Қазақ тілі сабағында оқушының сөздік қорын байыту жұмыстарының түрлеріне тоқталу және олардың тілді үйрену барысында алатын орнын анықтау

Мазмұны.
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1. Сөздік қорды байыту . тіл үйренудің негізі.
2.2. Мәтінмен жұмыс істеу арқылы оқушының сөздік қорын молайту
2.3. Жазба жұмыстары арқылы оқушының тіл байлығын
Жетілдіру
Қорытынды
3. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Курстық жұмыстың мақсаты:
Қазақ тілі сабағында оқушының сөздік қорын байыту жұмыстарының түрлеріне тоқталу және олардың тілді үйрену барысында алатын орнын анықтау.

Курстық жұмыстың міндеттері:
- сынып оқушыларының білімін, дағдысын анықтау;
- көркем шығарма үзінділеріне байланысты жаттығулар жүйесін жасау;
- сөздік қорын байытуға қатысты жұмыс түрлеріне тоқталу;
- мәтімен жұмыс істеудің сөз байлығын жақсартудағы рөлін анықтау;
- сөздік жұмысын жүйелі жүргізе білу әдістемесіне тоқталу;
- жаттығу жұмыстарының сапасын анықтау;

Курстық жұмысты жазу барысында қолданылған әдіс- тәсілдер:
Әлеуметтік– педагогикалық, зерттеу, салыстыру, экспериментальдық.\
Курстық жұмыстың жаңалығы:
Бұл жұмыста келтірілген дәлелдемелер мен мысалдарды мұғалімдер мен студент- практиканттар басқа ұлт өкілдеріне қазақ тілін үйрету барысында қолдана алады.
Курстық жұмыстың практикалық маңызы:
Бұл жұмысты жазу барысында келтірілген мысалдар мен дәлелдемелерді басқа ұлт өкілдеріне қазақ тілін үйрету кезінде қолдануға болады. Мұнда мәтінмен жұмыс және жаттығу жұмыстары оқушының ой-өрісінің дамуына өте көп септігін тигізеді.
1. Адамбаева Ж. Қазақ тілі оқулығына әдістемелік нұсқау. Алматы, Рауан, 1998 ж.
2. Адамбаева Ж. Орыс мектептерінде қазақ тілін оқытудың кейбір мәселелері. Алматы, Рауан. 1993 ж.
3. Адамбаева Ж. Мәтінмен жүргізілетін жұмыстың түрлері. Алматы, Қазақ тілі мен әдебиеті журналы, 1994, №2.
4. Кәтенбаева Б. Тіл ұстарту жұмыстары бойынша әдістемелік нұсқаулар. Алматы, Рауан. 1991 ж.
5. Құраманова Н. Тіл ұстарту оқулықтары туралы. Қазақ тілі мен әдебиет журанлы, 1995. №2
6. Маманов Ы. Орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту. Алматы, Мектеп, 1999 ж.
7. «Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде» журнал 2002, №3
8. «Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде» журнал, 2004, №2
9. «Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде» журнал, 2003, № 5
10. «Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде» журнал, 2005 №7
11. «Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде» журнал, 2006, №3
        
        Мазмұны.
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1. Сөздік қорды байыту – тіл үйренудің негізі.
2.2. Мәтінмен жұмыс істеу арқылы оқушының сөздік қорын
молайту
3. ... ... ... ... тіл байлығын
Жетілдіру
Қорытынды
3. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе.
Курстық жұмыстың мақсаты:
Қазақ тілі ... ... ... қорын байыту жұмыстарының
түрлеріне тоқталу және олардың тілді үйрену ... ... ... жұмыстың міндеттері:
- сынып оқушыларының білімін, дағдысын анықтау;
- ... ... ... ... ... ... жасау;
- сөздік қорын байытуға қатысты жұмыс түрлеріне тоқталу;
- мәтімен жұмыс істеудің сөз байлығын жақсартудағы рөлін анықтау;
- сөздік жұмысын жүйелі жүргізе білу ... ... ... ... ... ... ... жазу барысында қолданылған әдіс- тәсілдер:
Әлеуметтік– педагогикалық, зерттеу, салыстыру, экспериментальдық.\
Курстық жұмыстың жаңалығы:
Бұл жұмыста келтірілген дәлелдемелер мен мысалдарды ... ... ... басқа ұлт өкілдеріне қазақ ... ... ... алады.
Курстық жұмыстың практикалық маңызы:
Бұл жұмысты жазу барысында ... ... мен ... ұлт өкілдеріне қазақ тілін үйрету ... ... ... ... ... және ... жұмыстары оқушының ой-өрісінің
дамуына өте көп септігін тигізеді.
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Адам баласы дүниеге келген сәттен бастап айналадағы ... ... ... тіл ... ұғына бастайды. Тіл арқылы
адамдар бір-бірімен сөйлесіп, ойын ... ... ... ... тілі сол халықтың өмір сүру факторларының бірі болып
табылады.
Қазақ тілі - ... ... ... ... мен ... өмірінің
айналасы, халықтың рухани мұрасы. Ана тілі арқылы халқымыздың ... ұлы ... ... ... жасалады. Ана тілі атадан балаға
мирас болып отыратын баға жетпес тарихи мұра. Сол себепті осындай асыл
мұраларды көздің ... ... оның ... ... ... Тіл ... әр ... әр халықтың ұлттық ... ... ана ... ... оның қыр- ... ... жақсы
біліп, жүйелі танытудың маңызы зор.
Қазақ тілі- ұзақ тарихи сатыдан өткен, талай ғұмырды басынан
өткерген, көптеген жылдар бойы ... ... келе ... тіл. ... ... ... айқын көрінеді. Демек, тіл тарихы халық
тарихымен тығыз байланысты болып ... тілі ... ... ... ... ... ... тек қазақ халқы ғана ... ... ... ұлт ... ... үйренуі қажет.
Қазақ тілін ұлттық контингенттің оқып-үйренуі өзіндік тарихы бар
үрдіс. Оған назар аудармайынша, қазіргі кезеңнің ... ... ... үшін ... да ... түрде жан-жақты білім бере
алатын мұғалімдеріміз болуы керек. Барлық ерекшеліктерді ескеріп,
қазіргі заманымызға сай ... ... ... ... тілі бағдарламасында: «Оқушыларды қазақша ... ... ... ... ... бойынша әңгімелеп, дұрыс
жеткізуге дағдыландыру үшін мазмұны тартымды, тілі ... ... ... ... ... ... прозалық шығармалардан
үзінділерді сабақ үрдісінде пайдаланған абзал»,- ... яғни ... ... ... істеу керектігі айтылған.
Орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту әдістемесінде мәтінмен, көркем
шығарма ... ... ... ... ... ... жұмыстарының
негізгілерінің бірі болғандықтан, қазақ тілін оқыту үрдісінде ... ... ... ... ... ... Осы ... сабақ
барысында қолдану арқылы қазақ тілі пәнінің мұғалімдері ... ... ... игеруіне жағдай жасайды, яғни көркем шығарма
үзінділерімен жұмыс істеу сөздік қорын байытудағы негізгі ... ... ... ... ... ... ... арқылы, біз
олардың өз ойларын ... әрі ... ... ... ... Өйткені сөз саптауы мығым, сөздік қоры жеткілікті оқушы ғана
өз ойын тиянақты, ... ... ... Ол үшін ... ... пәнге
деген қызығушылығын арттыру керек. Әр түрлі жаттығу жұмыстары арқылы
олардың сөздік қорын молайту, жүйелі өз ойын ... ... ... дұрыс сөйлем құрастыра білуге ... ... ... ... қалыптастырылады.
2.1.Сөздік қорды байыту – тіл үйренудің негізі.
Қазақ ... орыс ... ... ... мақсаты –
оқушыларға қазақ тілін үйрету, қазақша тілдерін дамыту. Сөздік қорын
байыту мәселесі – ... ... ... ... дамып,
өмір бойы толығып, күрделеніп отыратын сала. Сөздік қорын байыту -
барлық ... ... ... ... ... тіл ... ... орны ерекше, себебі, оқушылар сауатты жазып, сөйлемді дұрыс
құра білуді, тілдің байлығын меңгерудің ... тіл ... Кез ... тілді оқыту үрдісі тіл дамыту жұмыстарынсыз ... ... ... ... тек ... ... заңдылықтарын
біліп қоймай, оларды қолдана білуге ... тіл ... ... сөздік қорын байыту қазақ тілі сабағында әр кез қолдануды қажет
етеді.
Сөздік қорын байыту жұмыстары – оқулықтардағы тілдік материалдар
негізінде ... ... ... ... ... ... байланыста жүргізілетін практикалық
жұмыстар. Оқушының ой-өрісін ... ... ... ... ... ... орынды қолдана білуге,
тәрбиелеу мен сөйлеу, жазу ... ... ... бәрі ... дамыту мәселесіне келіп саяды.
Тіл дамытудағы сөздік қорын байыту әрқашан әдістеме тарихында
арнайы ... ... оның ... ... айқындалады. Бірақ ол
әдістеме теориясында арнайы бөлім ... енді ғана ... ... ... ... ... сөйлеу, жаза білу, ойды
байланыстырып айту, сөйлемді құра білу, сөздік ... ... ... ... Орыс ... жүргізілетін қазақ тілі сабағының
негізгі арқауы - тіл ... ... ... ... ... ... екені
белгілі. Мектеп оқушылары қазақ тілінде дұрыс сөйлеп, оны практикалық
жақтан дұрыс қолдану үшін мәтін, оның ... ... ... оқу, ... ... ... секілді әдістер арқылы
сол тілдің байлығын, орфоэпия, орфография заңдылықтарын меңгереді.
Сөздік қорын байыту жұмысындағы ... ... ... жан-жақты
дамыту жұмысы, оқушылардың жалпы ойын дамытуға ... ... тіл ... ... ... ... ... байланыстыра,
сондай- ақ ойлау мен сөйлеу үрдісінің бірлігінде ұйымдастырады.
Сөздік қорын байытуға бағытталған жұмыстар балалардың психиалық
үрдістерінің ... / ... ... зейін, сөйлеу/ күшейтеді.
Олардың ой белсенділігін арттырып, мидың үлкен жарты шарлар ... ... ... ... ... ... келген сөздік қорын байытуға арналған мәтіндер, жаттығулар
мен шығарма тақырыптары балаларда болатын ... пен ... ... еліктегіштік сияқты ... ... ... ... ... ... тіл ... мәселелері бойынша сөздік қорын
молайту зерттеу еңбектерін қарастырсақ, онда бірізділік жоқ. ... ... ... ... ... үшін ... ... еңбегінде тіл дамыту жұмыстарының бастауыш сынып оқушыларына
байланысты әдіс- тәсілдерді қарастыруды қажет ... ... ... ... «4-9 ... тіл ұстарту» деген
еңбегінде тіл дамыту жұмысына байланысты біраз зерттеу жүргізілсе де,
тұтас жүйесі жасалған жоқ. ... тіл ... ... ... байыту
мәселесіне байланысты терминологиялық бір ізді жүйенің болмауы әрбәр
әдіскер- зерттеуші тіл ... ... ... әр ... ... Тіл ... жұмыстарының тараулары мен
салаларының ауқымы кең.
Сөздік қорын ... ... ... ... ... ... ... ережелерді басшылыққа алуға тура келеді. Олар
тіл дамыту жұмысының жалпы принциптері деп аталады. Тіл дамыту жұмысын
жүргізу арқылы сөздік ... ... мына ... ... басшылыққа
алынады.
1. Тіл дамыту үрдісіне белсенді басшылық жасау. Бұл ... алу ... ... ... әр ... бодырмау,
жүйелілікті сақтап, әдеби тіл нормасында тіл дамыту жұмысына
қалыпты ... ... ... Тіл ... ... ... ... Бұл принципті сақтау,
біріншіден, оқушының тілін дамыту тек қазақ тілі сабағында немесе
арнаулы сабақтарда емес, басқа ... де ... ... тіл ... үрдісінің тек мектеппен шектелмей, өмір бойы
жүргізілетін үрдіс ... ... ... Тіл ... ... тұтастық принципі. Бұл принцип сөйлеу
практикасындағы ... ... ... бір-бірімен
байланыстыра дамытуды міндеттейді.
4. Тіл дамыту үрдісінің ойлау жүйесіне сүйену ... Осы ... рөл ... ... тіл дамыту жұмыстарын ұйымдастыру және
жүргізу өнімді жеміс ... ... ... ... ... ... ... мағынасын түсініп,
орынды қолдана білуге үйрету, сөйлеу, жазу дағдыларын жетілдіру
жұмыстарының бәрі тіл ... ... ... ... ... ... талаптар:
1. Сөз мазмұнды болуы тиіс; сөйлемдегі сөздің мәнін, мағынасын толық
түсіну.
2. Сөз ... болу ... ... ... ойын ... ... жазбаша беру
кезінде, ойға байланысты негізгі сөзге аса назар ... ... ой бір ... ... болып, ондағы қолданылатын сөздер
қолданылмайды. Хабарлауды логикалық жүйеде аяқтау қажет.
3. Сөз нақты және анық ... ... ... ... ... ... құралдарды таңдайды.
4. Сөз мәнерлі болу ... ... мен ... ... ... ... қажет.
5.Сөз қолайлы және түсінікті ... ... ... ... жас
ерекшелігін, білім көлемін есепке алу маңызды рөл атқарады. Жоғарыдағы
талаптарға қоса қазақ әдеби тіл ... ... ... ... ... ... ... материалдар негізінде жаңаны түсіну, оларды
ұштастыра байланыстыру мәселелері де кеңінен ескеріледі. Сондықтан да
өскелең ұрпақты ... ... мен ... оның ... ұлттық
мәдениетін, жақсы дәстүрін танытып, сөз өнерін қастерлей білуге баулуда
тіл дамыту жұмыстарын тиімді жүргізе білудің маңыздылығы ерекше.
Орыс сыныптарында қазақ тілі әрі тіл, әрі ... оқу ... ... ... ... ... ... жұмыстары
сияқты жұмыс түрлері бір-бірімен байланыса, ... ... да әр ... тілі ... тіл ... арқылы сөздік қорын
байыту жұмыстары жүргізіледі дейміз.
Доцент ... « ... ... тіл дамытуды сөздік жұмыспен
аяқтайды»,- деп көрсетіп, оның тіл ... ... шын ... оның
атқаратын қызметіне, тілді үйренудегі алатын орнына, маңыздылығына жете
көңіл бөлмеудің әсерінен екенін айтады. Расында да , егер ... ... жаңа ... ... ... ... оны жатқа сақтаумен
шектелсе, ол сөздерді сөз тіркесін, сөйлем, шағын мәтін құраған кезде
пайдалана ... ... ... ... ... ол ... жеміс бермейді. Әрбір жаңа сөз, сөз тіркесін үйрену үрдісі тіл
дамыту мен сөздік қорын байыту үрдісіне ... ... жаңа ... толық
меңгере алмайды, сөздіктегі сөздер, сөз тіркесі еш іссіз қалады. Оқушының
жаңа сөз сөз тіркесін ... ... ... ... оның ... таныды,
меңгерді деуіміз қисынсыз болар еді. Оқушыға тіл үйрету дегеніміз кез
келген сөзді, мәтін ... ... ... алу емес, жаңа сөздің
мағынасын, мәтін ... ... ... ... ... ... – жазбаша
түрде орынды қолдана білу.
Тіл үйрену, тіл дамыту оқушының ойлау қабілетімен тығыз байланысты
болғандықтан, мұғалім ... ... ... ... дамыта, кеңейте
түседі, бұл іс жүзеге асырылмайынша, жоғарыда айтқандай кез келген сөз,
сөз тіркестерін, сөйлемдерді ... ... ... алумен тынады.
Тіл дамыту – оқушылардың сауаттылығының шын мәніндегі көрсеткіші,
сондықтан оқу ... ... ... орфографиялық
дайындығын арттыруға бейімдеп ұйымдастырған жөн.
Бұл салада сөйлеу тілінің барлық түрі: мәтін ... өз ... ... ... не ... ... мәтінді өзгерту я оны әрі
қарай жалғастырып ... ... ... ... ... сай өзгерту
сияқты жұмыстар жүргізіледі.
Тіл дамытудың алғашқы кезеңінде тыңдай білу мен есте ... ... орын ... өйткені мұндай дағдылар мәнерлеп оқу мен
таза сөйлеудің алғышарты болып есептеледі.
Тіл дамыту сөйлеудің түрлі жолын: мәтін, жаттығу, ... ... ... Тіл ... ... ... жасына қарай байланыстырып
сөйлеумен тығыз байланысты. ... ... тіл ... ... ... ... өте зор. ... тұрғыдан алынған мәтіндер, жаттығулар ... ... ... ... ... мәтіннен гөрі тұтас
байланысты ойы, белгілі бір тақырыпқа раналған қысқа да ... ... ... тәрбиелік мәнді мәтін болғаны жөн.
Сонымен, тіл дамыту ... ... тілі ... ... ... ... енгізу арқылы үнемі жүргізіліп ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу
дағдыларымен бірлікте болады. Бұдан шығатын қорытынды: ... ... ... ... ... тіл дамыту жұмысы
орындалады. Мұндай жұмыс ... ... ... ... ... ... ... дамыту» оқулығында жаттығулар жүйелі түрде берілген, тіл дамыту
жұмыстары әр түрлі болып келіп, олар бір сарында ... ... ... ... ... Тіл ... жұмысының тарихына көз
жүгіртсек, оның өте ертеде ... ... ... ... ғылыми жолмен қалыптастыра зерттеу барысында оны оқыту
ісін де ғылыми ұйымдастыруды қолға алғандардың бірі – ... ... бұл ... ... қазірде ғана белгілі болып, оның біраз еңбектері
зерттелу үстінде. Т.Шонаұлы өте ертеде тіл дамыту ... ... және өз ... олардың түрлерін, әдістерін көрсеткен.
Ғалым өз кезінде ... ... ... тіл ... ... ... байытудағы тиімділігін байқап, өзінің «Тіл дамыту»
оқулығында орынды енгізген.
2. Мәтінмен ... ... ... ... ... ... байыту. Орыс
сыныптарында қазақ тілін жүргізу мұғалімнен көп дайындықты талап
етеді. Қазақ тілінен мабақ беретін ... ... ... ... көзі ... ана тілі мен ... тілі ... әр
қилы ұқсастықтары мен айырмашылықтарын есепке ала отырып, ... ... ғана ... ... да ... болады.
Бұл мұғалімдерден екі тілді де жетік білуді ... ... Оқу- ... және толық қанды болуы тиіс.
Қазіргі таңда өз пәнін терең меңгерген, тәсілдік ... ... ... мұғалімнің негізгі алға қойған міндеті-
шәкірттерініңой-өрісін кеңейту, биік ... ... мән ... ... ... ... ең ... жұмыс түрлерінің бірі ... ... ... ... мәтінмен, жаттығулармен жұмыс. ... ... ... ... қорын байыту барысындағы істелінетін
негізгі жұмыс түрлері болып саналады.
Мәтінмен жұмыс дегеніміз – сабақта ... әр ... ... айтсақ:
1. дыбыстармен жұмыс /фонетика/
2. сөздіктермен жұмыс /фонетика/
3. сөздік қорларын ... ... ... ... жұмыс
6. ауызша сөйлей білуге дағдыландыру сияқты жұмыстардың басын біріктіретін
күрделі жұмыстың түрі, соның ... ... ... ... жұмыс
жоғарыда айтылған сабақ кезеңдерін бір жүйеге келтіреді.Мәтін ... ... әр ... әдіс- тәсілдер қолданылады. Бірақ, ... ... ... мақсаты оқушыларға айқын болуы қажет. Қазақ
тілі сабағында жүргізілетін басты жұмыстар – балаларды қазақша ... ... ... ... ... бір – ... сөйлестіру,
оқығандарын ауызша айтқызу, өз беттерімен жұмыс істеуге дағдыландыру.
Міне, ... ... ... ... ... өлең, жұмбақтар: оқу,
ауызша әңгімелеу, тіл дамыту және грамматикалық тұлғаларды меңгеріп, қазақ
тілінде ... ... үшін ... және соған лайық беріледі.
Мәтінмен жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... ... қарай топтарға бөліп, әр топқа лайықты ... ... ... ... алғашқы түрі мәтінді дұрыс оқи білуге
дағдыландыру. Мәтінді ... ... ... бар:
1. дауыстап оқу
2. іштей оқу
3. араласып оқу, кезекпен оқу
4. буынға бөліп оқу
5. сөйлемді мазмұнына, айтылуына ... ... ... ... ... ... сөйлемдегі сөздерге және сөз ішіндегі дыбыстарға дауыс
екпінінің дұрыс ... ... ... ... ... ... ... оқуға
дағдыландыруға және шапшаңырақ оқуға жаттықтыруға болады.
Мәтін бойынша жұмыс түріне сөздік жұмысы және түрлі жаттығулар жатады.
Оқулықтағы ережелер, ... ... ... ... ... да ... ... бойынша жұмыс істеудің элементтері бар. ... ... ... қазақ тілі оқулығында әрбір жаңа тақырыптың алдында
шағын мәтін ... ... осы ... ... ... жаңа сабақты
түсіндіруі тиіс.
Сабақтың мақсатына байланысты да, жаңа мәтінмен танысқаннан кейін
түрлі ... ... ... ... ... ... ... мәтінді оқытып, ондағы жаңа сөздерді теріп жазады да соңынан
бұл мәтінде мүмкіндігінше аударып, ... ... ... Бұл ... ... ... ... болады.
Мұғалім оқушылардың назарын аударып, мәтінді оқып шығады, Келесі кезекте
түсініксіз, ... ... ... ... оның ... ... да,
мағынасын түсіндіреді. Ол жаңа сөздерді меңгеріп, дәптерлеріне ... ... ... бір- екі рет қайтара оқып, сол ... ... ... кіріседі. Соңғы кезекте мұғалім мәтінді қолдана ... ... ... ... ... тілі ... мәтінмен жұмыс істеудің
бір үлгісі осындай қалыпта жүргізіледі. Сонымен, ... ... ... ... ... ... оқушылардың тілін дамытып, қазақ тілінде сауатты
сөйлеп, жазуына үлкен көмегін тигізеді деп айтуға болады. Соған ... ... түрі ... ... ... ... ... үшін қажет нәрсе.
Сондықтан, мәтін бойынша жұмыстың барлық жақтарын ескере ... ... ... орнын анықтауға болады.Бұны екі үлкен топқа бөлуге
болады: ... ... ... теориялық.
Мәтінмен жұмыс істеудің практикалық әдістеріне мыналар жатады:
1. мәтіннің бөлімдерімен ... ... үшін жеке ... және ... ... ... ... жұмыс істеудің практикалық тобының әдістерін қолдану грамматикалық
тақырыптармен тығыз байланыста ғана жүзеге асады.
Бұл әдістерді сабақ үрдісінде өолдану барысында мәтіннің ... ... ... ... ... ... ... Мәтінмен жұмыс істеу
әдісінің біріншісі- сөзбен жұмыс. Сөздерді, сөз ... ... ... ... құрау, мағыналарын анықтау сияқты жұмыстар ... ... ... бірі – ... ... Бұл ... түрінде
сөйлемді айтылу интонациясына қарай, тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелердің
қатысуына қарай, құрамына қарай түрлерін талдау негізге ... ... бірі – ... айту ... ... айту ...
оқылған мәтіннен өз сөзімен түсінгенін айту. Мазмұнын айту кезеңінде айтылу
жағын өзгертіп қолдануға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... қою ... мазмұнын айту. Сонымен қатар мәтінге байланысты,
түсінгенін айтуға көмектесетін, берілген тірек ... ... ... ... Оқушылар тірек сөздерге сүйене отырып, сөйлемдерін құрап
мазмұнынайтып бере алады.
Теориялық әдістің тағы бір тобы – жатқа айту әдісі. Бұл әдіс ... ... ... жаттау кезінде жүзеге асырылады. Мәтінмен жұмыс оқушылардың
терең әрі тиянақты біліммен қаруландырып, олардың шығармашылық қабілетін,
қызығушылық талғамының ... ... ... ... ... бір ... істі бастамас бұрын адам алдында тұрған ... ... ... ... ... ғана ... ... болады.
Сондай- ақ оқу үрдісінде әрбір жұмыстың өзінің ... ... ... ... ... ... қазақ тіліне тән дыбыстарды және олардың
таңбалық әріптерін ... ... ... ... ... ... сөз ... дұрыс айтуға, олардың әріптерін танып жазуға
үйренеді. Ал кейіннен, ... ... ... ... кіріседі. Мәтіндерді
дұрыс түсініп оқып кету бір ғана жылдың ... ... ол ... ... еңбектің нәтижесі. Мәтінді дұрыс түсініп, жақсы оқи білу ... әр ... ... қойылады: бірншісі- мәтінді дұрыс, түсініп, жылдам
және мәнерлеп оқу кіреді.
Дұрыс оқу дегеніміз- әрбір ... ... ... ... ... соңғы буынын «жұтып қоймай» анық оқу, әрбір сөзге сөз екпінін ... ... ... да өз ... үш тобы бар. ... ... оқу, іштей
оқу, аралас оқу. Осы үш әдістің үшеуі де сабақ үстінде қатар ... ... ... оқу мен ... оқу жоғары сыныптарда орындалуы тиіс.
Әрине, ... ... да ... ... ... ол әдіс арқылы
оқушылардың сөйлеу элементтері / сөз, сөйлем, буын, ... өте ... ... оқу ... ... ... біз ... қаншалықты
өздігінен жұмыс істеп, мәтіннің мазмұнына түсінгенін анықтап, оны сұрақ қою
арқылы тексере аламыз. Сонымен қоса, сұраққа жауап беріп ... ... ... ... ... ... мүшелерінің орын тәртібін білетіндігі де жақсы
байқалады.
Келесі талап – түсініп оқу. Ол – тіл ... аса ... ... ... сөзді, сөйлемді түсініп оқымаса, ол сөзді де, ... де ... ... ... мәтіндегі әр сөздің тура ... ... ... мағынасын түсініп оқуы шарт. Мәтінді түсініп
оқу үшін оқушының қазақ тілінен ... қоры ... ... ... ... ... бірінші сабақтан меңгерген жаңа сөздердің жадында сақталуы
тиіс, ал құрғақ жаттаған оқушы оларды жадында ... ... Ол ... ... жазбаша жұмыс түрлері арқылы қолдана білу керек.
Оқу түрінің келесі бір түрі – ... оқу ... ... ... оқу- ... оқитын орыс тілді оқушылардың «ежелеп» буынға бөліп тұрмай, орташа
екпінмен оқуға дағдылануы. Егер оқушы ежіктеп, ... ... ... ... ... ... не оқығанын ұмытып та қалады. Мұндай жағдайда
оқушының бар назары әріпті, буынды, сөзді дұрыс оқуға ... да, ... ... ... ... ... ... сыныптардан бастап
мұғалім оқушының мәтінді, сөйлемді, сөзді, буынды дауыстап, ... ... ... ... ... әдістің бірі – мәнерлеп оқу әдісі. Мәнерлеп оқу- оқу ... ... анық және ... оқу, ... ... ... сөзді анық айтып, тиісті
тыныс белгілеріне тоқталып, біреудің сөзін оқығанда дауысты ... ... ... ... ... сақтап мәнерлеп оқи алатын оқушылар қазірде көптеп
кездеседі. Сөйлеу мәнерінің қалыптасқан ...... ... мен ... ... ... деген сөз. Мәнерлеп оқу мен әңгімелеп беру
оқушылардың тіл мен әдебиеттен ... ... ... ... ... ... дағдыландыру, жетілдіру мақсатында оқушыларға тапсырмалар,
жаттығуларды өз бетінше орындауға молырақ беру керек. ... ғана ... ... ... ... ... сөйлеген сөздерін бақылап байқайтын
болады. Берілген тапсырмаларды бұлжытпай ... ... ... ... де, ойда ... қабілеттері де артады. Мәнерлеп берудің
негізгі тәсілдері тарауында негізгі дауыс тоны /сарыны/, ... ... ... және оның ... ... ... сөйлеу қарқыны /
темп/, дауыс күші, сөйлеу әуені / ... ... / ... ... ... әр әдістің өз ішінде белгілі түрлері мен соларға арналған талаптары
молынан екеніне көзіміз жетті.
Демек, мәтінді оқуға қойылатын ... ... ... ... ... толықтыра жүретін әдістер. Бұлар өз алдына жеке қолданылмай, ... ... ... ... тиіс. Мәселен, мәтінді түсініп
оқығаннан оқушы дұрыс та, жылдам да, ... те оқи ... Осы ... ішінде түсініп оқу ең ... ... ... Олай ... ... оқыған мәтінді ғана жылдам оқи алады; ... ... ... сөз, ... ... ... ... оны дұрыс та
оқи алмайды; үшіншіден, дұрыс түсініп, жылдам оқу ... ... ... жерге қосылғанда ғана мәнерлеп оқу шығады, яғни, мәнерлеп ол- ... ... ... оқу деген сөз.
Бұл көрсетілген әдістер жалпы оқуға қойылатын талаптардың бірінші үлкен,
негізгі тобы болып ... ... ... ол- жаңа ... ... ... сұрақтары бойынша айту, сұрақ қою, оған ... ... Бұл әдіс те ... ... бірі ... ... Мұғалім сұрақ
қою арқылы немесе ол ... ... ... ... ... ... айтуға болады. Себебі, мазмұнын айту ол мәтіннің беріп отырған
мазмұнын ауып ... дәл, ... ... ... ... жеткізу деген сөз.
Үшінші талап- сөйлем соңында,ы тыныс белгісіне қарай дауыс ырғағын келтіріп
оқу; Бұл ... әр ... ... ... ... ... түсініп оқу
деген сөз. Сонымен бірге сөйлем соңында тұрған белгіні ескеріп сөйлемді сол
белгінің беретін ... ... ... ... талаптардың әрқайсысы сабақта міндетті түрде ... ... Бұл ... ... ... дамытуда зор көмегін
әкелетіндігі еш күмән тудырмайды.
2.3. Жазба жұмыстары арқылы сөздік қорын ... беру ... орыс ... ... ... оқушының тілін қазақ
тілінде дамыту ұғымына қазақ тілінің лексикалық, грамматикалық тұлғаларын
меңгерту, оларды қолдану дағдыларын қалыптастыру, ... ... ... ... ... тілінің орфографиялық нормасын оқытуды қалыптастыру, ... ... ... ... дұрыс байланыстырып, сөз тіркесін
жасау арқылы оларды сөйлемдерде дұрыс орналастырып /сөз тіркесін/, сөйлем
құрау, сөйлем арқылы ойын ... ... ... ... ... де тіл
дамыту ұғымына жатады.
Адам ойын ауызша және жазбаша жеткізеді. Сондықтан оқушының тілін дамыту
екі бағытта жүргізіледі. Ауызша және ... ... ... ... ... екі ... қатар байланыста жүргізіледі.
Бірақ қазақ тілін оқытудың ең алғашқы кезеңінде ... тіл ... ... ... тілі ... жазба тілді дамытуға негіз
болады. Адамның сөйлеуінде қолданатын тілдік нұсқаулар дыбыс, сөз, сөз
тіркесі, сөйлем. ... ... ... ... ... Тіл ... ... дұрыс айтуға жаттықтыру, қазақ сөздерінің айтылу нормасын
қалыптастыру, қазақ тілінің орфоэпиясын ... ... ... ... үшін ... ... ... қоры болу керек, сөздерді
байланыстыруды, сөз тіркестерін құрастырудың ... білу ... ғана ... ойды ... білдіруге, басқаның сөйлемдерін
түсінуге болады. Сөйтіп, сөз және сөз тіркестері бірігіп сөйлем құрамына
кіріп, ... ойды ... ... ... ... түрде емес, іс жүзінде, яғни, ... ... ... ... қалыптастыру- тіл дамытудағы негізгі мақсат болып
табылады.
Оқушы қазақ тілінің тілдік материалын ... ойын ... ... ... ... ... да орыс ... орыс тілді
оқушылардың қазақша тілін дамытуда, сөздік қорын байытуда ... ... ... ... ... жұмысын жүргізу арқылы оқушының тілін дамыту.
2. Мәтінді оқу арқылы тіл дамыту.
3. Көрнекі құралдарды ... ... тіл ... ... ... тіл ... ... тыс жұмыстар арқылы оқушының тілін дамыту.
Сөздік қоры бай адам ойын ... ең ... ... таңдап қолдана
алады.Сондықтан да оқушылардың сөздік ... ... тіл ... рөл ... жұмыстың бірі – сөздік жұмысы. Сөздік ... ... тіл ... ... қатар, дұрыс жазуға да
дағдыландыра аламыз. Балаларға үйрететін жаңа ... ... ... ... ... ... көрсете отырып, оның атын алдымен қазақша соңынан орысша айту.
2. Сөздің орысша баламасын беру (суретін көрсетуге келмейтін, ... ... оның ... ... не қимылды білдіретін сөздер, т.б.).
3. Сөздердің мағынасын антоним сөздер арқылы түсіндіру.
4. Омоним сөздердің мағыналық ... ... ... ... Мәтіннің мазмұнын түсіндіру, алдыңғы сұрақ-жауап түріндегі әңгіме арқылы
жаңа сөздің мағынасын ұғындыру.
Және де осы жаңа сөздерді тек сол ... ғана ... ... ... ... қолданатын белсенді сөздігіне айналдыру,
оқушының сөздік қорын байытудағы негізгі мақсат болып ... ... жету үшін ... ... ... ... Жаңа сөздердің мағынасын оқушыларға анық түсіндіру.
2. Жаңа сөздердің ... ... ... ... ... Жаңа сөздерді қолданыста меңгеру, яғни, жаңа сөздерді қолдану дағдысын
қалыптастыру.
4. Жаңа сөздердің айтылуы мен ... ... ... мағынасын оқушыларға түсіндіруде оқушыға бұрын таныс синоним
сөздерді пайдалану, заттардың өзін көрсету алғашқы ... ... ... ... ... ... ол кейін қолданыла береді.Мұғалім әр мәтін
арқылы үйретілген жаңа сөздерді ... ... ... ... оларды
естерінде тұрақтандыруға арналған жаттығулар жүргізу керек. Онда мынадай
жұмыстар ... сол ... ... сөйлем құрау, бір-біріне сұрақ
қойғызу, оған жауап бергізу, ол ... ... сол ... ... ... бөлу, сурет бойынша сөйлем құрату.
Сабақ сайын үйретілген сөз сол ... ... ... ... да ... ... ғана оқушылардың сөздік қорын
тұрақтандыруға болады. Оқушылардың сөздік дәптері ... ... ... ... қадағалап отыруы керек. Осы сөздік арқылы ... ... ... ... ... ... білуге мүмкіндік туады. Сол сөздіктен
мазмұндама, шығарма және басқа да ... ... ... ... да ... сондықтан да орыс тілді оқушының қазақша ойын жеткізуде, яғни, тіл
дамытуда, сөздік ... ... ... ... жүргізудің маңызы өте зор.
Сабақ үстінде оқушылардың ... ... ... ... ... гөрі көрнекі құралдарды пайдаланып түсіндірген тиімді екенін
Тверь қаласындағы мектептерде жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... арқылы түсіндіргенде, оқушылардың 91
пайызы ұқса, тек құрғақ сөзбен түсіндіргенде 24 пайызы ұққан. ... ... ... қазақ тілінің әрбір сабағын көрнеі құралдарды пайдалана
отырып өткізген жөн. ... ... ... аз-көптігі сабақ тақырыбына
қарай бөлінеді. ... ... ... ... тиімділігі:
1.материалды түсіндіруде мұғалім көп қиналмайды.
2. оқушылар жаңа сабақты, материалды оңай қабылдап, тез меңгереді.
3. ... ... ... ... ... ... тіл ... жұмысы ерекше жүргізіледі.
5. сыныпта басы артық әңгіме, шу ... ... ... ... ... ... ... жолдардың
бірі –
суретпен жұмыс.
Сурет арқылы жаңа сөздерді мағынасын түсіндіруге болады.
Мысалы: төмендегі сыныптарда жаңа заттың атын білдіретін сөздер көбіне ... ... ... ... ... ... молайта отырып, жүйелі сөйлеуге үйретуде жазу
жұмысының мәні зор. Өйткені жазу ... ... ... ... ... жазуға үйретеді.
Дегенмен, оқушылардың тілін жазба түрде дамытуда мазмұндама мен шығарманың
алатын орны ерекше.
Маөмұндама – тіл ... ... ... ... өте ... ... мазмұндама оқыған мәтіннің мазмұнын ауызша әңгімелеуден басталады
да, жазбаша ... ... Бұл ... сөйлеу тілі мен жазбаша
тілін дамытады.
Қорытынды.
Қай мектепте де бағдарламасына сай ... ... ... беру
жоспарлары әр мұғалімнің алдына белгілі ... ... ... ... ... тілі мен ... пәнінің мамандары алдында тұрған
міндет- ол туған ... өзге ұлт ... оны ... түрде, жетік
меңгерту болып саналады. Қазақ тілін жай ғана білу емес, үйреніп, ... ... ... сауатты жаза білуі керек. Әрине, алдымен меңгертіп
отырған тілімізге оқушылардың қызығушылығын, зейінін, ... ... ... көп ... ... керек. Ол үшін мұғалімнің өз мәдениеті,
сауттылығы, білім дәрежесі өте жоғары болуы тиіс.
Қазақ тілі ... тіл ... ... ... байытуда тіл дамыту
жұмыстарының ең үлкені – ... ... ... ... ... ... керек етеді.
Көптеген әдістемелік оқу құралдар мен нұсқаларда орыс мектептеріндегі
қазақ тілі ... үш ... ... ... ... ... теориялық мағлұматтарды түсіндіретін бағыттағы сабақ / ... ... ... яғни, бағдарламадағы теориялық материалдармен
таныстыру.
2. Грамматикалық орфография жаттығулары. / іс ... ... ... жүргізіледі/ бағдарламадағы сабақ, яғни, анықтамаға байланысты
жаттығулар, тапсырмалар орындау.
3. Тіл ... ... ... / ... лексикалық, синтаксистік
мағлұматтарды сөйлеу тілінде ... ... , ... ... мен ... байланыстырып сөйлеуге, қолдана білуг
жаттығу.
Бұл үш түрлі сабақ әрқайсысы бөлек-бөлек жүргізілетін дара ... ... ... тығыз байланыста болады, өйткені қайсыбір сабақтарда мұның
үшеуінің де элементтері араласа ... ал кей ... ... ... немесе үшінші мен екіншісі араласа жүргізіледі. Сонымен қай сабақ
болмасын, баланың сөздік қорын ... тіл ... ... ... ... ... ... басқа тілді меңгеруде жүргізілетін
сабақтардың бәрінде тіл дамыту жұмысы арқылы ... ең ... ... ... байыту орындалады, мұндай жұмыс түрінсіз тіл
меңгеру, үйрену мүмкін емес. Ал тіл ... ... ... ... жұмысында
ең үлкен көлемі мен қызметі ... ... ... ол- мәтін бойынша
жұмыс.
Болашақта тіл дамыту, сөздік қорын ... ... ... ... ... ... ... қажет:
1. Тіл дамыту, сөздік қорын байыту жұмыстарының ішінде елеулі орын алатын
мәтін бойынша ... ... ... ... көңіл бөлу.
2. Оқушылардың осы жұмыс түрін қолданған кезде қызығушылығын арттыру ... ... ... ... ... ... Мәтінмен жұмыс істеуді тек тіл дамыту, сөздік қорын байыту мақсатта ... ... да ... ... ... ... ... ізденістеріне, өзіндік талпыныстарына жол ... ... Осы ... ... мен іске асуы ... біздердің, болашақ
ұстаздардың қолында.
Сондықтан да оқушылардың сөздік қорын толықтырып, ... ғана ... ... ... ... деген қызығушылығы артады. Сөздік
қоры молайып, өз ойын түсінікті әрі нақты, еркін ... ... ... ... ... ... деңгейге көтеретініне нық сенім
туғызады.
Қолданылған әдебиеттер.
1. Адамбаева Ж. Қазақ тілі ... ... ... ... ... ... Адамбаева Ж. Орыс мектептерінде қазақ тілін оқытудың кейбір
мәселелері. Алматы, Рауан. 1993 ... ... Ж. ... ... жұмыстың түрлері. Алматы, Қазақ
тілі мен әдебиеті журналы, 1994, №2.
4. Кәтенбаева Б. Тіл ұстарту жұмыстары бойынша ... ... ... 1991 ж.
5. Құраманова Н. Тіл ұстарту оқулықтары туралы. Қазақ тілі мен әдебиет
журанлы, 1995. №2
6. Маманов Ы. Орыс ... ... ... ... ... Мектеп,
1999 ж.
7. «Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде» журнал 2002, №3
8. ... тілі мен ... орыс ... ... 2004, ... ... тілі мен ... орыс мектебінде» журнал, 2003, № 5
10. «Қазақ тілі мен ... орыс ... ... 2005 ... ... тілі мен әдебиеті орыс мектебінде» журнал, 2006, №3

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология сабағында сыни ойлау арқылы оқушы құзыреттілігін қалыптастыру61 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Дене тәрбиесі туралы ақпарат10 бет
Сақтандыру нарығының мәні мен функциялары3 бет
Сәндік-қолданбалы өнер арқылы оқушылардың кәсіби шеберлігін қалыптастыру6 бет
Қаржы нарығы туралы жалпы түсінік3 бет
"Аудит түрлеріне сипаттама."36 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
8 сыныптың бағдарламасына сай MS Windows-тың стандартты бағдарламаларын оқыту барысында қолданылатын оқыту бағдарламасын жасау86 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь