вернадский ноосфераны құрудың қажетті шарттарын ұсынды: |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |8 |
| ... ... біртұтас болуына, кез-келген құрылықтың немесе мұхиттың бір |
|шетіндегі ... Жер ... ... ... де әсер ... ... Қазіргі таңдағы байланыс құралдары мен ақпарат алмасудың сол сәтте |
|хабардар ету үшін өзгеруі. ... ... ... - ... ... ... ... ... ... ... ... өмір ... өсуі, сондай-ақ |
|халықтың мемлекеттік және қоғамдық жұмыстарға, шараларға әсер ету ... ... ... ... өмір сүру ... ... үшін жаңа энергия |
|көздерін ашу және пайдалану. ... ... ... ... болдырмау. ... ... ... ... ғылыми ортада кең талқыланып жатыр. |
|Олар адамзатты қорғау және экологиялық ... ... ... ... мен ... әдістемелік негізі болуда. ... ... ... өз ... ... ... ... оның болашағының өткір мәселелері туралы ойларының бір-біріне ... ... бар ... де білді. Сондықтан кейбір тұстары |
|әлі де болса дау тудыруда. Мысалы, Ю.Одум (1986 ж) табиғи ... ... ... ... ... үлкен мүмкіндіктеріне қарамай, |
|ноосфера туралы айту әлі ерте дейді. Өйткені адам өз қолымен жасаған ... ... ... ... ... болатынын біле бермейді. Бұған |
|біздің ... ... ... ... ... ... проблемалар |
|мысал бола алады. Кейбір ғалымдар қазіргі кезде ноосфераның пайда ... алғы ... ... ғана ... ... дейді. ... ... ... эволюциясының ноосфералық стадиясын зерттеу үшін |
|антропогендік ... ... ... ... ... ... |
|жағдайын математикалық модельдеу әдістері пайдаланылуда. Осындай ... ... бірі ... (АҚШ) штатында жүргізілген «Биосфера-2» |
|бағдарламасы болды. Оның көлемі 200 мың м3 ... алып ... ... әртүрлі|
|биомдар орналасты: ылғалды тропикалық ормандар, саванналар, шөлдер, ... ... ... және ... кешендер (8 зерттеуші). Ылғалды|
|тропикалық ормандарда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 300-ден аса түрі; |
|саванналарда африкалық акациялар, ... және ... ... 35 |
|түрі; моллюска мен креветкалары бар үлкен маржанды рифтер болды. Кешенде |
|онан басқа галаго ... ... ... ... ... және ... омыртқалылар да болды. Агроэкожүйеде зерттеушілердің азығы ретінде |
|астық ... мен ... ... ... |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |9 |
| ... жылға созылған осы тәжірибе биогенді элементтердің (азот, ... ... және т.б.) ... ... ... көмір қышқыл газының |
|айналымының ерекшеліктерін (бар болғаны 4 күн болды) модельдеуге мүмкіндік|
|берді. Сондай-ақ тәжірибе арқылы кешендегі «биосфералық» ... ... ... ... газының мөлшерінің көбейгені, оттегінің 21%-дан |
|16%-ға азайғаны, кейбір өсімдіктер мен ... ... ... ... |
|дақылдардан алынатын өнімдердің төмендігі және т.б. белгілі болды. Мұндай |
|жасанды экожүйелер ... ... ... ... ... ... |
|жұмыстар биосфераға түсетін қысымды азайтып, оның негізгі құрылымдарының |
|сақталуына, табиғи ресурстардың сақталып адамзат дамуының болашағын ... ... Жер ... ... пайда болғанына дейін болған. Бірақ адам |
|биосферасыз тіршілік ете ... ... ... қауіп төңдірген |
|жаһандық экологиялық проблемалар ... ... осы ... ... жаңа жолдарын іздеуге, орнықты даму концепциясын жасауға мәжбүр ... ... ... ... орта және даму ... ... (Рио-де-Жанейро, 1992 ж) қабылданды. ... даму ... ... ... ... ... және ... сиымдылығын төмендету, қалдықтарды |
|мейлінше азайту, улы заттар айналымын азайту. ... ... ... ... ортаға тигізген зиянның бағасы) |
|ескеретін бағаның құрылуына ауысуды және салық пен айыппұл жүйесімен бірге|
|жаңа экономикалық қауіпсіз қор және ... ... ... ... ... ... Ауыл ... ... ... және ауыл ... ... ... көтеру арқылы аудандардың дамуына жәрдем беру, өсімдік және ... ... ... ... жақсарту, ауыл шаруашылығы |
|зиянкестерімен күресуде кешенді күрес жолдарын ... және т.б. ... ... ... ... ... келе жатқан елдерге алдыңғы қатарлы|
|технологияларды, осы елдерден алынған генетикалық материалдардың негізінде|
|құрылған жаңа ... ... ... Барлық елдер үшін бірдей экологиялық стандарттарды қалыптастыру, ... ... ... жаһандық бағытын анықтайтын халықаралық ... құру және т.б. ... және ... даму концепциясының ортақ мақсаттары көп. Олар 80-ші |
|жылдардың соңында бір уақытта пайда болып, 90-шы жылдары қарқынды дами ... Бұл ... ... болуы, дамуы БҰҰ |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |10 |
| ... ... ... жүргізіліп келеді. Адам және орнықты даму |
|концепциясының пайда болу себебі, ... ... ... ... ... ... және оның ... сезіну болды. Өйткені дамудың әлеуметтік|
|және экологиялық аспектілерін ескермеу және көптеген басқа да ғаламдық |
|сипаты бар факторлар ... ... ... ... өркениетінің |
|тіршілігіне қауіп төндіретін құбылыстарға алып келеді. Кез-келген ... ... ... ... ... үш ... ... |
|капиталдың үш түрі жатыр: ... ... ... ... жеке капитал |
|(капитал және жасанды капитал), табиғи ресурстар (табиғи капитал). Соңғы |
|кезде экологиялық фактор экономикалық дамудың ... ... ... ... ... экология-экономикалық дамуды экономикалық дамудың |
|техногендік түрі ... ... ... Бұл ... ... ... жасанды өндіріс жабдықтарын пайдалану негізінде құрылған табиғат |
|бұзушы даму түрі ретінде сипаттауға болады. Техногенді даму типінің ... ... ... ... |
|- ... ... ... ресурстар түрлерін тез және ысырапты пайдалану |
|(бірінші кезекте пайдалы қазбаларды); |
|- ... ... ... ... орман т.б.) олардың қалпына келу |
|уақытына жеткізбей пайдалану; |
|- ... ... ... мен ... ... ... ... |
|мүмкіндік бермей ластауды қарастыруға болады. ... ... ... ... ... сөз» деген мақаласы 1944 жылы |
|жарық көрген ең ... ... ... ...... ... қабаты, |
|ноосфераның төрт заңы. Ағылшын ... ... (1974 жыл) тірі және өлі ... арасындағы барлық экологиялық өзара қарым – қатынастарды төрт |
|заңға біріктірген. ... заң – ... ... ... Бұл ... ... тірі ... жалпы байланыстар приципі жатыр. Аталған принцип бойынша |
|табиғаттағы күрделі трофтық немесе ... да ... ... да бір ... ... ... ... әкеліп соқтыруы мүмкін. Әрбір түр |
|көптеген басқа түрлермен байланыста болады. ... ... ... күтпеген қолайсыз жағдайларға әкеліп соқтыруы |
|мүмкін. Мысалы, оңтүстік аралдардың бірінде ДДТ препаратының көмегімен ... ... ... ... ... ... жойылады. Бірақ, біраз |
|уақыттан соң осы ... ... ... ... ... соң осы ... ... жабайы мысықтардың саны кеми |
|бастаған. Нәтижесінде тышқандардың саны күрт артып кеткен. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |11 |
| ... ... ... термиттер көбейіп, үйлердің ағаш |
|тіреулерін ... Олай ... ... да ... ... |
|маңызды құрам бөлігі болып табылады. ... ... заңы – ... ... жоқтан пайда болмайды, ол |
|бір түрден екінші түрге өтеді. Кез-келген табиғи жүйеде бір ... ... мен ... ... үшін азық ... ... |
|Жануарлардың ... алуы ... ... ... ... көмірқышқыл |
|газы жасыл өсімдіктер үшін қорек. Өсімдіктер жануарлар тыныс алуы ... ... ... ... шығарады. Жануарлардың қалдықтары – оларды ... ... мен ... үшін азық. Ал, олардың ...... ... ... ... калий, көмірқышқыл газы|
|және т.б.) - өсімдіктер үшін азық көзі болып табылады. ... заң – ... өзі ... ... ... ... кез келген ірі |
|антропогенді әсер зиянды. Табиғатта егер оны ыдырату жолы болмаса, ... да жаңа ... зат ... ... ... жасалатын кез келген органикалық затты ыдырататын фермент |
|болады. ... ... ... бұрын болмаған жаңа органикалық затты |
|ыдырататын фермент жоқ . Сондықтан бұл зат жинала ... ... улы ...... мен гербицидтер мысал бола алады. Табиғатқа ірі |
|өзгеріс ... ... ... ... бола ... экологиялық нәтижелері |
|қарастырылуы тиіс. Орта Азияның ірі ...... мен ... ... ... ... Арал теңізінің деңгейінің айтарлықтай |
|төмендеуіне әкеліп соқтырды. Арал ... ... ... ... ал оның |
|маңындағы Сарықамыс ойпаты суға толуда. Шөлді жерлер қолдан батпақтанып |
|барады. Іле ... ... ... ... Балқаш көлінің деңгейінің |
|төмендеуіне әкелді. ... заң – ... ... жоқ. ... ... біртұтас бүтінді |
|құрайды. Адамның еңбек қызметі нәтижесінде экожүйеден алынған нәрсенің |
|барлығы ... ... ... жарқын болашақ әлде трагедиялы шындық. ... ... ... біздің көз алдымызда жарқын болашақ, адам мен |
|оны жаратқан табиғат арасындағы ... бір ... ... ... |
|ортаның ластану қарқынының мүлдем тоқтауы, Жердегі экологиялық жұмақтың ... ... ... ... |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |12 |
| ... шындықтан әлдеқайда алыс, мұндай армандар адамзаттың шындыққа |
|тура қарауына және оны дұрыс қабылдауына ... ... ...... ... ... емес, қатерлі, қауіпті, трагедиялы |
|шындығы. Ноосферадағы жасалу және бұзылу бастамасын бөліп қарау керек. |
|1944 жылы ... ... ... ... бірі ... ... |
|бірер сөз» еңбегінде былай деп жазған: «Ноосфера ... ... ... ... ... түрі – ... күндеріміздің жағдайы: Біз |
|қазір биосфераның жаңа геологиялық және эволюциялық өзгерісіне өтудеміз. |
|Біз ноосфераға кірудеміз». Енді сол ... бері ... ... ... сол ... де бұл ... ... күнге қарап айтсақ, биосфераның ... өтуі – тірі және өлі ... ... заңды құбылысы, бұл |
|эволюцияның шыңы. Тірі заттардың пайда болуы, Homo sapiens-тің жаратылуы, |
|ғылыми ойлаудың қалыптасуы мен ... ... ... ... ... сыртқы бейнесі өзгеруде. Мұның барлығы Жер планетасында ... ... бойы ... келе ... ұлы ... түрі ... ... заңды құбылыстары. Адамзат бүгінгі таңда планетаның|
|түрін өзгертетіндей үлкен ... ... ... ... ... |
|адамзат баласы өзінің ғылыми ойлау қабілетінің негізінде жетуде. Осылардың|
|нәтижесінде ... ... ... жүру ... ... |
|Осылай биосфера ноосфераға, ақыл сферасына, яғни табиғи үрдістерге тез ... ... ... жүйеге айналуда. Қазір ноосфера жоғары ... ... таза ... ... Ноосфераның ... ... ... – ғылыми ойлау мен адам еңбегі. Тану ... ... ... ... және даму ... ... ... және өзін-өзі тани бастады. Өзінің қажеттілігін қанағаттандыру |
|үшін табиғи ресурстарды пайдаланып өндіргіш ... ... Тек ... ... ... ... ... ол үшін тәжірибе, білім және |
|милиардтаған жұмысшылар ... Тек қана ... ... ... ... шын|
|мәнісінде жүзеге асырлуы ноосфераның қалыптасуындағы негізгі фактор болып |
|есептеледі. Ғылыми ойлау мен материализмнің концентрациясы ғана ... ... ... ... Адам ... ... арта түсуі |
|арқылы оның табиғатқа белсенді әсері байқала бастады. Адам өзінің ... ... ... ... ... бірте-бірте қалыптасқан |
|заңдылықтарға да әсерін күшейте түсті. Қазіргі кезде адам биосферада болып|
|жатқан барлық өзгерістерде негізгі шешуші рөл ... ... ... ... ... ... орны өте жоғары деңгейде. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |13 |
| ... ... пайда болуы, оның кеңінен тарала түсуі, |
|құрамындагы түрлі өзгерістер, ... ... мен ... алмасуы |
|ағзалардың тіршілік әрекетіне тікелей ... және ... орта ... ... ... ... отырды. В. И. Вернадский |
|"тірі ағзалар биосферадағы болып жатқан іс-әрекеттерді жүргізуші, әрі ... ... ... ... әрі энергиялық жағынан да онымен |
|тікелей байланысты, қуатты геологиялық күш"— деп түсіндірді. Жер ғаламшары|
|алғаш пайда ... ... бос ... ... болмады, ал оның |
|есесіне ... ... ... ... ... су буы, улы хлорлы, |
|күкіртті сутегі қосылыстары басым болды. Атмосферадағы бос оттегі ұзақ |
|уақыт ішінде тікелей ... ... ... ... ... ... түсті. Сонымен бірге атмосфераның жоғары қабатында ультракүлгін |
|сәулелердің әсерінен озон қабаты ... ... ... ... ... ... тірі ... атқарып отырады. Мысалы, біздің заманымыздан 3 |
|млрд. жыл бұрын хемосинтездеуші бактериялардың тіршілік әрекеттерінен ... ... ... ... ... ... ... |
|болады. Ең алғашқы тіршілік иелері жасыл, ... ... ... соң ... ... ... болады. Олар көмірқышқыл газын |
|өздеріне сіңіріп, ... бос ... ... шығарып отырды. Мұның өзі |
|озондық қабаттың түзілуіне жағдай туғызды. Озон қабатының түзілуі ... ... ... және түр құрамының өзгеруіне тікелей ықпал |
|жасады. Біздің заманымыздан 600-570 млн. жыл бұрын атмосферадағы бос ... ... ... ... ... ... ғана болды. Бұл кезде|
|көпжасушалы ағзалар пайда болды. Одан соң теңіздерде губкалар, құрттар, |
|маржандар және ... ... ... ... ... 350—400 млн. |
|жыл бұрын тірі ағзалар теңіздерден құрлыққа шыға бастады. Бірте-бірте |
|жалаңаш ... ... ... ірі ... ... ... Палеозой |
|заманының соңында (230 млн жыл бұрын) атмосфера құрамында оттегі газының |
|мөлшері арта түсіп, ... ... ... ... өзі өсімдіктер мен|
|жануарлардың түрлерінің өзгеруіне әкеп соқты. Жанатын қазба байлықтардың ... ... ал ... ... ... ... әк |
|сіңген ... ... ... (бор, әктас) түзілді. Кейбір |
|балдырлардың ... ... ... ... Ал балдырлар мен ... ... ... ... түзілді. Өсімдік ... тас ... ... ... болды. Ал мұнайдың пайда болуына |
|су айдындарында тіршілік еткен ұсақ жәндіктер қатысты. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |14 |
| ... ... жағдай бірнеше рет секірмелі түрде (дүркін-дүркін|
|төңкерістік сипатта) жүріп отырды. Кайнозой заманында жалаңаш ... ... ... ... ... ... ал салқын қанды ... ... ... мен ... ... Жер ... ... таралып, биосфераның қазіргі жағдайының қалыптасуына ықпалын |
|тигізді. Осылай әр ... ... ... ... ... ... бар сан|
|алуан биогеоценоздар пайда болды. Тірі ағзалар сыртқы ортаның ... ... ... ... ... зат пен ... алмасуы |
|күшейе түсті. Ағзалар тіршілігінің нәтижесіңде химиялық элементтердің ... ... ... асып ... ... ... ... биосферадағы |
|газ алмасуға, шашыранды элементтердің жинақталуына, тотығу және ... ... ... ... ... Мұның бәрі де |
|эволюция барысында Жер бетіндегі биомассаның бірте-бірте қазіргі ... ... әсер ... ... ... тірі ағзалардың тіршілік |
|әрекеті биосферадағы болып жатқан өзгерістерге ... ... ... ... ... оқшаулана түсті. Олардың арасында зат пен энергия айналымы да ... және ... ... ... ... ... да арта |
|түсті. Тірі ағзаларда сыртқы ортамен байланысты реттейтін арнайы жүйелер |
|дамып, бірте-бірте ондай жүйелер ... ... ... ... ... ... ... сыртқы орта жағдайларына бейімділік қасиетін арттырды. ... зат пен ... ... ... ... ... |
|үнемі артып отырды. Адамның пайда болуы биосферадағы жағдайларға ерекше |
|өзгерістер енгізді. Халық санының артуы, өнеркәсіп пен ауылшаруашылығының ... ... мен ... өркендеуі аз уақыт ішінде биосферада елеулі |
|өзгерістердің болуына, элементтердің биогендік миграциясының жедел жүруіне|
|мүмкіндік туғызды. ... ... ... ... жағдайларға ерекше өзгерістер енгізді. |
|Халық санының артуы, өнеркәсіп пен ауылшаруашылығының дамуы, ғылым мен ... ... аз ... ... ... ... ... |
|болуына, элементтердің биогендік миграциясының жедел жүруіне мүмкіндік |
|туғызды. Адам — ... ... ... және онын жемісі. Адам алғаш |
|рет пайда болғанда ... ... ... ... тәуелді болып |
|өмір сүрді. Бірте-бірте адам санының артуы, еңбек құралдарын жетілдіріп, ... ... ... ... ... табиғат байлықтарын пайдалануын және|
|оны игеруін жеделдете түсті. Бұрын игерілмеген жерлер игерілді, ... ... ... ... ... ... аса ... Әсіресе |
|минералды байлықтарды игеру өнеркәсіп салаларының дамуына әсер етсе, ал |
|жерді пайдалану ауыл ... ... ... ... Ең ... ... ... өзінің өмір сүруіне қолайлы ірі өзендер мен көлдердің маңына ... ... ... ... бір ... ... ... баруға да |
|ыңғайлы болды. Бірте-бірте адамның іс-әрекеті табиғатты кеңінен игеруге ... |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |15 |
| ... ... ... ... ... арта түсті. Ол өзінің ақыл-ойы |
|арқылы да биосфераны көркейтуге ықпал жасап отырды. ... жаңа ... мен ... ... ... ... ... |
|түрлер эволюциясының өзгеруіне және олардың Жер ... ... ... |
|тікелей немесе жанама түрде болса да әсер етіп отырды. Адамның табиғат ... ... ... өзінің іс-әрекеті арқылы табиғатта ұзақ |
|уақыттар аралығында бір-біріне байланысты үйлесімді жүріп отыратын ... әсер ... ... ... ... ... ... |
|Ормандардың бейберекет қырқылуы, жерді ... ... ... ... ... ... ... табиғатты талан-таражға салуы соған мысал бола ... Бір ... ... бағындыру" деген теріс көзқарас содан келіп |
|шықты. Табиғат ... ... ... ... нәтижесінде |
|табиғатта болатын тіршіліктің тепе-теңдігі бұзылып, оның өзі ... ... ... қауіп төндіруде. Әрбір халықтың табиғатпен тікелей |
|қарым-қатынасы, оған деген қамқорлық ... оның ... ... |
|қалыптасқан шаруашылық салаларымен тығыз байланыста болады. Халқымыздың ... мал ... ... ... ... өсіп-көбеюіне |
|қажетті жерлерді таңдай білуі, жайылымдықтарды жыл маусымдарына сай дұрыс,|
|әрі тиімді пайдалана білгендігін көрсетеді. Халқымыздың асыл ... ... ... ... 1910 жылы ... бір ... малдың халық |
|өміріндегі алатын ... ... ... "мал оның күнкөріс көзі. Онын |
|барлық мүддесі мал ... ... ... қолын жеткізетін иен |
|дәулеті де осы мал ... — деп өте ... атап ... ... ... ... табиғаттың "кейбір заңдылығын бақыламай, білмей отыра алмайды" ... ... да ... пен ... ... Бір ... ... |
|көзінің қарашығындай қорғап келген жайылымдық жерлерінің қазіргі жағдайы |
|қуанарлық ... ... ... ... шұрайлы аймақтар егістік |
|алқаптарға айналса, қалған бөлігі мүшкіл жағдайға ұшыраған. Адам қоғамының|
|қазіргі ... ... оның ... ... ... мәселелер қойып отыр. |
|Олардың негізгілері дүние жүзілік деңгейде биосферадағы табиғи ... ... ... ... ... энергия көздерін |
|және табиғат байлықтарын ұқыпты пайдалану болып отыр. Ауаның, судың және |
|топырақтың тазалығын сақтау қазіргі күннің өзекті ... бірі деп ... ... өзі ... ... ... өте ... байланысты. |
|Ірі өнеркәсіп орындарда қалдықсыз технологиялық әдістерді енгізу, тұйық |
|жүйе бойынша ... ... ... ... ... ... |
|пайдалану да ғылымның алдында тұрған кезек күттірмейтін ... ... ... ... ... ... ... жол бермейтін құрылыс материалдарын|
|ойлап шығару, оларды пайдаланудың мерзімін ұзартуға басты ... ... |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |16 |
| ... салада Қазақстан ғалымдарының қосқан үлесі мол. ... ... ... Ғ. ... ауа, су өткізбейтін құрылыс |
|материалын жасаудың жаңа әдісін тапты. Оның ойлап ... ... ... ... материалдардан ең берік деп саналатын ... 100 – 1000 есе ... ... ... Ал ... ... |
|шаруашылығы саласындағы ғалымдар терек ағашының әрі өсімтал, әрі ... ... ... шығарып, оны Арал теңізінің суы |
|тартылған сортаңды жерлерін бекіту үшін ... ... ... ... |
|бірге, “Қазақстан ... ... ... ... да 2010 ... ... ... жасыл желекті алқапты 4,6 процентке жеткізу көзделуде, ал |
|қазіргі кездегі орман алқабы республика жерінің 3,7 ... ғана тең. ... ... ... ... ... ... Ұйымына толық мүше болып |
|кірді. Оған мүше 175 мемлекеттің ішінде жер ауқымы ... ... ... ... саны ... ... ал ядролық қару-жараққа ие |
|әлемдегі 8 елдің бірі болып отыр. Тіпті Арал өңірінің ... ... ... ... айналадағы ортаны қорғау жөніндегі ... да ... ... ... Арал ... ... қалу ... Орталық Азия, Қазақстан және Ресей мемлекеттері арасында ... қор ... ... ... ... алып отыр. Халықаралық |
|деңгейде жүргізіліп отырған БҰҰ-ның басшылығымен жүргізілетін “Адам және ... ... ... да ... ... ... |
|атсалысуда. Қазақстандағы Алматы, Ақсу-Жабағылы, Қорғалжын қорықтарының |
|ғылыми қызметкерлері де бұл ... өз ... ... Қазақстанда |
|қорғалатын территориялар жүйесін дамыту ісі жүйелі түрде жүргізіліп ... ... ... ... ... үшін, оның құрамды бөліктерінің |
|тіршілігіне, оларда жүретін қоректік тізбекке қолдан қолайлы ... ... ... ... ... ... ... арқылы жасалған биоценоздар |
|агроценоз деп аталады. Оған егістік ... ... ... ... мен ... ... Егістік алқаптардың маңына |
|қорғаныштық мәні бар ... ... ... ... ... агроценоздың |
|түсімділігінің артуына септігін тигізетіні іс жүзінде дәлелденіп отыр. ... ... ... алқаптарда агротехникалық шараларды жүзеге |
|асыруға ерекше мән берілуде. Ауылшаруашылық зиянкестерімен күрес ... ... ... ... мән беру ... ... |
|саңырауқұлақтардан, вирустардан басқа да ұсақ ағзалардан ... ... ... және ... ... ... ... |
|тиімді болады. Бунақденелілерге жататын жарғақ қанаттылар отрядының өкілі |
|трихограмма деген жәндік өз жұмыртқасын 16 ... ... ... |
|денесіне салып, оларды жойып ... оны ... ... ... де ... пайдалануға болады. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |17 |
| ... ... бойынша жыртқыш құстар мен аңдардың табиғаттағы ... ... ... орын ... ... ... екендігі |
|анықталып, қазіргі кезде оларды ретсіз атуға тиым салынды. Кейбір ... ... ... ... де жол ... ... ... назар|
|аударылады. Табиғат қорғау шараларын нәтижелі жүргізіп және биосферадағы |
|заңдылықтарды бұзбау үшін биология ғылымдарын жан-жақты әрі ... ... ... жол ашу ... ... ... ноосфера ғылыми ой-сананың және |
|әлеуметтік қатынастардың бір мақсатқа негізделген қорытындысын көрсетуі |
|тиіс. Ол адамдардың бойындағы шығармашылық ... және бар ... ... аша ... ... ... болып табылады. Ноосфераның негізгі |
|мақсаты, халықтың әл-ауқатын көтеру, жер бетіндегі барлық адамның ... жол ашу, ... ... ... ... адамдардың ... ... ... болуына жағдай жасау болып табылады. ... ... және ... ... ... ... |
|Қоршаған ортаны ... ... ... БҰҰ (Біріккен Ұлттар Ұйымы) |
|үлкен үлес қосып отыр. Табиғатты ... ... ... ... басты |
|органдары мен мамандандырылған ... Бас ... ... ... ... ... Аймақтық экономикалық комиссиялар, Халықаралық |
|еңбек ұйымы, Білім беру, ғылым және мәдениет ... ... ... Ұйымы, Халықаралық реконструкция және даму банкі, Атом энергетикасы|
|жөніндегі халықаралық агенттік, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, ... ... ... Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым және т.б. |
|қатысады. Негізгі бақылауды БҰҰ шеңберіндегі қоршаған ... ... ... ... жаңа ... орган — Қоршаған орта жөніндегі БҰҰ|
|бағдарламасы, жүзеге асырады. ЮНЕП — БҰҰ-ның негізгі көмекші органы болып |
|табылады. 1975 жылы өзінің ... ... ... ЮНЕП қоршаған ортаға|
|байланысты мынадай бірінші кезектегі алты міндетті айқындады: елді |
|мекендер және ... ... ... ... ... қалалардың|
|қоршаған ортасы; мұхиттар; қуат; дүлей апаттар. ЮНЕП үш деңгейде жұмыс |
|істейді: ... ... ... ортаның бәсекелес мәселелері жөнінде және осы ... ... ... шаралар жөнінде ақпарат береді. БҰҰ-ға мүше ... жыл ... ... ортаның ахуалы туралы баяндамалар ... осы ... ... ... ... ... ... жекелеген елдерге, халықаралық үкіметтік және |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |18 |
| ... емес ... ... бүкіләлемдік көлемде бағдарламалық |
|шараларды жүзеге асырудың міндеттері мен ... ... Осы ... ... ... мен ... орындаушылары туралы мәселелер |
|шешіледі, нақты бағдарламалар жасау үшін әдістемелік негіз қамтамасыз ... ... әрі, ... ... ... тапқан бағдарламалар мен жобаларды |
|Қоршаған ортаны қолдау қоры қаржыландырады. Қолдау ... ... ... ... көмектін бағдарламаның түпкі мақсатын іске асыруға |
|қаншалықты ... ете ... ... ... ... ... ... жағдайларда ғана, яғни жобанын орындалуы аса ірі жоба бойынша |
|әзірлік жұмыстарын жүргізумен ... ... ... іске асырылуы мүмкін. |
|ЮНЕП өзі қызмет істеген жылдары көптеген табиғат қорғау шараларын жүзеге |
|асырды. Қоршаған ортаның аса ауқымды ... ... ... және оның |
|құрамдас бөліктері ретінде — қоршаған орта бойынша ақпарат көздерінің ... ... ... ... және ... уытты химиялық |
|заттардың халықаралық тіркеушісі құрылды.Сондай-ақ БҰҰ шеңберінде ... ... ... ... ... істеді. Ол БҰҰ-ның Экономикалық және ... ... ... ... ... болып табылады. Қоршаған |
|ортаны сақтаумен айналысатын ... ... ... ... емес |
|ұйымдар бар. Мысалы, 1948 жылы ... ... ... және ... ... қорғаудың Халықаралық одағы (МСОП); Құстарды қорғау жөніндегі |
|Халықаралық кеңес, Хайуанаттарды қорғау жөніндегі Дүниежүзілік федерация; |
|Альпі аудандарын қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... (ТМД) ... 1992 ... ақпанда "Экология және |
|қоршаған ортаны қорғау саласындағы өзара әрекеттестік туралы" ... ... ... Бұл ... ... ... ... Белоруссия, |
|Қырғызстан, Молдова, Ресей Федерациясы, Тәжікстан, Түрікменстан, ... ... қол ... ... іске ... ... ... |
|экологиялық кеңес, Мемлекетаралық экологияльщ қор құрылды. ТМД шеңберінде ... ... ... ... Парламентаралық ассамблея маңызды |
|рөл атқарады. Оның құрамында Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі бөлім ... ... ... ... ... ... әр ... |
|мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар, сондай-ақ халықаралық үкіметтік емес ... ... ... жұмыс істейді. Басты мемлекеттік орган Табиғат|
|ресурстары мен қоршаған ортаны қорғау министрлігі болып табылады. Аралды |
|құтқару жөніндегі комитет, "Табиғат" экологиялық ... ... ... ... ... "Көкті сақтау", Ауқымды экологиялық қор, ... ... мен ... ... азаматтық қозғалыстары, "Тау" орталығы|
|(Алматы) |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |19 |
| ... ... да қоғамдық мемлекеттік емес экологиялық ұйымдардың белсенді |
|қызметтерін атап өтуге болады. Қоршаған ... ... ... заңдарды |
|бұзғаны үшін заң алдындағы жауаптылық Қазақстанда экологиялық заңдардың |
|бұзылуы кең тараған. Қоршаған ортаны қорғауға ... ... ... ережелерді бұзу заң бойынша жауапкершілікке соқтырады. Өкінішке|
|орай, елімізде экологиялық заңдарды бұзатын жағдайлар жиі кездеседі. ... ... ... ... — жеке және ... тұлғалардың |
|(мекеме, ұйым, ... ... ... ... мен ... ... қол сұғатын, сонымен бірге қоршаған табиғи ортаға зиян ... ... ... ... кінәлі, құқыққа қайшы келетін әрекет |
|немесе әрекетсіздік түріндегі іс-қимыл. Экологиялық құқық бұзушылық ... ... ... ... ... ... ... мен денсаулығы|
|на, экономика мүдделеріне көп аспектілі зиян келтіріледі. Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... келеді. Бұл |
|зиян бірден байқалмай, ұзақ уақытқа созылуымен ерекшеленеді. Сонымен қатар|
|қоршаған ортаға келтірілген ... ... ... ... ... Экологиялық|
|зиян табиғаттың жай-күйінің өзіне әсер етеді. Экологиялық құқық бұзушылық |
|жасағаны үшін жауаптылық 16 жастан басталады. Кейбір кезде, мысалы, ... ... ... ... ... объектілерді қасақана жойғаны|
|немесе бүлдіргені үшін 14 жастан басталады. Экологиялық құқық ... ... үшін оның ... ... ... ... ... және материалдық жауаптылық басталуы шарт. Әкімшілік ... ... ... экологиялық құқық бұзушылықтың тізімі |
|Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексте белгіленген. Оған ... ... ... ... ... ... ... азаюы; табиғи |
|ресурстардың бұлінуі, ... ... ... ... және ... ... ... жоспарлау, орналастыру, салу, қайта өңдеу және пайдалануға|
|дайындау, пайдалану кезінде экологиялық талаптарды бұзу. Мұндай істерді ... ішкі ... ... ... өртке қарсы қызмет органдары,|
|Қазакстан Республикасының Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны ... ... ... және т.б. ... Осыған байланысты жазалар |
|(санкциялар) қолданылады: айыппұл төлейді, ескерту жасайды және ... ... ... ... ... келтірілген зиян үшін жауаптылықтың ең |
|қатаң түрі қылмыстық жауаптылыққа тарту болып табылады. Экологиялық қылмыс|
|жасағаны үшін қолданылады. Экологиялық қылмыстардың барлық түрі ... ... ... ... көрсетілген. Олар мыналар: ... ... ... ... ... ... бұлдіру, заңсыз аң аулау, |
|атом энергетика объектілерінде қауіпсіздік ... ... ... және ... ... ... — өсімдік немесе жануарлар әлемін жаппай қыру, ... жер және су ... ... ... ... экологиялық |
|апаттарды тудыратын немесе себепші болатын әрекеттерді жасау. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |20 |
| ... ... ... ... ... ... Азаматтық-құқықтық |
|жауаптылық азаматтарға экологиялық зиянның орнын толтыру үшін ақшалай |
|немесе мүліктік ... ... ... Ол кінәліні қылмыстық, әкімшілік |
|немесе басқа да жауаптылыққа тартуға қарамастан бастала береді. Тәртіптік |
|жауаптылыққа— кәсіпорындарда табиғатты қорғау шараларын өткізуге ... ... ... жүктелген міндеттерді орындай алмайтын лауазымды қызметкерлер |
|тартылады. ... ... деп ... ... ... жүктелген|
|еңбек міндеттерін дұрыс орындамағаны нәтижесінде оның кінәсінен ... ... ... ... ... ... Сонымен, ... ... ... шешу ... ... ... ... |
|аясындағы өзекті мәселелерді тек мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар ... ... қана шеше ... ... жылға экологиялық қылмыстар мен |
|өзге де ... ... саны ... ... ... ... |
|жағдайына ... да ... бара ... Экология саласындағы қылмыстар |
|елдің экономикасына ғана зиян келтіріп қоймай, сондай-ақ адам тіршілігінің|
|биологиялық негізін жояды. Әрдайым экологиялық құқық бұзушылықтың салдары ... ... ... ... ... ... ... бес түрі бар — әкімшілік, қылмыстық, азаматтық-құқықтық, ... ... ... ...... ... —|
|1971 жылы Канадада негізі қаланған халықаралық қоғамдық табиғатты ... ... ... ... – жаhандық (әлемдік) экологиялық ... ... ... соның ішінде билік пен қоғам назарын |
|аудару ... тек қана өз ... ғана ... ... ... өмір ... ал мемлекеттік құрылымдар, саяси партиялар және |
|бизнестен қаржылай көмекті үзілді-кесілді қабылдамайды. Гринпис БАҚ ... ... ... ... бағытталған ірі акцияларымен |
|белгілі. Greenpeace аймақтық кеңселері бірнеше мемлекеттерді қамтиды: |
|Орталық және ... ... ... Мажарстан, Словакия) ... ... ... ... ... ... ... ... ... Мальта, Түркия) ... Азия ... ... Филипины) ... мен ... ... ... - Жаңа ... Соломон Аралдары, |
|Фиджи) ... ... ... ... Белгия, Ұлыбритания, Алмания, Грекия, Испания, Италия, Люксембург,|
|Нидерланды, Португалия, Ресей, Франция, Чехия, Швейцария |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |21 |
| ... ... ... ... ... ... Канада, Мексика, АҚШ ... ... ... ... Чили ... мен ... Жаңа ... ... ... қарсы іс-қимылдың халықаралық күнін атап өте отырып, |
|Қазақстан жаһандық қоғамдастықты ядролық сынақтарға жаппай ... салу мен ... ... азат ... ... батыл әрекеттер жасауға |
|шақырады. Қазақстан Республикасындағы қоғамдық өзгерістердің ауқымдылығы, |
|күрделілігі және ... ... жаңа ... ... ... ... |
|ізгілікке, парасаттылыққа баулитын экологиялық білім мен тәрбиенің маңызы |
|арта түсуде. Себебі ... ... ... ... ... күшейіп, экологиялық зардаптар жердегі тіршілікке |
|қауіп төндіріп отыр. Адам мен табиғаттың, қоғам мен ортаның өзара ... оның ... ... ... ... ... |
|жарамсыз технологиялармен қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, қиындықтың |
|шама-шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің ... ... ... ... ... ... ... ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді. |
|Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен апаттар ұлғая түсуде. Экологиялық|
|апаттар биоортадағы ... ... ... ... ... жүзінің әрбір |
|аймағындағы құбылыстардың дамуына айтарлықтай ықпал жасауда. ... ... даму ... ... даму ... - ... адамның рухани және табиғаттың |
|ақпараттық қызметіне байланысты. Ноосфераның негізгі түпкі төркіні ... ... ... ... ... яғни ... құрайтын |
|рухани заттар мен дүниенің даму заңдылығына байланысты. ... және ... ... ... ... ... яғни ... интуициялық |
|деңгейде ойлауынан бастау алып, ғылыми, яғни логикалық ойлауға дейін |
|жалғасуда. 2005жылы 24 ... ... ... ... ... сұрып» |
|атты мақаласын былай деген еді: «Биосферадағы тірі санасыз табиғаттың |
|дамуының шешімін ... ... ... да, ноосфераның дамуы әлде де ... жеті ... ... болып қалуда». Песах Амнуэльдің айтуынша алғаш рет |
|ноосфераның ... ... ... пен ... ... ... бұл |
|жорамал мүлдем дұрыс емес. Себебі, ноосфераның пайда болуы мен дамуы ... де, ... де, ... да байланысты емес, ол эволюция |
|аренасындағы ойлау қабілетінің пайда болған кезінен бастап дамуда. Жердегі|
|ноосфераның даму тарихы Homo sapiens – |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |22 |
| ... ... және ... жаратылуынан басталады. Сондықтан ноосфераның|
|дамуын анықтау үшін дүниені жаратылғанынан бастап ... ... ... ... ... отырып, ноосфера құрылымының даму заңдылығы «матрёшки» ... ... ... ... ... ... жаңа деңгейлі жүйесі |
|алдындағы жүйенің негізінде құрылады ... тірі ... ... |
|жиынтығынан құралады, ал жасушалар «химиялық қосындылардан», химиялық ... ... ...... ... – «ядро |
|және элементарлы бөліктерден (электрондар)», ядро – «нуклондардан» ... мен ... ...... ... |
|құрылады. Эволюция тірі ағзалармен тоқтаған жоқ және «матрёшки» заңы да ... ... ... ... ... ... нәтижесінде Жерде |
|әулет пайда болды. Эволюциямен ... ... тірі ... ... ... |
|болып тарихы Homo sapiens – саналы адамды айтуға болады. Адамдар ... ... ... ... - ... ...... |
|мемлекеттен – «біріккен мемлекеттер», біріккен мемлекеттер – бұл ... ... ... ... шыңы ... ... ... |
|әлеуметі, адамдардың қоғамдық жүйелері. ...... ... ... сферасы адамның пайда болғанынан бастап|
|«матрёшки» заңына сәйкес дамуына байланысты: индивидуальді ноосферадан |
|«әулет ноосферасы » құрылды, әулет ноосферасынан – ... ... ... ...... ... ... ноосферасынан – «мемлекет|
|ноосферасы», мемлекет ноосферасынан - «біріккен мемелекеттер ноосферасы» |
|құрылды. Өнеркәсіптің қарқындап дамуы мен жердегі халық санының өсуі ... ... ... ... ... ... ... |
|яғни биосфераның ноосфераға өту үрдісі ... ... ... да ... Осы ... ... ғылыми тұрғыда нақты былай айтуға болады, ... ... ... даму жүйесі». Бұдан басқа эволюция |
|болмайды, тек ... ... ... даму ... өз ... ... ... Бүгінгі күнге қарай отырып адамзаттың ноосферамен бірыңғай |
|даму жүйесінің «матрёшки» заңына сүйеніп дамуы мүмкін ... ... ... ... мемлекеттердің ноосферасының бірігуі, олардың ... бір ... ... ... ... ... күнде |
|мемлекеттердің дүниеге деген көзқарастары әртүрлі. ... ... ... ... ... ... бір жүйе бойынша әрекет етуі |
|мүмкін емес. Осыған қарап, биосфера эволюциясы ноосфераның дамуы ... ... ... ойға ... болады, бірақ та эволюция ешқашанда |
|тоқтап немесе жаңадан басталмайды. Кез-келген эволюция түрінің. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |23 |
| ... ... жолын табиғат алдын ала қарастырып қойған. Эволюцияның |
|басында адамзаттың дамуы екі ажырамас бағытта дамыды. Олар: ... ... – жеке ... мен ... ... ... ойлау|
|қабілетіне жүгінуі. ... ... ... - жеке ... мен ... жүйесінің логикалық |
|ойлау қабілетіне жүгінуі. Логикалық өндіруде адамдар ... ... ... ... олар өздерінің жобаларын біріншінің негізінде екіншісін, ... ... ... ... оның бәрі ... ... |
|қабілетіне байланысты. ... ... ... ... ... Құдайға |
|деген табынушылық, дінге сенушілік ... ... ... ал ... ... ноосферасындаға негізгі сенім артатын, қаралатын мәселе - ғылым |
|болып табылады. Ғылым –дүние жүзіндегі ... ... бір арна ... ... ... ... бағыты дін ноосферасындағы |
|айырмашылыққа байланысты эволюцияны тығырыққа тірейді, ал ... ... ... осы ... алып ... десек те болады, себебі дәл осы |
|бағытта адамдардың ғылымға деген қызығушылығы, ... ... ... |
|көзқарастары ұқсап бірі-бірін жаңа қырынан танып, өзара қарсы пікірлерді |
|шешуге септігін тигізеді. Ноосфераның және әлемнің даму ... ... енді ... ... ... және ғылыми ойлау барысында |
|анықталады. Егер де адамзатттың дүниеге деген көзқарасы бір жерден ... онда ... ... ... даму ... жұмыс ... ... ... ... ... ... айырылуындағы |
|негізігі шынайылық мәселелер болып материализм және идеализм айтуға ... ... ... ... ... отырып, материализм және |
|идеализм шешуге болады. Алдымен, адамзат материализм және идеализмнің |
|өзара тығыз байланыста екенін ... ... ... ... – ақпарат|
|(ақпарат – ойлау, рух), екінші – материя. Материалист үшін табиғатта ... ... ... жоқ. ... ... ой, ... ... ақыл |
|сферасы ноосфера бар. Ноосфера дүниені материалды емесе құраушылардан |
|құралған. Ноосфераның ... да және ... ... ... |
|заттардан айырмашылығы бар. Мұнда физиканың, геометрияның, ... ... ... ... ... Ноосферада Евклидтің геометриясы, 1+1=2 деп |
|нақтыолай көрсететін математика заңдары іске ... |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |24 |
| ... ... мәселе қызығушылық, мұнда 1+1=2 болуы міндетті емес. ... ... ... ... ... ... қосылып, тебіліп |
|жатыспайды, онда идеологиялық және дүниеге деген көзқарасына байланысты ... ... ... ... ашу – ... мен физиктердің|
|(әлемді материя ретінде қарастыратын) ісі емес. Материалисттер бұл ... ... кері ... етеді. ... ... ... даму ... ... ... ... ноосферасын дұрыс қалыптастыру үшін |
|қоршаған орта ... ... ... ... ... дамыту керек.. |
|Сондықтан да студент жастарға экологиялық білім беру ... күн ... ... ... ... ... ... екендігі «Қазақстан|
|Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздік |
|тұжырымдамасында» және «Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... стратегиясында», «Білім туралы» заңда |
|көрсетілген. Бұл құжаттарда экологиялық білімді үздіксіз білім беру арқылы|
|ғана жүзеге асыруға болатыны баса ... яғни ... ... ... ... үшін бұл ... ... жұмыстарын ұйымдастыру |
|арқылы; адам баласына туылғанынан бастап, өмір бойы экологиялық білім ... ... ... экологиялық пікірталас өткізу, экологиялық білім |
|беруге мемлекет тарапынан қолдау көрсетті. Мұндай нақты міндеттер ... ... ... ... жаңа ... мен ... |
|әдіс-тәсілдерінің белсенді түрін пайдалану, оқыту технологияларының ... ... ... процесіне енгізу мәселелерін өзекті ете |
|түсуде. Экологиялық білім беруде жоғары оқу орындары оқытушылары тарапынан|
|инновациялық ... ... ... ... ... маңызды мәселе болып табылады. Философиялық және педагогикалық ... ... ... ... процестерді зерттеу барысында |
|жаңалықтың жүйелілік, әрекеттік тұжырымдамасын ұсына ... ... ... ... ... (жалпы ғылымилық, жалпы әдіснамалық) талдаудың |
|қажеттілігіне ерекше көңіл аударады. Инновациялық-педагогикалық ... ... және ... ... ... ... Ю.Н.Кулюткин, А.К.Маркова, Я.А.Пономарев, Л.С.Подымова, |
|Л.Н.Фридман секілді біршама шет ... ... ... ... ... |
|Қазақстандық ғалымдар педагогикалық инновация мәселесіне ерекше мән ... ... ... оқу-тәрбие процеестерде оқытудың инновациялық ... ... ... қарастырған. Алайда, бұл еңбектерде |
|жоғары оқу орындары ... ... ... ... ... ... пайдалану туралы ғылыми тұрғыда жеке мәселе |
|ретінде зерттелмеген. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |25 |
| ... ... ... көрсетілген инновациялық ... ... ... ... ... ... ... |
|сараптама жасау оның негізгі қарама-қайшылығын ашуға мүмкіндік туғызды. |
|Яғни, жоғары оқу орны студенттеріне экологиялық білім беруде ... ... ... ... мен осы ... ... |
|әдістемелік жолдарын зерттеу арасында және студенттерге экологиялық ... ... ... мен қазіргі күнгі талаптар жүйесі арасындағы ... ... ... ... ... ... дейін |
|ғылыми-теориялық және әдістемелік тұрғыда ... ... ... ... білімді арттыруда инновациялық технологияларды пайдаланудың |
|педагогикалық шарттары» деген стратегияны дамыту Қазақстанда жүргізілуде. |
|Қоғамдағы жахандану, адам баласының ақыл-ойы мен білімі ... ... ... ...... ... ... күштерді қолдану |
|нәтижесінде және адамзаттың табиғатқа қатынасы, биосферадағы ішкі ... ... ... ... ... табиғи байлығы, қалпы |
|өзгеріп, экологиялық тепе-теңдіктің бұзылуына алып келуде. ... өзі ... ... адам ... қамқорлығы қажеттігін тудыруда. Ірі |
|оқиғалар мен өзгерістерге толы ХХ ... ... ... қатар |
|экологиялық мәселені де алдыңғы кезекке қойды. Бұл бағытта ХХІ ғасырдың |
|басында ... ... бірі ... ... ... беру ... |
|көңіл бөлу. ... ... ... ... ... ... ... қызығушылық|
|таныта білді. Экологиялық білімнің маңыздылығы, оның мазмұны түрлі ... ... ... ... ... Қоғамдағы өндіріс |
|орындарының артып, ғылым мен техниканың ... ... ... |
|ортаны сақтау, қорғау және табиғи ресурстарды үнемді пайдалану қазіргі |
|күннің өзекті көкейкесті мәселелерінің бірі болып ... Бұл ... ... ... қарау мен техникалық және экологиялық қате ... ... ... ... және жер бетіндегі оганизмдердің |
|қалыптасқан жағдайларына негативті әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... пен ... ... арасындағы |
|қарым-қатынасардың орны ерекше. Бұл қарым-қатынастардың дұрыс ... ... ... ... ... ... Табиғат ресурстары мен өзіндік |
|құны арзан қажетті заттарды алу, ... ... ... ... ... негізгі себептерінің бірі. |
| ... ... ... ... атқаратын рөлі. |
| ... ... екі ... ... бар: ... ... ... етуі (Фихте); ... пен ... ... ... ... ... сферасы |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |26 |
| ... де ... ... ... ноосфера дегеніміз – планета |
|эволюциясының болашағының бағыттарын бақылап отыратын коллективті ... ол ... өте ... ... табады.В.И.Вернадский |
|ноосфера атауымен біздің ғаламшарымыз бен оның маңындағы ... ... ... ... ... орын ... бөлігін түсіндірді. ... ... ... да ... барлық бөліктерін әсер етуші ... күш ... ... Адам тарихи дамудың жемісі, барлық ... ... ... жиынтығы. Ол ғажайып құдіретті күш, |
|табиғаттың алып тұлғасы. Адам-өндіргіш күштің басты негізі, өндірістің ... жеке ... ... ... ... іске ... оның |
|нәтижесі адамның қажеттіліктерін қанағаттандыруға, солардың мүддесі үшін |
|қызмет етеді. Игіліктерді ... бір ғана күш бар. Ол да ... ... ... де ... Адам ... тыс өмір ... қоғамның аясыңда |
|болады, соның өрісінде дамиды. Адам барлық қоғамдық өндіріс түрлерінің ... ... ... қоғам дамуының сатыларына байланысты ол, үнемі |
|даму үстінде болады. ... ... ... ... адамға қойылатын |
|өндірістік, әлеуметтік және т.б. талаптар, әлемде осы ... ... ... ... ... мен мазмұны, ұйымдастыру, басқару тиімділігін |
|арттыру, жұмыс жағдайлары мен жұмыс уақыты, ... ... ... |
|және т.б. сан алуан жағдайлар қоғамда да әр түрлі болып келгені белгілі. ... ... ... адам ... ... әр ... ... |
|құрылыстың дамуына сәйкес келеді, сонымен белгіленеді. Өндірісте адам |
|факторларының барлық қоғамға тән ... даму ... бар. ... ... ... ... күшінің қалыптасуы, еңбекшілердің жалпы және |
|кәсіптік білімнің өсуі, мамандық ... ... ... ... ... мен тиімділігінің артуы, күрделі еңбектің басым ... ... ... және ой ... мен дене ... ара ... ... ... ... және ... ... |
|атқаратьш қызметінің өзгеруі, адам факторының маңыздылығының арта беруі |
|және т.б. Өндірістегі адам факторының даму ... ... ... күшінің қалыптасуы. Бірлескен жұмыс күші- тарихи ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... және кооперациясының |
|нәтижесі. Оның материалдық негізін өндіріс-құрал жабдықтарының дәрежесінен|
|іздеген жөн. Қарапайым еңбек құралы, еңбек бөлінісі бұл құбылысты қажет ... жоқ. ... ... және ... ... бойынша еңбек |
|бөлінісі, бірлескен жұмыс күші құрылуының ... ... ... ... ... біржолата қалыптастырады. арқасында жүзеге асады, маманданған еңбекті |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |27 ... ... ... ... ... ... топтастыруға,|
|еңбек бөлінісіне тікелей жол ашады. Өйткені машинаның жұмыс жасауы тек ... ... ... ... ... әлем ... осы ... өндіріс факторы ретіндегі дамуының негізгі бір заңдылығы оның ... және ... ... биік ... ... өмір талабы. Әлем |
|көлемінде, осы тұрғыдан келесі заңдылық, ол маманданған еңбектің ... ... ... ... және ... ... Бұл ... өндірістің |
|материалдық базасының жақсаруымен, озық техника мен технологияны ... ... ... ... ... ... экономиканың |
|құрылымына ҒТР-ға шешуші ықпал етеді. ҒТР қоғамның өндіргіш күштерін ... жаңа ... ... ... ашып ... ... заттары мен еңбек |
|құрал-жабдықтары, ... мен ... ... ... |
|өзгерістерге ұшырады. ... ... ... күштерінің маңызды |
|элементерінің біріне айналып отыр. Қоғамның басты өндіргіш күші ... ... ... ролі мен орны түбегейлі өзгереді. Техника дамуыньщ әр|
|қилы тарихи кезеңдерінің ... ... ... ... ... |
|көшуі, осыған сәйкес адамның машина мен байлықтың технологиялық әдісі ... ... ... Осы ... сай қоғамдық өндіріс дамудың, |
|былайша айтқанда, техникалық өндіріс әсерінің дамуының негізгі кезеңдерін |
|төмендегіше бөлуге болады. ... ... ... ... Бұл кезеңнің ерекше сипаты техникалық |
|процесте адамның техникамен ... ... адам ... процесіпің |
|материалдық негізіне, ал еңбек құрылыстары оның ... ... қуат ... ... ... ... механикаландыруға негізделген машина өндірісі, еңбек |
|процесінің материаддық негізін машина қалайды, адам оны толықтырады. ... ... ... ... ... ... |
|машина-автоматтар құрайды. Адам ... ... ... |
|жасампаздық қызмет атқарады. Мұндай ... ... ... адамның |
|физикалық және технологиялық мүмкіндіктерімен де шектелмейді. ... айта ... жай ... ... өз ... бірнеше |
|сатыдан өтеді., ең қарапайым жайдан-күрделіге, бөлшекті комплекстіге және |
|ең соңғы сатысы толық ... ... ... ... ... 70-ші ... орта шенінде ғылыми-техникалық революция ез |
|дамуында жаңа бір ... ... оның ... ... ... |
|даму адцы. Экономиканың болашақ дамуында микропроцессорларды қолданудың |
|өндіріс нәтижесінде қаншалықты ықпалы болатындығын есептеу ... ... ... |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |28 |
| ... ... ... ... ... ... |
|техника жаңа дәуірді ашып отыр. Микроэлектрониканы қолдану экономиканың ... орын ... ... ауыл шаруашылығын, транспорт, машина |
|өндірісі, автомобиль өндірісі, ... ... ... т.б. ... ... ... принципиалды жаңа автомат жүйелерімен бағдарламалық |
|басқару станоктарын жасау. Осы ... ... ... ғана ... болып отыр. Микропроцессорларды игеру өнімді ... ... ... жол ... 80-ші жылдарда жобалауды автоматтандыру (ЖАЖ) |
|станок шығару өндірісінде авиация, медицина өнеркәсібінде кеңінен даму |
|алды. Микропроцессорлар энергия ... ... мен ... ... ... ... салаларында да қолданылады. АҚШ шығарған әрбір ... ... ... ... ... газдың зияндық дәрежесіне |
|бақылау жасау мақсатында микропроцессорлармен жабдықталған. |
| |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |29 |
| ... |
| ...... ... бөлігі және оның жемісі. Адам алғаш рет пайда |
|болғанда өзінің айналасындағы табиғатқа тікелей тәуелді болып өмір сүрді. ... адам ... ... ... құралдарын жетілдіріп, құрлықта |
|кеңінен ... ... ... табиғат байлықтарын пайдалануын және оны |
|игеруін жеделдете түсті. Бұрын игерілмеген жерлер игерілді, бұрын ... ... ... ... пайдаға аса бастады. Әсіресе |
|минералды байлықтарды игеру ... ... ... әсер ... ал ... ... ауыл ... дамуына негіз болды. Ең алғашқы кезде |
|адам өзінің өмір сүруіне қолайлы ірі өзендер мен көлдердің маңына ... ... ... ... бір ... ... жерге баруға да |
|ыңғайлы болды. Бірте-бірте адамның іс-әрекеті табиғатты кеңінен ... ... ... ... ... ... су ... бұру, тоғандар |
|салу арқылы табиғатқа әсері де күшейе түсті. ... ... ... ... ... бөлініп оқшаулана түсті. Материалдық байлықтарды|
|игеру мақсатымен биосфераны өз мүддесіне сай өзгерте түсті. Көрнекті ғалым|
|В. И. ... ... ... адам ... ... күшке айналды. |
|Техникалық дамыту және энергияның жаңа көздерін пайдалану, ауыл ... ... ... ... ... ... ... ықпал|
|етуіне жол ашты. ... ... ... ғылымдарының да көптеген жаңа салалары – бионика, |
|биофизика, биотехнология және гендік инженерия, т.б. ... ... ... дамып келеді. Адамның осындай қуатты ықпалы, ақыл-ой, санасы және ... ... ... жаңа ... көшкенін көрсететінін В. И. |
|Вернадский өзінің биосфера туралы ... ... атап ... Ол ... ... ең ... ... ноосфера деп атады. Ноосфера грекше|
|саналы қабықша деген ұғымды ... ... ... айтқанда, ноосфера |
|адамзаттың ғылыми ой-санасы және еңбегі ... ... ... жаңа ... болып саналады. Ноосфера – биосфераның жаңа жағдайда көшкен ... онда ... ... ... табиғаттағы барлық әрекеттерді |
|айқындайтын негізгі Фактор болып есептелінеді. «Ноосфера» терминін алғаш ... ... ... ... ... және антрополог Эдуард |
|Леура және палеонтолог Пьер ... ... (1927 ж) ... ... ... ... ... санасы пайда болған кездегі табиғаттың ... ... ... Пьер ... ... ... 1959 жылы жарық көрген|
|«Адам феномені» деген |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |30 |
| ... ... «жаңа қабат», «ойлайтын қабат» деп анықтады.Ноосфера |
|дегеніміз (гр. – сана және – ... шар) – ... ... ... ... ... саналы түрде жүргізген іс-әрекеттерінен туындайтын жер |
|сферасындағы барлық өзгерістер мен олардың ... ... ... ... асқан қарқындылықпен дамуы ҒТП-ке байланысты. Ноосферадағы ... ... ... үшін ... экологиялық білім беру ... ... ... жайында ұғындыру керек. Сол кезде біздің ... ... ... ... ... ... істейтін болады. |
|Ноосфераның негізгі мақсаты, ... ... ... жер ... ... адамның теңдігіне жол ашу, соғыс атаулыны болдырмау, барлық |
|адамдардың шығармашылық ... ... ... ... жасау болып |
|табылады. ... ... ... ... екі ... ... дамыды. Олар: |
|физиологиялық ноосфера – жеке тұлға мен қоғам жүйесінің интуитивті ойлау |
|қабілетіне жүгінуі, ... ... ... - жеке ... мен ... ... логикалық ойлау қабілетіне жүгінуі. Логикалық өндіруде адамдар |
|ойланып, түсініп әрекет жасайды, олар өздерінің жобаларын біріншінің ... ... ... ... ... ... оның бәрі ... ойлау қабілетіне байланысты. Жалпы адамзат ноосферасындағы ... ... ... ... ... ... |
|сенушілік сияқты әрекеттер жатса, ал логикалық өндіру ноосферасындаға ... ... ... ... ... - ... болып табылады. Ғылым |
|–дүние жүзіндегі бүкіл адамзатты бір арна жинайтын, біріктіретін жүйе. ... ... дін ... ... ... эволюцияны тығырыққа тірейді, ал логикалық өндіру бағыты адамды|
|осы тығырықтан алып ... ... те ... ... дәл осы ... ... ... деген қызығушылығы, логикасы, дүниеге деген ... ... ... жаңа ... танып, өзара қарсы пікірлерді |
|шешуге септігін ... ... және ... даму ... ... енді ... ... логикалық және ғылыми ойлау барысында ... ... ... ноосфера «адам санасының рөлі және ол ... адам ... ... өсіп келе ... ... күшке» |
|айналатын биосфераның даму сатысы болып табылады. ... ... мен ... ойдың рөлін бағалай келе В.И. Вернадский мынадай ... ... ... ... дамуы адамның өзі тұратын биосфераны өзгертетін күш|
|болып табылады; |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |31 |
| ... ... ғылыми ойдың өсуі мен қатар жүретін құбылыстар; |
|биосфераның бұл ... адам ... тыс ... ... табиғи |
|процесс ретінде жүреді; ... ...... ... ... ... ... геологиялық тарихына да оны өзгертудің жаңа факторы – адамзаттың ... ... енуі ... жаңа фазаға, жаңа күйге – ноосфераға |
|өтуі табиғи процесс. ... ... ... ... ... сөз» ... ... 1944 жылы |
|жарық көрген ең соңғы ... ... ... ... ... ... |
|тірі ағзалар атқарып отырады. Мысалы, біздің заманымыздан 3 млрд. жыл ... ... ... ... әрекеттерінен марганец, |
|темір кендерінің, фосфориттердің, күкірттің шөгіндісі пайда болады. Ең ... ... ... жасыл, қошқыл-қызыл бактериялар, олардан соң |
|көк-жасыл балдырлар пайда болады. Олар көмірқышқыл газын өздеріне сіңіріп,|
|молекулалық бос ... ... ... ... ... өзі ... қабаттың |
|түзілуіне жағдай туғызды. Озон қабатының түзілуі тіршіліктің кеңінен ... және түр ... ... ... ... жасады. Біздің |
|заманымыздан 600-570 млн. жыл бұрын атмосферадағы бос оттегінің мөлшері ... ... ... ... ғана ... Бұл ... көпжасушалы |
|ағзалар пайда болды. Одан соң теңіздерде губкалар, құрттар, маржандар және|
|желілілер ... ... ... ... ... млн. жыл ... тірі ... теңіздерден құрлыққа шыға бастады. Бірте-бірте жалаңаш тұқымды |
|өсімдіктермен бірге ірі жануарлар ... ... ... ... ... ... млн жыл ... атмосфера құрамында оттегі газының мөлшері арта түсіп,|
|климаттық жағдайлар өзгереді, мұның өзі өсімдіктер мен жануарлардың ... ... әкеп ... Жанатын қазба байлықтардың қабаттары |
|түзілді, ал ... ... ... жәндіктердің әк сіңген ... ... ... (бор, ... ... ... балдырлардың |
|қалдықтарынан кальций пайда болды. Ал балдырлар мен ... ... ... ... ... ... ... тас көмір|
|қабаттары пайда болды. ... ... ... ... су ... тіршілік еткен ұсақ жәндіктер |
|қатысты. Биосферадағы эволюциялық жағдай бірнеше рет секірмелі түрде ... ... ... жүріп отырды. Кайнозой заманында |
|жалаңаш тұқымды өсімдіктердің орнына жабық тұқымды өсімдіктер, ал салқын ... ... ... ... мен ... ... Жер бетінде |
|кеңінен таралып, биосфераның қазіргі. |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |32 |
| ... ... ... ... Осылай әр түрлі табиғи ортада |
|бір-бірімен тығыз байланысы бар сан алуан биогеоценоздар ... ... ... ағзалар сыртқы ортаның түрлі жағдайларына бейімделіп, олардың ... зат пен ... ... ... ... ... ... |
|нәтижесіңде химиялық элементтердің биогендік таралуы жүзеге асып отырды. |
|Сонымен ... ... ... газ ... ... ... ... тотығу және тотықсыздану реакцияларының жүруіне септігін |
|тигізді. Мұның бәрі де ... ... Жер ... ... |
|бірте-бірте қазіргі деңгейіне жетуіне тікелей әсер етті. ... ... тірі ... ... ... ... ... |
|жатқан өзгерістерге ықпал жасай отырып, өздері де оқшаулана түсті. Олардың|
|арасында зат пен энергия айналымы да күрделенеді және ... ... ... ... ... да арта ... Тірі ағзаларда сыртқы ортамен |
|байланысты реттейтін арнайы жүйелер дамып, бірте-бірте ондай жүйелер |
|күрделене түсті. ... ... ... ... ... ... орта ... бейімділік қасиетін арттырды. Биосферадағы зат пен энергия |
|алмасу жылдамдығы (элементтердің миграциясы) үнемі артып отырды. ... ... ... биосферадағы жағдайларға ерекше өзгерістер енгізді. |
|Халық санының артуы, өнеркәсіп пен ауылшаруашылығының дамуы, ғылым мен ... ... аз ... ... ... ... өзгерістердің |
|болуына, элементтердің ... ... ... жүруіне мүмкіндік |
|туғызды. Адамның табиғи ортаға әсері бірте-бірте арта түсті. Ол өзінің ... ... да ... ... ... ... ... Өсімдіктердің|
|жаңа іріктемелері мен жануарлардың асылтұқымдарын шығару арқылы ... ... ... өзгеруіне және олардың Жер бетінде |
|кеңінен таралуына тікелей немесе жанама ... ... да әсер етіп ... |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |33 |
| ... ... ... әдебиеттер: ... ... ... ... орта ... 10 – 11 – ... арналған |
|оқулық. Т. Қасымбаева, Л. Аманжолова, Ж. ... Р. ... ... ... ... ... Әлеуметтану және саясаттану бойынша /|
|Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» |
|ҒӨФ. 2006 ... Р. ... ... ... беретін мектептің ... ... ... ... ...... ... баспасы, 2007. ... және ... ... пайдалану. Ә. Бейсенова, А. Самақова, Т.|
|Есболов, Ж. Шілдебаев. ... ... ... Ғ. ... ... ... Г. С. Оспанова, Г. Т. Бозматаева. ... ... ... ... Ә. С. Бейсенова, Ж. Б. Шілдебаев, Г. З. ... ... ... ... http://nrc.edu.ru/ ... ... ... ... ... В. Олейников. Экологические альтернативы НТР. Москва, Наука. 1987 г.|
|14.Ю. Г. Марков. Социальная экология. Новосибирск. Наука. 1986 г. ... А. А. ... ......... ... Наука. 1990 г. |
|16.Взаимодействие общества и природы. Сб. статей. Под ред. Е. Т. Фаддеева.|
| ... «В.И. ... и ... ... Москва «Наука», 1986г |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |34 |
| ... ... ... ... ... В.И.Вернадского о биосфере и ноосфере, Наука, |
|Новосибирск (1989). ... ... ... поиск себя, М.(1996). ... ... ... состояния сознания, М.(1993). ... ... Т.А., ... В.В. ... - М., 1998. ... ... Л.Н. ... и биосфера Земли / Л.Н.Гумилев. – М., 1994. ... Ж. ... / ... – Алматы: Қазақстан, 1981. ... ... ... ... оқытудың жүйесі //"Қазақстан жоғары мектебі" |
|журналы №1.–2008. ... В.И. ... и ... - М., 1989. ... В., ... К.С. ... ... и устойчивое |
|развитие. - М., 2000. ... В.Е. ... ... ... и ... ... // ... выживания: космизм и экология. - М., 1997. ... М.А. ... ... о ... ... ... ... // Вопросы философии. - 1988. - №3. ... Н.Н. ... и ... - М., 1990. ... К.М. ... ... Взаимодействие общества и природы. 1998. |
| |
| |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |35 |
| ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... туралы ... ... ... ... болашақ әлде трагедиялы ... ... ... ... және ... ... басқару ... ... ... ... даму ... ... ... ноосфераның даму ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |
| | | Бет |
| ... – 1703002 – ЭР - КЖ | |
| | |36 |

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы экология175 бет
Биосфералық деңгей9 бет
Вернадскийдің ноосфера туралы концепциялары4 бет
Ғылыми білім және ғылыми революциялар8 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Абайдың әділеттілік туралы іліміне шолу6 бет
Абайтану ілімінің қалыптасу тарихы15 бет
Адам Смит ілімі8 бет
Ақпараттық саладағы маркетингтік қызметтің қалыптасуы мен бүгінгі даму деңгейі54 бет
Ақтөбе облыстық музейлердің бүгінгі жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі112 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь