Дүниетану сабақтарында танымдық қызығушылықты дамыту

ЖОСПАР

КІРІСПЕ
1. ТӨМЕНГІ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫН ТӘРБИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. МАҚСАТ .ОҚЫТА ТӘРБИЕЛЕУ.
1.2. ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ . ҰЛАҒАТТЫ ІС.
1.3.ЕЛЖАНДЫЛЫҚ . ТӘРБИЕ ДІҢГЕГІ

2. ТӘРБИЕНІҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ТҮРЛЕРІ.
2.1. ТӨМЕНГІ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫН ТӘРБИЕЛЕУДІҢ ӘДІС.ТӘСІЛДЕРІ.
2.2 САБАҚ ҮСТІНДЕ ТӘРБИЕЛЕУ ЖҰМЫСТАРЫН ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.3. ТӨМЕНГІ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫН ДӘСТҮРЛІ ЕМЕС САБАҚТАРДА ТӘРБИЕЛЕУ.
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ЗЕРТТЕУ БОЛЖАМЫ: егер дүниетану сабақтарында, сыныптан тыс жұмыстарда, дәстүрлі емес оқыту түрлерін жиірек, өз орнында қолданып отырса, оқушылардың білімге деген қызығушылығын оятуға, тәрбие жұмыстарының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
ЗЕРТТЕУ МАҚСАТЫ: ,,Дүниетану” пәнін оқыта отырып тәрбиелеудің басты мақсаты – оқушыларға адам, қоғам, табиғат және олардың байланысы туралы білім беру арқылы олардың дүниетанымын қалыптастыру.
ЗЕРТТЕУ МІНДЕТТЕРІ:
- дүниетануда дәстүрлі емес сабақтарды оқыту барысында оқушыларды тәрбиелеудің ғылыми –педагогикалық негіздерін айқындау;
- оқушыларды тәрбиелеуді дәстүрлі емес сабақтар арқылы қалыптастырып, олардың көрсеткіштерін, деңгейлерін анықтау;
- дәстүрлі емес сабақтарда оқушыларды тәрбиелеудің мазмұнын жүйелеу;
- оқушыларды тәрбиелеуде дәстүрлі емес сабақтарды өткізудің тиімділігін тәжірибелік-экспериментте тексеру және ұсыныс беру.
ЗЕРТТЕУ ПӘНІ: дәстүрлі емес сабақтарда тәрбиелеу.
ЗЕРТТЕУ ОБЪЕКТІСІ: төменгі сынып оқушыларын тәрбиелеу.
ЗЕРТТЕУДІҢ ТӘЖІРИБЕЛІК ҚҰНДЫЛЫҒЫ:
- дүниетану сабақтарында сыныптан тыс жұмыстарда оқушыларды тәрбиелеуге байланысты ғылыми-әдістемелік ұсыныс жасалынды;
- зертеу нәтижелерін төменгі сынып оқушыларын тәрбиелеу процесінде . пайдалануға болады.
ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ: философиялық, психологиялық, педагогикалық, ғылыми әдістемелік әдебиеттердің негізгі қағидаларына талдау жасау; сауалнама, тест алу, есту арқылы есте сақтау әдістемесін жүргізу; зертеу жұмысында негізге алынған тәрбиеге қатысты оқулықтарға, бағдарламаларға сүйене отырып, дәстүрлі емес сабақтарда тәрбиелеуді негізге алу; эксперимент нәтижесіне баға беру, оларды математикалық тұрғыда өңдеу.
ЗЕРТТЕУ БАЗАСЫ: тәжірибелік эксперимент жұмысы М.Жұмабаев ауданы, Дүйсеке және Бинаш орталау мектебінде жүргізілді. Эксперимент жұмысына 18 оқушы қатысты.
ЖҰМЫСТЫҢ МАЗМҰНЫ:Диплом жұмысы негізгі мақсат, міндеттеріне сай кіріспеден, екі бөлімнен, әр бөлім бойынша тұжырымнан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады.
Кіріспеде зерттеудің өзектілігі, ғылыми болжамы, объектісі, мақсат, міндеттері көрсетіліп, теориялық және практикалық мәнділігі, қорғауға ұсынатын негізгі қағидалар баяндалады.
,,Төменгі сынып оқушыларын тәрбиелеудің теориялық негіздері” атты бірінші бөлімде философия, психология, педагогика саласында зерттеу проблемасының теориялық мәнділігі, құрылымдық моделі, деңгейі қарастырылып, оқушыларды дәстүрлі емес сабақтар арқылы тәрбиелеудің мазмұны, педагогикалық шарттары мен мүмкіндіктері белгіленді.
,,Тәрбиенің әдістемелік негіздерін қалыптастыру түрлері” атты екінші бөлімде педагогикалық жұмысты ұйымдастыру жолдары, әдістемесі, дәлелденген тәжірибелік -эксперимент жұмыстарының ғылыми нәтижелері берілді.
Қорытындыда теориялық және тәжірибелік зерттеулердің нәтижелеріне негізделген тұжырымдар мен ұсыныстар нақты түрде беріледі.
Қосымшада зерттеу кезеңдерінің материалдары сыныптан тыс жұмыс үлгілері берілді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Астана –2005.
2. Н.Ә.Назарбаев. Тарих толқынында. Алматы-1999.
3. Н.Ә.Назарбаев. Еркін елдің ертеңі – кемел білім мен кенен ғылымда. Елбасының Қазақстан Республикасы білім саласы қызметкерлерінің ІІсъезінде сөйлеген сөзі// Егемен Қазақстан,2004-13-қазан.
4. Назарбаева С.А. Ұстаздан ұлағат.
5. Н.Ә.Назарбаев. Менің арманым да, мақсатым да Қазақстан халқын бақытқа жеткізу. //Жұлдыз, 2000-7-19-б.
6. Қазақстан Республикасының ,,Білім туралы” Заңы. Астана-2004.
7. ҚР жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары. Жалпы бастауыш білім. Алматы, 2003.
8. К.Жүнісова. Дүниетану 2-сынып Алматы, Атамұра, 1998.
9. Дүниетану хрестоматиясы 2-сынып Атамұра, 1998.
10. К.Жүнісова. Дүниетану оқыту әдістемесі 2-сынып Атамұра, 1998.
11. М.Жұмабаев. Педагогика, Алматы, Ана тілі, 1992.
12. Ш.Уәлиханов. Таңдамалы 2-бас. Жазушы, Алматы, 1985-560-б.
13. А.Құнанбаев. Шығармаларының екі томдық жинағы. Алматы, 1995.
14. Қ.Жарықпаев. Аталар сөзі-ақылдың көзі. Алматы, Қазақстан, 1980-80-б.
15. С.Қалиев. Тәрбие хрестоматиясы. Алматы, 2004.
16. Әбу Насыр әл-Фараби. Әлеуметтік-этикалық трактаттар. Алматы, 1975.
17. І.Р.Хамитова. Абай мұрасын мектепте оқыту мәселелері. Алматы, 2005.
18. Қ.Жарықбаев. Әдеп және жантану. (Ұлттық тәлім-тәрбие) Хрестоматия. Алматы, 1996.
19. Р.Набуова. Мектептегі тәрбие жұмысының өзекті мәселелері.//Бастауыш мектеп, 2005-2-20-б.
20. Г.Ибрагимова. Дүниетану сабақтарында оқушылардың сыни ойлау негіздерін қалыптастыру. //Бастауыш мектеп, 2005-5-7-б.
21. Бастауыш мектеп. 2000-2003-2005.
22. Елжандылыққа тәрбиелеу өте маңызды. //Қазақстан мектебі, 2005-12-49-б
23. А.С.Макаренко. Лекции о воспитании детей.
24. А.Сейтметова. Бала тұлғасының даму және оның тәрбиесі. //Бастауыш мектеп, 2005-5-20-б.
25. В.А.Сухомлинский. Балаларға жүрек жылуы. Алматы, Мектеп, 1976-103-б.
26. И.А.Каиров. Адамгершілік тәрбие әліппесі. Мұғалімге арналған оқу құралы. Мектеп, 1988-46-б.
27. Әдіскер мұғалім. 2003-5,6.
28. Бастауыш мектепке арналған тестілер жинағы. Астана, 2002.
29. Р.Төлеубекова. Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика.
30. Дүние. 2003-9.
31. Жантану негіздері. Қ.Жарықбаев. Алматы, 2002.
32. Қазақстан мектебі. 2004-4,6.
33. Қазақ энциклопедиясы.
34. В.И.Коркина, Г.Т.Тусупбекова. Методика организаций и проведения курсовых и дипломных исследовании по педагогике. Болашақ, Баспа, 2002.
35. Ж.Әбиев, С.Бабаев, А.Құдиярова. Педагогика. Алматы, Дарын, 2004.
36. Сыныптағы тәрбие. 2003-4,6; 2004-2,8.
37. В.С.Кукушки. Современные педагогические технологии в начальной школе. Ростов-на –Дону, Феникс, 2003.
38. С.Ш.Әбенбаев. Сынып жетекшісі, Алматы, Дарын, 2004.
39. М.М.Жанпейсова. Модульная технология обучения как средство развития ученика. Алматы, 2002.
40. М.Қ.Қозыбаев. Өркениет және ұлт. Алматы, 2001.
41. А.Ағатаев, Б.Ағатаева. Адамдық кейіптің педагогикалық мәселелері. Ұлағат, 2004-5.
42. С.Қалиев. ХІҮ-ХІХ ғасырлар ақын-жырауларының педагогикалық ой-пікірлері. Алматы, 1990.
43. Е..Садуақасов. С.Көбейұлының мұралары. Алматы,1991.
44. Энциклопедия. Атамұра, 2000.
        
        «Дүниетану сабақтарында танымдық қызығушылықты дамыту»
тақырыбына жазған дипломдық жұмысы туралы
П І К І Р
Бұл дипломдық жұмыста дүниетану ... ... ... ... ... ... маңызы мен тиімділігі баяндалады.
Оқушылардың танымдық қызығушылығын, белсенділігін, логикалық ойлау,
есте сақтау қабілеттерін ... ... ... ... ... ... ... оқу үрдісінде алатын орындары көрсетілген.
Жұмыста белгілі ... ... ... ... ... ... ... қатар дипломдық жұмыста ... ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік жағынан
жақсы ашылған.
Егер осы дипломдық ... ... ... ... ... онда біз ... ... білімді, танымдық
қызығушылығы, дүниетанымы, ой-өрісі ... ... ... ... ... ... ... аға ... ... ... ... ... сынып оқушыларын тәрбиелеудің теориялық негіздері
1.1. МАҚСАТ –ОҚЫТА ТӘРБИЕЛЕУ.
1.2. ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ – ҰЛАҒАТТЫ ІС.
1.3.ЕЛЖАНДЫЛЫҚ – ... ... ... әдістемелік негіздерін қалыптастыру түрлері.
2.1. Төменгі сынып оқушыларын тәрбиелеудің әдіс-тәсілдері.
2.2 Сабақ үстінде тәрбиелеу жұмыстарын ұйымдастыру
2.3. Төменгі сынып оқушыларын дәстүрлі емес ... ... ... ... ... ... еркін елдің ертеңгі шығармашыл
кемеңгерлерін ... ... ... ... ... ... үздіксіз даму барысында ғана қалыптасатыны белгілі. Тәрбие жайында
осы уақытқа дейін әртүрлі теориялар мен пікірлер ... ...... ... ,,тар ... ... ... кең
мағынада өмір тәрбиелейді“ – деп қолданады.
ЗЕРТТЕУДІҢ ӨЗЕКТІЛІГІ:
Білім және ғылым ... ІІ ... ... ... ... ең ... ең ... білгілеріңіз келсе, ең
,,сынампаз” бөлігі болып табылады. Білім ... ... ... ... буындарымен салыстырғанда анағұрлым ... ... кеше ... ... ... бойындағы бар білімін
беріп қана қоймай, оларды адамдық, адалдық, тазалық, гуманизм, Отан ... ... ... ... тәрбиеленуінен де танылады” деген. /3/
М.Жұмабаев ,,Тәрбиелеу – адам ... ... ... ... ... болғанша тиісті азық беріп өсіру” /11/ десе, тәрбие дегеніміздің өзі,
ең алдымен баланың сезімін ... ... ... ... ... ... қоғамдық мәні бар, адамдарға жақсылық әкелетін қылық
қасиеттерден рахат, қуаныш ... ... ... ... деп жазады Назарбаева
Сара Алпысқызы өзінің ,,Ұстаздан ұлағат” кітабында. /4, 15-б/
Қазақ ақыны, ағартушы философ Абайдың ,,мен егер ... ... ... кісі ... адам мінезін түзеп болмайды ... ... ... кесер
едім” деуінде үлкен мән бар./13/. Ендеше адамның интеллектуалдық және
психикалық қабілет ... ... іске қосу – ... ... беру жүйесінің алдында тұрған үлкен міндет.
Бала тәрбиесі - ана сүтінен ... ... ... ... бойы ... ... құбылыс. Тәрбиенің ең алғашқы бастамасын
отбасында алса, жалғасы мектеппен байланысады, яғни бала ... ... ... ... ... ... ,,Адамға ең бірінші білім емес
тәрбие керек. Тәрбиесіз берілген білім - адамзаттың қас жауы, ол ... ... ... ... ... /16/.Бұл біздің қай-қайсымызды да
ойлантуы тиіс деп санаймын. Қайырымды қала ... ... ... ... мінезі түзу шәкірттерге білім еш қиындықсыз қонады, оларды
тәрбиелеуге ұстаздар жалықпауы тиіс деп ... ... ... ... туын алғаш көтерген Ш.Уалиханов
озық пікірмен нәрленген мұғалімдер жас ... ... ... ... ... ... мол жеке мақсатын халық мүддесіне
бағындыра білетін, озат прогрессивті көзқарасы бар адам етіп ... ... ... ... ... А.Құнанбаев, Ы.Алтынсарин,
М.Дулатов, М.Жұмабаев, ... ... ... мән ... ... ... киелі де құнарлы ... ... ... мен білімдегі қабілеттілігінде деп жар ... ... ... ... ... ... қазіргі нарықтық қатынастарға
көшу кезінде ұлтымыздың тәрбиеге жаңаша көзқарасына ... ... деп ... ... ,,... жаңа жағдайларға сай біздің бәрімізді
алаңдататын мәселе – ... ... ... бар адам ... ғана ... ... барлық саласында ұлттық және дүниежүзілік құндылықтарды
қабылдауға ... ... және ... ... ... қалыптастыру болып табылады”,- деп атап көрсетті. -/1,7-б/
Дүниенің терең де нәзік ... ... ... жас ... ... әр
адамның ғана емес бүкіл қоғамның қасиетті борышы. Ж.Баласағұнның балаға
ұстаздық ету ... ... ... мен ... ... ... ойға ... Бала жас кезінен білім мен өнерге, еңбекке
араласуы ... Тән мен жан ... ... ... мен ... ... бұл
жүйесі парасатты ұрпақ өсірудің мәнін ашады.
ЗЕРТТЕУ БОЛЖАМЫ: егер дүниетану сабақтарында, ... тыс ... емес ... ... ... өз ... қолданып отырса,
оқушылардың білімге деген қызығушылығын оятуға, тәрбие ... ... ... береді.
ЗЕРТТЕУ МАҚСАТЫ: ,,Дүниетану” пәнін оқыта отырып тәрбиелеудің басты
мақсаты – оқушыларға адам, қоғам, табиғат және ... ... ... беру ... ... дүниетанымын қалыптастыру.
ЗЕРТТЕУ МІНДЕТТЕРІ:
- дүниетануда дәстүрлі емес ... ... ... ... ... ... ... айқындау;
- оқушыларды тәрбиелеуді дәстүрлі емес сабақтар ... ... ... ... анықтау;
- дәстүрлі емес сабақтарда оқушыларды тәрбиелеудің мазмұнын жүйелеу;
- оқушыларды тәрбиелеуде дәстүрлі емес сабақтарды өткізудің тиімділігін
тәжірибелік-экспериментте тексеру және ұсыныс ... ... ... емес ... ... ... ... сынып оқушыларын тәрбиелеу.
ЗЕРТТЕУДІҢ ТӘЖІРИБЕЛІК ҚҰНДЫЛЫҒЫ:
- дүниетану сабақтарында ... тыс ... ... ... ... ... жасалынды;
- зертеу нәтижелерін төменгі сынып ... ... ... ... ... ӘДІСТЕРІ: философиялық, психологиялық, педагогикалық, ғылыми
әдістемелік әдебиеттердің негізгі қағидаларына ... ... ... алу, есту ... есте ... ... жүргізу; зертеу жұмысында
негізге алынған тәрбиеге қатысты оқулықтарға, бағдарламаларға ... ... емес ... ... ... алу; ... баға ... оларды математикалық тұрғыда өңдеу.
ЗЕРТТЕУ БАЗАСЫ: тәжірибелік эксперимент жұмысы М.Жұмабаев ауданы,
Дүйсеке және ... ... ... ... Эксперимент жұмысына 18
оқушы қатысты.
ЖҰМЫСТЫҢ МАЗМҰНЫ:Диплом жұмысы негізгі мақсат, міндеттеріне сай
кіріспеден, екі ... әр ... ... ... ... әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады.
Кіріспеде зерттеудің өзектілігі, ... ... ... ... ... теориялық және практикалық мәнділігі, қорғауға
ұсынатын негізгі қағидалар баяндалады.
,,Төменгі сынып ... ... ... ... ... ... философия, психология, педагогика саласында ... ... ... құрылымдық моделі, деңгейі қарастырылып,
оқушыларды дәстүрлі емес сабақтар арқылы ... ... ... мен мүмкіндіктері белгіленді.
,,Тәрбиенің әдістемелік негіздерін қалыптастыру түрлері” атты ... ... ... ... ... ... дәлелденген
тәжірибелік -эксперимент жұмыстарының ғылыми нәтижелері берілді.
Қорытындыда теориялық және тәжірибелік ... ... ... мен ұсыныстар нақты түрде беріледі.
Қосымшада зерттеу кезеңдерінің ... ... тыс ... ... ... сынып оқушыларын тәрбиелеудің теориялық негіздері
1.1 МАҚСАТ –ОҚЫТА ТӘРБИЕЛЕУ.
Бүгінгі таңда әрбір тәрбиеші ұстаздың ... ... және ,, ...... ... ... ... – халқының үмітін ақтап, өз мүддесін
өзі қорғай білетін салауатты да білімді жеке ... ... ... ІІ ... Елбасы Н.Ә.Назарбаев атап
көрсеткендей, оқыту мен тәрбиелеудің ... ... ... ... ... шара ... дейін төмендеп кетуі де жастар арасындағы
мұратсыздық пен кері ... ... ... ... да ... ... ... реформалау мақсатында ҚР Білім Заңын және соған сәйкес
жасалған ,, ... беру ... ... ... ... кешенді
бағдарламасын “ жасап, енгізді. Тәрбие мәртебесін көтеруді ... ... ... ... ... ... ... айқындылығымен, нақтылығымен тәрбие үрдісін жандандыра түседі.
Педагогтік шеберлік пен тәрбие беру өнерін меңгеруге үлкен мән берген,
оқу-ағарту ... аса ірі ... ... ... ... орын алатын тамаша педагог А.С.Макаренко ,, Менің тәжірибем туралы
баяндамасында ,, ... ... ... өз ... ... керек болса, музыкантты үйрету қандай керек болса, ... ... ...... Ол ... бере білу - өнер “ деген ... ... ,, ... ... - деп ... ол, - ... тікелей шаруашылық
немесе әскери, саяси мәнінен басқа, жаңа этикаға үлес ... және ... ... өсе ... ... ... мәні болмайтын бір-
де-бір акт, бірде-бір сөз, бірде-бір факт жоқ ... ... ... берудің әдіс-тәсілдері мен формалары өзінше бір
үлкен маңызды да көп түрлі әлем. (Сыныптағы және ... тыс ... ... ... ... ... біз сөз еткелі отырған мәселе – оқыту үрдісіндегі, яғни тікелей сабан
үстінде берілетін тәрбие жайында болмақ. Бұл үрдіс, әрине ,, ... ... ...... жүзеге асатынын республика, облыс, аудан
көлеміндегі нәтижелерін көрсете бастаған мектептердің іс-тәжірибесі
дәлелдеп отыр.
,, Білім беру мекемелерінде ... ... ... кешенді
бағдарламасында “ тәрбиенің төмендегідей 11 бағыты туындайды.
1. Салауатты өмір.
2. Оқушылардың өзін-өзі жетілдіруі.
3. Саяси тәрбие салтына тәрбиелеу.
4. Адамгершілік тәрбиесі
5. Құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық тәрбие.
10. Ақыл-ой тәрбиесі.
11. Дене тәрбиесі.
Бастауыш сыныптардың жас ерекшеліктеріне байланысты 9 бағыты таңдап
алынған.
1-4 сынып ... ... ... ... ... ... келу – баланың өміріндегі маңызды, оның өсіп жетілуі мен
әрбиесіне терең із қалдыратын кезең. Баланың бұған дейінгі тәжірибиесіне
енді негізгі іс-әрекеті болып оқу ... ... оқу ... ... өмірдің жаңа тәртібіне енуі (мектепке келетін балалардың жалпы же тілу
дәрежесі жылдан-жылға жоғарылап келе жатқаны байқалғанымен) оңайға
түспейді.
Осы ... оқу ... мен ... өте ... де дәл ... ... кетеді. Ол ,, Мектеп ережелері “, т.б. жаңа талаптарды сабақ
үстінде баланың орындауын үйретеді. Дәл осы арада оқу ... ... сан ... ... ... отыру (ойындар, арнаулы дене
жаттығулары, т.б.) мұғалімнің балалармен қарым-қатынасының сипатын, күллі
жұмысының тәрбиелік тиімділігін айқындайды. Сабақ барысындағы тәрбие
оқушының бәріне ... ... ... талап етеді. Мысалы, мұғалімнің жеке
басының этикасы, сынып тазалығына мән беруі, амандасуы ... 1-2 ... ... кететін сабақтың ұйымдастыру кезеңі арқылы ғана адамгершілік,
эстетикалық тәрбие элементтері бала бойына сіңіріледі.
Мұны А.С.Макаренко ,,Лекций о ... ...... ... өміріңіздің әрбір сәтімен тәрбиелейсіз “ – дей келе, ,, Балалардың
бойында
жақсы әдеттердің мықтап қалыптасуына ұмтылу керек, ал бұл ... үшін ...... әрекет жасауға ұдайы жаттықтыру болып табылады “ деп
тәрбиешіге үлкен ... ... ... жерде әдіскер немесе сынып жетекшісі тәрбиелеуші күштерді
шоғырландыру тактикасын қолданады. Жеке пән ... өз ... ... ... сабақ арқылы да, сабақтан тыс уақытта да жүргізеді.
Мұндай жүйенің тиімділігі, біріншіден ... мен ... ... ... ... ... ... барлығы да бір
үлгіде,бірдей тәрбие ісіне тартылады (сынып жетекшісі болмаса да),
үшіншіден тәрбиемен ... ... ... тәрбие салаларының
тиімділігіартады. Пән мамандары арқылы берілетін тәрбиенің сапалылығын
дәлелдейтін мысалдар: эстетикалық мәдениет қалыптастыру – ... ... ... пен ... ... ... үрдісі
тұлғаның эстетикалық дамуының негізі - өнер, табиғат және адамдар
арасындағы қарым-қатынас түрлерін қамтиды. Осы қасиеттерді бала ... ... ... бейнелеу өнері, дүниетану пәндері және оның
арнайы маман педагогтары болатыны заңды.
Адамгершілік мәдениетін қалыптастырудың ... ... ...... ... ... ізгі мұраттарды танып.
Білу бағытында өзін-өзі жетілдіруге дағдыландыруды көздейді. Бұл үлкен
сала, негізінен, дүниетану, ана тілі пәндерін оқыту ... ... ... ... ... да ... мен тәрбие салалары арасындағы байланысты
Венндиаграммасынан көрсетсек:
2 – сызба
Сонымен қатар кешенді ...... ... ... ғана қалыпта-
сады” деген әдістемелік тұжырымды басшылыққа аламыз. Бұл ... ... яғни ... ... ... ... ... кетуге болмайды. Бұл интерактивті әдістер
арқылы жүзеге асады. Олар: өзін-өзі бақылау, зерттеу, ... ... ... ... болады. Ол үшін өзін-өзі жетілдіру мен ... ... ... ... үшін ... беріліп отырылуы қажет.
Мысалы: дүниетану сабағында тәжірибе, практика жұмыстарында қызығушылықпен
өзін-өзі дамытады, мұғалімнен ... ... ... ... ... ... ... бастауыш сыныптарға жас ерекшеліктерін ескере отырып
пайдаланатын болсақ, тиімді деп бақылау, зерттеу, шығарма, ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын ата-ана –
мектептегі сабақ үрдісін үйде ... ... ... ... ... ролінің маңыздылығын А.С. Макаренконың “Ерте бала
кезінен бастап тәрбиелеу – қайта ... ... ... ... ... ... үрдісінде тәрбиелеудің тиімділігін айқындайтын тағы бір кепілдік
– сабақтың ... ... ... анықталуы және қағаз жүзінде ... ... ... ... ... ... соңында өз ... ... көзі ... ... ... “ Еңбекпен тапқан тиын”
мәтінін оқытқанда (3 –сынып) еңбек тәрбиесі, адамгершілік ... ... ... мәтінді оқытудың білімділік және дамытушылық мақсаттарымен
кіріктіріле, бір мезгілде жүзеге асады.
Баланың өзін-өзі тануының негізі арыдан ... Бұл ... ... ырық, зейін сияқты адамның психикалық қасиеттерінің
ішінде зейін өзін-өзі ... ... ... ... ... ... М.Жұмабаев ,, Абай (зейін, назар) – жан
тұрмысының негізі. Бала абайлы болмаса, еш ... ... һәм еш ... алмайды. Абай осындай қымбат болса, сөз жоқ, он тәрбие қылу ... ... келе ... 1-еріксіз, 2-сыртқы, 3-табансыз болатындығын және әсер
күшті болса, бала еріксіз абайлы ... ... ... айтсақ, біздің мақсат – ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... ... үйлестіріп,
оқу-тәрбие жүйесінің тірегіне айналдыру.
М. Жұмабаев ------------ А.С.Макаренко --------------- Жаңа жүйе
“Педагогика” ---------“Тәрбие лекциялары” --------“Кешенді бағдарлама”
Мектептің дидактикалық және тәрбие ... өз ара ... ... ... ... зор ... ... Мектептің біртұтас жүйесі тұрғысынан алып
қарағанда, сабақ ерекше рөл атқарады. Бұл жағдайда оқу ... ... ... ... бір ... ретінде жалпы мақсаттардан бастау ала
тұра, ортақ талаптарға бағынады. Сондықтан, сабақтың ... ... ... икем ... ... таным әрекеті, әлеммен, ортамен, өзімен
қатынасы барысында қалыптасатын дара тұлға – жеткіншекті тәрбиелеу.
1.2. ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ – ... ... ... ... өркендеуі үшін ең алдымен азаттық пен білім
керек“
деп ұлы ғалым Шоқан Уалиханов айтқандай, егеменді елдің ертеңгі ... ... ... ... /12.,145-б/ Сондықтан ҚР-дағы
әлеуметтік-экономикалық өзгерістер және ... ... ... ... ... ... таңдағы мәселе – адамды іс жүзінде қоғамдық ... ... ету ... ... ... өмір ... мен еңбек етуіне лайықты
жағдай туғызу әлеуметтік әділеттілікті, ... ... және ... ... ... және интеллектуалдық әлеуметінің жетілу мүмкіндіктерін
қамтамасыз етеді, сонымен қатар адамның кәсіби біліктілігі мен білімділігін
жетілдіру міндеттерін көздейді.
Білім беру ... ... және ... ... ... жеке ... рухани және күш-қуат мүмкіндіктерін ашу, адамгершілік пен
имандылық өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру, әрбір адамды дамыту
үшін ... ... ... қоғамның және мемлекеттің алдындағы жеке құқықтары мен міндеттерін тү-
сіндіруді, сондай-ақ республиканың мәдени, ... ... және ... өміріне қатысуы халқымыз күнделікті тұрмыс-тіршіліктің барысында жастар-
ды әдептіліккке, адамгершілікке, сыпайылыққа, мейірбандыққа және басқа да
жақсы қасиеттерге баулап отырған. Мысалы: ... ... ... ... ,,Үлкенді сыйла, кішіге көмектес“ т.б. деген қысқа нұсқа сөздерінде
қандай өнегелі мән-мағына бар десеңізші !
Үлкендер тәрбиесінің жемісі – ... ... ... қалыптасуына зор ықпал етеді. Бұқар: ,,Қариясы ... бар ... ... хат ... ... адамды ,,Қартайсаң қарт бабаңды сыйлай
бер, күндердің күні болғанда, кімдер де кімнің белі дейсің бүгілмес“ дей
келе
ұлттық ... ең ... ең ... ...... сыйлау, қарт-
тықты құрметтеу адамгершіліктің бір бөлігі./14,51-б/
Қазақ халқының зиялы ... бірі – ... ... ... ... ... ұсынған. Онда ,,Әрбір ұлттың баласы өз ұлтының арасында өз ұл-
ты үшін қызмет қылатын болғандықтан тәрбиеші баланы сол ұлт тәрбиесімен
тәрбиелеуге ... десе /11/, ... ... мектептің мақсаты тура-
лы... ,,Жалғыз құрғақ білім үйрету емес, біліммен жақсы ... ... ... ... негізгі мақсаты дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған, рухани
ойлау
дәрежесі биік, іскер, бойында басқа да игі қасиеттері ... ... ... ... ... ... Әрине, отбасы - белгілі
бір ұлт өкілдерінің ошағы. Ондағы тәрбие сол ұлттық игі іс-әрекеттер арқылы
әдет-
ғұрыпқа айналып, ол әдеп ... ... әдеп ... ... ... ... салт (заң) ... де, салт ұлттық санаға сіңсе, оны салт-сана деп
ұлт-
тық мәдениеттің сәулеті ретінде ұлттық болмыстың ... ... өмір ... айналдырады. Мысалы: қазақ халқының меймандостық салты ұлттық
санаға сіңіп, ,,Меймандос халық“ болдық. Ол салт-сананың ... игі ... ... одан ... әдептен дәстүр, дәстүрден салт-сана
қалыптасады.
Ұлттық тәрбие ұлттық ... ... ... көзі болып табылады.
Ұлттық салт-сананың үрдістері рәсім, рәміз, кәде, жөн-жоралғы, ырым-
тый-
ым т.б. өмір қолданыстары ... іске ... да, ... ... пен ... ... рухани деңгейі өмірден көрініс табады. Ұлттық тәрбие осылай өз
нәтижесін береді.
Егеменді ел болып, тілімізді, дінімізді, ділімізді ... ... ... тәрбие еркіндігін берді. ,,Қазақтың өздік ... ... ... ...... ... те, президенттік те
парызым“ деп Елбасымыз Н.Назарбаев ұлттық тәрбиеге ерекше мән берді/5,8-б/
Білім Министрлігі басшыларының ... ... ... 1-4 ... ... ... (авторы профессор Ә.Табылдиев) шығарылған.
Ғылыми-теориялық негізде жасалынған бағдарламалар мен оқу құралдары-
ның негізгі бағыттары мынадай: 1-сыныпта қазақтың халық педагогикасынан
,,Сөз басы – ... ... ... ... ... ... сөйлеп -
әдеттен“ т.б. тақырыптар болса, 2-сыныпта – туған жерді қастерлеу, ата-
ананы
сыйлау, текті білу, ... ... - ... т.б. ... ... ... – табиғатты аялау, обал, сауап, ысырап, ырым мен тыйым, иманды-
лық (сенім), ... ... ... ... ... мен ... ал ... – жыл қайыру, ұлттық әдет-ғұрыптар, ұжымдық және ұлттық
дәстүрлер туралы тәрбиелік нұсқаулар мен өнегелер сөз болады.
,,Өзіңді - өзің ... ... ... ... ... ... барлық бағдарламаларында негізгі мәселе ретінде өзекті
өрне-
гін тапқан. Мысалы: ,,Әдеп сабағындағы“, ,,Кісілік дәстүрі“ деген ... деп ... ... ... ... қандай?” ,,Сен кісі сыйлай
білесің бе?” т.б. мәселелер көтеріліп, ... ... ... ... ... ... педагогика да жоқ, педагог та жоқ“ деп, орыс-
тың ұлы педагогы К.Д.Ушинский айтқандай, біз халық тәжірибесіне сүйенеміз.
Ұлттық тәрбие – ... іс. Бұл тек ... ... үшін ғана ... ... ... үшін ... Олар ұлттық тәрбиеде қазақтың ... ... үлгі ... ... ... үрдіс ретінде,
пайдалануы керек. Бұл игілікті, ұлттық (мемлекеттік) іске оқу ... ... ... өнер орталықтары жұмыла кіріссе, көп ұлтты көркейе
бастаған еліміздің болашағын экономикалық жағынан ғана ... ... ... ... ... жеткізе алатынымызға күмән жоқ.
Өзім тәрбие беретін 2-сыныпта ұлттық тәрбие ...... ... ... ,, Менің Отаным – Қазақстан” атты сынып сағатын, әдептілікке
байланысты ,,Сөз ...... атты ашық ... ... ... Текті
білуге байланысты ,,Жеті атасын білген ұл, жеті рулы елді ... ... ... ... ... ... ерекшелігін ескере отырып, адамгершілік
тәрбие беруде негізгі жол – іс-әрекетті ұйымдастыру. ... ... ... ... ... ... жасауда,
халықтың дәстүрі негізінде балалардың ... ... ... іс-әрекеттерді педагогикалық, психологиялық талаптарға сай
ұйымдастыру керек.
Халқымыздың қалыптасқан әдет-ғұрыптары мен ... ... ... ... мейрам-тойлар сол ұлттық мәдениеттің әдепті
рәсімдері ... ... бұл ... тәрбиелік әсерін
оқушылардың бойына сіңірудің ... ... ... қолданамыз. Ең
алдымен отбасында ата-анамен үйелменділер бір-біріне ... ... ... қою ... ... мен дәстүрлерді ұғындырып, оны дағдыға
айналдырып, әдеттік ұғы мын ... ... ... ... ... шығармаларды
сахнаға лайықтап көрсету, кесте, сурет салу, газет ... ... ... ... ... ... жарысы, көркемсөз үйірмесі,
бәрі әр түрлі әдістер арқылы оқушылардың Отан сүйгіштік сезімін дамытады,
адамгершілігін ... ... ... ... ... шегу ... қараңғыда сүрлеу
соқпақ іздеп адасумен пара-пар!- деп Л.Н.Толстой айтқандай, ... ... ... ... ... ... ... оқып үйреніп, өнеге тұтпай, жастарды ізгілік ... ... ... ... ... ... ... Н.Назарбаев: ,, ... жаңа жағдайларға
сай біздің бәрімізді алаңдататын мәселе – ... ... ... бар адам
тәрбиелеу ғана емес, қоғамдық өмірдің барлық саласында ұлттық және дүние-
жүзілік құндылықтарды қабылдауға ... ... және ... ... ... мол тұлға қалыптастыру болып табылады “,- деп атап
көрсетті./1,5-б/.
А.Байтұрсынов өзінің ... ... ... беру ... ой
пікірлерін ,,Тіл туралы”, ,,Әдебиет танытқыш”, ... ,,Тіл ... ... ... ... ... ,,Оқу ... (хрестоматия),
т.б. еңбектерінде жан-жақты айтып,өзі тікелей іске асырып ... Ол ... ... ... ... ... беру ... негізін қалады. Ол
жүйенің түрлері: ұлттық жазу жүйесі бойынша білім беру; ұлттық негіздегі
бағдарламалар, оқулықтар, оқу-әдістемелік құралдар; ... ... ... ... ісін ... ұлт ... ... мен тәрбиешілер
дайындау.
А.Байтұрсынов осы жүйенің барлық ... ... ... ауыз
әдебиетін, мәдениетін, тарихын, әдет-ғұрпын, ... ... ... ... ... ... беру ... пайдалану
жолдарын көрсетті.
А.Байтұрсынов өзінің ,,Бастауыш ... ... ... қазақ
бастауыш мектептерінде қандай пәндер оқытылуы қажет деген мәселеге арнайы
тоқтап, ол пәндерді ,,оқу, жазу, дін, ұлт ... ұлт ... ... ... ... болу ... екендігін нақтылап көрсетеді. Ал,
,,Қазақша оқу ... атты ... ... ... ... тілі
туралы: ,,...Қазақ балаларын ана тілінде, төте жолмен, қолайлы құралдармен
оқыту керек” деп кесіп ... Сол ... ол ... ... ... ... әр ... ең болмаса бастауыш білім алуын аңсады.
,,Адамға тіл, құлақ қандай керек болса, бастауыш ... ... ... ... ... ... ... М.Жұмабаев қазақ мектептеріне оқу құралдарын қандай етіп жазу
керектігі жайлы ,,Жазылашақ оқу ... һәм ... атты ... ... ... ... ескеріп, қазақ тілінде жазылуы, онда
қазақ әдебиеті, тарихы, мәдениеті туралы мәселелер болуы шарт деп ... ... ... атты ... ... ... ұлттық сипатта
сауаттандыру жолдары қарастырылады.
М.Жұмабаевтің ,,Педагогика” атты еңбегі-қазақ топырағында тұңғыш ... ... ... ... ... Ол ... ... мен
педагогтік оқу орындарының тыңдаушыларына оқушыларға ұлттық тәрбие беруге
даярлау мақсатында жазылған дүние. Оқулықты ол ,,Алты ... ... ... ... орын ... ... соған арнаған./11/. Сөз басында
М.Жұмабаев ,,Тәрбие деген не?”,-дейді де, оған жауап бере ... оны ... ақыл ... ... тәрбиесі, құлық тәрбиесі деп төртке
бөледі. ,,Егерде адам баласына осы төрт ... ... ... оның ... ... ,,Балам адам болсын дейтін ата-ана осы төрт тәрбиені
дұрыс орындасын”,-деп жазып, оларды ұлттық тәрбиенің құрамдас бөліктері деп
санайды. ... ... ... тіл ... ... тоқтап, оның тәрбиелік және
саяси мәндерін былай көрсеткен: ,,Тілсіз ұлт, тілінен айырылған ұлт дүниеде
ұлт ... ... ... ... ... ұлт құрымақ. Ұлтының ұлт болуы үшін
бірінші ... ... ... тілі кеми ... ... құри ... ... тілінен қымбат нәрсе болмасқа тиісті”./11/.
М.Жұмабаевтің ,,Педагогикасы” нағыз ұлттық тәрбиені насихаттауға
бағытталған, жас ... ... ... ... ... ... мен ... арналып жазылған тұңғыш этнопедагогикалық
еңбек деп толық айтуға болады. Өйткені ... ... ... қазақ топырағымен, салт-дәстүрлері және мінез-құлқымен
тығыз ... өзі ... ... ... Оқулықтың
басынан аяғына дейін ұлттық тәрбие басшылыққа алынып, оған ... ... ... мұғалімдерді даярлау туралы ой-пікірлерінің айтылуы ... ... ... ... ... ... мазмұн беру
қажеттігімен сипатталады.
Ж.Аймауытовтың ... ... ... беру ... ... ... ,,Психология”, ,,Жан жүйесі және өнер таңдау”, ,,Жаңа
ауыл” атты еңбектерінде жан-жақты көрініс береді. Ол ... ... ... өз ... ... мен мамандығына деген жоғары жауапкершілік пен
терең сезім, ... және жаңа ... ... байланыстың болуы, оқушы
қабілеті мен зейінін жаңа сабаққа аударып, қызықты тәжірибе салыстыруларға
бару, көрнекілікке, соны ... ... ... ... ... Ең ... ... сеніп тапсырылған соң одан адамдық қасиеттер, ізгілік
иірімдері, маңыздысы-білім нәрінің сыр-сипаттары талап ... ... ана ... ... ұлттың ұлы байлығы,
тарих-халық шежіресі, ол ұлттық тәрбие құралы, тәрбиенің ұлттық сипатта
болуы, оны ... ... ... ... ... ... оның ... жазған оқу-құралдары мен мақалаларының ... ... ... мектеп жасауда және ұлттық тәрбиені жүзеге асыруда, ... ... ... жоқ мол ... деп ... ... оқушыларға ұлттық тәрбие беру туралы ... ... ... ... ... ... ... ,,Оян, қазақ”,
,,Оқу құралы”, және ,,Серке”, ,,Қазақ”, ,,Ақ жол”, ,,Айқап”, ,,Еңбекші
қазақ” газет-журналдарындағы көптеген мақалалары.
М.Дулатов ... ... ... арналған екі кітаптан тұратын
тұңғыш ұлттық мазмұнды ,,Есеп құралы” атты оқулық шығарған. ,,Бұл оқулықтың
мазмұны қазақ ... өмір ... ... ... ... толық сай
келеді”. Ол сонымен бірге ұлттық ... ... және ... ... ... ... қазақ мектептерінде оқу-тәрбие үрдісін
ұлттық сипатта жүзеге асыру туралы ой-пікірлерінің ұлттық идея ... ... мен мәні ... Ол мектептің мақсаты ,,...балқыған жас
баланың бойына, ана тілін анық ... ... ... ... ана ... өз ... тұрмысы мен һәм табиғаттан жазылуы,
бастауыш мектепте алған тәрбиенің ... ... ... ... ... мектепті бітіргеннен кейін қай жұрттың
арасында жүрсе де, сүйегіне ... ұлт рухы ... ... ... де ұлт ұлы ... ... деп ... тәрбиенің әсерін тамаша
көрсеткен.
Қорыта айтарымыз, қазақ ... ұлы ... ... ... ... өз еңбектері арқылы қазақ
этнопедагогикасының қалыптасуына теориялық алғышарттар ... Олар ... ... ... ... беру, ол үшін қазақтың ұлттық мектебін жасау,
ол ... ... ... мақсаты, міндеттері, мазмұны, әдістері мен
құралдары және ... ... ... сол ... мұғалімдерді
дайындау қажеттігіне ерекше назар аударды. Сонымен олар ХХ ғасырдың басында
қазақ халқының болашағын ойлап, Оның ... ... ... ... ... ... білім мазмұнының қазақ халқының
ұлттық мәнімен, оның ұлттық рухымен бірлікте болуын дәлелдеді.
Қай уақытта болсын адамгершілік тәрбиесі ... ... ... ... ... Қай ... қай халықтың
болсын кемеліне келіп толысуына, рухани өсуіне, мәдени дамуына ... ... ... ... ол ... мектеп.
1.3.ЕЛЖАНДЫЛЫҚ – ТӘРБИЕ ДІҢГЕГІ.
Бүгінгі күні жас ұрпақты тәрбиелеуде ата-бабаларының шежіресі
негізінде ... ... ... зор. ... бала ... өз
дүниетанымының қоршаған ортасының, ... ... ... ... ... ... ... Оның негізі: ,,Ел тарихынан әйгілі
тұлғалар арқылы зерделеу – қазақтың таным-түсінігіндегі ертеден ... ... ... ... яғни ... ... ... ұдайы
жеке тұлғалардың өмір дерегі арқылы танылып отырады“ – деп, айтылады.
Елбасы ... ... ... ... ... ... мен ... жағынан дамыған
жеке тұлға ретінде тәрбиелеу аса ... ... ... ұлттық мінез-
құлық, биік талғампаздық, тәкаппарлық, тектілік, ... ... ... ... ... ... ... болатын.
Қазақ халқы - мәдени бай мұрасы, өзіне біткен табиғи ерекшелігі бар,
сергек ой, сезімтал ... ... ... ... бар халық. Қазақ
топырағында туып, білім алған, кейінгі ұрпаққа өшпес мұра қалдырған ұлы
тұлғалар: Әбу ... ... ... ... Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин,
А.Құнанбаев, А.Байтұрсынов, С.Торайғыров, С.Көбеев, Б.Момышұлы, тағы ... ... мен ... ... әр саласы мен әдебиеттің, мәдениеттің
дамуына игі ықпал жасады. Адам өмірінде тәлім-тәрбиенің ... зор ... ... ... ... да осы ... айналып өте алмады.
Олар тәлім-тәрбие берудің басты саласының бірі елжандылық, халқы үшін
адал қызмет ету ... ... өз ... ... ... ... елін сүюдің ғажайып күш екендігін терең сезінген ежелгі
қазақ ақын-жыраулары, ойшылдары өз шығармаларына осы тақырыпты ... ... көп ... ... халықты елі үшін жанын пида ... ... ... ... баса ... ... Мысалы, ХҮІІ-ХҮІІІ ғасырда
өмір сүрген жырау, қолбасшы батыр, қоғам қайраткері
Ақтамберді Сарыұлы:
Жауға шаптым ту ... ... ... қан ... ... айғайлап, ... ... ... ... Өлімге жүрміз бас ... /39/ ... бас ... үшін ... жан аямай, кескілесе күресуге
шақырады.
ХІХ ғасырда өмір сүрген Д.Бабатайұлы ... ... ... ... ... қажыр-қайраттың елі үшін күрестегі маңызын
былай деп ... ... іс ... ... ... ... түйілмей. ... ... ұл ... ... бекінбей, ... ... ... ... ... ... жайып құл
болам...
Жастарды елжандылық рухта тәрбиелеу ХІХ ғасырдағы ... ... ... ... ... ... өлеңдерінде өзекті орын
алады. Ол өз еңбектерінде жастарды ерлікке, Отан ... ... ... ... Ақынның қай өлеңін алсақ та, халыққа
адал қызмет ет, еліңді, ... ... ... ... ... ... ... халық үшін өкінбей өлу азамат ердің ісі деген аталы сөз ... ... ... ... ... ... ... терең орын
алып, оларды белсенді іс-әрекетке баулиды. Професор М.Ғабдуллин ... ... ... ... еңбегінде ,, Бүгінгі жастарды
елжандылық рухта тәрбиелеуде ... ... ... ... ... бар ... ... Мұндағы тәрбиелік мәні бар әңгімелер
жастарға жат емес. Халықты сүй, халық үшін ерлік еңбек ет, ел-жұртқа ... ... ... ... ... ... ... қайта мағыналы мәнді
сөздер. Сондықтан бұлардың ішінен ... ... әсер ... алып, орнымен пайдалана білсек, нұр үстіне нұр болар еді” дейді.
Осы тұрғыдан алғанда қазақтың ұлы ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып, оқушы жастарды
ұлтжандылыққа тәрбиелеу-әрбір ... ... ... ... ... тақырыптарына ой толғаған жауынгер ... ... ... жас ... ... ... Отанын,
елін, жерін сүю, ұлттар достығына тәрбиелеу қажеттігін өз ... ете ... ... ол ... дәстүрді, елжандылықты жастардың
қанына сіңіруде мақал-мәтелдердің, батырлар жырларының, терме-толғаулардың
мәніне тоқталады.
Жеткіншек ұрпақты ... ... ... ... қасиет,
С.Көбеевтің пікірінше, елжандылық болып табылады. ,,Туған елін сүю сезімі
туа ... ... ... ... он ... ... ... етпейді.
Елжандылықты қоғам мен жекелеген адамдар бойға сіңіріп, дамытып, тиісті
деңгейге көтереді. Отбасы мен ... ... ... ... ... ... ... ол. /40/.
С.Көбеевтің пікірінше, елжандылыққа баулу ұзақ уақыт бойына үзбей,
қажымай-талмай мектеп пен ата-ана бірлесе, ойластыра жүргізгенде ғана ... ... ... елжандылық рухта тәрбиелеу жұмысы тек мектеп
ішінде, тек сыныпта, тек ... ... ғана ... деп ... ... ескертеді.
Ол баланың өз Отаны үшін қажетті азамат болып қалыптасуында ата-ананың
алатын орны мен ... ... зор ... ... ... ... -
дейді ол, -ұдайы ақыл айтып, кеңес беріп, оны үйретіп отырады. ... ... бол, әділ бол, ... адал қызмет ет дейді олар. Бұл өте жақсы
бірақ жеткіліксіз. Баланың ата-ана, туған-туысқаны, ең ... ... ... керек. Үй ішінде үлкен адамдар бос ... ... ... ... болса немесе үйде істейтін белгілі бір ... ... бұл да ... үлгі... Айталық баланың ата-ана, не басқа
туысқандары өзара дос, бірін-бірі сыйлайды екен, дос адамдары да сыпайы,
саналы, адал адамдар екен, ... ... ... екен. Солар қуанса
баланың әке-шешесі де қуанады. Сонда бала мұны да үлгі ... ... бұл ... ... ... ... ең жақсы тәрбие болып
табылады”
Ұлт мектептерінде жастар ең алдымен, өз ана тілінде сауатын ашуы ... ... ... ана ... түсіндіру жасөспірімнің ақыл-ой
дүниесіне, сезіміне, қиялына күшті әсер етеді. ... сөз ... ... ... ... та әсем, кестелі де айшықты, мағыналы сөз ... өмір ... ... ... ... арасындағы
түрлі қарым-қатынастарды дұрыс түсініп, ... ... ... ... ... ... ана тілінде жазылған әңгіме, өлеңдер
арқылы рухани өмірмен, халқының арман-мүддесімен таныстырып, ана ... ... ... еліне сүйіспеншілік сезімін оятса, ... ... ... ... ... ... ана тілінде – қазақ
тілінде жүргізу қажет деп есептейді.
Әрбір бала өз ... ... ... сүйе отырып, барлық елдердің
қарапайым халқын, праволары мен тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... пен ... баулу идеялары
зор міндет атқарады. Отанын шын ... ... ... азамат болып қалыптасуына мүмкіндік береді.
Еліміз егемендік алып, ... ... ... ... ... ғылым салаларындағы жетістігіміз мақтануға
тұрарлық. Осы жетістіктер аясында жас ұрпақты Отанын сүюге, ол үшін аянбай
қызмет етуге тәрбиелеу-әр ... ... ... бірі ... ... Осы ... ... өткен педагог –ғалымдарымыздың, ұлы
ойшылдарымыздың бай мұрасын тиімді пайдалануымыз қажет.
2. Тәрбиенің ... ... ... түрлері.
2.1. Төменгі сынып оқушыларын тәрбиелеудің әдіс-тәсілдері.
Бүгінгі таңда Қазақстан жаңа ХХІ ғасырға аяқ басып, күрделі тарихи
оқиғаларды ... ... ... ... ... жаңа ... ... тәрбиенің
де жаңа бағыттарын айқындау қажет. Сондықтан қазіргі ... ... ... ... елімізде де жеке тұлға дамуына жаңаша көзқараспен
қарау айқындалуда. Осыған ... ... ... ... ... тәрбиенің негізіне оқушылардың және
ересектердің тұлғалық дамуына ықпал жасайтын негізгі ... мен ... ... ... ... ... ... әңгімелеу, шығарма, тест
жүргізу, анкета алу, сұрақ-жауап тағы ... ... ... ... Білім және ғылым қызметкерлерінің ІІ съезінде Елбасы
Н.Ә.Назарбаев білім және ғылым ... ... ... ... ... ... ... үш өзекті бағытын анықтады.
-Бүгінгі жастар осы заманның сыншысы да, тарихшысы да болатындықтан
жастармен жүйелі жұмыс ... ... ... ... ... жатқан осы ... ... ... ... ... ... құру ... көрсетті, ең алдымен
бүгінгі мұғалім кәсіби білімдігімен, шеберлігімен қатар жастарға өзінің
бойындағы адалдық, адамдық, ... ... және өз ... сүйе білу ... адамгершілік қасиет сапаларымен ықпал жасай отырып тәрбиелеуі
керектігіне мән беру қажеттігін айтты.
-Жастарды тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... беру саласындағы ғылымның дамуымен байланысты.
Бүгінгі таңда реформаның тиянақты және жедел жүзеге асырылуы ... ... ... тәрбиесі туралы ғылыми-теориялық білім
болу керектігіне және өзін-өзі ... ... ... ... ... Жоғарыда айтылғанға байланысты әрбір мұғалім, біз, ... ... ... жаңа әлеуметтік жағдайына орай,
адамгершілік тәрбиесінің мақсатына, мазмұнына, түрлеріне, әдіс-тәсілдерінің
ауқымды ... ... ... ... үшін ... ... ... педагогикалық проблемаларына аса зор мән
бергеніміз жөн.
Қазақ ... ... сан ... дамуында жан-жақты дамыған
адамгершілікті тұлға тәрбиелеуге ерте ... зор мән ... ... ... келген кезден бастап-ақ айтылатын бесік жыры, тұсау кесер,
атқа мінер, ... ... ... ... ... т. ... педагогика арқылы оқушыларды ... ... ... ... тәжірибеде жинақтау қажет. Ол үшін
бастауыш сынып мұғалімдері тәрбиенің басты ұстанымдарын жалпы адамзаттың
құндылықтарды және ... ... өз ... ... ... ... тарихын, өнерін, әдет-ғұрпын сүю арқылы басқа
халықтардың да тілі мен ... ... ... ... ... адам қалыптастыруымыз қажет. Міне, осы ұстанымдарды жүзеге
асыра отырып, ... ... ... өткен тәрбие ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының бағалы педагогикалық ой-пікірлерін бүкіл оқу тәрбие
жүйесінің ... ... ... ... және ... ... мұрамен ұштастыру, жас ұрпақты іс-әрекетпен қарым-қатынас арқылы
тәрбиелеу, ата-ана мен бала, ... мен ... ... мен кіші
арасындағы қарым-қатыныстың өзара сенімге, қайырымдылыққа, имандылыққа, бір-
біріне құрметпен қарауға негізделуі, тәрбие барысында психологиялық ... ... ... ахуал туғызу, жас азаматтың өзіне
деген сенімін арттыру сияқты міндеттер мен талап тар мол.
Бұл, негізінен, мектептің ... ... ... ... ... ... асып отырады.
Сыныптың тәрбие жүйесі сол мектептің өзіндік ерекшелігіне сүйеніп
жасалған тәрбие тұжырымдамасы ... ... ... тәрбие жүйесі
-,,бір-бірімен тығыз ... ... ... Оның ... ... ... ... белсенділігі, білім деңгейі,
құндылық бағыттары, қарым-қатынасы жатады. Сыныптың тәрбие ... ... ... ... тәрбие жүйесінің ұйтқысы-сынып жетекшісі мен оқушылар
ұжымының бірлігі. ... ... ... ... ... ... ... басты тұлға-сынып жетекшісі. Оқушылар ... ... ... ісін ... ... ... ... тәрбие жұмысы арнайы пәндер және баланың жеке шығармашылық
қабілетін, жалпы адамдық қасиеттерін қалыптастыруға ... ... ... тыс ... ... арқылы жүргізіледі.
Сыныптағы тәрбие оқушыларға мына әдіс-тәсілдер арқылы бәріледі:
1. Сыныптың тәрбие шаралары
2. Сабақ
3. Сынып сағаттары
4. Әдеп пәндері
5. Ата-аналар
6. Әдәби кітаптар
7. Баспасөз және ... Пән ... ... ... ... ... барысында тәрбиенің мынадай түрлері қалыптасады.
1. Адамгершілік
2. Ата кәсіп
3. Құқықтық
4. Патриоттық
5. Қазақстан-2030
6. Салауаттық
7. Сыр-сандық
8. Жігер
9. ... ... ... бұлақ
11. Имандылық бағыттары.
Ұрпақ –ұлтымыздың болашағы. Заманымыздың заңғар жазушысы М.Әуезов ,,Ел
боламын десең-бесігіңді түзе” ... ... ... ... ... білімді және тәрбиелі
болуында дей отырып, оқыту, тәрбие беру саласында көп еңбек етуге, ... ... ... үлес ... ... ізденіп оқуға, жаңа өмір ағымына
әрбір тәрбиеші дайын болуы керек.
2.2 ... ... ... ... ... ... сабақ үстінде мұғаліммен және өзінің сыныптас
құрбыларымен үнемі қарым-қатынаста болады. Сондықтан осы сабақ барысында
оның тәрбиесі қалыптасып, тәжірибесі молаяды. Әсіресе төменгі ... ... ... ... мен реніштері алдымен оқуға
байланысты. Оқыту барысында тәрбие процесінің барлық негізгі элементтері
өзара байланыста болады. Олар: мақсаты, мазмұны, ... ... ... ... ... ... ... процесі.
Сабақ үстіндегі рухани тәрбиені орындайтын не? Ол сабақтың ... ... ... ... ... ... үстінде мұғалім
мен оқушылар арасында қалыптасып, пайда болатын өзара ... ... ... ... ... оның оқып ... ... және басқалары.
Оқулық кітаптардан мақалалар, әңгімелер, өлеңдер, ертегілер т.б. оқу
және талдау балаларға ... ... ... ... ... Балалар әділеттік, адалдық, жолдастық, достық,
қоғамдық борышқа адалдық, патриотизм туралы, ұлттық сезім туралы ... етіп ... ... ... оқып талқылайды.
Сабақ үстінде оқушылар арасында белгілі бір іскерлік және ... туып ... ... ... алдына қойылған бәріне ортақ
танымдылық міндеттерді шешкенде өзара араласады, бір-біріне ықпал ... ... ... ... қызметіне қатысты бірқатар: басқаларға
бөгет болмау, бір-бірін мұқият тыңдау, ортақ іске қатысу талаптарын қойып,
оқушылардың осыларды орындай алу ... ... ... ... пайда болады. Әрбір қатысушының өз ісіне ортақ іс, ... ... үшін ... ... ... ете ... бір-бірін
қолдайтыны, талап қойғыштығы, өзіне сын көзбен қарай білуі және өзінің
табысының немесе ... ... іс ... бағалай білуі. Бұл кезде
мұғалім жұмыстың орындалуына мүмкіндіктер, жағдай ... ... ... ... кейде қатал тәртіпке салуды бәсеңдетіп отыру керек
сияқты. Теріс ... ... жол ... ... ... ... ... үстінде бастауыш сынып оқушыларында не жақсы, не ... ... ... ... Бұл ... ... оқу,
бағалаулар, еңбек, достық сыныптағы оқушылардың түрлі әрекеттері жөніндегі
көзқарасқа қатысты. Бастауыш сынып оқушыларының бірлесіп ... ... ... ... ... сабақтарды балалардың өздерінің маңындағы
оқиғалар немесе табиғат құбылыстары ... ... ... ... ... өз ... айтқанын тыңдауға, ... ... ... ... ... ілтипатын сезінуге тиіс. Батылырақ
айтуға мүмкіндік беру керек. Бала өз ... ... ... ... ол айнала төңірегіндегі болмысты тезірек ұғынып, білімді өз бетінше
алуға ұмтылады.
Бірлескен жұмыс элементтерін сабақтың бәріне ... ... ... ... ... жолдасынан көмек сұрай отырып, ... ... ... ... ... ... ... сұрай білуге, бірлесе
жұмыс істеуге үйренеді. Олардың ортақ жұмысты ойдағыдай атқарғаны риза ... ... ... ... ... ... ... сабақ, балаларды адамгершілікке тәрбиелеуге көмектеседі.
Үйде орындауға арналған топтық тапсырмалар ... оқу ... ... жеке ... дамытудың мүдделері негізінде біріккен
ұйымшыл шағын ұжым ... ... ... ... ... оқу
процесі бойында жүргізіледі.
Дүниетану сабақтары оқушылардың белсенді қарым-қатынасына байланысты
болады. Үлестіріліп ... ... ... ... бір ... ... ... заттарды бірлесіп қарауына, салыстыруына,
бейнелеуіне мүмкіндік береді. Бұл балалардың оқу ... ... ... ... және ... тату, жолдастық қарым-қатынасын нығайтуға
көмектеседі.
Шыққан нәсіліне, ұлтына, ... ... ... ... барлық
адамдарға ортақ адамгершілік қасиеттер болады: батырлық, ерлік, сатқындық,
мейірімділік, қатыгездік, ... т.б. Осы ... ... ... ... –тәрбие. Халық батыры Б.Момышұлы: ,,Біздің
тарихымыз батырға бай тарих, халқымыз батырлықты биік дәріптеп, ... ... ... ... ... санаған. Батырлық, ерлік деген
ұрпақтан-ұрпаққа ата дәстүрі болып қала ... ... ... ... ғибрат алмаған халықтың ұрпағы-тұл, келешегі тұрлаусыз.
Біздің қазақ ... ... ... ... бірі-ерлік болса, ол
тәрбиеден бастау алады. Әр халық ... ... ... ... ... ... ... істерін мақтан етіп, үлгі-өнеге ... ... аңыз ... ... ... елін ... әлемге танытатын
сол халықтың батырлары. Сондықтан, ... ... ... ... ... халқын, елін қорғап, жерін жауға
бермей, ұлан байтақ ... ... ... ... ерлігін дәріптеп,
құрметтей білуге үйретуіміз керек. Осы мақсатта 2-сынып Ана тілі оқулығында
,,Әбілмансұр”, Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, ... ... ... мәтіндер, өлеңдер берілген. Бұл шығармалардың балаларды тәрбиелеуде
мәні өте зор.
Халықтың ғасырлар бойы ... ... ұлт ... мен ерлік істерінің тарихы, ... ... ... үлкен рөл атқарады. Батыр бабаларымыз қазақ елінің басын қосып,
ұлттық жауынгерлік-ерлік мектебінің негізін салған. ... ... ... ... ... күні бүгінге дейін ел аузында,
халық тәрбие ісінде үлгі етеді. ,,Өнегелі сөз-асыл қазына”-деп ... ... ... ... ... ... нақты айтылар ойды ажарлап білдіреді.
Сондықтан халық ... сөз ... ... ... ... арап ... ... деген мағынаны білдіреді. Ол ғасырлар шежіресі. ... ... ... ықшамдылығымен ерекшеленеді. Мақал-
мәтелдер оқушыларды адамгершілікке тәрбиелейді. Тараулардың соңында, ... ... ... ... өтіп ... Сонымен бірге мақал-
мәтелдер тәрбиелік қызметімен бірге, ... ... те ... ... ... мәнінің, моральдік мәнін ашуға болады.
Мысалы: ,,Төртеу түгел болса, төбедегі келеді”-деп, оқушыны ойлай ... үй ... ... ... бойғы тәрбиесінің жиынтығы. Олай
болса, сол даналықтың қыр-сырына үңілу біз үшін парыз. Сондықтан киіз үйдің
құрылысын тану арқылы ... ... ... ... ... ... ... Киіз үй тұнып тұрған геометрия.
Қазақ қолөнеріндегі геометрия кең ... мол ... ... ... бұл ... киіз үйді ғана емес, ұлттық ою-өрнекті, тұрмыс-
салт жиһаздарды да зерттеп, геометриялық ... ... ... ... ... жасыру мен шешуді математика
сабағында кеңінен ... ... ... ... құбылыстары,
төрт түлік мал күнделікті қолданылатын еңбек құралдары туралы жұмбақтар
қарастырып, он шешуге ... ... ... Бұл ... ... тез ... баулыған. Әсіресе төменгі сыныптарда математика
сабақтарында, кейбір тақырыптарды ... ... ... жұмбақ
құрастырып, он шешуге болады.
Математиканы оқыту процесінде халық ... ... ... рухта тәрбиелеуге, халық мұрасын жан-жақты түсіне ... ... ... ... өз ... ... оқушылардың көзқарастарын кеңейтуге
тәрбиелейді. Осындай әдіс-тәсілдердің ... ... ... береді.
Ғылым мен техниканың дамып, өркендеуіне байланысты математика қоғам
өмірінің дамуына, эстетикалық білім мен ... ... ... ... ... бойында өзіне тән барлық мамандыққа ... ... ... ... ... ... ... құрмет,
еңбектің қажеттігін сезіну, өз жұмысын жоспарлай және бақылай ... ... ... ұйымдастыра білу, жұмыстағы ұқыптылық пен дәлдік, табандылық,
тапсырманы орындауда тиімді әдісті ... ... ... мен уақытты ұтымды
пайдалану т.б. Ертеден қалыптасқан мамандыққа ... ... 30 ... ... көрінеді.
2.3. Төменгі сынып оқушыларын дәстүрлі емес сабақтарда тәрбиелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын ... ... ... ... білімді игеру үрдісінде және тәрбие ... ... ... ... ... айналадағы орта туралы,
табиғат пен қоғамның даму заңдылықтары туралы ғылыми көзқарасы ... ... ... ... ... бастауыш сатыда
басталады да, одан әрі оқып үйрену үрдісінде тереңдетіле береді. Төменгі
сыныпта дүниетануды оқытқанда әлем және ... ... ... ... үшін мүмкіндіктер көп. Оқушыларға біз жүйелі түрде ... ... бар ... даму ... ... болатынына көздерін
жеткізуіміз керек. Мысалы, ... буға ... ... пен ... ... тәрбиемен ұштастыра ұғындыру.
Әр түрлі оқыту әдістерін сабаққа тиімді ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері бар.
Ұстаз-білім беру ісіндегі шешуші ... Ал ... ... кәсіби шеберлігіміз, шәкірттерімізден көрінеді. ,,Шәкірттің жақсы
болмағы ұстазынан” деген тегін айтылмаса керек. Менің қазіргі жас ... ... кең, ... және ... құндылықтар
негізінде тәрбиеленген, еңбек етіп, білім алуға дайын оқушылар тәрбиелеп
шығару”.
Оқыту мен ... ... ... ... ... ... ең көп
қолданылатын тақырып-балалар тәрбиесі. Дүниетану пәні қоршаған ортаны оқып
үйрететіндіктен оқушыларды ... ... ... жүреді. Тәрбиелеудің
негізгі көздері болып табылатын-дүниетану, ана тілі, тәрбие ... ... ... ... ... ... өлеңдері,
мақал-мәтелдері, ұлттық өнер, халықтық салт-дәстүрлері, ... ... ... ... ... т.б. ... ... сабағында
күнделікті әдіс-тәсілдері жан-жақты пайдаланыла-
тын негізгі тәрбиенің көздері.
Көрнекті педагог ... ... ... ... құр ғана сабақ болып қоймас үшін ол қызықты болуы
шарт.Осыған қол жеткенде ғана ... ... үшін ... ... ... ... осы ... құрметті иесі мен сақтаушысына
айналады” деп ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік ізденісі, қолданған ... ... ... ... орын алады. ... ... ... технологияларды қолданып, ізденістер жүргізуде, мектептің оқу-
тәрбие үрдісінде кеңінен қолданып жүрген, оқушыларды ынталандыратын қызықты
сабақтар-дәстүрлі емес сабақтар. Дәстүрлі емес ... ... ... ... ... дамыту, белсенділіктерін арттыру, ізденімпаздық
пен шығармашылыққа баулу. Дәстүрлі емес ... ... ... ... ... ... емес сабақтарды өткізудегі міндет-
мақсаттар:
Білімділік: Ойлау қабілеттерін дамыту. Шығармашылық, ... ... ... ... ... ... көмек
беру және өзара қарым-қатынасқа үйрету.
Дамытушылық. Танымдық белсенділіктерін арттыру. Өз ... ... және ой ... ... ... ... ... ашу. Тақырыпты толық мегеру.
Алған білімдерін өмірде қолдана ... ... ... ... ... ... ала отырып, 2-сыныпта түрлі дәстүрлі емес
сабақтар жиі өткізіліп отырады.
Мысалы, тарау бойынша ... ... ... ... қабілеттерін дамыту мақсатында қайталау сабағын ,,Сайыс сабақ”
түрінде өткізу дағдыға айналды. Бұл ... ... ... ана ... ... ... да ... болады.
Біздің халқымыз мал. шаруашылығымен өмір сүріп келгені бәрімізге аян.
Төрт түліктің шаруашылық пен ... ... ... түсіндіріп, үй
жануарларын дұрыс атай білуге, малды ... ... ... ... ... атты кіріктірілген (ана тілі, дүниетану) сабақ ... ... ... күн ... мен ... ... ... жесе-тамақ,
мінсе көлік екенін, төрт түлік мал.-тіршілік ... ... ... ... ... ... беретін тыйым сөздер мен малдар туралы мақал-
мәтелдер жарысы өтті. Мұндай сабақтар балаларды еңбексүйгіштікке, ... ... ... ... ... ... келгеннен бастап, оларды күнделікті табиғатты
бақылап отырулары қадағаланады. Балалар табиғаттың әсемдігін, оның ... ... ... сезе білу ... ... әр ... ... дағдыға айналған. Қазақта: ,,қарап қана ... ... ... ... дегендей, көрсете білу керек. Табиғатқа топсаяхат ... ... ... ерекшелігін көруге және түсінуге мүмкіншілік береді.
Оқушылар топсаяхатқа шығар алдында белгілі бір ... ... ... ... ... мен ... тіршілігіндегі
өзгерістерді, олардың әрекеттерін және өлі табиғатты бақылауға тиіс.
Енді 2-сыныппен күзгі орманға ... ... ... ... алдында оқушылардың өзін-өзі ұстау тәртібі, үлкендердің
еңбегіне құрметпен қарау, өзін қоршаған ... ... ... ... ... ... ... Содан соң ауыл сыртындағы орманға
барды. Орман іші тып-тыныш. Балалардың ... ... ... ... ... күз ұнай ма?
-Күзде орман іші неге сары алтынға бояп қойғандай?
Сұрақтарға жауаптар алынған соң, оқушыларға ана тілінен ... Абай ... ... ... ... әңгімесіндегі аңшының орманды
суреттеген сөздерін естеріне түсіріп, сол ... көз ... ... ... ішімен жүріп өтейік.
-Аяғымыздың асты қандай? Неліктен?
-Түскен жапырақтар неге ұқсайды?
Одан соң балалардың назары ормандағы өсіп тұрған ағаш түрлеріне ... ... ағаш ... ... ... білді. Біздің өлке ақ
қайыңдар өлкесі екені айтылып кетті. Бұдан соң өсімдіктер ... ... ... Олар өз ... дерін ортаға салып әңгімелеп берді. Мектепке
қайтар жолда егін орып жүрген комбайншыларға соғып, ... ... ... ... ... ... ... ағалары еңбек етуде. Бұл
балалар бойында мақтаныш сезімін оятты. Бұл ... ... ... ... зор болды. Осы топсаяхатта алған әсерлерін біразға дейін айтып
жерді. Ал алған әсерлерін, жинаған табиғи материалдарын дүниетану, ... ... ... Ана ... ... ... тақырыбына шығарма
жазды. Жинаған ... ... ... ... ... оқу ... оңай түсінуге, сүйіспеншілікке, адамгершілікке,
адам ... ... ... ... ... ... болсын ана тілі, тәрбие ... ... ... ... ... ашық тәрбие
сағаттары балаларды еліміздің ... ... ... тәрбиелейді, табиғатқа ұқыпты және сезімталдықпен ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу мақсатында жүргізілген ,,Сыпайылар елі” атты ашық
сынып сағатына ... Бұл ... ... Сыпайы сөздерді үйрету,
үлкендермен сәлемдесу түрлерін үйрету.
Дамытушылығы: Сөздік қорларын байыту, тілін дамыту, ойлау ... ... ... тәрбиесін беру, әдептілікке,
сыпайылыққа, ізеттілікке үйрету, үлкенді сыйлауға, кішіге қамқор болуға
тәрбиелеу. Сабақ барысында ... ... ... ... ... ... оқушылар ,,Сәлем бере білейік!” атты сахналық қойылым
көрсетті. Сәлемдесу ... ... ... ... ... атты ... ... үлкен кісілермен қалай сәлемдесу, оларға
қандай құрмет көрсетуіміз керек екенін айтып берді.
,,Сиқырлы ... ... атты ... ... ... ... па” ... сиқырлы сөздер беріліп, осы сөздерге
байланысты өмірден мысалдар келтіру тапсырылды. Осы ... ... ,,Не ... әнін ... ... берді.
4-аялдама ,,Үлкенге құрмет – кішіге міндет”. Бұл аялдамада Төле би
шешеннің ... ... ... ... ұл туса ... жолын қуса игі,
Өзіне келер ұятын ,
Өзі біліп тұрса игі.
Осыдан соң әдептілік ... ... ... ... - ... ... – көмек.
Әдепті бала ата-анасын мақтатар,
Әдепсіз бала ата-анасын қақсатар.
Бұл сабақтың тәрбиелік ... ... ... инабатты, кішіге қамқор
болу. Күнделікті ... ... ... ... білуге үйрету.
Осы дипломдық жұмыста алдымен өзім ... ... ... ... қарым-қатынасы тексерілді. Қарым-қатынастары
социаметрия әдісі бойынша анықталды. Алдымен қарым-қатынастарын тексерудегі
себебім – бұл сыныптық ... Осы ... ... оқушылар арасындағы тұлға
аралық байланыс пен қатынас пайда болады.
Мектеп ... ... ... ... ... ... болады. Оқушылар ұжымы бұл жалпы әлеуметтік ... ... ... теңдік жағдайында ортақ мүдде бірлігімен ұжымдасқан
оқушылар ... ... ... ... ... ... Бұл әдіс
негізінде сынып ұжымының өзара қарым-қатынасын зерттей отыра, оқушылардың
жалпыға танымал ... ... ... ... ... топтардың барын
анықтауға болады. Әр сынып жетекшісіне социаметрия ... ... ... 2 рет) ... сынып ұжымы және жекелеген оқушы жайлы құнды деректер
алуына мүмкіндік туады. Оқушылар арасында ... кім? ... бар ма? ... ... достықты қалайды? Қыздар мен ұлдың
қатынасы ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
тапсырмаларды қалай бөлуге болады? Сыныпта өзара ... ... ... ... ... өткізілген социаметрияның көрсеткіші бойынша, 8
оқушының 2-уі сыныптың жұлдызы болды. Социограмма бойынша сынып ұжымы ... ... мен ұл ... ... ... ... ... ұжымы жайлы құнды деректер алынды.
Ұжымның қарым-қатынасын карта дифференциациясы бойынша көрсетсек:(А
қосымша)
Зертеу жұмысын бастамас бұрын оқушылар ... ... ... ... ... жоғары).
ТӨМЕН ДЕҢГЕЙ: тәрбиені түсінікпен қабылдамайды, естігенін ... ... ... ... ... ДЕҢГЕЙ: оқушылардың тәрбиені саналы көзқараспен қабылдауы орташа,
естігенін айтып беруге ... ... ... ... ... ... ... онша түсіне бермейді.
ЖОҒАРЫ ДЕҢГЕЙ: тәрбиеге байланысты түрлі ... ... ... жай ... айтып берумен шектелмей,
дәлелдермен түсіндіреді, олардың өзара ... ... ... ... өз ойын ... ... оқудың қай түрін болса да
эмоционалдық ... ... ... ... ... ... түсінеді,
тапсырманы орындауға жауапкершілік танытады.
Зерттеу үш ... ... ... ... М.Жұмабаев
ауданының Дүйсеке, Беняш орталау мектептерінде жүргізілді. Әрбір ... ... ... ... 18 ... қатысты.
Бірінші анықтау кезеңінде, екі сыныптың таным процестері деңгейін
анықтау есту арқылы есте сақтау және көру ... есте ... ... ... ... ... Сынып |Оқушылар |Көрсеткіштер |
| ... | |
| | ... ... ... деңгей |Төмен деңгей |
| | ... |% ... |% ... |% |
|2 |10 |2 |20 |4 |40 |4 |40 ... ... ... ... ... |
| ... | |
| | ... ... ... деңгей |Төмен деңгей |
| | ... |% ... |% ... |% |
|2 |8 |2 |25 |3 |37.5 |3 |37.5 ... ... ... ... тәрбиелеу болғандықтан, екі сыныптың
білім көрсеткіштерінң нәтижесі анықталды. Ол үшін ,,Дүниетану” пәнінен ... тест ... Тест ... ... ... ... ... қосымша). Тексеру барысында мынадай білім көрсеткіштері
анықталды.
Бақылау ... ... ... |
| ... | |
| | |Өте ... ... ... |Төмен |
| | ... |
| | |Өте ... ... ... ... |
| | ... |% |
| |ЭТ |БТ |ЭТ |БТ |ЭТ |БТ |
| ... |% ... |
| |ЭТ |БТ |ЭТ |БТ |ЭТ |БТ ... |% |саны |% |саны |% |саны |% |саны |% |саны |% | |Анықтау кедеңі |
2 |
25 |
2 |
20 |
3 ... |
3 |
30 |
3 ... |
5 |
50 | ... ... |
5 |
62.5 |
4 |
40 |
2 |
25 |
4 |
40 |
1 |
12.5 |
2 |
20 | |
Балмен есептесек, бақылау ... онша ... ... ... ... :
Дейін:
Кейін:
Біз дәстүрлі емес сабақтар, сынып сағаттары арқылы тәрбиелеу мақсатымен
оқушылардың жас ерекшеліктерін, ... ... ... ... әдіс-
тәсілдерін таңдадық. Сабақ кезінде алған білімдерін сыныптан тыс әр ... ... ... ... ... білімге деген ынтасын
арттырып, тәрбиенің сипаты артты.
Дәстүрлі емес сабақтарда тәрбие беру ісі ... ... ... имандылық, экологиялық бағыттармен өзара байланыста, бірін-
бірі толықтыру бағытында жүргізілді. ... ... ... және жас ... ескеріле отырып, олардың мектептегі
және мектептен тыс ... ... ... ... ... Бұл ... жұмыстың басты мақсатының бірі ... емес ... ... ... ... отырып, тәрбие
жұмыстарының жүйесін жетілдіру болып табылады. Бұл жүйеге педагогикалық
принциптерге ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру формалары кірістірілген.
Кесте бойынша эксперименттің алғашқы кезеңі мен соңғы ... ... ... ... ... ... ... қалып, ал, эксперименттік топтың меңгерген білім,
іскерлік, дағды деңгейлері ... ... ... әлдеқайда жоғары
болып шықты.
Сонымен, зерттеу жұмысы нәтижесінің қорытындысы оқушыларды тәрбиелеуде
дәстүрлі емес сабақтардың мүмкіндіктері жоғары екендігін көрсетеді. ... ... қол ... нәтижелер мынадай қорытынды жасауға мүмкіндік
береді:
1.Философиялық, психологиялық, педагогикалық әдебиеттерге жасаған
талдау тәрбие ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
2. Оқушыларды тәрбиелеуде оқытудың дәстүрлі емес түрлері тиімді құрал
болып ... ... ... емес ... ... ... қоршаған орта, табиғат заңдылықтарын түсінуге, адамдармен ... ... ... ... ... ... ... үйретеді,
ұжымдыққа, жауапкершілікке, өз міндетін саналы сезінуге баулиды.
3. Эксперимент нәтижесі ұсынған ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығы артып,
берген тапсырманы жауапкершілікпен орындады.
Зерттеу нәтижелерін оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... сабақтарында дәстүрлі емес оқыту түрлерін ұтымды қолдану
қажет.
2. Тәрбиелік маңызы зор өнер ... ... ... ... ... шараларды ұйымдастыруды әдетке айналдырған дұрыс.
3. Дәстүрлі емес сабақтарда тәрбиелеуге байланысты ашық сабақтар, тәрбие
сағаттарын өткізу ... ... емес ... көбірек қолданса, білім дағдысы,
қоршаған ортаға деген, табиғатқа деген ... ... ... Сонымен
бірге әр тақырып, сабақ бойынша құрған тапсырмаларды орындату барысында
оқушылардың қай деңгейде, ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуді жүйелі өткізген эксперименттік топтың оқушылары
берілген тапсырманы ойдағыдай орындап, жоғары ... ... ... ... шын ... ... адам ... емес”
деген қазақтың психологы, ағартушысы Ж.Аймауытов. Тәрбие беру ... ... мәні – ... ... талабына сай жаңаша тәрбиелеп, ... ең ... ... ... ... ... ... мектеп
– ол қай халық, қай ел болса да ... ... ... ... ... ... ... ықпал жасайтын негізгі тірек деп білеміз.
Басқа мектептер сияқты біздің мектебіміз де жаңа ... ... ... көңіл бөлудеміз. П.Выготский, П.Занков, В.Давыдов
сынды ғалымдардың еңбектерін басшылыққа алып, мен де өз ... ... ... ... ... ... ... ой қорыту,
талқылау, жинақтау тәжірибеме енген. Жаңа технологияны қолдану ... ... ... дамытуға, өз беттерімен жұмыс
істеуіне, әр оқушының жеке қабілетін көріп, оны одан әрі ... ... ... ... ... аса зор мән ... Әсіресе сыныптағы
пәндерді бір-бірімен тығыз байланыстырып, оқу мен тәрбие жұмыстарын қашан
да бірге орындауға тырысамын.
Сабақтарымда пәндік білім берумен ғана ... ... ... ... ... оқу мен сөйлеуге де көңіл бөлемін. Балалардың бойында
жағымды мінез-құлықтарын ... ... ... ... дамыта отырып, тәрбиелеуге күш жұмсаймын.
Ағартушы-педагог А.Байтұрсынов ,,Тіл ... ... ... ... ... дейді: ,,Бала білімді тәжірибе арқылы өздігінен
алуы керек. Мұғалімнің қызметі оның білімінің ұзақ жолын қысқарту, ... оқу, ... ... дер ... ... алып ... үшін ... жұмысты
әліне шағындап беру және баланың бетін белгілеген мақсатқа ... ... деп ... Ендеше А.Байтұрсыновтың мұраларындағы дидактикалық
ұстанымдарды ... ... сай ... ... ... ... ... ғылыми дүниетанымын, өмірлік көзқарастарын
қалыптастырып, белсенді, дербес тұлғаны тәрбиелеуді қажет етеді.
Ұлы ақын ... ... ... ... ... деген-
баланы бетке қақпай, бетімен жіберу емес. Яки отырса басқа, тұрса аяққа
ұрып, ... ... ... ... – тұрмыс майданында ақылмен, әдіспен
күресе білетін адам етіп ... ... ... (11) деп, ... ... тәжірибемді жұмсап, жалықпай, шаршамай тәрбиелеуге еңбек етемін.
Төменгі сынып оқушыларын тәрбиелеу тақырыбына байланысты осы ... ... ... жүргізген іс-шараларыма тоқталдым. Зерттеу
барысында ... ... емес ... ... ... ... ... деңгейлері артып,білім ... ... ... Ол үшін зерттеу сыныптарында тестер ... ... ... ... Екі сыныптың білім дәрежелерін
тексергенде эксперимент тобында көрсеткіш ... ... ... өз сыныбымның бір-бірімен қарым-қатынасы социаметрия
әдісі бойынша анықталды. Бұл зерттеуден сынып ұжымының ... ... ... мен ... – құстың қос қанатындай” деген халық даналығы.
Сондықтан біз, ... ... ... ... өмір бойы азық ... ... ... айтқандай, ,,Ұстаздық еткен жалықпас, үйретуден балаға”
дегендей баланың ең жақын досы, жолдасы болайық.
Қорыта айтқанда, ... ... ... еліміздің ертеңгі тағдыры,
Отанымыздың болашағы біздің қолымызда. Сондықтан да ұстаз деген ұлы атқа
лайық болайық!
Ұлы ... ... ... ең ... ... емес, рухани тәрбие
бері-
луі керек, тәрбиесіз берілген білім – ... қас ... Ол ... ... ... апат ... Олай ... білім беру, білім
бере отырып тәрбие беруді әрбір ұстаз жадында ұстауы шарт.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... –2005.
2. Н.Ә.Назарбаев. Тарих толқынында. Алматы-1999.
3. Н.Ә.Назарбаев. Еркін елдің ертеңі – кемел ... мен ... ... ... Республикасы білім саласы қызметкерлерінің ІІсъезінде
сөйлеген сөзі// Егемен Қазақстан,2004-13-қазан.
4. Назарбаева С.А. ... ... ... ... ... да, ... да ... халқын бақытқа
жеткізу. //Жұлдыз, 2000-7-19-б.
6. Қазақстан Республикасының ,,Білім туралы” Заңы. Астана-2004.
7. ҚР жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары.
Жалпы ... ... ... ... ... Дүниетану 2-сынып Алматы, Атамұра, 1998.
9. Дүниетану хрестоматиясы 2-сынып Атамұра, ... ... ... оқыту әдістемесі 2-сынып Атамұра, 1998.
11. М.Жұмабаев. Педагогика, Алматы, Ана тілі, 1992.
12. Ш.Уәлиханов. Таңдамалы 2-бас. ... ... ... ... Шығармаларының екі томдық жинағы. Алматы, 1995.
14. Қ.Жарықпаев. Аталар сөзі-ақылдың көзі. Алматы, ... ... ... Тәрбие хрестоматиясы. Алматы, 2004.
16. Әбу Насыр әл-Фараби. Әлеуметтік-этикалық трактаттар. Алматы, 1975.
17. І.Р.Хамитова. Абай мұрасын мектепте оқыту мәселелері. Алматы, ... ... Әдеп және ... ... ... ... 1996.
19. Р.Набуова. Мектептегі тәрбие жұмысының өзекті мәселелері.//Бастауыш
мектеп, 2005-2-20-б.
20. Г.Ибрагимова. Дүниетану сабақтарында оқушылардың сыни ... ... ... ... ... ... мектеп. 2000-2003-2005.
22. Елжандылыққа тәрбиелеу өте маңызды. //Қазақстан мектебі, 2005-12-49-б
23. ... ... о ... детей.
24. А.Сейтметова. Бала тұлғасының даму және оның тәрбиесі. //Бастауыш
мектеп, 2005-5-20-б.
25. В.А.Сухомлинский. Балаларға жүрек жылуы. ... ... ... ... ... ... әліппесі. Мұғалімге арналған оқу
құралы. Мектеп, 1988-46-б.
27. Әдіскер мұғалім. ... ... ... ... ... ... Астана, 2002.
29. Р.Төлеубекова. Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика.
30. ... ... ... негіздері. Қ.Жарықбаев. Алматы, 2002.
32. Қазақстан мектебі. 2004-4,6.
33. Қазақ энциклопедиясы.
34. В.И.Коркина, Г.Т.Тусупбекова. Методика ... и ... и ... исследовании по педагогике. Болашақ, Баспа, 2002.
35. Ж.Әбиев, С.Бабаев, А.Құдиярова. Педагогика. Алматы, ... ... ... ... 2003-4,6; 2004-2,8.
37. В.С.Кукушки. Современные педагогические технологии в начальной школе.
Ростов-на –Дону, Феникс, ... ... ... ... ... ... ... М.М.Жанпейсова. Модульная технология обучения как средство развития
ученика. Алматы, 2002.
40. М.Қ.Қозыбаев. Өркениет және ұлт. Алматы, 2001.
41. А.Ағатаев, Б.Ағатаева. Адамдық кейіптің педагогикалық ... ... ... ХІҮ-ХІХ ғасырлар ақын-жырауларының педагогикалық ой-
пікірлері. Алматы, 1990.
43. Е..Садуақасов. С.Көбейұлының мұралары. Алматы,1991.
44. Энциклопедия. Атамұра, 2000.
-----------------------
Валеология
Салауатты өмір салты
Дүниетану
Дене тәрбиесі
Ана тілі
Қазақ ... ... ... өнері
Музыка
Математика
Экономикалық
тәрбие
Еңбекке баулу
Ақыл – ой тәрбиесі
Дене тәрбиесі және салауатты өмір салты
Еңбек
тәрбиесі
Адамгершілік
тәрбиесі
Ана тілі
Экономикалық
тәрбие
Құқықтық
тәрбие
Экологиялық
тәрбие
Эстетикалық
тәрбие
Азаматтық саяси
тәрбие
40 % 40 %
20 ... %
25 % ... ... ... ... %
25 %

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Танымдық қызығушылық37 бет
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет
Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту – педагогикалық технология туралы7 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь