Асханалық қызылша

Мазмұны

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

2. Негізгі бөлім.
2.1 Асханалық қызылшаның халық шаруашылық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2.2 Ботаникалық . морфологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2.3 Биологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
2.4 Тұқымдыққа өсіру технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
2.5 Сұрыптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

4. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
Кіріспе

Көкөніс және жеміс шаруашылығы еліміздің ауыл шаруашылығы өндірісінің маңызды салаларына жатады. Бұл – өсімдік шаруашылығының ерекше мамандандырылған және қарқындатылған салалары. Дәрумендердің, минералды және хош иісті заттардың, көмірсулардың және органикалық заттардың көзі болып саналатын көкөністер мен жеміс өсімдіктерінің өнімдерін өндіруде ауыл шаруашылығын одан әрі дамыту және мемлекет тарапынан қолдау табуының маңызы өте зор.
Осыған байланысты Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев 2012 жылғы 14 желтоқсандағы ««Қазақстан - 2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты жолдауында мынадай міндеттер қойған болатын:
«...Алтыншыдан, ауыл шаруашылығын, әсіресе, ауыл шаруашылығы өніміне өсіп отырған жаһандық сұраныс жағдайында ауқымды жаңғырту қажет.
Әлемдік азық-түлік нарығының көшбасшысы болу және ауыл шаруашылығы өндірісін арттыру үшін бізге мыналар қажет:
-Егістік алаңын ұлғайту. Мұндай мүмкіндік барлық елдерде бірдей жоқ екенін атап өтемін.
-Егістік түсімін, ең алдымен жаңа технологиялар енгізу есебінен елеулі көтеру қажет.
-Біз әлемдік деңгейдегі мал шаруашылығы жемшөп базасын құру үшін үлкен әлеуетке иеміз.
-Біз экологиялылыққа баса назар аудара отырып, ұлттық бәсекеге қабілетті
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Н. Г. Щепетков, М. Ә. Ысқақов «Жеміс - көкөніс шаруашылығы», 446-465 б, Алматы, 2011ж.
2. А. Ө. Өтешқалиев «Көкөніс өсіру технологиясы», 130-143 б, Алматы, 2008ж.
3. Н. Г. Щепетков, Б. Өзбеков, М. Ә. Ысқақов «Көкөніс шаруашылығы», 294-299 б, Астана, 1998ж.
4. «Жаршы» ғылыми сараптамалық журналы, №3, 87-88 б, Алматы, 2013ж.
5. «Жаршы» ғылыми сараптамалық журналы, №4, 46-47 б, Алматы, 2013ж.
6. І. Әбуғалиев, М. Қожақметов «Көшетсіз қызылша тұқымын өндірудің технологиясы», Алматы, 1992ж.
7. Ғаламтор желісі, www.Massaget.kz сайты.
8. Ғаламтор желісі, www.akorda.kz сайты.
9. Суреттер ғаламтор желісінен алынды.
        
        Мазмұны
1. Кіріспе .................................................................................................................3
2. Негізгі бөлім.
2.1 Асханалық қызылшаның халық шаруашылық маңызы................................4
2.2 Ботаникалық - ... ... ... ... Тұқымдыққа өсіру технологиясы.....................................................................9
2.5 Сұрыптары.......................................................................................................14
3. Қорытынды........................................................................................................16
4. Пайдаланылған әдебиеттер ... және ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірісінің маңызды салаларына жатады. Бұл - өсімдік шаруашылығының ерекше мамандандырылған және ... ... ... ... және хош ... ... көмірсулардың және органикалық заттардың көзі болып саналатын көкөністер мен жеміс өсімдіктерінің ... ... ауыл ... одан әрі ... және ... ... қолдау табуының маңызы өте зор.
Осыған байланысты Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев 2012 жылғы 14 ... атты ... ... міндеттер қойған болатын:

3
+ Асханалық қызылшаның халық шаруашылық маңызы
Асханалық қызылшаның құрамында көмірсулары, минералды тұздар, органикалық қышқылдар және ... мол. Оның ... 10-12 % ... ... ... ... 20-30 мг ... С дәрумені, 100 г шикі затқа шаққанда 10-12 мг дейін В1 (тиамин), сондай-ақ В6, В2, РР, Р ... ... және ... қышқылдары бар. Қызылшадағы Р дәруменінің болуы, оның емдік қасиетін арттыра түседі.
Көне заманның ұлы дәрігері Гиппократ қызылшаны әмбебап емдік өсімдік деп ... ... ... мен бетаин қан қысымының төмендеуіне, май алмасуының жақсаруына мүмкіндік туғызады, атеросклероздың алдын ... ... ... жүйесінің, бауырдың жұмысына әлдендіргіш әсер ететіні ертеден-ақ белгілі. [1]
Қызылшаның құрамында 50%-дан астам натрий және тек қана 5% ... ... Бұл ... азықты қолдану салдарынан қан тамырларында жинақталған қымыздық ... ... ... ... ... Қызылшадағы кальцийдің құрамы организмдегі торшалардың ортақ қоректенуі қамтамасыз етеді, ал хлор құрамы лимфалардың қызметіне жағдай жасайтын, ... ... өт ... ... ... ... ... [4]
Асханалық қызылшаны тамаққа негізінен жас күйінде пайдаланады. Көктемде жас жапырақтарын және жапырақ кесінділерін салаттық ас және ... ... ... тамақ, ал жазда, күзде және қыс кезеңдерінде ... ... мен ... ... ... ... пайдаланады. [1]
Жинап алған бойда пісірген қызылшаның емдік қасиеті бар. Ол жасы ұлғайған, гипертониямен және бауыры ауыратын, іші ... ... ... ... көп қайнатуды қажет етеді. (2 -- 3 ... оны тез ... үшін 1 ... ... ... ... суын ... де, 10 минут үстіне суық су ағызып қояды.
Ал салат немесе винегрет жасау ... оны ... ... суық ... ... ... қайнатады. Қайнатқан кезде қызыл түсін жоймас үшін суға құмшекер салуға болады (2 л суға 0,5 шай ... асқа ... ... ... бен ... пайдалы әсер етеді. Бұл оның құрамындағы кальцийдің арқасында болады, оның жетіспеушілігі тісжегіге, мешел ауруына, сүйек кеуектенуіне және балалар бойы ... ... ... ... ... ... ... шаршағанды басады, қаназдықтың алдын алады, қатерлі ісіктен қорғайды.
Әсіресе, қызылша шырынының пайдасы ұлан ... ... ... бәріміздің күрделі мәселеміз саналатын баспа ауруын (ангина)
4
емдеуге болады. Ол үшін бір ... ... ... бір ас ... балды қосыңыз да, дайын болған қоспамен күніне алты рет тамағыңызды шайыңыз.
Қызылша шырыны өт жолдары мен ... ... ... емдейді. Асқынып кеткен жаралар мен өзге де қабынған теріні таңып тастауға болады. [7]
+ Ботаникалық - ... ... ... - ... ... - Beta vulgaris L. - екі жылдық ... ... ... ... дамыған, кіндік тамыры 2,7 м, ал бүйірлік тамырлары 2 метрге дейін бойлайды. Жапырақтары сағақты, жалпақ, үшбұрышты немесе ұзынша келген, ... ... ... қарай жапырақтарының түсі әр түрлі деңгейдегі көк реңді жасыл ... ... ... ... ... ... дейін өзгереді.
Екінші жылы қалыптасатын тұқымдық өркендері ірі болады, суармалы жерде биіктігі 1,5 м жетеді. Гүл ... ... ... ... орналасқан, жемістері тұтасып, шоғырмақ деп атайтын жеміс шоғырын құрастырады. Әр шоғырмақта 3-5 тұқым болады. ... ... ... ... 237 ... бір тұқымдысы шығарылған. Оны өндіріске енгізу, қымбатқа ... ... ... бас ... ... берер еді.
Қызылша бастан, мойыннан және өзіндік тамырдан тұрады. Бас - өсімдік жарнағының жоғарғы бөлігі ... - ... өте ... ... ... қолтықтық бүршіктері бар жапырақ дегелегі дамиды. Мойын - тамыржемісінің ортаңғы бөлігі. Ол тұқым жарнақтың ... ... ... ... ... ... ... тамыр жемісінің негізгі массасы тұқым жарнақтың төменгі бөлігінен қалыптасады.
Қызылшаның алғашқыда жіңішке кіндікті ұршық тәрізді тамыр пайда болады. Бір-екі жапырақ ... ... ... ... ... ... Оның ... нәтижесінде алғашқы қабығы жыртылады. Ол солып, тамыржемісінің сыртында құрғақ қабыршақ құрайды. Міне осылай тамырже-
5
місінің дегені жүреді. ... ... тым жиі ... болса, тамыржемісінің ұзарып кетуіне, кейіннен пішінінің өзгеруіне, дөрекіленуіне және ... ... дами ... ...
Қызылша дақылы өсіп өну кезеңінде басқа да тамыржемістері ... ... ... ... ... біріншісі: көктеуі, тұқымдары егіліп топырақ бетіне тұқым ... ... ... жапырақтары шыға бастайды. Тұқым жарнағының үлкенді кішілігі, ұзынды қысқалығы сорттарына байланысты, осыларды көпжылдық зерттеудің қорытындысында тұқымдар жарнақтары толық өсіп жетілгенде бір ... ... ... 1,1-1,3 см6 ені 0,7-1,2 ... жетеді. Түстерінің әр түрлі болуы егістік топырақтың ... ... ... ... ... тақтасының түстері қаныққан жасыл түсті болады. Егер де құнарсыз топырақ болатын болса, ... ... боз ... ... ... ... ... нағыз жапырағының өсуіне байланысты бір негізгі кіндік тамыр өсе бастайды, бұның ұзындығы 14-17 см, ... ... ... ұсақ ... ... ... ... қарағанда 4-6 см қысқа. Қосалқы тамырлардың сыртында да бірнеше майда ұсақ тамырлар шығып ... ... ... ... қарай өседі. Осыдан кейінгі жалғас өтетін кезең жапырақтану.
Жапырақтану кезеңі. Асханалық қызылша да басқа тамыржемістілер ... ... ... ... ... ... толық дамып өскесін, алғашқы нағыз жапырақтары көктеп шығады. Негізі жапырақтары қалың жиекті, ... ал осы ... ... ... анық ... ... егіліп көктеп шыққан негізі жапырақ біртіндеп шығады. Алғашқыда ... ... ... ... ... ... шығып, белгілі бір табиғи заңдылық бойынша өседі. Бірінші жапырақ тақтасының ұзындығы 4-6 см болғанда, екінші жапырақ, бұның ұзындығы см ... ... ... ... ұзындығы 3-4 см жеткенде, үшінші, төртінші жапырақтар шығып өсе береді. Жаңадан жапырақтар ... ... ... ... ... өсуін тоқтатпай, үлкейіп, ұзындығы
6
мен енділігі өседі. Үлкейген жапырақтарының ортасы көтеріңкі болғанмен,
иіліп, жайылып өседі. Осыдан ... ... ... заттардың жиналуы артып, толысып, домалақ, сопақ пішінді, қоңыр немесе қоңыр күлгін түсті т ... ... Осы өсіп келе ... ... ... ... тамырларының ұзындығы 18-21 см, жуандауы 0,6-1,2 см ге жетеді. Осы заңдылықпен осылайша өскен ... 45-94 см ге ... ал ... ... 7-9 ... ... ... көбейе береді. Осыдан кейін тамыржемістері тағамға пайдалануға дейінгі кезеңдерде толысып, үлкейіп жетілуіне жапырақтар үлкен әсерін тигізеді.
Күзде жиналып алынған ... ... ... көктемде отырғызылып өсірілгеннен кейін сабақтану кезеңі басталады.
Сабақтану кезеңі. Қызылшаның тамыржемістері отырғызылғаннан күтіп баптаудың ... ... бас ... ... жаңа ... жетіле бастайды. Бір түптен оннан артық жапырақтар шығады. ... 4-5 ... ... ... ... 6-9 жапырақтары шығады. Бұл жапырақтар тамыржемістерінің сыртындағы ... ... ... ұсақ ... бұрын көктеп, жасыл көк түсті түрде өседі. Осы жапырақтардың көктеуі 15 тәулік өткенде 9 жапырақтың ... ... ... 5-6 см, ені 2-3 см - ге ... ... ... ұзындығы 1,5-2,5 см, жуандығы 3-5 см-ден артық өсе алмайды. Жапырақтарының шеттері кедір бұдыр, ал кейбір сорттардікі ... ... ... ... жапырақтар өсіп шыққаннан кейін осылардың арасынан сабақтар шығып, өсе бастайды. Осы кезеңнен сабақтану басталады.
Сабақтары ... ... ... ... да ... Бұл кезеңнің өсуіне 19-28 тәулік кетеді. Сабақтардың ұшынан гүлшоғыр түйіндері қалыптасқанда сабақтанудың аяқталғаны байқалады. Егістіктегі отырғызылған тамыржемістерінің бір ... 10 ... ... ... бұл - ... ... егер де 90-100 пайыз сабақтар шықса, аяқталғанын көрсетеді.
Гүлдену кезеңі. Мұнан кейінгі кезеңдерде гүл түйірлерінің пайда болуымен гүлдену, ... ... ... ... ... ... біріне бірі жабысқан кедір бұдыр, бұрыш бұрыш, боз сұр, солғын қоңырлау түсті тұқымдық дәндерін ... өмір ... ... тамыржемісінің басынан 26 - ға дейін қосымша сабақтар шығады. Осылардың жоғарғы ұшында шашақталған гүл шоғырлары пайда болады, бұлар ... ... ... ... ... Бір ... 2-4-ке дейін гүлдері үлпілдеп желбіреп тұрады. Осын-
7
дай 1-5 - ке дейін аталық өсіп жетіледі. Қызылша тұқымдық жемісі жиналып, ... ... ... 2-4 - ке ... біріккен түрде тұқымдары өсіп жетіледі. 1000 тұқымның салмағы 10-20 грамм. Мұнан көктеп шыққан тұқым өскіндері ... ... ... ... бір күшті жақсысын қалдырып, артықтарын ептеп қалған өскінді ... ... ... ... ... ... ... сұрпынан бір тұқымды түрін шығарды. Бұл сорттың тұқымдары жан жаққа таралып егілуде.
Асханалық қызылша тұқымдары егістік топыраққа егіліп, ... ... ... ... 80-90 ... кейін тамыржемістерін тағамға пайдалануға болады. Тамыржемістерінің диаметрі 9-18 см-ге жетеді. Осы ... бір ... 10-17 ... ... ... ... ... 16-20 см, ені 9-12 см жетеді. Жапырақ сабақтарының ұзындығы 18-25 см, ... 4-5 см. ... ... ... 3-4 ке ... қыры ... ішкі жағы ойыс ... Жапырақтар сабақтарына мықтылық қысиет береді.
Шаруашылықта қызылша өсімдігі, ... ... ... мен ... өсуі ... ... ... толысып, өнімділігін арттырып жоғарылатудың кепілі.
Қызылшаның анатомиясы. Қоректік заттар ... ... ... және ... ... алмасып отырады. Паренхима мен сүрек сақиналарының арасында екінші түзгіш ұлпа (камбий) қабаты орналасқан, ол ... осы ... ... ... ... әсіресе қоректік алаңы көбірек болғанда және топырақта ылғал ... ... ... Бұл тамыржемістердің сапасын төмендететін ақ сақиналардың пайда болуына әкеледі. ... ... ... -деп ... ... Н. А. ... атап көрсетті. [6]
Жылуға қатынасы. Тамыржемістілердің ішінде асханалық қызылша - ең жылу сүйгіші. Оның тұқымы 6-8°C-да өне бастайды, ал ... ... ... -11°C. Өскіндері 2-3°C бозқыраудан зақым шегеді, бірақ ересек өсімдіктері өткінші 3-4°С ... ... ... ... ... - ұзақ ... өсімдігі. Жылу жеткілікті болған жағдайда жемістенуі мен гүлденуі тездетіледі. Қысқа күнгі жоғарғы жылылықтарда тұқымдық ... ... ... және тұқымданбай да қалады.Күн сәулесінің жеткіліксіздігі өнімді төмендетіп қа-
8
на қоймайды, сонымен бірге тамыр жемісінің химиялық құрамын нашарлатады. Оны ... ... ... ... ... ... нәтиже бермейді.
Ылғалдыққа қатынасы. Тығыз қабықты қызылша тұқымы өне ... ... ... өсу ... ... ... мол болғанын (ТТСС-60-75%) қажет етеді. Сонымен бірге су молшылығы нашар аэрациямен қосарланса, қызылша оған шыдамайды. Тұқымдарының өнгіштігіне, көктеуінің тездетілуіне және ... ... ... ... ... кері ... ... Жапырақтарының жақсы өсіп жетілген кезеңдерінде уақытша ылғалдың жетіспеуіне шыдайды.
Қоректік тыңайтқыштарға қатынасы. Өнімдерінің жоғарылауына және сапалылығына, сақталғыштығына ... ... ауа ... ... ... мен ... төзімділігін арттырып жақсартуға тыңайтқыштардың тиімді әсерлері көп. Өсіп өну кезеңдерінде азот пен калийге талабы өте жоғпры. Бастапқы өсу кезеңінде азотты, ... ... ... өсіп өну ... ... ... ... қажет етеді. [1;2]
агрохимия зертханасының тәжірибе стационарында асханалық қызылшамен 3 танапты ... ... ... ауыспалы егістігінде зерттеулер жүргізілді. Тыңайтқышсыз нұсқада қоректік заттардың жетіспеушілігінен қызылша өсімдігі әлсіз дамыса, ... ... ... ... ... қарқынды дамуына оң әсер етті.
Тәжірибе нұсқалары (NPK)
Өсімдік-тің жалпы массасы, г
Жапырақ (сабақшасы-мен) ... ... ... ... ... саны, дана
Жапырақтар ауданы, см[2]
Тамыржемістің ұзындығы, см
Тамыржемістің диаметрі, см
Тамыржеміс масса-
сы, г
N0P0K0
435
187
39
12,0
294
9,3
8,6
248
N1P1K1
498
213
44
12,5
325
9,8
9,0
285
N2P2K2
554
248
47
14,2
370
10,5
9,8
306
N3P3K3
640
310
48
15,0
392
11,0
10,7
330
Асханалық қызылшаның бақылаудағы ... 24,4 т/га ... ... ... 30,5-41,6 т/га өнім алынуын қамтамасыз етеді. Қосымша түсім ... ... ... ... ... ... - ... тозаңданатын өсімдік. Оның барлық сұрыптары өзара жеңіл будандасады, сондықтан сұрып таза болуы үшін кеңістіктегі оқшаулау 2000 м кем ... ... ... ... Ең ... жақсы топырақтары құнарлы, борпылдақ, егістіктіңтерең қыртысында, саздақ топырақтарда жақсы сапалы
9
өнім береді. ... ... ... ... ... ... қышқылдығы немесе бейтарабынан аспағанда жақсы өсіп өнеді. Қышқылдығы жоғары топырақтарда жас өскіндері тамыршірікпен зақымданады.
Алғы ... ... ... ... ... ... көпжылдық шөптер, қияр, ерте пісетін орамижапырақ, ерте пісетін картоп, пияз, қызанақ, бұршақтардан кейін ... ... ... алғы ... неғұрлым көп мал қилары мен қарашіріктер көп енгізілген ... ... ас ... жақсы өніп, сапалы өнімдерін береді.
Топырақты әзірлеу. Сүдігерді 30-32 см тереңдікке жыртады. Жырту көкжиегі саяз болса топырақ тереңдеткішті қолданады. Тыңайтқыш мол ... ... ... өнім ... 100 ц өніммен топырақтан 45 кг азот, 16 кг фосфор және 65 кг калий алып шығады. ... ... ... әр ... ... ... 20-30 т көң, 2-2,5 ц суперфосфат және 1 ц хлорлы калий енгізу ұсынылады. Егер ... ... ... ... ... алдында гектарына 15 тонна қарашірінді, 1,5 ц аммиак селитрасы, 1-1,5 ц суперфосфат және 0,5 хлорлы калий енгізіледі.
Ерте ... ... екі ... ... ... ... ... пісіп-жетілген кезінде арамшөптердің өнуіне ықпал жасау үшін 8-10 см тереңдікке культивация жүргізіп, тығыздағыштармен топырақты тығыздайды. Екінші культивацияны 6-7 см ... ... ... 1-2 сағат бұрын жүргізеді.
Арамшөптермен күресу үшін гербицидтер қолданылады. Тұқым сепкенше, тұқыммен бірге немесе өскін пайда болғанша вензарды (1-2 ... ... ... (6-8 ... ... (5-6 л/га) ... ... (қызылшаның 2 нағыз жапырағы кезеңінде) - бурефен ... (4-6 ... Бір ... ... ... ... 2-6 жапырақ кезеңінде набу (1-3 л/га), тарга супер (1-2 ... ... ... (0,8-1,2 ... ... супер 125 (1-2 л/га) қолданылады; көп жылдық астық тұқымдас арамшөптердің биіктігі 10-15 см жеткенде - набу ... (3-5 ... ... супер (2-3 л/га), фюзилад супер 125 (2-4 л/га).
Тұқымдарын егуге дайындау. Асханалық қызылшаның тұқымын себуге дайындаудың бірнеше тәсілі бар: суда және ... ... ... ... ... ... ... фракцияларға (ірі 5-6 мм, орташа 3-4 мм және ұсақ 1,5-2 мм) бөлу, тұқымды оттекпен қанықтыру (барботылау). ... ... ... ... ең қарапайым тәсілі - тұқымның ірі фракциясын бөліп алу, сосын оларды жандандыру. Тұқымды дөңгелекше немесе ұзынша көзі 3,5-4 мм ... ... ал ... үшін ... ... ... 100% тең ... дымқылдандырады. Бірінші дымқылдандыру үймереттің жылытылуын, температурасының жоғарылығын қажет етпейді. Келесі, екінші рет суландырғанда суды 18-20°C-қа дейін ... ... ... да ... ... ... ... екінші күні ғана басталады. Бүкіл суды сіңіргеннен 3-4 ... ... соң ... ... ... ... ... өткеннен кейін төртінші және бесінші үлесін құяды. Дымқылданудың ... ... үш ... ... Осы ... ... ... рет араластырады. Сосын оларды жұқалап төгіп, сусымалы болғанша кептіреді. Себер алдында тамыржегішке қарсы ПУ-16 және ПУ-3 ... ... ... (1 кг тұқымға 8 г ТМТД). Бөріткен ... ... ... ... ... ...
Тұқымды оттекті суда 20 сағат бойы барботылау жақсы нәтиже береді. С.Сейфуллин атындағы Қазақ АТУ-нің деректері бойынша қызылшаның тұқымын барботылау тамыр ... ... жай суда ... ... 11,5 % ...
Тұқымдарды егу. Қызылшаны ерте, сәбізден және пияздан ... ... ... қоры жеткілікті және тұқымның сіңіру тереңдігі 6-8ºС жылынған кезде себеді.
Ерте өнім алу мақсатында, тұқымның күзде ... ... ... қыс ... ... ... суық ... алдында себеді.
Арамшөптен таза танаптарда асханалық қызылшаны таспалы 50+20 және 39+39+56 см сұлбасымен, ал арамшөп ... ... ... 45 см ... ... дұрыс болады. Себу мөлшерін гектарына 6-7 кг дейін төмендетеді. Бұл асханалық қызылшаны сиретусіз өсіруге мүмкіндік ... ... ... тереңдігі 5-6 см. Себу кезінде тұқыммен бірге толық минералды тыңайтқышты (бір ... N15 P15 K20) ... ... жемісінің өнімін арттырады.
Күтіп баптау жұмыстары. Алғашқы ... ... 4-6 ... ... ... қызылша баяу өседі, сондықтан оған осы кезде арамшөптер мен топырақ қабыршағы көп зиян ... ... және ... ... кейін пайда болған қабыршақты, тегіс және шығыршықты ... ... тор ... ... МВН-28М аспалы айналмалы шотпен бұзады. Қабыршақты себу бағытына қиғаштап, құралдың жылжу жылдамдығын сағатына 3 км ... ... ... ... ... ... кейін топырақты ылғи да борпаң күйде және арамшөптен таза ұстау керек. Жаз бойы ... ... ... ... 4-5 рет ... 4-6 см ... ... Одан терең өңдеу тамырды зақымдайды. Топырақ тым ... ... ... ... ... ... болады.
11
Өсу-даму кезеңінде егістікте арамшөпті 2-3 рет қолмен жұлып, кетпендейді, егер өсімдік тым жиі болса, екі жұп жапырақ ... бір ... ... ... 6-8 см қашықтықта болатындай етіп сиретеді. Тым сирек орналасса тамыр ... әрі ірі ... әрі ... ... Дұрысы, тамыр жемістерінің диаметрі 10 см аспағаны.
Жаңбырлатқыш қондырғылармен бірінші суландыруды өскіндер пайда болғаннан ... ... 2 жұп ... ... ... кейін), ал қалғандарын қажет кезінде жүргізеді. Өсу-даму кезеңінде қызылшаны, барлығы 4-5 рет ... ... рет ... ... ... 3-5 жапырақ пайда болғанда (1 ... 1 ц ... ... 1 ц ... және 0,5 ц ... калий) және біріншіден 20-30 тәулік өткен соң (1 га 1-1,5 ц суперфосфат, 0,5 ц хлорлы ... және 0,5 ц ... ... ... және аурулармен күресу. Қазақстанның солтүстігінде қызылшаға ең көп зиянды аурулардан - қызылша ... ... ... - ... бізтұмсық және шалғын көбелегі келтіреді.
Қызылша көгінің тамыржегішімен күресу үшін себер алдында тұқымды ТМТД-мен, тачигаренмен дәрілейді.
Зиянкестермен күресу үшін ... және ... ... ... ... бүргесі мен бізтұмсығына қарсы гектарына 400-600 л жұмыс ... ... ... ... ... (0,5-0,8 л/га) бүркеді. Агротехникалық шаралардың негізгілері - арамшөптерді жою, жоғары сапалы тұқымды себу, ... ... ... ... ... ... өңдеу. Қызылшаға шалғын көбелегі де көп зиян келтіреді. Оның жұлдызқұртына қарсы ФГУП ВНИИХСЗР-ді (0,6-1,2 л/га) бүркеді, ... ... (2 ... дипел (0,5- 1 л/га) биодәрмектерін ... ... және ... ... алдында егістікте сұрыптық анықтау (апробация) жүргізеді. Аналықтарды аязға дейін жинап алады. Жапырақтарын, бүршіктерін зақымдамайтындай етіп бас жағынан 1-1,5 см ... ... Бір ... ... үшін 30-35 мың ... ... ...
Қысқы сақтауға қызылшаны тұрақты суық басталғанша салады. Қызылшаны сақталғыш тамыржемісі ретінде, белсенді желдеткіші бар тұрақ-
12
ты қоймаларда ... 3-3,5 ... ... сақтайды. Өздігінен желдетілетін қоймаларда ені 2 м ... ... 1,5-2 м ... ... ... ... немесе белсенді желдеткіші бар көмбелерде де жақсы ... ... ... сақтағанда қызылшаны ордың шетіне 0,1-0,2 м жеткізбей бос төгеді. Алдымен 0,2 м топырақпен жабады, ... ... - 0,2-0,3 м ... ... ... - 0,3 м ... сақтау кезіндегі температура - 1-3оC жылылық, ауаның салыстырмалы дымқылдығы - 85-90ºC.
1722-85 МҮҚ бойынша асханалық ... ... ... жас, ... ... ластанбаған, зиянкестермен зақымданбаған, бір ботаникалық сұрыптікі, сағағының ұзындығы 2 см аспайтын болуы керек. Еті шырынды, ... ... ... жемісінің диаметрінің ең үлкен көлденең кесіндісі 5-14 см.
Қызылшаның тұқымдығы үшін күзде 1га 5-10 т көң, 1,5-2 ц ... және 1 ц ... ... ал ... ... ... 1,0-1,5 ... аммиак селитрасын және суперфосфат енгізеді. Көктемде, отырғызуға 10-12 тәулік қалғанда, тұқымдықтарды сақтаған жерінен шығарып, сұрыптайды, жартылай бөледі және етінің түсі мен ... ... тән ... оны ... деп ... ... отырғызу тамыр жүйесінің дамуын жеделдетеді және тұқым ... 10-15% ... ... ... ... жадығатты үнемдейді. Тұқымдық тамыржемістерін етінің түсі және ... ... ... алу үшін ... ... - ... да ... Мұндай тамыр жемістерін бүтіндей отырғызады. Тұқымдықтарды солдыруға болмайды, әйтпесе олардың арасынан көптеген пайда болады.
Отырғызатын күні ... ... ... ... соның нәтижесінде олар жасаңданады, тез тамырланады және тұқым өнімін арттырады. Оларды мамырдың бірінші жартысында ВПУ-4 ... ... ... культиваторлармен немесе көшет отырғазатын машиналармен тілінген саңылауларға отырғызады. Қатараралықтарын 70-90 см қояды: бір қатарға жартыкештерді 35-40 см, бүтінін - 50-60 см ... ... Бір ... ... 42 ... ... ... келеді.
Отырғызғанда тамыр жемістерінің бастары топырақ деңгейінен 2-4 см төмен болуы керек. ... ... ... ... ... ал үстінен борпаң топырақпен 2-3 см қалыңдықпен жабады.
Тұқымдықтарды күтіп-баптаған кезде 2-3 рет культивация жүргізіп, кейіннен қолмен қатарындағы арамшөптерді ... ... ... су ... 3-4 рет суландырады. Екі рет үстеп қоректендіреді: ... рет ... өсе ... (1 га 1ц аммиак селитрасы және 1-1,5 ц суперфосфат), екінші рет - ... ... ... (1-1,5 ц ... және 1 ц ... ... ... қызылша бітесімен және шыбынымен зақымданады. Бітемен зақымданған жапырақтар ширатылады, өсімдік өсуін
13
тежейді, ... ... ... шыбыны жұмыртқаларын жапырақтың астыңғы жағына салады. Жұмыртқадан ... ... ... ... астында болады да, оның етін кеміреді. Жапырақтарда ақтаңдақтар пайда болады, егер күшті ... олар ... ... жылына 2-3 рет ұрпақ береді. Біте мен шыбынға қарсы тұқымдықтарды ... (1,2 ... ... (0,5 л/га) ... ... ... бір ... піспейтіндіктен, оларды 2-3 рет жинайды. Өсімдіктерді қол орақпен орып, қырманға апарып, пісіп жетілуі және кептіру үшін атжалдарға ... ... ... ... ... тұқымдары қоңырланғанда, дестелегіштермен жинайды. Машинамен жинағанда тұқым өнімі қолмен жинағанға қарағанда төмен, ... оның ... құны ... ... ... ... немесе қырманда бастырады. Сосын тұқымдарды, алғашқыда ОВС-10, дәнтазалағыш-іріктегіштерде, соңынан (екінші рет) - ... ... ... ... ... ... кептіреді. Олардың қызып кетуіне жол бермейді, өйіткенде ұрықтары опат болады. Кептірілген тұқымдарды 20 келіден өлшеп, қаптарға ... ... ... ... ... ... сұрыптары өсіріледі:
Бордо 237. БО көкөніс дақылдарының селекциясы және тұқым шаруашылығы ҒЗИ-да ... ... ... пісетін, өсінді кезеңі 100-110 тәуліктік сұрып. Жемісінің пішіні домалақ, орташа массасы 238 г. Сақталғыштығы және дәмдік ... ... ... ... ... ... ... топраққа жартылай ене өседі. Тамыржемісінің өнімі - 145-375 ц/га.
Одноростковая. БО көкөніс дақылдарының селекциясы және тұқым шаруашылығы ҒЗИ-да шығарылған. ... ... - 76-83 ... ... ... - 510-780 ц/га, тауарлысы - 470-745 ц/га. Тамыржемісінің орташа массасы - 297-390 г. ... ... ... ... ... ... ... Дәмдік сапасы өте жоғары. Сиретуді қажет етпейді. Себу мөлшері - 10 кг/га. ... 19. ... ... ... және жеміс-көкөніс шаруашылығы ҒЗИ-да шығарылған. Орташа мерзімде пісетін, өсінді кезеңі 103 ... ... ... ... ... жұлынады, оның орташа массасы - 366 г. ... F1 - ... ... ... ... ... - ... пішінді тамыр жемісінің қабығының жұқалығы, пәлектің қызылшаға тән емес ... ... және ... ... ... ... топрақтан кез келген, тіпті ылғалды ауа райында да жеңіл жұлынады және оған топырақ жұқпайды. Тамыржемістері біркелкі, ... ... ... 260-600 г, ұпайы - 4, еті нәзік, сақинасыз. [1]
14
Солтүстік Қазақстан топырақ - ... ... ... ... өсірудегі қажетті көрсеткіштер
Бордо 237 сұрыпы
тұқым
аналық тамыржеміс
отырғызу сұлбасы,
см х ... ... кг; ... ... ... ... массасы, г
18,9
-
өнгіштігі, %
85
-
тұқым тазалығы, %
97
-
жалпы тыңайтқыш
енгізу мөлшері, оның ішінде:
органикалық, т/га
25
8
минералды, ц/га:
N
3,0
2,0
P
5,0
6,0
K
2.5
2,0
15
Қорытынды
Асханалық қызылшаның тамыржемістерінен және жапырақтарынан жасалған әр түрлі тағамдар ... ... ... қабырғаларын нығайтуға, қан қысымын реттеуге, қандағы холестериннің деңгейін төмендетуге, майлардың алмасуын жақсартуға көптеген әсерлерін тигізеді. ... ... ... да ... ... ем болып табылады. Сондықтан бұл дақыл аса маңызды көкөністер қатарынан орын алады. Биологиялық ... және ... ... ... ... ... ... барлық өңірінде кең таралып, тұтынушылар арасында үлкен сұранысқа ие болып отыр. ... жыл ... ... ... 5-7 мың ... алқапта өсіріледі, ал жалпы түсім 110-130 мың ... ... ... ... ... ... ету үшін тек мол өнім алуды ғана көздемеуіміз ... Бұл ... ... ... - ... ... ... өсіру технологиясының экологиялық қауіпсіздігі мен өндірілген өнімдердің экологиялық тазалығын, ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе стационарында жүргізілген зерттеулер нәтижелері - асханалық қызылшаның ... ... ... ... және ... қорғау жүйелеріне, көкөніс ауыспалы егістік түрлеріне байланысты күрт өзгеретінін көрсетті. Қолайлы өсіру жағдайлары асханалық қызылшаның түсімділігін арттырып, экологиялық таза өнім ... ... ...
Аталған нәтижелерге қол жеткізу ұйымдастырылған дұрыс агротехникалық шаралар, минералды тыңайтқыштар мен пестицидтерді қолданумен қатар, тұқым сапасына да ... ... ... ... ... себуге арналған тұқым мемлекеттік стандарттарға сай болуы ... ... ... ... ... жергілікті шарттарға сәйкес белгілі аудандастырылған сұрыптарға селекцялық-тұқымтанушылық жұмыстарын жүргізуде.
Қарқынды жеміс-көкөніс ... одан әрі ... және ... ... мол ... ... ету үшін ... олардың өсірілетін жердің топырақ-климат жағдайларына қарай, биологиялық және шаруашылық ерекшеліктерін, ... ... ... ... ... өте зор.
16
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Н. Г. Щепетков, М. Ә. Ысқақов , 446-465 б, Алматы, 2011ж.
2. А. Ө. ... , 130-143 б, ... ... Н. Г. ... Б. ... М. Ә. Ысқақов , 294-299 б, Астана, 1998ж.
4. ғылыми сараптамалық ... №3, 87-88 б, ... ... ғылыми сараптамалық журналы, №4, 46-47 б, Алматы, 2013ж.
6. І. ... М. ... , ... ... ... желісі, www.Massaget.kz сайты.
8. Ғаламтор желісі, www.akorda.kz сайты.
9. Суреттер ғаламтор желісінен ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Домбыра философиясы10 бет
Жүсіп Баласағұн. «Құтадғу білік»11 бет
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Иран-Ғайыптың «Хайуандық комедия» атты туындысының тақырыптық-идеялық ерекшеліктері4 бет
Кәсіби қазақ тілінде сөйлеу дағдылары5 бет
Көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы6 бет
Мағжан жұмабаевтың тәрбие туралы көзқарасы4 бет
Мағжан Жұмабаевтың өмір жолы4 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру арқылы оқу белсенділігін арттыру7 бет
Спандияр Көбеев6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь