ХVІІІ ғ. 50-70 ж.ж. Қазақтардың шығысындағы ахуал,«Шаңды жорық»

Кіріспе

ХVІІІ ғ. 50.70 ж.ж. Қазақтардың шығысындағы ахуал
1. Ресейдің Орта жүз аумағндағы дипломатиялық қызметі.
2. Орта жүз қазақтарының ресеймен сауда қатынастары.
3. «ШАҢДЫ ЖОРЫҚ» . Екі жүз жылдық соғыстың ақыры
Қорытынды,
Қазақ халқының Жоңғар басқыншылығына қарсы күрестегі жеңісінің тарихи маңызы
Орта жүздің көптеген билеушілері XVIIІ ғасырдың 30-40-жылдарында-ақ Ресей протекторатон қабылдағанына қарамастан, олардың бағынуы нақты болмады. Қазақстан шеекарасында күшті әрі агрессияшыл Цин империясының пайда болуы күрделі саяси жағдайдың тууына және қазақтардың Ресей ықпалынан шығып кету қаупіне әкеп соқты. Орта жүзді Ресей империясының протекторатында ұстау шекаралық өкімет орындарының негізгі міндетіне айналды. Бұл үшін Сібір ведомствосының әскери-әкімшілік органдары үш бағытта: аумақтық экспансия, дипломатиялық амалдар және сауда-экономикалық байланыстар арқылы әрекет жасады.
Орта жүз қазақтарының Ресей бодандығы XVIIІ ғасырдың 40-жылдарында түбегейлі емес еді, ал өлкедегі өз жағдайын нығайтуға шекаралық өкімет орындарының нақты күштері болмады. Жоңғарлардың Сібір бекіністері мен қоныстарына үнемі қауіп төндіруі, Щңтүстік Сібірдің едәуір аумағына билік жүргізуге дәмеленуі жағдайды шиеленістіре түсті. 50-жылдардың басында Жоңғарияда өзара қырқыс басталып, ол іс жүзінде үшінші дәрежелі мемлекет деңгейіне дейін төмендеген кезде ғана өзгерді. Қазақ билеушілері Жоңғар нойондарының билік жолындағы күресіне белсене араласты. Солтүстік Қазақстанда Ресейдің әскери экспансиясына және жаңа аумақтарды басып алуына қолайлы жағдай қалыптасты. 1752 жылдың жазында генерал С.В.Киндерманның басшылығымен 11 бекіністен тұратын Новоишим бекіністі шебін салу басталды, оның ең бастысы Есілдегі Петропавл болды. Бекіністі шепті салудың басты мақсаты Үй және Ертіс шебін жалғастыру болатын, соның салдарынан қазақтардан ені 50 шақырымнан 200 шақырымға дейін жететін жер көлемі тартып алынды.
1752 жылдың маусымында Утяцкая слободасының Луцк және Вологда полктерінің драгундары мент Нотебуг полкінің жаяу әскерлері, Есіл казактары мен шаруалары, барлығы 2 мыңдай адам шықты. Бұл әскери экспедицияның 1752-53 жылдар ішінде үш бекініс – Әулие Петр (Петропавл), Полуденный, Лебяжье бекіністері мен сегіз редут салуы керек еді. Жаңа бекіністердің бұған дейін орнаған бекіністері шептермен байланыс жасауы үшін почта бекеттерінің тізбегі құрылды.
Қазақ даласына үлкен отрядтың шыққаны туралы хабар үрей туғызып, халықтың көшіп кетуіне әкеп соқты.
Сол кезде жоңғарлар тарапынан шабуыоға ұшыраған қазақ хандығы орыс әскерлеріне кедергі жасай алмады, сөйтіп орта жүздің билеушісі Абылай султанның аумақтан айырылуға көнуіне тура келді. Оның үстіне Жонғарияның әлсіреуі қазақтардың Есіл бойындағы және Тарбағатайдағы жерлерге қайтуына мүмкіндік туғызды, Новоишим шебін салу нәтижесінде
Бекмаханова Н.Е. Формирование многонационального населения Казахстана и Северной Киргизии. М.,1980,72-б.
Витевский В.Н. И.И. Неплюев и Оренбургский край, 751-б.
Бекмаханова Н.Е. Формирование многонационального населения, 72-75-б.
Валиханов Ч.Ч. Собр. соч., т. 4,218-219-б.
Абдиров М.Ж. История казачества Казахстана. А., 1994, 96-б.
Бекмаханова Н.Е. Легенд а о Невидимке
Витевский В.Н. И.И. Неплюев и Оренбургский край
Цинская империя и казахские ханства
Сулейменов Б.С., Басин В.Я. Казахстан в составе Российской империи,
История Казахской ССР с древнейших времен до наших дней. В пяти томах,т. 3.
        
        КІРІСПЕ
І - ТАРАУ: ХVІІІ ғ. 50-70 ж.ж. Қазақтардың шығысындағы ахуал
ІІ - ... ... ... Орта жүз ... ... ...
2.2. Орта жүз қазақтарының ресеймен сауда қатынастары.
2.3. - Екі жүз ... ... ... ... ... ... қарсы күрестегі жеңісінің тарихи маңызы
Орта жүздің көптеген билеушілері XVIIІ ... ... ... ... ... ... ... бағынуы нақты болмады. Қазақстан шеекарасында күшті әрі агрессияшыл Цин империясының пайда болуы күрделі ... ... ... және қазақтардың Ресей ықпалынан шығып кету қаупіне әкеп соқты. Орта жүзді Ресей империясының протекторатында ұстау ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ... ведомствосының әскери-әкімшілік органдары үш бағытта: аумақтық экспансия, дипломатиялық амалдар және сауда-экономикалық байланыстар арқылы әрекет жасады.
Орта жүз ... ... ... XVIIІ ғасырдың 40-жылдарында түбегейлі емес еді, ал өлкедегі өз ... ... ... ... орындарының нақты күштері болмады. Жоңғарлардың Сібір бекіністері мен қоныстарына үнемі қауіп төндіруі, Щңтүстік Сібірдің ... ... ... ... ... жағдайды шиеленістіре түсті. 50-жылдардың басында Жоңғарияда өзара қырқыс басталып, ол іс жүзінде үшінші дәрежелі ... ... ... ... кезде ғана өзгерді. Қазақ билеушілері Жоңғар нойондарының билік жолындағы күресіне белсене араласты. Солтүстік Қазақстанда Ресейдің әскери экспансиясына және жаңа ... ... ... ... ... қалыптасты. 1752 жылдың жазында генерал С.В.Киндерманның басшылығымен 11 бекіністен тұратын Новоишим бекіністі шебін салу басталды, оның ең бастысы ... ... ... ... ... салудың басты мақсаты Үй және Ертіс шебін ... ... ... ... қазақтардан ені 50 шақырымнан 200 шақырымға дейін жететін жер көлемі тартып алынды.
1752 жылдың маусымында Утяцкая слободасының Луцк және Вологда ... ... мент ... ... жаяу ... Есіл казактары мен шаруалары, барлығы 2 мыңдай адам шықты. Бұл ... ... 1752-53 ... ... үш бекініс - Әулие Петр (Петропавл), Полуденный, Лебяжье ... мен ... ... ... ... еді. Жаңа ... ... дейін орнаған бекіністері шептермен байланыс жасауы үшін почта бекеттерінің тізбегі құрылды.
Қазақ ... ... ... шыққаны туралы хабар үрей туғызып, халықтың көшіп кетуіне әкеп соқты.
Сол кезде жоңғарлар ... ... ... қазақ хандығы орыс әскерлеріне кедергі жасай алмады, сөйтіп орта жүздің билеушісі ... ... ... ... ... тура ... Оның ... Жонғарияның әлсіреуі қазақтардың Есіл бойындағы және Тарбағатайдағы жерлерге қайтуына мүмкіндік туғызды, Новоишим шебін салу нәтижесінде ... ... ... уақ және ... рулары сол жаққа қайта қоныс аудара бастады.
Ресейдің экспансиясы Алтайда да бұрынғысынан неғұрлым күшейе түсті. 1752 жылдан бастап ... ... ... ... ... Үлбі, Бұқтырма және Нарын бойындағы жерлердің Ресейге қосылғаны туралы ресми түрде жарияланды. 1760 жылы Өскемен бекінісінен Телецк көліне дейін ... ... ... Келесі 1761 жылы Өскеменнен Зайсан көліне дейін Бұқтырма шебінің бекіністері пайда болды. 1764 жылы Кузнецк-Колыван ... бір ... ... ... ... ... ... Сөйтіп Қазақстандағы шекаралық шептің шығыс қанаты 60-жылдарда Ресей бекіністерінің ... ... ... ... ... ауданға айналдырылда.
Салынып жатқан бекіністердің қорғанысын қамтамасыз ету үшін Ресейден Қазақстанға жаңа ... ... ... ... ... берді. Новоишим шебінде Тобылдан, Турадан және Сібірдің басқа қалаларынан келген драгун полктері мен басыбайлы казактар тұрды. 1758 жылы Сібір шебіне Дон және ... ... ... мың ... сондай-ақ башқұрт-мещеряк командалары жіберілді.
1764 жылы Сібір шептік ... ... ... ... үшін Азов ... полкі - Петропавл бекінісіне, Ревель полкі - Омбы, Троицк полкі - Ямышевск, Вологда ... - ... ... ... - ... Томск жаяу әскер полкі - Өскемен бекінісіне қосымша жіберілді. Омбыға дала артиллериясының бөлімдері ... ... ... нұсқау берді.Бұл не екені ІІ Екатеринаның генерал-поручик Шпрингерге 1769 жылғы 24 қазандағы Жарлығынан көрінеді, онда былай делінген: . Нақ сол ... ... ... ... ... жаңа ... ... жіберуге пәрмен етілді.
Жаңадан аннекцияланып алынған жерлерді олар шаруашылыққа игерілгеннен кейін ғана бекітіп алуға болатынын жақсы түсінген шекаралық өкімет ... ... және ... ... ел ... ... күш-жігер жұмсады. XVII ғасырдың 60-жылдарында Алтайға Тобыл губерниясынан 2 мың шаруа мен әртектілер, сондай-ақ Ресейдің солтүстік губернияларының қазыналық шаруаларынан ... ... ... ... ... және ... ... рекрут міндеткерлігінен қашқан шаруалар орналасты, оларды үкімет көрмегенсініп отыра берді. 1770 жылы тұтқынға алынған поляк конфедеттары мен Запорожье казактары Сібір ... ... ... ... ... ... ... қазақтарды шекаралық аудандардан ығыстырып тастау жөнінде шаралар қолданды. 1755 жылы Сыртқы істер алқасы ... ... ... ... ... ... берді. 1764 жылы қазақтардың Ертіске 10 шақырымнан және орыс бекіністеріне 30 шақырымнан жақын ... ... ... ... ... салынды. Келесі жылы бекіністердің комменданттарына қазақтард Тобылдағы Звериноголов бекінісінен Өскеменге дейінгі бүкіл шепті ... 10 ... ... ... талап еткен нұсқау берілді,мұның өзі оларды 13500 шақырым жақсы жайылымдарынан айырды. Шекралық ... ... ... саясаты қазақтардың әділетті наразылығын туғызды, әсіресе Е.И. ... ... ... ... жылдарында қазақтардың Ресей әкімшілігімен қатынастары шиеленісе түсті. Көптеген қазақтар орыс бекіністеріне шабуыл жасауға қатысты және Абылайдың келісуімен көтерілісшілерді қолдады. ... ... ... ... ... тұтқынға түкен қазақтарды аяусыз жазалады. Мәселен, Петропавл бекнісінде К. Жақаев дарға асылды, қалған тұтқындар дүре соғылды және танауларын жырып, таңба ... ... ... ... Шептік бекіністер бойындағы толқуулар ұзақ уақытқа созылды, көшпелілердің топтары бекіністерге, редуттарға және казак разъездеріне шабуыл жасады. Дегенмен Ресейдің әскери ... ... ... олардың нақты күштері болмады, сөйтіп жайылымдарынан айырылғандарына амалсыз көніп, отаршыл өкімет орындарына ол ... ... орыс ... ... ететін белгілі бір жағдайларда көшіп жүруге ара-тұра өтініш жасайтын болды.
Ресейдің Орта жүз аумағндағы дипломатиялық қызметі. Сібір ... ... ... ... ... сонымен бірге бейбіт, дипломатиялық акциялармен ұштастырылды. Мұны ең алдымен Ресейдің Сібірдегі әскери күшінің әлсіздігін туғызды, өйткені шептік ... ... ... ал ... адам саны аз болды. Екінші жағынан, оларға агрессияшыл Цин ... және Орта ... Ұлы жүз ... ... ... және іс ... тәуелсіз тайпалары қарсы тұрды. Осындай жағдайларды шекаралық әкімшілік, біріншіден, сібір иеліктерін қазақтар мен қытайлардың шабуылынан ... ... ... ... протекторатында ұстау үшін өзінің қолынан келетін барлық шараларды қолдануға тырысты. Осыған байланысты қазақ даласына бірқатар елшіліктер мен миссиялар жіберіледі, ... ... ... ... ... ... және қазақ билеушілерін Ресейге бағынудың тиімділігіне иландыру болды.
1752 жылы Абылай сұлтанға капитан яковлев жіберілді, оның мақсаты орта жүз ... ... ... ... ... мен Давациді Ресей қазметіне тарту еді. Яковлев сұлтанмен Тобыл өзені бойындағы арақарағай ... ... ... ... ... жоңғарларға қарсы жорық жасаудан бас тартуға және шекаралық өкімет орындарының қамқоршы болатынына уәде беріп, бүлікшіл нойондарды Ресейге ... ... ... ... миссия сәтсіз аяқталды, Яковлев ештеңе бітірмей қайтуға мәжбүр болды. Оның бітіргені кейбір қазақ ақсақалдарымен, соның ішінде Құлсарымен және ... ... ... қою еді, олар ... ... ... ... уәде берді. 1753 жылы әлгі ақсақалдарға Әмірсана мен Давациді орыс ... ... ... ... хат ... Орта ... М. ... жіберілді, алайда бұл әрекет те нәтижесіз болды. Әмірсана Сібір шебіне 1757 жылы ғана ... ... бұл ... ... енді ... ... да, ... билікке де нақты үміті де жоқ болатын, сондықтан оның бағынуы Ресейге ешқандай саяси ... ... ... қазақ-қытай соғысы ресейді Орта жүздегі дипломатиялық қызметті жандандыра түсуге мәжбүр етті. Қазақ даласында циндердің ... ... ... ... ... болды, сондықтан бұған мазасызданған шекаралық өкімет орындары қазақтың ең ықпалды билеушілерін өз ... ... ... 1758 жылдың наурызында Сыртқы істер алқасы деген пәрмен берді. Сонымен бірге шекаралық әкімшілік Ресейге адал қызымет еткен Нұралы хан мен ... ... ... ... ұйымдастыруға тырысты. Осы мақсатпен 1758 жылы мамыр айының аяғында дала өңіріне Я. Гуляев жіберілді, алайда Абылай шекаралық шепке барудан бас ... Ол ... ... Орта жүз ... ... ... - Ресей жанжалы кезінде қай жақта болуы керек ... ... ... араласпаушылық көзқарасын ұстанды. Сібір губернаторы Ф.И. Саймонов Сыртқы ... ... ... деп хабарлаған: .
Абылай ханды орыс бодандығымен ұстау мақсатымен ... оны Орта ... ханы етіп ... ... ... ... Осы мақсатпен дала өңіріне И. Ураков пен Я. ... ... ... Олар Абылайды өзін хан етіп белгілеуге императрицаға өтініш жасауға көндіруге тиіс болатын. Сұлтанды материалдық және моральдық жағынан ... үшін оған жыл ... ... ... ... ... ... Абылай Ресей қолынан хат атағын алудан үзілді-кесілді бас тартты.Солай бола тұрса да, Ресей әкімшілігі сұлтанды және ықпалшыл ақсақалдарды жақын ... ... ... ... берді. Сібір губернаторы Саймонов 1762 жылы сыртқы істер алқасынан Абылайдың жылдық жалақысының сомасын мың сомға ... ... ... ... ... петропавл бекінісінен оған жыл сайын 212 пұт, Жолбарыс сұлтанға, Құлсары және Күлек ақсақалдарға -100 пұттан, Байжігітке - 25 пұт ... ... 1762 ... ... деп пәрмен етілді. Үкімет шекараға жақын жерге Абылайға арнап ағаштан үй салып ... ... ... ... бұл идея тек 1779 жылы ғана ... ... ... билеушілері Ресейдің мұндай саясатынан пайда тауып қалуға тырысты. 1764 жылы ... ... ... ... ... ... үшін он орыс ... үй салу үшін шеберлер мен материалдар жіберуді сұрады. ... ... ... ... ... ... осы көзқарасы, дегенмен де қазақ сұлтанының астарлы саясаты ғана болатын.
1768 жылы оған Сібір ... ... ... И.И. ... ... ... ... біреуін аманатқа беруін сұрағанда, Абылай бас тартқан жоқ, тіпті елшілерді сендірді, бірақ шынына келгенде Ресей аманатты ала алған ... Орта ... ... ... ... ... бұл ... қандай да болсын орнығып алуына жеткізбеді. Ал барлық елшілер қазақтардың Ресейге бейбітшіл көзқарасын атап айтып жүрді. Мәселен, 1761 жылы ... ... ... ... Ш. ... ... Ресейге деп хабарлаған.
1763 жылы Ураков пен Гуляев Абылай мен Қазыбек ... ... 1764 жылы ... ал одан соң Ш. ... У. ... және М. Утешов тағы да растады. 1767 жылы бащқұрт ақсақалдары К. Абзанов, А. Құрманов және В.Тұңғатаров Абылайдың ... ... ... бас ... тағы да ... Сонымен бірге Абылай өзін ресейге шынымен бағынышты етуге ... ... ... шыға ... ,-деп ... ол ... А.И.Левшин.
Орта жүздің Ресейге тәуелсіздігі 1771 жылы Абылай үш жүздің ханы етіп жарияланғаннан кейин ерекше айқын ... ... ... өте қиын ... ... ... ... хан атағын танымау оны Ресейден алыстатуы мүмкін еді, оның үстіне Цин империясы оны ... ... ... деп ... ... таныған болатын. Екінші жағынан, Ресей Нұралыны Кіші жүздің ханы етіп ресми түрде бекітті және Әбілқайырдың ұрпақтарымен жанжал туындамайынша, Абылайдың ... үш ... ... келісе алмады.
Ал Абылай қыр көрсетіп, орыстың өкімет орындарына өзін тану туралы өтініш жасамады. Ара тұра ол ... ... ... хат ... бірақ 1778 жылы ғана императрициядан өзінің хан атағын тануды ресми түрде сұрады. Сол жылы Абылайды Орта жүздің ханы етіп ... ... - ... ... ал 1779 жылы оған ... ... оған шекаралық шепке жақын жерден ағаш үй салынды. Алайда бұл әрекеттер қазақ-орыс қатынастарын тек ... ... ... ... ... әкімшілікпен қандай да болсын байланыс жасауды мүлде тоқтатты. Сонымен бірге орыстың өкімет орындары белгілі бір себептермен ... ... ... ... ... ... ... реті келген жағдайын құр жібермеді. 1770 жылы Өскеменде уақ ... ... ... ... ... ... орыс ... қабылдауға өтініш жасады. 1772 жылы қарамағында үш мың қазағы бар керей руының ақсақалдары Есберді мен Нұра ... ... ... ... өтініш етті. Алайда бұл жағдайлар сипатты болған жоқ және ... ... ... орыс ... ... Орта ... ... және бағыттардың ұштастырылуымен сипатталды, бұл ретте екіншісіне артықщылық берілді. Қазақ билеушілерін алыстатып алудан ... ... ... ... олардың Цин империясымен қарым-қатынасын білмегенсіген түр көрсетті, ал қазақтар өздерінің Ресейге тәуелді екенін әдейі баса ... екі ... ойын ... және іс жүзінде тәуелсіз еді. Орта жүзге ықпал етудің азды-көпті тиімді бірден-бір құралы шекаралық сауда болды.
Орта жүз ... ... ... қатынастары. Ресейдің өкімет орындары өлкені экономикалық жағынан игермейінше, Орталық Азияға экспансия жасау мүмкін еместігін өте жақсы түсінді. , - ... М.В. ... ... ХVІІІ ғасырдың орта шенінде Орта жүз қазақтарымен сауданың айналымы аз болды және негізінен Троицк арқылы жүзеге ... Оған ... ... ... Ямышевск және Омбы бекіністерінде сауда жасауға рұқсат етілді.
50-жылдардың бас кезінде-ақ Троицк өз маңызын жоғалта бастады. Біріншіден, 1752 жылы Новоишим шебінің ... ... ... ... ... сол кезде-ақ жолға шығып қойған 500-дей қазақ өз ауылдарына қайтып кетті. Екіншіден, 50-жылдары қазақтардан жылқы сатып ... ... Цин ... ... жолға қойыла бастайды. Дегенмен көпестер Троицкіге келуін жалғастыра берді, бірақ енді бүкіл орта жүзден емес, щған жақын жатқан қазақ ... ... ... Тек ... ... ғана жағдай жақсара бастайды. 1761 жылы Троицкінің коменданты деп хабарланады. Қытаймен сауданың тиімсіздігі ... және ... ... ... ... неғұрлым тиімді сауда жолын іздеуге мәжбүр етті. 1762 жылы ... ... ... ... ІІІ Петрге Семей бекінісінде сауда-саттық ашуға өтініш жасады. деп жазды ол өз жолдауында. Сол 1762 жылы патша жарлығымен Семейде ... ... ... ... орыс ... ... құлықты болмауы мынаған әкеп соқты: Сібір шебінің командирі К. Фон Фрауендорфтың Тобылға губерниялық ... ... ... көпестерді жіберуді сұрап, әлденеше рет өтініш жасауына тура келді. Орыстар тарапының керенаулығы қазақтарды ренжітпеуі үшін 1764 жылы ... бен оның ... 10 ... тиым салынған өңірді бұзып, Семей бекінісіне жақын жерде көшіп жүруге де ... ... ... ... ... онша көп ... жоқ, орыс ... ыдыс-аяқ, керамика, мата, қазан сатты; қазақтар малмен, аң терісімен, мал шаруашылығы өнімдерімен сауда жасады. Сонымен бірге Сібір шебі ... Орта Азия мен ... ... ... ... шекарасында айналым үнемі өсіп отырғандығына қарамастан, XVІІІ ғасырдың 50-70-жылдарында Орта жүз бен Ұлы ... ... ... ... Цин ... болып қала берді.
XVІІІ ғасырдың екінші жартысындағы Сібір шекаралық өкімет орындарының саясатын сипаттай келіп, Орынбор әкімшілігінің саясатына қарағанда оның жалпы ... ... ... әрі ... болғанын атап өтеміз. Әрине мұны Сібір бастықтарының әлдебір ерекше бейбітшілдігі емес, қайта ең алдымен, ... осы ... ... ... ... және ... қауіпті бәсекелес - күшті және агрессияшыл Цин империясының болуы туғызған еді. Кіші ... ... Орта жүз бен Ұлы жүз ... неғұрлым топтасқандығы және әуелі сұлтан, ал сонан соң хан Абылай сынды күшті көсбасшының болуы маңызды зор ... ... - Екі жүз ... ... ... ... жоңғар-қазақ соғысының ең соңғы кезеңі қазақ халқының жадында деген атпен сақталып қалған. Шын мәнінде бұл, ... ... ... ... ... шаң көтерген жорық емес, қайта қалмақтармен соғыс тарихындағы ең соңғы және ірі. ... ... ең ... қан ... ағып, сансыз жан құрбан болған күрес кезеңі еді.
XVІІ ғасырдың орта шенінде Еділде пайда болған қалмақ хандығы бір жарым ғасыр бойы ... ... ... ... Шығыс Еуропаның бүкіл мұсылман қауымдастығына жаулық саясат ... Ол ... ... қуып ... ... ... жерлерінен ығыстырып шығарды, Дағыстан мен Қабардаға шапқыншылықтар жасады, Қырым хандығы мен ... ... ... ... ... ... ... біржола экспансия жолына түскен Ресейдің отряды болды. ... ... - ... ... ... ... да үнемі бұзу шеінде болды. Алайда 1635 жылы Оралда Салқам Жәңгірден күйрей жеңілгеннен ... ... ... тоқтатты, сөйтсе де өзінің күшеюіне қарай, алыстағы Жоңғариямен байланыс орнатылған кезде, олар қайтадан жаугерлік рухын көрсете бастады.
XVІІІ ... орта ... ... Цин ... ... талқандады, Еділ қалмақтары да басылып қалды.
Патша өкіметінің саясатының мәнін ашып беретін бағдарламалық құжаттардың бірінде мынадай көзқарас ... ... ... ... сыртқы саясатының бір көрінісі ғана. Осы тұрғыдан алғанда ол өз ... ... ... ... ... Ал ... орнына оған еш нәрсе берген жоқ.
Қалмақ халқының шығындары мен қайғы-қасіреті күн өткен ... өсе ... оның ... жос ... ұзақ ... бойы ... ... жорықтарда жүрді, Ресейдің барлық соғыстарына қатысты.
Нақ сол кезде халықтың санасына шығысқа, туған Жоңғариясына ... ... ... ... арман ұялады; ойраттар қырып-жойылғаннан кейін ата-бабаларының жері қаңырап, иесіз қалды деген ... ... ... көсбасшылары Убачи және Церен тайшылар тайпаластарын еділ қалмақтарын Жоңғарияға қайтару үшін ұлы көш жасауға үгіттей бастады.
Күнделікті адам ... ... ... жақсы келешектен үміттенген қалмақ халқы 1770 жылдың күзінде ұлы көшке бел байлады.
Көшу 1771 жылдың қаңтарында басталды.
Қалмақтардың негізгі бөлігін құрайтын торғауыттар ... сол ... яғни оның ... ... ... мен ... оң ... алып жатқан еді. Көшу туралы құпия әңгімелер ... ... ... әр ... ... ... сол ... өте бастады, ал қалғандары жасырын белгіні күтті. Алайда 5 ... іс ... ... ... ... ... аяз ... Еділдің мұзы шытынады да, жарықтардан су көтерілді, ... ... 11 198 ... ... өтіп, ұлы көшке қосыла алмай, Ресей шегінде қалуға мәжбүр ... ... дер ... өтіп ... ... саны ... жинақтап алғанда 303909 болатын. Бұл - шамамен 170-180 мың адам. Қарулы күштер де өте көп - 40 мың ... еді. ... көші ... жері ... өтуге тиіс болды, басқа жол болмады.
Еділ қалмақтарының көшіп кеткені туралы хабар алған орыс үкіметі оларды оқ пен ... ... кері ... ... Орыстың өкімет орындары қуғыншылар ұйымдастырғанша, жолындағы жекелеген әскери ... ... тез ... ... ... ... тереңдеп еніп үлгерді. Жайық казактары қауіпті жорықтан бас ... ... ... ... ... жолдан қайтты және мұның бәрі әдейі жасалған әрекеттер еді.
Орасан зор болып ілгерілеген ... ... ... ... ... ... тапап өтіп, Жем өзенінің жағасында аз уақыт аялдады. Олардың ниеті Ырғыз ... өтіп және ... ... жүре ... Жетісу арқылы Жоңғарияның шекарасына шығу екені мәлім болды.
Қалмақтардың жақындап келгенін білген Кіші жүз ханы Нұралы тез арада ... ... ... ... ... ... Жем өзенінің жағасында болды. Убачи жеңіліс тапты және шегініп бара жатып, Нұралыға уақытша бітім туралы хат жолдады, онда өзінің орыстардан ... ... ... ... ... ... ... жасамауды сұрайтынын жазды. Жауап хатында Нұралы қазақ жерінен тайып тұруды, кері ... ... ... қалмақтардың кері қайтуы қиын еді, сондықтан Убачи Нұралы ханның хатына жауап қайтармады. Қалмақ ... ... ... өтіп және ... ... көп ... ... орағыта жүріп, бастапқы жоспар бойынша одан әрі ілгері жылжи берді.
Көктемгі су тасу кезінде қамыстан сал жасап, қашқан ... ... ... ... ... ... малы ... арыды, адамдары да едәуір шаршап-шалдықты. Олардың қазақтарға жасаған зауалы > өз басына түсті. Көштің ... ... ... ... ... ... жоқ ... күн өткен сайын көбейе берді.
Қалмақтар неғұрлым ілгерілеген сайын, қантөгісті қақтығыстар соғұрлым жиелей түсті. Қазақтар көштің жүрісін қырағы қадағалап ... ... ... ... ... қырып, тұтас ауылдарды айдап әкетті, мол олжаға кенелді.
Әрине қалмақ көштерін әлдебір қорғансыз, дәрменсіз тобыр деп ... ... ... ... мен монғолдар заманынан бері көшпелі халықтар жол үстінде өмір ... ... Еділ ... қарулы күштеру, жоғарыда айтылғандай. Жеткілікті дәрежеде қуатты болатын; олар Қырым мен ... ... ... ... ... еді, ұрыс қимылдарын жүргізуден бай тәжірибиесі болды; көшіп бара жатқан қалмақ ұлыстары үшін ең басты қиындық осы орасан ұзақ ... ... ... ... жоқ болуы еді, оның үстіне түпкі мақсатының бағыты қарсыластарына мәлім болатын. ... ... ... ... ортасына дейін, төрт айдай уақыт бойы қалмақтар аялдамастан ілгерілеп, қазақ жасақтарының толассыз шабуылдарын қиындықпен тойтарып отырды. Маусымның аяғына ... олар ... ... ... кесіп өтіп, Балқашқа жақындады, сол жерде Мойынты өзенінің жағасында аялдады.
Сол кезде Абылай хан бастаған қазақтардың көп әскері жауды қоршауға алды. ... ... ... саны елу мың болды, жекелеген жасақтарды Нұралы хан, Әділ сұлтан, Орыс сұлтан ... ... ... ... жау ... ... ... барысында және бір қанатынан соққы беріп келсе, енді олар оны осы арада біржола жойып жіберуді жоспарлады.
Қалыптасқан ... өлім ... ... қалмақ билеушілері елшілер жіберді, олардың ішінде ең беделді жеті адам болды.
Қалмақ елшілері ежелгі дәстүр бойынша хан ордасына белгіленген қашықтықта ... ... ... жаяу ... ... елшілерінің ұсыныстарын талқылау үшін Абылау хан әскери кеңес шақырды. Бізге жеткен үздік-создық мәліметтерге ... ... ... екіге бөлінген. Абылай елшіліктің ұсыныстарын толық қабылдауға бейім болды. Ал қолбасшылардың үлкен тобы шарттың түк керегі жоқ, болып отырған мүмкіндікті ... ... және ... уыста тұрғанда, оларды біржола жойып жіберу керек деп ... ... мен ... қарсы күрестің бір батыры өзінің сөзінде: ,-деді.
Халықтың аңыз-әңгімелерде және кейінгі зерттеулерде Абылай қалмақтардың бай тартуына қызығып, алданып қалды делінеді. Ал ... ... ... ... саясаты әлдеқайда терең болатын.
Тәжірибиелі, сыртқы жауларға қарсы күресте шыныққан қолбасшы, Қазақ ... ... ... данышпан саясатшы Абылай хан Дүрбіт-Ойрат талқандалып, 1755 жылдың көктемінде Жоңғарияға маньчжур-цин басып кіргеннен кейін ежелгі жауын нығайтуға енді оның өзі ... ... Ол ... ... ... ... жіберуге кедергі жасауға тырысты, Қазақ хандығы мен құдыретті ... ... ... ... ... Жоңғар мемлекетін сақтап қалу керек, ол болашақта шығыстағы табиғи қалқан болады деп санады. Егер ол бұрын Жоңғарияны ... бар ... ... жаңа жағдайларда оған барынша көмек көрсетті. Бірақ тоғыз ұрпақ бойы осы ... ... ... ... ... ... пікірімен келіспеді. Кеңес созылып кетті. Үш күндік тыныс жарияланды, оның соңғы күнінде тұтқындар ... ... ... ... болып белгіленді.
Убачи, сірә, әуел бастан-ақ қулық жасаған немесе тыныс алғаннан кейін бәрібір бітім болмайтынын түсінген болуы керек, оқиғаның ... орап ... ... тәулікте,түн ортасында бірі қалмай, бәрі шабуылға шықты. Қараңғы түнді жамылып, аса күшті соққы жасаудың нәтижесінде олар қоршау шеңберін бұзып өтті. ... ... мен ... ... шешімін қалмақ халқын дұрыс жолға шығарды деуге болмайды. Содан бастап келісімге, бітім жасасуға жеткізетін жолдың бәрі тарс ... ... ... кейін 1771 жылдың шілдесінде оқиғаларының тізбегіндегі ең ... ... ... басталды.
Түнгі тұтқиыл шабуылдан есін жиып, таң алдында қазақтар жауынгерлік қатарын қайтадан тәртіпке келтірді. Енді олар мен ... ... ... ... ... ... ... Қазақ жасақтары жауды күндіз-түні өкшелей қуып, оны титықтатып, әскери күштерін біртіндеп жоя берді.
Қалмақтар Балқашты тұщы сулы ... ... ... ... және Іле өзенінің бойымен жоғары барып, Жоңғарияға өтіп ... ... ... ... ... суға ... Шөлден қаталап, сансыз көп шайқастарда алынған жарақаттан қалмақтар азапты ажал ... ... күн ... ... ... ... тек ең табанды, жақсы қаруланған ат төбеліндей адамдар ғана артына будақтаған шаң тұманын қалдырып, Қастек, Қаскелең, Кеген және Нарынқол ... ... зор ... ... жетті.
Мойынтыдағы түнгі қарбаласта қалмақтардан үлкен бір топ бөлініп ... ... ... ... қалған еді. Танжу тайшы басқарған бұл топ Балқаштың солтүстік жағалауын жағалай жүрді, біраз уақытқа дейін оған ... ... бұл ... ... өз жағдайын біршама жақсартып алды. Алайда қазақтар көп ұзамай бұл топқа да жетті, бұл кезде олар ... ... ... ... ... Ілеге жеткен еді. Аяусыз кескілесудің салдарынан қалмақтардың ... бірі ғана ... ... Олар Іленің жоғарғы жағына қарай быт-шыт болып қашып, Қытай шептеріне зорығып әрең жетті.
Бірақ осындай алапат қантөгісті ... ... адам ... ... ... ... ... туған Жоңғариясында ұзақ күткен құшаққа түспей, қайта құлдықтың қамытын киді. Цин әкімшілігі оларды жекелеген ұсақ ауылдарға бөліп жіберіп, өзінің ... деп ... ... ... ... ... ешқашанда жақсылық әкелмейтінін тағы бір рет көрсетті. Жайықтан Жоңғарияға дейінге ұзындығы бірнеше мың шақырымға жететін жолды алты ай бойы ... ... ... ... ... ... соңғы ошағы жойылды. Сонымен қоса, Абылай басшылық еткен ... ... ауыр ... ішкі қайшылықтардан, тақ үшін күрестен әбден әлсіреген Дүрбіт-Ойрат құлады; оның ... ... ... ... ... ... ... біржола жойып тынды. Сөйтіп адам саны бір ... ... ... ... қалмақтары құрып кету шегіне жетті. 1771 жылдың қатты қысында 170-180 мыңдай қалмақ, яғни 31 мың шаңырақ та қырып тасталды, олар да Еділ ... ... ... ... болатын. Бірақ оған небәрі 15-20 мың адам ғана жетті, олардың өзі де ... ... өмір сүре ... еді. ... жазуымен ғана көшудің алғашқы күнінде Еділден өте алмай ... 50-60 мың адам ғана тірі ... ... ... 140 мың адамнан тұратын халқы бар қазіргі автономиялық республиканы құрып отырған нақ солар - бір ... ... ... ... ... ең соңғы тұяқтары.
Ойрат-қалмақтармен сегіз-тоғыз ұрпақ бойы жүргізілген өткендегі соғыстар ғана емес, сонымен қатар барысындағы ... ... өзі де ... ... ... көп қасірет әкеліп, шығындарға ұшыратты. Мыңдаған жауынгерлер ерлікпен қаза ... ... ... орны ... екі құрбанды ерекше атап өткен жөн. Мәселен, , дәлірек айтқанда, қанға бөктірген жорықтағы шайқастардың бірінде XVІІІ ғасырдағы аса көрнекті ... ... ... ... соғысында көптеген жеңістердің ұйымдастырушысы, мань-чжур-қытайларға да қарсы жанқиярлықпен күрескен Жаңатай ... қаза ... ... ... естірткенде, ол: > - деп, еңкілдеп жылапты деседі. Жоңғарлардың қалдықтарының ... ... ... ... қуып ... тағы бір ... ... - Баян жеңіспен қайтып келе жатты, бірақ тура жол үстінде ол кенеттен келген аурудан қайтыс ... Оның ... ... Шоқан Уәлихановтың туындылары мен Мағжан Жұмабаевтың дастанынан белгілі.
Қасиетті есімдер Абылай дәуірінің нақты тарихи құжаттарында аталатын, халықтың ауызша шығармаларының ... ... ... ... ... ... ... қалады. Бұлар - XVІІІ ғасырдың үшінші ширегінде Дүрбіт-Ойратты талқандаған, Маньчжур-Цин империясына қарсы қаһармандықпен шайқасқан, торғауыттардың тас-талқанын шығарған, үздісіз ... ... ... ... Алаш рухын қайта тірілтіп, үш жүзді басқару тізгінін Абылай ханның қолына ұстатқан, аты аңызға айналған ең үздік қолбасшылар , ... ... ... Мүйізді Өтеген, Нұралы хан, Әбілпейіз сұлтан, Қанжығалы Бөгенбай, Ералы сұлтан, Әділ сұлтан, Орыс сұлтан, Жаңатай, ... ... ... ... ... ... наурызбай, Ақтамберді, Жәпек, Бердіқожа, Тілеуке, Сағымбай, Құлеке, Жауғаш, Дат, Көкжарлы Барапқ, Құлашбек, Тұрсынбай, Нарбота, Қожаберген... Олардан ... ... ... ... Елшібек, Сары, Сәңкібай, мамыт, Молдыбай, Таңсық, Оразымбет, Деріпсәлі, Райымбек, Шынғожа, Айбас, Жаназар ... ... ... ұлы ... даналығы, жанқиярлығы, төккен қаны қазақ тарихын бұрынғы арнасына ... ... ... ... оның ... ... ... Ғасырдың бас кезінде өмір сүруінің өзі екіталай болған Қазақ мемлекеті XVІІІ ... орта ... ... ... ... ... ... жолымен жүріп, екі жүз жылдық соғысты жеңіспен аяқтады, ал одан ... де тағы бір, ... ... ... ... төтеп берді. Абылай бұл дүниеден өткен кезде, оның ордасы болашақтағы тарихи буырқаныстарға қарсы тұрып, келер ұрпақтарға лайықты эстафета бере алатындай ... ... ... ... халқының Жоңғар басқыншылығына қарсы күрестегі жеңісінің тарихи маңызы
Қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы күресі ... ... ... үшін зор ... ... ... ... қарсы күрестің саяси маңызын қарастыра келіп, бірнеше қырын атап өту қажет. ... ... ... ... ... ... зор жойылып кету қауіпі төнгеніне қарамастан, өзінің бүкіл дерлік ... өз ... ... қала ... бұл өз ... қазақ иеліктерінің Цин империясына тәуелсіздігін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Жоңғариядағы көтерілісті тұншықтырған соң, Цин ... 1758 жылы ... ... ... ... ... кірісті.
Осы жағдайларда іс жүзінде бүкіл қазақ халқының ханы деп ... ... ... ... ... ... ресми түрде Ресейдің бодандығында болғанымен, сыртқы саяси акцияларда ол егемендігін сақтап қалды. Жекелеген қазақ билеушілерімен және Цин ... ... ... ... ... елшілік байланыстар шеңберінен шықпады. Сондықтан да 1757 жылы Цянь-лун қазақ қоныстары цин ... ... ... ... ... ... ал билеушілерінің өздері және ең алдымен Абылай хан империяның бодандары емес деп мойындады.Күрделі әскери-саяси жағдай Жетісу мен Шығыс Алтайдағы ... ... ... ... ... ... ... Абылайды, Әбілмәмбетті, Әбілпейізді маньчжур сарайымен елшілік қатынастар жасауға және белгілі бір дәрежеде Цин империясының ... ... ... тануға итермеледі. Қазақ билеушілерімен дипломатиялық әдепті сақтауға Циндік Қытайдың өз әскерлерін ... және ... ... ... қиыншылық көруі айқын себеп болды. Сондықтан да айтарлықтай қатынастар жасалып отырды. Дипломатиялық байланыстардың маңызы кем түспейтін тағы бір бөлігі ... ... ... ... ... экономикалық және саяси қатынастарын тежеу үшін оларды өз жағына тартқысы келді. Сонымен бірге циндер ... ... ... қою ... ... ... қатынастарының үнемі тарыла беруіне, ал соның ізімен саяси қатынастардың да тарылуына әкеп соқты. Қазақстан мен Қытайдың саяси ... Орта жүз ... ... рөл ... ал бұл ... ... саяси маңызды шекаралық аудандары еді.
Қазақ халқының жоңғар ... ... ... ... жағы орасан зор дәрежеде қазақ мемлекеттілігінің сақталуымен ғана емес, сонымен қатар Қазақстанның батыс дамуы улгілеріне шығуымен де қалыптасты. ... мен ... ... ал сол ... Еуропалық елдермен де қатынастар ұзақ уақыт бойы үздік-создық өзара қатынастардан қалыптасты (елшіліктер алмасу, бір-бірін білісу және т.б.). Қазақстанды қосып алу ... ... ... отарлау сипатында болды, бірақ сонымен бірге белгілі бір дәрежеде халықтар жақындаса бастады, сөйтіп отаршылдық езгі неғұрлым күшейген сайын, ... ... ... ... ... және оның ... ... жақындасу нүктесін табуға соғұрлым көбірек ұмтылды. Орталық Азияда аса ірі екі этностың қатар өмір ... ... ... алайда Қазақстанның полиэтникалық халқы екі ғасырдан астам уақыт бойы ... Ал ... XVІІІ ... екінші жартысындағы өзара сауда қатынастарына үлкен үлес берілді. Қазақ иеліктері мен Ресей арасындағы сауда біртіндеп ұлғая түсті.
1743 жылы ... ... ... ... өзара сауда қатынастарының маңызды мекеніне айналды. Айырбас сарайында белсенді сауда жүргізілді, онда 1747 жылы ... саны 131 ... ... ... жүргізілген Сейіт слободасы ірі сауда орталығына айналды. Императрица Елизаветаның жарлығында сауда жүргізудің регламенті белгіленді. 1760 жылы Сейіт слободасында үй саны - 300 және ... ... саны - 1158 жан ... ... халқы татарлар еді, олар Қазақстанмен және Орта Азия мемлекеттерімен ... ... ... ... шоғырланған басқа бір орын Айырбас сарайы болды, онда XVІІІ ғасырдың екінші жартысында 344 дүкен мен 148 ... ... ... көпестерге жалға берілді. Айырбас сарайымен бірге Орынбор шекаралық кедені құрылды, жаздыгүні Айырбас сарайына ... ... ... 1000 ... түйе келіп тұрды. Жылқы, иленбеген тері, бұхара шапандары, кілемдер, кептірілген жемістер және т.б. көп мөлшерде сатылды. ... 1754 ... ... деген пәрмен берілді. Сауданың өсуін мына цифрлар дәлелдейді; 1738 жылы баж 547 сом болды, ал 28000 сомға тауар өткізілді. 1749 жылы баж - 44188 сом ... яғни 900000 ... ... ... 1751 ... баж - 85123 сом, ал өткізілген тауарлар - 1,7 млн сом; 12 жыл ... 8 млн ... ... сатылды. Тауар айналымын мынадай цифрлармен көрсетілді.
Жылдар
Айналымдағы барлық тауарлар (күміс,сом есебімен)
Түскен баж (күміс,сом)
Азиялық тауарлардың барлығы
1745-1754
4 431 147
324 192
55 090 ... 259 ... ... ... 313 ... 894
111 365
XVІІІ ғасырда қазақтар Орынборда, Троицкіде, Гурьевте, ямышевскіде, Семейде, Петропавлда, Омбыда, Өскеменде және Үй, Ертіс, Новоишим шептері бойындағы ... де ... мен ... ... сауда жүргізді. XVІІІ ғасырдың аяғына қарай қазақтар Орынбордың бір ... ғана ... 200 000-ға ... қой ... ... ... ... тоқыма өндірісінің тауарлары әкелінді. Ресейден бидай және бидай ұны, қарабидай және қарабидай ұны түрінде астық ... ... ... бұл ... ... ... қосуға болады. Ресей шойын, темір және мыс қазандар, тағандар, ... ... ... ... қайшы және т.б. сияқты тауарларды бірден-бір әкелуші болды. ... ... ... ... темір қаңылтыр, орама қалайы, мыс қаңылтыр және басқа да бірсыпыра тауарлар алып ... ... ... ұсақ ... ... етті, атап айтқанда, Орал казак әскерінің казактары ірі сауда операцияларын ... Бұл ... ... ... тең емес айырбас ретінде жүргізілді. Бұған М.П. Вяткин мынадай мысалдар келтіреді: . Мұндай айырбас жағдайында салмағы 1 пұт, ... 10-12 ... ... ... ақшаға аударғанда 50 сомға жуық тұрды, ал ол Ірбіт ( Иркутск) жәрмеңкесінде 2 сом 70 тиынға сатылатын. ... ... ... беру ... ... ... сауда саясатын қалыптастыру аса маңызды бөлікке айналды. Бұл арада Орта Азиялық көпестердің делдалдық саудасы зор рөл атқарғанын ескеру керек. Қазақ ... ... ... ... Қоқаннан сауда керуендері келіп тұрды. Өз кезегінде, бұл ... ... ... ... ... ... Мысалы, XVІІІ ғасырдың 50-жылдарында Нұралы ханның нағашысы Мырзатай батыр Хиуаға тең ... 160 түйе және 500 ... ... Оның ... 500 қазақ болды, ал олар 40 000 қой сатты. .
Қытаймен сауда кең ... ... Ол ... мен ... ғана ... Бірақ мұнда да қазақтар көпестермен және жай халықпен істес болған жоқ. Мәселе мынада болатын: Жоңғария ... ... Цин ... өз ... азық-түлік пен жем алмай, жібек,атлас, құйма күміс сияқты алуан түрлі тауарлар алатын. Бұл тауарлар мен құйма күмістерді олар қазақтарға малға ... ал ... ... өз ... ... ақшаға сатуға тиіс болды, нақ осы ақша әскерді ұстауға жұмсалатын. Пайданы қамтамасыз ету үшін цин ... ... ... ... ... ... етпеді. Осы себеппен қазақтардың сауда жасау мақсатымен ... ... ... ... ... ... операциясы былайша жүргізілді: қазақтар қытай қаласына мал айдап келісімен, олардың алдынан цин өкімет орындарының өкілі ... да, ... ... алып қоятын. Оның орнына қазақтарға қаладан тауар алып шығып, оны ... ... ... ... ... ... тынатын. Сондықтан алынатын тауарлар жөнінен қазақтар маньчжур әскерлерінің өз үкіметінен не алатындығына толық тәуелді болды. Сондай-ақ мал өткізгенде де ... ... ... ... ... ... Іле және Тарбағатай округтері әскерлерінің қажеттерін ғана негізге алуға тиіс еді. ... ... ... ... ... ... ал сол ... Ресеймен сауда үнемі дами берді.
Тұтас алғанда сауда қазақтар үшін де, Ресей әкімшілігі мен жақын жатқан мемлекеттер үшін де өте ... ... ... Алайда өзара қатынастардың реттелмегендігі оның дамуына зор кедергі жасады. Сөйтіп ол сауда үшін өте қиын тауарды иеліктен айыру нысанына әкеп ... ... бір ... ... ... ... ... ру иелері тауарларға көп салық салды. Оның үстіне, бүкіл сауда көбінесе қандай да ... ... ... ... ал ... мен ... кем ... кең таралған құбылыс болатын. Осыған қарамастан, Қазақстан мен ... Орта Азия ... және ... ... ... өзара сауда қатынастары кеңейе берді. Бұл елшілер алмасудң көбеюіне, жекелеген аймақтармен, әсіресе ішкі аудандармен бейбіт ... ... көп ... ... ... ... ... жойқын қырғынға ұшырауы Цин империясының шекарасын Қазақстанға өте жақындатып жіберді, сондықтан қазақ билеушілерінің алдында, атап айтқанда, Абылайдың алдында қазақ мемлекеттілігін ... ... ... Сол ... бастап Абылайдың қазақ даласын саяси дербестік негізінде жайғастыру жоспарларын жүзеге асыру жөніндегі нысаналы қызыметі ... ... ... ... қатынастарда шебер тәсілдер қолдана отырып, Абылай өз иеліктеріне империяның әскери ... ... ... ... жоқ, ... ... ... жасап жүрген рубасылардың бетімен кеткенін байқамаған сыңай білдіріп, жаңа ... мен ... ... мүмкіндік бермейді; нақ сол уақытта тұтқындарды ықыласпен алмастырып отырады және империяның ... ... ... бейбіт шаруашылық қызметке жәрдемдеседі. Орта жүздегі ірі билеуші болған Барақ сұлтан Абылайдан үлгі алып, ол да ... ... ... ... ... ... Мәселен, 1745 жылы ол Қазақстан мен Ресей арасында сауда ... өте ... ... ... Ұлы ... ... де ... тигізді. Абылай өзінің Тобыл губернаторы Сухтеленге хатында Ұлы жүз қазақтарын - уйсін ру бірлестігін ... ... ... ... ... ... ... көрінеді (1745 жылғы желтоқсан).
Абылай ханның ішкі өмірдегі маңызды әрекеттері арасынан оның жеке ұлан - ... ... атап өту ... Хандарда жеке күзет, оларға адал әскер әрқашан да ... ... ... ... оның саны өте көп болды, сөйтіп ХІХ ғасырдың өзінде-ақ құжаттарда төлеңгіттердің тұтас руы атап өтіледі. Бұл ... ... ... ... бір ... ... ... ханның қатысуымен қазақ жасақтары тұрақты әскер сипатын алды, Орта жүз бен Кіші жүздің әр түрлі руларынан шыққан қолбасшылар ... ... ... ... ... ... Баян, Есет, Наурызбай, Жәнібек сынды батырлар 10 000 жауынгерге дейін жететін ірі құрамаларды басқарып жүрді. Батыр институнының өзі әскери ... ... ... түрде айналысатын адам саны көп жасақтарды қамти бастады. Мұны ... ... ... ... ... ол ... белігілі бір саяси қайраткерге әскери күзет ретінде батырлар еріп жүретін болған, ал олардың ең беделділері саяси өкіл міндетін атқарған. Мәселен, ... ... ... ... ... пункітін ашу туралы қытайлықтармен келіссөзді Қабанбай батыр жүргізгені атап өтіледі. Ресей өкімет орындарымен саяси келіссөздерді Жәнібек тарханның жүргізгені жиі кездеседі. ... ... ... ... ... ... және басқа да көптеген батырлары сияқты көрнекті қайраткерлері де маңызды саяси келіссөздер жүргізген.
Қазақстанның оңтүстік шептері де біртұтас мемлекеттің құрамдас бөлігі ... ... ... ... 1762 жылы ол ... ... ... және сол арқылы Ұлы жүз рулары мен қоңыраттардың ескі замандардан бері қазақтардың жері болып келген Сыр өңірі ... ... ... ... 1765 жылы ол Қоқанға жорық жасап, Ташкентте бір жыл ... Сол ... ол ... ... ... ... ... қарсы жорыққа шықты және онда 1770 жылы ... ... ... ... ... ... ал тұтқынға түскендерін ол Көкшетау жеріне қоныстандырды. Бүкіл дерлік Жетісуды басып ... ... ... ... ... ... қарсы қимылдар аумақты шамамен Қазақстан мен Қырғызстанның қазіргі шекарасы бойынша, яғни өздерінің ежелгі жерлері бойынша межелеумен ... Орта ... ... ... ... қазақтардың ежелгі жерлерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету принципін мүлтіксіз ұстанды, ал оның қолданған шаралары сол бір мейірімсіз де қатаң ... ... тән ... ... ... Жетісу Ұлы жүз рулары қоныстанған жерге айналды, ал олардың ата бабалары ерте кезден осы өлкені мекендеп келген еді. Абылайдың ... ... ... қол ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Байланыс арналарының және хабарлаудың шығу орнының статистикалық қасиеттерінің сәйкес келуі7 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
XV-XVIIIғғ. Қазақтардың дәстүрлі мәдениеті9 бет
XVI ғ. Мухаммед Шайбани ханның Қазақ хандығына қарсы жорықтары56 бет
Xvii ғасырдың екінші жартысы мен xviii ғасырдың аралығындағы қазақ қоғамындағы саяси-әлеуметтік хал-ахуал жайлы56 бет
XVІІ ғасырдың екінші жартысы мен XVІІІ ғасырдың аралығындағы қазақ қоғамындағы саяси-әлеуметтік хал-ахуал16 бет
XV—ХVIII ғасырлардағы қазақ әдебиеті12 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
«ХVIII-ХХІ ғ. Қазақстандағы кәрістердің тарихы, әлеуметтік және құқықтық мәртебесі»9 бет
Агроөнеркәсіптік интеграцияның қазіргі ахуалы мен жетілдіру жолдары68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь