Оқушыларға мәтіндер арқылы тәрбие тәрбие беру жағын сұрыптау

Мазмұны:

I. КІРІСПЕ
II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. ЖАЗБА ЖҰМЫСТАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
2. ҚАЗАҚ ТІЛІ БОЙЫНША ЖАЗБА ЖҰМЫСТАРЫ ТҮРЛЕРІ
III. ҚОРЫТЫНДЫ
СІЛТЕМЕ ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Сөйлеу тілі көңіл – күйге байланысты, экспрессивтік мәні бар. Сөйлеу тілінде дауыс ырғағы үлкен қызмае атқарады, оған тілдік құралдардан басқа ымдау, бет құбылысы сияқты әрекеттер де қатыса алады.
Жазбаша тілде мұндай мүмкіндіктер жоқ, бірақ жазбаша тілдің өзіндік басқа мүмкіндіктері, ерекшеліктері бар. Жазбаша тіл талай түзетулерден өтіп, оқырман көру арқылы қабылдап, ойлау арқылы түсінеді, қайталап оқып мәніне түсіну мүмкіндігі бар. Сондықтан жазбаша тілдегі күрделі құрылымдардың көбірек орын алуы ойды жеткізуге кедергі жасай алады.
Қазақша тіл дамыту кезінде оқушының оқушының сөйлеу тілі де, жазбаша тілі де дамытылады. Олардың негізгі жолдары бар болғанмен, әрқайсысының тіл дамыту әдіс – тәсілдерінде ерекшеліктері де бар.
Оқушының сөйлеу тілін дамытуда тыңдай білуге, естігенін түсінуге жаттықтыру қажет, өйткені жазғанды бірінші рет оқып түсінуге болса, сөйлеу тілінде ондай мүмкіндік жоқ. Сөйлеуші сөзін тыңдаушы бірден түсінуі керек. Сонымен бірге әр сөйлеушінің дауыс ерекшелігі, сөйлеу тездігі түрліше болады. Оның бәрі тыңдаушының түсінуіне әсер етеді. Сондықтан оқушыны түрлі адамдардың сөзі жазылған магнитофон таспасын т.б. техникалық құралдарды қолдану қажет. Сонымен бірге оқушыны сөйлеушінің сөзінің мағынасына назар аударуға дағдыландыру қажет. Сөйлеудегі әрі тілдік элементі жеке қабылдау, сол арқылы сөйлемдегі ойды анықтауға болады. Сөйлеуде кездесетін таныс емес сөздер, тұлғаларды сөйлемнің жалпы мағынасы арқылы түсінуге үйретудің де мәні зор.
Курстық жұмыстың мақсаты: оқушыларға мәтіндер арқылы тәрбие тәрбие беру жағын сұрыптау; осы мақсатты жазуда мынадай міндеттер қойылады:
- жазба жұмыстарын жазуға дағдыландыру;
- оқушыларға өз ой – пікірлерін үндестіру шеберлігін үйрету;
- балаларға жазба жұмысын жазуда психологиялық тұрғыдан машықтандру;
- алынған тақырыпты өзінше шешу тәсілін меңгерту;
Осы жазбаша жұмыстарды жіктеп, оқушыларға меңгертуде ұтымды да тиімді жолдарын үйрету курстық жұмыстың өзектілігі болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Арғынов Х. Қазақ тілі методикасы. Алматы, 1994
2. Әбілқаев А. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы: Санат, 1995.-29б.
3. Әлімжанов Д., Маманов Ы. Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы: 1965
4. Байтұрсынов А. Тіл тағлымы. Алматы: Ана тілі, 1992.-448б.
5. Жолымбетов К. Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы, 1991
6. Жапбарова Гүлмира Амангелдіқызы Оқушылардың жазбаша тілін дамыту жолдары: теориялық және әдістемелік негіздері (5-9-сыныптар) автореферат ҚР-сы Алматы 2006
7. Исабаев Ә. Қазақ тілін оқытудың дидактикалық негіздері. Алматы: Қазақ университеті,1993.-160б.
8. Қадашева Қ. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы: Мұрагер,2005-176 б.
9. Қазыбаев С. Қазақ тілі методикасы. Алматы: Рауан, 1993
10. Құлмағамбетова Б. Қазақ тілін оқыту методикасы.Алматы: Мектеп, 1988 – 239 б.
11. Маманов Ы. Орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту. Алматы, 1977
12. Мейірманқұлова Т. Дауысты дыбыстарды оқытуда жаңа технологияны енгізу. Қазақ тілі мен әдебиеті. 2004. -1.
13. Мұхаметжанова А. Фонетикалық талдауда математика тәсілінің қолданылуы. Қазақ тілі мен әдебиеті. 2004. -4.
14. Мұхамеджанова А. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Оқу - әдістемелік нұсқау. Петропавл: М. Қозыбаев атындағы СҚМУ, 2006.-109б.
15. Оразбаева Ф., Рахметова Р. Қазақ тілін. Оқыту құралы. Алматы: Print-S,2005.-170б.
16. Оралбаева Н., Жақсылықова Н. Орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы: Ана тілі,1996.-208б.
17. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы, 1991
        
        Мазмұны:
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Жазба жұмыстарына жалпы сипаттама
2. ... тілі ... ... ... ... Қорытынды
Сілтеме әдебиеттер тізімі
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Сөйлеу тілі көңіл – күйге байланысты, экспрессивтік мәні бар. ... ... ... үлкен қызмае атқарады, оған тілдік құралдардан ... бет ... ... ... де ... ... тілде мұндай мүмкіндіктер жоқ, бірақ жазбаша тілдің ... ... ... бар. Жазбаша тіл талай түзетулерден
өтіп, оқырман көру ... ... ... ... ... ... ... түсіну мүмкіндігі бар. Сондықтан жазбаша тілдегі ... ... орын алуы ойды ... ... ... ... тіл дамыту кезінде оқушының оқушының сөйлеу тілі де, жазбаша
тілі де дамытылады. Олардың негізгі жолдары бар ... ... ... әдіс – ... ... де ... сөйлеу тілін дамытуда тыңдай ... ... ... ... ... ... бірінші рет оқып түсінуге болса, сөйлеу
тілінде ондай мүмкіндік жоқ. Сөйлеуші сөзін тыңдаушы бірден түсінуі ... ... әр ... дауыс ерекшелігі, сөйлеу ... ... Оның бәрі ... ... әсер ... ... оқушыны
түрлі адамдардың сөзі жазылған ... ... т.б. ... ... ... Сонымен бірге оқушыны сөйлеушінің сөзінің
мағынасына назар аударуға ... ... ... әрі ... жеке ... сол ... сөйлемдегі ойды анықтауға болады.
Сөйлеуде кездесетін таныс емес сөздер, тұлғаларды ... ... ... ... ... де мәні ... жұмыстың мақсаты: оқушыларға мәтіндер арқылы тәрбие ... ... ... осы мақсатты жазуда мынадай міндеттер қойылады:
- жазба жұмыстарын жазуға дағдыландыру;
- оқушыларға өз ой – ... ... ... ... ... жазба жұмысын жазуда психологиялық тұрғыдан машықтандру;
- алынған ... ... шешу ... меңгерту;
Осы жазбаша жұмыстарды жіктеп, оқушыларға ... ... да ... ... ... ... ... болып табылады.
1. Жазба жұмыстарына жалпы сипаттама.
Шығарма – оқушының өз ойын, түсінігін пікірін басқаға өзінше жеткізудің
бір түрі. ... ... ... ... ... ондағы тілдік
нұсқалардың қолданылуына сүйенсе, ... ... ... ... ... ... ондай тірек, нұсқаулар жоқ. Оқушы шығарманың
мазмұны қандай болса, да, оны ... ... білу ... ... ... ... тілде жазылған шығарма оқушының ол тілде сөйлей
білу дәрежесін көрсете алады. Өйткені шығарма – ... ... ... ... ... ... әр сөйлемді, шығарманың әр бөлігін
өзінше құрады. Тілдік ... ... ... ... ... ... ол ... үйрену барысында қалыптасқан, жаттыққан
дағдысына сүйенеді. ... ... ... ... жазу ... ... қоры және ... нұсқаларды сөйлеуде қолдана білу дағдысы болу
керек.
Шығарма жазуға ... ... да ... ... ... білім
дәрежесіне қарай белгіленеді. Сондықтан әр класта шығармаға әр түрлі талап
қойылады. Мысалы бастуыш класта шығарма ... ... мен ... ... бір ... Соған орай бастауыш клас оқушысының
шығармасының ... ... ... бар. Ол ... білім дәрежесіне
байланысты. Бұл ана тілінен жазылатын шығармаға да қатысты.
Есте болатын жағдай, тілді үйрене ... ... ... ... материалының көлемінде шығарма жазғызуды бастаған дұрыс.
Алғаш өте қысқа ... ... ғана ... ... ... ол ... өсуіне қарай дами береді. Соған орай ойын, пікірін басқаға ... ... ... қалыптасады.
Бұл - сөйлеуге үйренудің негізгі жолдарының бірі. Мұғалім бастауыш
класта тілді үйрену жаңа басталады, ... ... әлі ерте деп ... Шығарма жазу дағдысы бірден қалыптаса қалмайды. Оның ... ... ... басталады, ал ол жоғары кластағы жазылатын күрделі шығарма
емес, ондай талап ... ... ... ... Кейбір
әдістемелерде ең шағын үш-төрт сөйлемнен тұратын алғашқы ... деп ... да ... ... ... ... күрделі шығарма жаза
алмайды. Оқушының күрделі шығарма жаза білу ... ... ... осы ... ... жүйелі түрде жүргізі арқылы ғана жүзеге
асады. Ол ең ... ... ... шығармаға дейінгі ұзақ жолда
қалыптасады. Күрделі шығармаға апаратын алғашқы бастама ана ... ... ... де ... ... бір ... басталады.
Шығарма жазуды бірінші кластан бастап, соңғы класға дейін ... ...... ... ... жолдарының бірі. Сондықтан да
шығарма сөйлеу жаттығуларына жатады. Бірақ ... ол ... ... байқалып жүр. Келешек мұғалімдер ескергені дұрыс.
Екінші тілде шығарма жазу ... ... ... мына ... ... ... ... сөздік қорын тілдік нұсқаларды дұрыс қолданылуын қадағалау;
2) Шығарманың мазмұны тақырыпқа сай болуын үйрету;
3) Оқушыны шығарма жазуға керекті ой – ... ... ... ойын ... ... жазуға дағдыландыру;
4) Жазған шығармасын жетілдіріп, түзете білуге үйрету.
Сөйлеу тілі мен ... тіл өте ... ... ... ... жазбаша
тілде де қолданылатын тілдік тұлғалар бір. Тілдік тұлғалар сөйлеу тілі мен
жазбаша тілде бір мағынада ... ... ... атқаратын жалпы
қызметінде де өзгеріс болмайды. Сондықтан екінші ... ... ... жұмыс ауызша да, жазбаша да жүргізіледі.
Алайда сөйлеу тілі мен ... ... ... айырма жоқ деуге
болмайды. Сөйлеу тілі мен жазбаша тілдің әрқайсысының өзіндік ... Ол – ... ... ... қазақ тілін оқытуда оны ескеріп ... тілі ... есту ... қабылдауына бағытталады. Сөйлеу тілі
екі адамның, көп адамның арасындағы қарым-қатынасты қамтамасыз ... ... ... ... ... ... радио, т.б. техникалық
құралдар арқылы да көп ... ... ... ... ... арқылы көпшілікке бағытталуы тікелей қарым-қатынасқа жатпайды. Бұ
лтұрғыдан ... ... тілі мен ... тілдің ұқсас жақтары бар.
Сөйлеу тілінің ең көп қолданылатын кезі сөйлеуші мен тыңдаушының
тікелей қарым-қатынасы. ... ... ... ... өз ... ойын
қалай қабылдауын көріп отырады. Соған байланысты ойын ... ... ... ... ... жоқ. Ол ... тікелей қабылдау
әрекетінен тыс тұрады. [1,25]
Сөйлеуші ойын сөйлеу кезінде іштей ретке келтіріп, ... ... ойды ... қате болса, ол сөйлеу үстінде түзетіледі. Жазбаша
тілде ойды ... ең ... ... ... ... ... ... тілі көңіл-күйге байланысты, экспрессивтік мәні бар. Сөйлеу
тілінде дауыс ырғағы үлкен қызмет атқарады,оған тілдік ... ... бет ... ... ... ... ... тілде мұндай мүмкіндіктер жоқ, бірақ жазбаша тілдің өзіндік
басқа ... ... бар. ... тіл ... ... орықманның қабылдауына дайын түрде жетеді. Жазбаша тілде күрделі
құрылымдар көбірек ... оны ... көру ... ... ... ... ... оқып мәніне түсіну мүмкіндігі бар. Сондықтан
жазбаша тілдегі күрделі құрылымдардың ... орын алуы ойды ... ... ... ... дамыту кезінде оқушы сөйлеу тілі де, жазбаша тілі ... ... ... ... бар ... ... тіл
дамытуәдіс-тәсілдерінде ерекшеліктер де бар.
Оқушының сөйлеу тілін дамытуда тыңдай білуге, естігенін ... ... ... жазғанды бір неше рет оқып түсінуге болса, ... ... ... жоқ. ... сөзін тыңдаушы бірден түсінуі керек.
Сонымен бірге әр ... ... ... ... ... ... Оның бәрі тыңдаушының түсінуіне әсер етеді. Сондықтан оқушыны
түрлі адамдардың сөзі ... ... ... т.б. ... қолдану қажет. Сонымен бірге оқушыны ... ... ... ... дағдыландыру қажет, айтылған негізгі ойды аңғару
әдетін қалыптастыру өте ... ... әр ... ... ... сол арқылы сөйлемдегі ойды анықтауға болады. Сөйлеуде кездесетін
таныс емес ... ... ... ... ... арқылы түсінуге
үйретудің де мәні өте ... ... ... үші, ... сөзі, басқа адамдар сөзін
магнитофон ... ... оны ... ... ... ... ... түсінгенін анықтау керек. Оны мұғалім ... ... ... 1) тыңдаған текстің не туралы екенін сұрау; 2) текст
бойынша ... ... қою; 3) ... ... қойғызу; 4) текст бойынша
жоспар жасату; 5) ... ... ... ... үйрету мақсатында жасалатын бұл ұмыстың ... ... ... ... есте ... керек.
Оқушының жазбаша тілін дамыту бастауыш кластан-ақ басталады. Тілдік
жаттығуларды жазбаша түрде орындау оқушының ... ... ... алғашқы
басқыны деуге болады. Диктант түрлері ... ... ... ... бірі ... ... оқушының тілін жазбаша түрде дамытуда ... ... орны ... – тіл ... өте ... әдісі. Әдетте мазмұндама
оқыған текстін ... ... ... ... да, ... ... Бұл ... сөйлеу тілі мен жазбаша тілін дамытады.
Тект бойынша мазмұндама жазу үшін, тексті оқығанда, ынтамен тыңдайды, ... ... ... ... өзінің іс-әрекетін тексті түсініп, есте
сақтауға бағыттайды. Бұл оқушының зейінін, ойын дамытады, ... ... ... ... ... жазбаша тілін дамытуда, ойын текске
сүйеніп, өзінше жазбаша түрде ... ... ... ... ... тілді қаншалықты меңгергенін тексеру үшін де қолдануға
болады. Ол ғылымда оқыту ... деп ... ... ... ... төмендегі жолы белгілі:
1. Мазмұндама жазу алдында мұғалім ол туралы әңгіме ... ... ... ... ұйымдастыру үшін текст туралы оларға қысқаша
түсінік береді, ... ... ... дайындайды. Бұл кірспе
әңгіменің мазмұндаманың ... ... ... ... тексті асықпай, жағымды дауыспен, салмақпен ... ... ... сөздік дәптеріне жазғызады,
түсініксіз сөз тіркестерін түсіндіреді. Кейбір қиын жаңа ... ... ... да ... ... ... ... сөздердің болмағаны немесе бірлі-жарым ғана болғаны
дұрыс.
3. Мұғалім оқушылардың текстің мазмұнын түсінген-түсінбегенін анықтауы
қажет. Оқушылар текст мазмұнын түсінбесе, оны ... ... ... ... ... жасату керек. Бастауыш кластарда
кластарда жоспарды мұғалім өзі ұсынады, ... ... ... ... ... одан соң ... өздеріне жасату дұрыс.
5. Мұғалім тексті екінші рет өзі оқиды, не өте жақсы оқитын ... ... осы ... ... ... бір ... қиын ... 2-3
оқушыға жоспар бойыншаәңгімелетеді. Оқушылар текстің мазмұнын ... ... оны ... соң, ... ... ... Мазмұндама жазуды оқушы ана тілінен үйренген, ... ... ... ... ... пайдасы бар.
Мазмұндаманың бірнеше түрі бар: ... ... ... ... ... бір ... ... мазмұндама, шығармаға жақын
мазмұндама.
Текске жақын мазмұндамада оқушы текстің мазмұнын текстегі ретімен
жүйелі түрде толық жазылады. ... ... ... ... ... Бұл ... жазуда оқушы текстің мазмұнын ауызша
әңгімелеуде алған тәжірибесіне ... бұл түрі ... ... ... ... ... ... кейінірек қолданылады. Қысқа мазмұндамада ... ... ғана ... ... ... ... ... анықтайтын бөліктері қысқа мазмұндамада жазылмайды. Қысқа
мазмұндама оқушының ой қорытындысы арқылы өз ... ... ... текске жақын мазмұндамаға қарағанда, ауырырақ болып ... ... жазу ... ... өз ойын ... ... алатын
тәжірибесі болу керек.
Текстің бір мәселесі бойынша мазмұндама жазғызуға мұғалім оқушының
назарын ... ... ... ... ... ... текстегі негізгі
мәселені жақсы түсініп, ал ол туралы толық ... ... ... бір ... ... ... ... жүйелі баяндау талап
етеді.
Шығармаға ... ... ... ... ойын дамытуды, ойын
өз сөзімен білдіру ... ... ... ... ... ... текстің мазмұнын өзінше
жалғастырып жазады, кейде текстің басына өзінше ... ... ... ... ... уақиға туралы өзінше әңгіме ... ... ... ... ... ... ... Бұл оқушының өзіндік
жұмысына жатады. Ол оқушы тілінің байлығын, тілдік ... ... ... ...... ... дамытудағы ең негізгі жұмыс. Шығарма – ... ... ... ... ... оқушыны үйрету ұзақ уқыттағы
жүйелі жұмысты керек етеді. Бастауыш класта ең ... ... ... ... ... ... - ... шығарманы күрделендіру қажет.
Шығарма бір тақырыпқа жазылады, тақырыпты ашуға керек ... ... ... ... оқушының сөздік қорын жақсы біледі, сондықтан оқушының
сөздік қорында бар ... ... ... ... ... ... Қажетіне
қарай сөздік қолдануға да болады. Жоғарғы кластарда оқушының ... ... ... орай ... ... ... белгілеу мүмкіндігі де арта
түседі. Алайда оқушы естіп-білмеген, өмірде ... ... ... емес шығарма кейіпкері сияқты тақырыпты оқушыға ұсынбаған дұрыс.
Шығарма жазуға ... ... ... ана ... алған
тәжірибесін ескеруі керек. Қай тілде де шығарма жазудың негізгі жолы бір.
Ол төмендегідей:
1. оқушы шығарма ... ... ... ... ... ... ... оқушыға түсініктеме беріледі.
3. жоспар жасалады.
4. 2-3 оқушы тақырып бойынша ауызша әңгімелейді.
5. кейбір қиын сөздер тақтаға ... ... ... шығарма жазады.
Оқушыны шығарманың жоспарын жасауға үйретудің мәні өте зор. Ол ... ... ... Оқушы ойын жүйеге кеклтіреді, ойдың байланысты
жазыуына жол ашады.
Шығарманы жеке ... ... ... экскурсия бойынша,оқушы өміріне
байланысты уақиғаға, оқушы қалаған еркін тақырыпқа ... ... ... ... ... ... ... екенін мұғалім шешеді.
Шығарма жазуды тілдік материалмен де байланыстыруға болады. Ол ... ... ... сөз ... белгілі бір үлгілерін қолдану,
және т.б. осы ... ... ... ... ... ... ... «жазу» (жазудың түрлері, әріптің жеке өзі т.б.)
деген мағынаны емес «жаза білу», ... ... ... ... ... ... бетінде сауатты жеткізе білу» дегенді білдіреді.
Жазылым – тіл үйренуге қатысты қиын да күрделі жұмыс.
Жазылым – ... ... ... ... ... ... ... физиологиялық, әдістемелік
ерекшеліктерге қатысты ... ... ... мен ... ... ... ұзақ ... қарым – қатынасына мүмкіндік жасайтын
күрделі тарихи ... ... ... сөздің графикалық таңбасы арқылы іске
асады; екіншіден, бұл графикалық таңбалар белгілі бір ... ... ие ... ... ... құбылысында сөйлесім әрекетінің
барлық түрі қатысады; төртіншіден, жазу үстінде тіл үйренуші адам сөйлемнің
мазмұн – ... ғана ... ... да ... ... ... ... , жазылым қағаз бетіне түскен материалдың түсінікті, жүйелі
блуына ... ... ... ... ... таңбалардың мағыналық жүйесі мен тізбегі арқылы
адамдардың бір – бірімен қарым – қатынасын ... ... Жазу ... ... ... ойын ... ... екінші бір адамға, жалпы адамзатқа
жеткізуді мақсат тұтады, яғни адам ойын ... ... үшін ... ... ... ... жазылым үшін бөліктен
құрылуы тиіс. Олар: Себеп – ... ...... ... ... біріншіден, белгілі бір әсерді екінші адамға
жеткізудің нәтежесінде ойға келеді, алдымен оның ... ... ... ...... кезеңде сөйлем құрлымы жасалады,
сөздер бір – ... ... ... ... ... орны ... ... таңбалар арқылы жазбаша мәтін (текст) пайда
болып, жазу ... ... ... ... ... жазылым бірнеше
құрылымдық кеңезнен тұрады да, көп салалы болады:
1. Қажеттіліктен пайда болатын ... ... ... ... бейнеленуі.
3. Ойдың сөз арқылы тізбектелуі.
4. Сөздің графикалық әріптермен таңбалануы.
5. Жазудың екінші ... ... ... берілген хабарды білдіруі.
Себептік кезеңде адам жазумен шұғылдану үшін белгілі бір себеп салдар
пайда болып, ... ... ойын ... ... ... оны іске ... Адам ... кездесетін әр түрлі деректі, ақпаратты басқа біреуге
жеткізу қажеттілігінен жазғысы келеді; бірдеңені айтуды, ... ... ... адам ... қарым-қатынастың алғы шарттары байқала бастайды.
Екінші кезеңде жаңағы өмірден туған қажеттілік, яғни белгілі бір хабар
миға ауысады, ... ... ... ой ... адам ... қалыптасқан ой сөзге, сөйлемге айналады. ... ... ... үшін тіл үйрену тиімді сөздерді іздейді, айтқысы ... ең ... ... дәл, ... ... ... сөздердің мағынасын
ойластырады.
Төртінші кезеңде ойда жинақталған сөздер графикалық таңбалар арқылы
тізбектеліп, ... бір ... ... ... түсіп, жазуға
айналады. Ол жазудың үлгісімен ғана емес, білдіретін мазмұндық ... ... ... қағазға түскен сөйлемдер тұтас жүйесімен, белгілі
бір хабардың ... ... ... ... ... екінші адам ондағы берілген деректі қабылдайды, соған
қарап жауап береді.
Жазылымның лингввистикалық ерекшелігі әріптік ... ... ... ... ... дыбыстық жүйесін, олардың жазылу ережесін,
жазбаша сөйлеу үлгілерін қамтиды.
Жазылымның лингвистикалық мазмұнын белгілейтін мәселелер мыналар:
1. ... ... ... алу.
4. Жазбаша сөйлеу.
5. жазбаша сөйлеу.
Бұл салада үйретілетін ең басты ...... ... яғни жазу ... – жазу үшін ... барлық әріптердің
таңбалық жиынтылығы. Әріптік таңбалар екі түрде жазылады: баспа түрде және
қолжазба ... ... ... әріп бас әріп және кіші әріп ... Барлық әріпттердің жүйелік жиынтығы тілдің алфавитін құрайды.
Қазақ тілі графикасының ерекшелігі - әріптері қалай жазылса, солай оқылады
және ... ... ... ... ... ... басқалары
құрамына қарай бір таңба бір әріпті білдіреді де, бір әріп бір ... ... ... ... үйретілетін мәселе –
орфография. Ол – ... бір ... ... ... ... ... ... ережесі. Мұндай ережені оқытпай тұрып, жазуды да тілді де ... ... ... үйретуде орфорграфияға қатысты ... ... ... Фонетикалық, морфологиялық, тарих принциптердің өзгешеліктерімен
ерекшеліктерін жан-жақты ескеру.
2. Екпін түсіп айтылған буындардың дұрыс жазылуын қадағалау.
3. Қазақ тіліндегі еріндік, езулік дауыстылардың ... ... ... ... ... ... фонемалық қасиетін есте сақтау.
5. Дауыссыз дыбыстардың айрықша белгілерін дұрыс ... ... ... ... екі саланы қамтиды:
1. Жеке лексикалық единицияларды сөздерді дұрыс жаза білу ... ... ... білу ... ... ... ... жаза білу.
Жазбаша сөйлесім, лингвистикалық ерекшеліктерді толық меңгерудің
көрінісі және ең ... ... ... ... ... ...
оқушының айтар ойын басынан аяғына дейін толық жаза білуі, Көз қарасын,
пікірін қағазға ... ... ... тілді үйренуге қатысты
жазбалардың қатарына хат ... ... ... ... ... ... т.б. жазу жатады. Мұнда сөздер мен сөз тіркесі, сөйлемдер ... ... ... ... ... үзілмей, келесі сөйлемдерде
жалғасып, толығып отырады, сол себепті ... ... ... ... ... ... ... түсінікті болады. [2,84]
Жазылымның психологиялық ерекшелігі – ... ... ... ... ... ... және графикалық, орфогграфияны, жазу
мен жазбаша ... ... ... ... амалдары мен жолдарын
іздестіре отырып жазғызу, оқыту. ... тез әрі ... ... ... ... физиологиялық ерекшелігі – жазу кезінде дене мүшелерінің
қимыл-қозғалысын дұрыс игеруді үйрету. Қолдың, саусақтың ... ... ... ... отырыстың пішіні т.б. – барлық адамның физиологиялық
түр-тұрпатының жазылымында алатын орны мен маңызы, қызметі ескеріп отыруды
қажет ... ... ... алғы ... Қазақ алфавитіндегі әріптердің таңбасын дұрыс жазуға үйрету,
яғни каллиграфияны жете ... ... ... мен ... ... тілі ... ... орны.
3. жеке тілдік единициялардың дұрыс жазылу ережесін білу.
4. Қазақ тілі ... ... сөз ... ... ... ... мен дұрыс жазылу
ережелерін ... Ойды ... ... ең ... және ... ... меңгеру.
6. Шағын мәтін мен сөйлемшелерді (фраза) құрастыра білу.
7. Хат жазу ... ... ... ... ... білу.
Жазуды терең меңгеру оның басты ерекшеліктерін білумен, оған дағдылану
мен қатар, материалдық мазмұнын түсінумен, жазба ... ... ... білумен байланысты.
Сонымен бірге оның (автордың) затты, істі, оқиғаны тану үстінде
қандай көңіл-күйде болғандығы, оған ... ... ... ... тілі ... жазба жұмыстары түрлері
Қазақ тілінен шығарма жаздыру әдісі. Қазақ тілі ... ... бар ... ... ... – қазақ тілінен жүргізілетін
дағдылардың ішіндегі қиында күрделі түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... тілінен алған теориялық ьілімін іс жүзінде сынап
көреді. Бұл ... ... ... бес түрлі дағдылардан кейін
орындалады, ол жұмыс ... ... ... жүргізіледі. Шығармалар
бойынша жұмыс істеу екі түрлі ... ... ... ... ... ... жеке ... шығарма жаздыру. Ұжымдық шығарма
жаздыру жұмысы мұғалімнің ... ... ... Мұғалім алдымен
қазақ тіліне байланысты қайсы тақырыпқа сай шығарма жазылатындығын, ол
шығарманың ... ... ... ... ... ... оқушылармен талдау жасайды. Оқушылар шығарма жұмыстарын қалай
жазудың техникасын әбден меңгеріп ... соң, жеке ... ... үй ... ... ... болады. Жеке оқушылармен өз бетінше
шығарма жазу жұмыстары, көбнесе, үйде орындалады. Себебі үй жұмысы әрқашан
көп уақытты ... ... ... бар ... ... ... алдымен картиналар
бойынша жүргізіледі. Бұл ... ... ... 1. ... қай
тақырыпқа байланысты тілдік тапсырмалары бар шығарма жаздыру керек екендігі
анықталады. 2. Тілдік тапсырмалары бар шығарма сай ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, тәуелдік жалғауын
кірістіре отырып, шығарма жазу.
4. Шығарма жазып болған соң, ол дауыстап ... ... ... ... ... жалғауының ерешеліктері дәлелдейді.
Мәселен, мұғалім оқушыларға тәуелдік жалғауына байланысты
тілдік ... бар ... ... ... ... жанында» деген
картинаны іріктеп, таңдап алады. Осы ... ... ... ... ... ... оқушыларға жүктейді.
Тілдік тапсырмалары бар шығарма жаздыру ... ... ... да ... ... жаздыру әдісінің құрлымдық
элеменіттері мыналар: 1. белгілі бір тақырыпқа ... ... ... ... ... ... жазудың шартты дауыстап оқытылады.
3. Клас тақтасына керекті сөздер жазылады. 4. Әрбір оқушының жұмысы аралап
көру арқылы бақылау жасалады. 5. ... клас ... ... құрылымдық элементтердің іске асырылуына мысал келтірейік:
Мұғалім қатаң дауыссыз дыбыс әріптерінің емлесине ... ... ... деген тақырыпта шағын шығарма жаздырады. Шығарманың
тақырыбын тақтаға жазады да, оның ... ... ... 1) ... ... космонавтар Ю. Гагарин мен Т. Әубәкиров
жайында баяндалуы тиіс; 2) шығарма тілі ... ... ой ... ... 3) айтылған ой нақты фактілермен дәлелденуі керек; 4) үндімен уяң
дыбыс әріптерінің ... ... жөн; 5) ... дауыссыздар туралы
теориялық мәлімет еске түсірілуі тиіс: 6) қатаң дауыссыз дыбыстар емилесіне
байланысты шығарманың ... ... ... ... ... ... ... Мұғалім орфографиялық талдау
жүргізгенде ... ... ... ... бір ғана ... ... ... ... жете ... санасуы тиіс.
Оқушылардың негізгі ... ... ... ... ... байланысты
талдаулар жасатып отырады. Мектеп оқушылардың сауатты жаза ... ... ... олрфографиялық ережелерді жете меңгеріп, оны іс ... ... ... ... ... белгілі.
Орфографиялық талдау тұсында дыбыстардың түрлері, олардың ... пен буын ... ... ... ... ... ... тиіс. Орфографиялық талдау мазмұнына қарай төмендегі
тәртіпте жүргізіледі: дыбыс пен ... ... ... ... ... ... ... дауысты дыбыс әріптерінің қолданылуына,
қосарлы дауысты дыбыс әріптерінің ... үнді ... ... жазылуына үяң дауыссыз дыбыс әріптерінің жұмсалуына, қатаң
дауыссыз дыбыс әріптерінің ... ... ... ... ... ... тасымалға лайықты талдау басқыштары арқылы жүзеге
асырылады. Талдау класта да, үйде де, ... да, ... да ... ... ... ... орфографиялық талдау мынандай методикалық жүйе
негізінде іске асады: 1) ... ... ... ... байланысты
жүргізілетіндігі ескеріледі; 2) Белгілі бір орфографиялық тақырыптарға сай
сөйлеу не мәтін таңдалады; 3) Сөйлем не мәтінді ... ... ... ... соң мұғалім осы сөйлемнен не мәтінен қайсы орфографиялық ережелерді
байқау керек екендігін айтады; 5) ... ... не ... мен ... ... мен сөз ... жазылуын түсіндіреді;
6) Осы таңдап алған ... не ... ... ... ... ... ... жоқ, тек сол сөйлем не мәтін ішіндегі ерекше ... ... ... талдау мақсатымен шартына жауап бере алатын сөздерді ... ... ... ... және оны түзету тәсілдері. Қазақ
тіліне байланысты оқушылардың жазба жұмыстарындағы қателерін ... ... ... және оны түзетіп отырудың сауаттылықты арттыру үшін
пайдасы мол. Сондықтан мұғалім кластағы және ... ... ... қалай орындап отыратындықтарын күнделікті қадағалап, тексеріп
отырған жөн. ... ... ... клас дәптерінде орындалған
тәжірибелік жұмыстар, үй тапсырмалары ... ... ... ... ... мазмұндамалар мен шығармалар мұғалім ... ... ... ... ... қадағалау мен қатар үй тапсырмаларыда төмендегі
тәртіппен ... 1) ... ... ... ... ... дәптерін
жалпы барлап көріп шығады. Мұнда әр бір оқушының үй жұмысын орындаған,
орындалмағанын, онда ... ... ... ... байқайды; 2)
бір оқушыны тақтаға шақырып, дәптеріндегі жазылған үй ... ... ... беруді талап етеді; 3) үй тапсырмасының әр бір ... ... ... ... ... ... ... сол
күні тексеріп, нәтижесін айтады.
Оқушылардың дәптерде жіберілген қателері әр кезде қызыл сия мен
түзетіледі. ... ... сия ... ... анық ... ... тез
көріп, оны тез жою үшін жұмыс жүргізуге пайдасын тигізеді. Сондай-ақ, қазақ
тіліне байланысты орфографиялық қателерді түзетуде мына ... ... ... 1) ... ... ... қателердің асты қысқа
сызықпен сызылады да, дәптер ... ақ ... қате ... ... жазылып қойылады; 2) дәптер жіберілген қатенің асты сызылып, дәптер
шетіне оқулықтағы ... ... мен беті ... ... тәсіл
қате жіберілген орфограммаға байланысты ережені тауып оқып, неліктен қате
жібергендігін сезу үшін іске ... 3) ... ... қателердің
асты сызылады, бірақ ол түзетілмейді. Оқушылар асты сызылған сөздерге қарай
отырып, неліктен қате жібергендігін өздері ... ... Бұл ... өзіндігінен іздендірудің бір түрі болып есептеледі. Бұдан кейін
дәптердегі ... ... асты қос ... стильитикалық
қателердің асты ирек ... ... ... ... ... ... түрі есептеледі.
Орфографиялық сөздік пен жұмыс істеу тәсілдері. Мектеп оқушылары ... ... ... ... ... сәйкес жазылуы тиіс: 1)
орфографиялық сөздік әр бір клас оқушыларының алған біліміне сай ... сөз ... ... ... ... ... 2) ол ... арналған
бағдарламаға сәйкес жазылуы тиіс; 3) мұнда орындалуы қиын деген ... ... ... 4) ... ... ... әр ... сайын сөз
меңгергендігі ескерілуі жөн; 5) әр оқушы әр клас жыл сайын ... жаңа ... де ... ... 6) ... те әр бір сөз ... ... дұрыс. Осындай талаптар жасалған орфографиялық сөздіктің
пайдасы мол.
Мектеп ... 50-60 ... ... бір ... ... ... ... жеткізу үшін төмендегі құрамда тәжірибелік
дағдылардың жүйесі іске асырылуы тиіс: 1. Орфографиялық сөздігі ... – 3-4 ... ... ... 2. ... жатталған әріптердің
алфавиттік тәртіптері қайталанады; 3. Алфавиттегі әріпттердің ... ... және ... ... ... Мәселен, л әріпі қ
әріпінен бұрында, м әріпінен кейін. 4. Бір әріптен басталған сөз ... осы ... ... ... келген әріптердің тәртібі анықталады.
Мысалы, бақша, бақшашы, бақшашылық. 5. Бір әріптен басталған сөздер алынады
да, осы ... ... ... ... тәртібі бойынша қандай әріптер
келетіндігіне мысалдар ... ... ... дағды, дайын, дақыл,
дала, дамыл, дана, даңғыл, т.б. 6.Орыс тілі ... ... ... ... ... ... ... 7. Кейбір термин сөздердің
сөздіктен қарылады. Мәтіндегі ... ... ... ... 8. Қазақ тілі материалдарын өтуде орфографиялық сөздік
пайдаланылады. 9. Қазақ ... ... ... ... ... жұмысы іске асырылады. 10. Орфоэфиялық тақырыптарды өтуде
орфографиялық сөздік пайдаланылып отырылады. 11. Дауысты және ... ... ... ... сөздік жұмыстары алып барылады. ... ... ... ... ... ... жүзеге
шығарылады. 13. Дыбыстар тіркесінің емилесин үйретуде сөздік пайдаланылады.
14. Орфографиялық ... ... ... ... ... бөле ... 15. Түрлі жазба жұмыстарын жүргізу тұсында орфографиялық
сөздік пайдаланылады. 16 ... ... ... ... ... ... ... орфографиялық сөздіктен іздетіледі.
Көшіріп жазу. Қазақ тілін оқытуда оқышылардың ... ... ... көзін жаттықтыратын жұмыстың бірі - ... жазу ... ... ... емлелік обьектілерді танытуда, көшіріп жазудың мына тәрізді ... ... 1) ... ... көшіру; 2) мәтінді ... 3) ... ... Осы ... ... жазу әдісінің түрлері
қазақ тілі материалдарының мақсатына, орындалу шартына және ... ... ... Осыған енді жеке-жеке тоқталайық.
Мәтінді өзгерпей көшіру оқушылардың қолы мен ... ... ... ... үшін жүргізіледі. Оқушыларды керекті емлеге байланысты
мәтіндерді қаншалықты көп жазса, соншалықты сөзде қателер ... ... ... ... ... мақсаттар қойылады: 1) керекті
мәтінді, сөйлемді оқытып, оның мазмұнын, мағынасын жеткізу; 2) ... ... ... ... ... 3) ... мәтінді көшірту
үстінде оқушылар қолын жаттықтыру; 4) орындалатын жұмыстың мақсатын саналы
түсүсіну.
Мәтінді өзгертіп көшіруге ... көзі мен қолы ... ... өз ... ... ... мүмкіндік туады. Керекті
обьектіні анализ-синтез ... ... ... тілі ... мен ... ... мәтінді өзгертіп көшірудің мынадай
тәсілдері жүзеге асырылады: 1. ... көп ... ... ... ... ... сол сөздерді кірістіре отырып сөйлем
құраңдар. 2. о, ө, у, ұ, ү ... ... ... ... сөйлем құрап, оны дәптерлеріңе көшіріңдер. 3. Мәтінді ... а, ә, е, э, ы, і ... ... ... ... ... ... 4. и, е, ю, я, әріптерімен келген сөздерге
қосымшалар жалғап, ... ... ... ... 5. м, н, ң, у, ... й, үнді дауыссыз дыбыс әріптеріне екі-екіден сөздер тауып, ... ... ... ... құраңдар т.б.
Түсіндірмелі көшіру оқушылардың өздігінен жұмыс істеуін жаттықтырып,
дұрыс жазуы мен дұрыс сөйлеуін қалыптастырады. ... ... ... ... 1) ... мәтіннің мазмұнын білдіру; ... ... ... байқату; 3) жазылатын емлеге байланысты
оқушылардың көзін үйрету; 4) емлеге ... ... ... 5) ... тиісті обьектіге анализ-синтез жасай ... 6) ... ... ... ... өз ... ... 7) обьектіні түсіндіру арқылы оқушылардың тілін ұстарту.
Түсіндірмелі көшіру былай жүргізіледі: ... ... ... ... ... ... ... Көшірілген мәтіннің қатесі
тексеріліп болған соң, ... ... ... ... ... ... болсын дейік: мәтінді көшіріп, әріптер тіркесінің ... ... Оны ... ... ... ... тіркесі
Ромм, Кирилл, Донбасс деген ... ... және ... ... тұр. Бұл мм, лл, сс ... ... тіркесімен келген жалқы
есімдер. Бұларға қосымша жалғанбағанда да, қос ... ... ... ... ... тілі ... ... диктанттар екі топқа
бөлінеді: мәтіні өзгертілменген диктантттар және ... ... 1) ... ... диктанттар ішіндегі күрделісі –
түсіндірмелі диктанттар. Бұл ... ... ... ... ... ... ... біріккен сөздердің, қос
сөздердің, қысқарған сөздердің, зат есімнің, сын есімнің, сан ... ... ... ... ... ... ... Осы түсіндірмелі диктант екі түрге бөлінеді: а) есту диктанты;
ә) көру ... Есту ... ... ... ... ... есту ... арттыруға байланысты ... ... ... ... екі ... ... түрі: алдымен дауысты,
дауыссыз дыбыс әріптерінің, әріптер тіркесінің, тасымалдың, сөз құрамының
және сөз ... ... ... ауызша түсіндіріледі де, осы мәліметке
сай дайындалған мәтінге оқушылар көз ... ... соң бұл ... тарапынан жаздырылмайды. Екінші түрі: мұғалім белгілі емлеге сай
дайындалған мәтінді жаздырады. Жазу үстінде белгілі бір ... ... ... ... ... соң ... ... оқушылардың өздері
түсіндіріп, қатесін өздері түзетеді. Белгілі бір емлені ... ... ... ... 40-50, ал ... ... ... сөзі 90-210 сөзге дейін болады.
Көру диктанты емлені айыра отырып, оқушылардың көру қабілетін дамыту
мақсатында жүргізіледі. Бұның да ... ... екі ... Бірінші түрі:
емлеге сай дайындалған мәтін оқушыларға түгелдей оқытылады да, оны ... ... ... ... ... ... диктантты емлеге сай
түсіндіреді. Екінші ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру кезінде тақтадағы ... ... ... соң ... ... ... де, сол ... мұғалім
оқушыларға жаздырады. Мәселен, реттік сан есімдердің емлесіне сай мәтінді
жаздыруға болады. [3,14]
Бақылау ... Бұл ... ... бір ... ... байланысты
оқушылардың білімі мен сауаттық ... ... ... ... ... ... ... оның орфографиялық ерекшелігімен
бірге мазмұн жағынан идеялы, тәрбиелік мәні ... ... ... ... ... ... әр ... мазмұнды және бір түрлі мазмүнды мәтін. Бұл екі
түрлі мәтін мынадай басылымдардан алынады: 1) ... ... ... ... ... 2) ... ... романдардан; 3) саяси мәні бар
мақалалардан; 4)газет, журналдардан, әсіоесе, ... ... ... ... 6) ... 7) ... жинағынан.
Алдымен диктанттың тақырыбы тақтаға ... ... ... ... мен ... ... ... арналған бақылау
диктанты». Сонан кейін диктант мақсаты айқындалады: а) үнді дауыссыздар
емлесін қаншалықты ... ... ә) ұяң ... ... ... б) қатаң дауыссыздардың емлесін сынау; в) әріптер тіркесінің
емлесін игергендіктерін байқап ... г) ... ... қателерін
байқау; 7) жалпы сауаттылығын байқау; д) ... ... ... ... жіберетіндігін есепке алу; з) ... ... ... және емлелік тақырыптарды меңгергендерін байқау.
Диктантты жаздыру ... ... ... бір ... ... ... мәнерлі, ашық дауыспен бір рет ... ... ... ... еш ... ... аудармай ұқыпты тыңдап ... ... соң ... ... ... аз ... және ... емес емлелер тақтаға жазып қойылады, түсіндіріледі. Бұдан
кейін әрбір сөйлем жеке-жеке ... 5-тен 8 ... ... ... сөйлем
бір рет, 12-ден 14 сөзге дейінгі сөйлем екі рет, 15-тен 18 ... ... үш рет ... ... сөйлемді ұмытып қалмауы үшін, ... ... ... ... ... «жазыңдар», сөйлем
біткеннен кейін «тексеріп шығыңдар» деп ескертіп отырған эөн. ... ... ... оның ... ... бір рет ... Бұл ... өздігінен жұмыс істеуіне мүмкіншілік туады. Өтілген емлелік
тақырыптарды ескере отырып, ... ... ... түсіп қалған
орфограммаларды орын-орнына қойып шығады.
Осыдан кейін диктант жұмысы ... ... одан соң ... ... ... жауап беріледі. Осы бақылау диктантындағы
қателерді талдау жүйесі былай жүргізіледі: ... ... ... мен әріп ... ... ... ... бақылау
диктанттағы қателер тақырып бойынша ... ... соң ... ... ... жұмыс ... Қате ... ... көшіріп жазу, сөздердің
синонимдерін, бір түбірлі сөздерді және ұқсас сөздерді ... ... жаңа ... құрау сияқты жұмыстар жүргізіледі. Осы
жұмыспен бірге мынадай тәсілде ... ... ... ... ... кейін жіберілген қателерге байланысты кішігірім диктант
жаздырылады, оның ... 30-40 ... ... ... Сөйтіп алғашқы
жіберілген қателерді болдырмауға шаралар белгіленеді.
Мектеп оқушыларының білімін бағалау үшін оқу жылының басы мен соңында
және әр бір ... ... ... ... сөз саны ... ... ... тиіс: ІV клас үшін – 80 – 100 сөз, V класс
үшін – 100 – 110 сөз, VІ ... үшін 110 – 120 сөз, VІІ клас үшін – 120 ... сөз, VІІІ клас үшін 140 – 160 сөз, ІХ клас үшін – 170 – 180 сөз, ... үшін – 190 – 200 сөз, ХІ клас үшін – 200 – 2100 сөз ... ... ... әр бір өтілген ережеге байланысты кем дегенде 2-
3 орфографиялық және ... ... ... болуға тиіс.
Сондықтан бір тант ... ... ... және ... ... ... нормалардан аспауға тиіс: ІV класс ... ... саны 12 және ... белгісі 2-3 тен, V класс үшін ... ... саны 16, ... ... 3-4, VІ ... үшін әр ... саны 20, тыныс белгісі 4-5 тен, VІІ ... үшін әр ... ... ... ... 5-7 ден, VІІІ ... үшін әр түрлі
орфоргарамма саны 25-тен, ал тыныс белгісі 7-10 нан аспау керек.
Қазақ тілі бойынша жазба ... ... ... ... да, тіл дамытудан да, қайлаудан да алынады. Оқу жылы басында
өткенді қайталау ... ... ... сауаттылық дәрежесін
анықтау үші бір сағт және әр тоқсан ... бір ... ... ... Ал ... ... уақыттағы алған жазба жұмыстарын үйрету мақсатын
көздейді. Жазба жұмыстарын талдауға ... ... ... Әр ... жаттығу, үйрету және бақылау жұмыстарының саны ... ... ІV ... – 8 ... 4 ... 2 ... және 2 ... V класта – 8 диктант, 4 мазмұндама, 3 ... және 1 ... VІ – 6 ... 3 ... 2 ... және 2 үй шығармасы, VІІ
класта – 5 диктант, 2 ... 2 ... және 3 үй ... VІІІ ... 5 ... 3 ... 3 үй шығармасы, ІХ класта – 4 диктант, 4 класс және 4
үй шығармасы, Х ... – 3 ... 4 ... және 3 үй ... ХІ ... 2 диктант, 3 класс және 3 үй ... ... ІV-ХІ ... ... ... жұмыстарын бағалағанда, мынадай
бағалау өлшемдерін басшылыққа алған жөн. Диктанттағы орфографиялық,
пунктуациялық және ... ... жеке ... ... ... ... «5» ... баға қатесі жоқ немесе орфографиялық жеңіл ... ... ... ... жеңіл 1 қатесі бар диктанттарға ... ... баға ... 3, тыныс белгісінен 3 қатесі бар немесе ... ... ... 4 ... бар, ... емледен 1, тыныс белгісінен 4
қатесі бар диктанттарға қойылады: 3\3; 2\4; 1\4. «3» ... баға ... ... ... 5қатесі бар немесе емледен 3, ... ... ... бар ... ... 6\5; 5\6; 3\8. «2» ... баға емледен
9, тыныс белгісінен 5 қатесі бар немесе емледен 8, ... ... ... бар ... ... 9\5; 8\9. «1» ... баға қате саны «2»
деген бағаға ... ... асып ... ... ... ... ... өткізілетін бақылау тапсырмаларына
екі баға қойылады, бірі – ... ...... ... ... грамматикалық, орфоргарфиялық,
орфоэпиялық және ... ... ... ... ... басшылыққа алынуы қажет: «5» деген баға түгелдей толық, дұрыс
орындалған ... ғана ... «4» ... баға ... кем ... бөлігі дұрыс орындалған жұмысқа қойылады. «3» деген баға тапсырманың
кем дегенде 1\2 бөлігі дұрыс ... ... ... «2» ... ... жартысынан азы дұрыс болған жағдайда қойылады. «1» баға
орындалмаған немесе түгелдей орындалмаған жұмысқа қойылады.
Мәтіні өзгертілген ... ... ... ... ...... диктант. Бұл диктант оқушыларын тілін дамытып, емледен
қате ... ... және өз ... ... ... баулиды.
Творчетволық диктант былай жүргізіледі, дауыты дыбыс пен ... ... және ... ... ... бойынша оқушылар белгілі
сөздерді өздері айтады. Оны ... ... ... ... Осы жазылған
сөздерді кірістіре отырып оқушылар сөйлем құрайды. Бұл ... ... ... ... ... ... арасына басқа сөздерді
қосып саптайды. Творчестволық диктантты былай да жүргізуге болады: ... ... ... да, ... сай ... ішінде дауысты дыбыс пен
дауыссыз дыбыс ... ... ... әріптер тіркесінің
емлесі қамтылады. Шығарма жазылып ... соң, ... ... ... ... ... ... каникул», «Бақшаға саяхат»,
«Біздің класс», «Тоқыма комбинаты», «Волейбол жарысы» деген тақырыптарда
шығарма ... ... ... ... басқа диктанттағылар сияқты мәтін
түгел жаздырылмайды. Тек оның ... ... ... ... ... бөлек алып жазылады. Бұл диктантқа о, ө, у, ұ, ... ... ... жаздыруға болады. Мұндай мәтіннің әр ... ... ... ... ... ... дыбыс іріптерінің астын
сызып отыру тапсырылады. Осымен бірге талдау диктанты ... ... ... ... соң керекті сөздерді таңдап ... ... ... ... |ө |у |ұ |Ү ... |Көз ... |Құлындар |Түс ... ... ... |Тұр ... сүт. |
| |көл ... ... ... |
| | | | ... ... ... мен жазудың түрлі стильдік ерекшеліктеріне тән тілдік
қолданыстар туралы ұғымды тіл дамыту кезінде ... ... ... ... қажет. Тілдік тәсілдерді, стильдік ... ... ... ... ... сөйлеуге, ой дәлдігіне, сөйлеу
әдептілігіне үйретіп, дағдыландырады. Сөйлеу мәдениетін арттырады.
Әр ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың
мазмұн, идеясымен қатар ондағы тілдік фактілерге назар ... ... ... ... ... стильдік жағынан мінсіз құра
білуге ... Жазу ... ... ... ... ... – қазақ тілін оқытудың, білім мен тәрбие берудің ең маңызыды
да салмақты мәселесі. Ол арқылы ... тіл ... ... ... ... мен ... ... меңгерту, ойын жатық та көркем етіп жеткізе білу
мәдениетті де сауатты жаза білу ... ... ... дамыту жұмыстарын оңтайлы жүргізу үшін мұғалімнің лингвиятика
саласына ... ... ғана емес ... ... ... да ... ... керек. Тіл дамыту ең алдымен тіл ғылымы саласынан берілетін
білімге ... ... ... ... тіл ... жолдарынан ізденгенде оқушының жеке ... ол ... қиын да ... мәселелерін есепке алады.
Әсіресе, тіл дамытудың маңызды бір бөлігі ... де ... жазу ... ... ... Сөйлеу мәдениетіне баулумен қатар, жазу мәдениеті,
сауаттылыққа баулу іс-әрекеттері – тіл дамытудың ажырамас бірлігі.
Ал сөйлеу ... ... ... толық меңгеруді талап етсе,
жазу мәдениеті емле, тыныс ... ... ... ... Бұл
жерде жазу мәдениетінің өзіндік ерекшелішін ажырата білу ... ... оны ... жаза ... өз ... тәсілдері бар. Тіл дамыту іс-
әрекетінде осы мәселелерді түйістіре ... ... ... ... ... ғана ... ... жетуге болады. Шебер де
жатық сөйлеу үшін әдеби тіл нормаларын, заңдылықтарын білу ... ... ... ... беру талаптары тіл дамыту жұмыстарына жаңа мақсат, жаңа
міндет жүктейді. Оқытуды ... тіл ... ... ... ... ... шығармашылық, яғни продуктивті
тәсілдермен жүргізілуі керек. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... болады;
- шығармашылық бағыттағы тапсырмалар оқушының білім деңгейін оқулық
деңгейден шығармашылық деңгейге дейін көтеруге жол ашады;
- ... ... ... оқушылардың өздері таңдап алады,
қалауларына ерік беріледі;
- шығармашылық тапсырмалар оқушыларды ізденімпаздыққа, ситуацияны өз
беттерімен шешуге, мақсаттан шыға ... ... ... ... ... ... жоба жасап, болжамдар ұсынып, оны қорғайды, дәлелдейді,
білуге дағдыланады.
Тіл дамыту жұмыстары ... ... ... ... талап
негізінде жүргізілуі қажет. Тіл дамыту жұмыстарын әр сабақта өтіліп жатқан
тақырыпқа сай ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1. Құлмағамбетова Б. Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы, Мектеп, ... ... ... Б. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, Білім, 2000.
-144 б.
3. Қадашева Қ. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, Мұрагер, 2005. ... ... Ф., ... Р. ... ... ... әдістемесі. Алматы,
Принтс, 2005. -170 б.
5. Мейірманқұлова Т. ... ... ... жаңа технологияны енгізу.
Қазақ тілі мен әдебиеті. 2004. -14б.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Арғынов Х. Қазақ тілі методикасы. ... ... ... А. ... ... ... әдістемесі. Алматы: Санат, 1995.-29б.
3. Әлімжанов Д., Маманов Ы. Қазақ ... ... ... ... ... ... А. Тіл тағлымы. Алматы: Ана тілі, 1992.-448б.
5. ... К. ... ... ... ... ... ... Жапбарова Гүлмира Амангелдіқызы Оқушылардың жазбаша тілін дамыту
жолдары: теориялық және әдістемелік негіздері (5-9-сыныптар)
автореферат ҚР-сы ... ... ... Ә. ... ... ... дидактикалық негіздері. Алматы: Қазақ
университеті,1993.-160б.
8. Қадашева Қ. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы: Мұрагер,2005-176 б.
9. Қазыбаев С. Қазақ тілі ... ... ... ... ... Б. ... ... оқыту методикасы.Алматы: Мектеп, 1988 –
239 б.
11. Маманов Ы. Орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту. Алматы, 1977
12. Мейірманқұлова Т. ... ... ... жаңа технологияны
енгізу. Қазақ тілі мен әдебиеті. 2004. -1.
13. ... А. ... ... ... ... ... тілі мен әдебиеті. 2004. -4.
14. Мұхамеджанова А. Қазақ тілін ... ... Оқу - ... ... М. Қозыбаев атындағы СҚМУ, 2006.-109б.
15. Оразбаева Ф., ... Р. ... ... ... құралы. Алматы: Print-
S,2005.-170б.
16. Оралбаева Н., Жақсылықова Н. Орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту
әдістемесі. Алматы: Ана тілі,1996.-208б.
17. Рахметова С. ... ... ... методикасы. Алматы, 1991

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту206 бет
I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт тұрғысынан тузу әдіс-тәсілдері38 бет
Балаларға арналған мәтіндердегі жай сөйлемдер құрылымының лингвостатистикалық сипаты20 бет
Бастауыш сынып оқулықтарының лексикалық қорын анықтау62 бет
Газет тілі және прецедентті мәтін81 бет
Мұнай-газ саласындағы техникалық мәтіндерді аудару ерекшеліктері47 бет
Мәдениетаралық қарым –қатынас және аутенттік мәтіндер87 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь