Психиканың ежелгі сипаттамасы

Жоспар:
1. Психиканың ежелгі сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.5бет.
2. Сана . психика дамуының жоғарғы сатысы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... .6.7бет.
3. Жүйке жүйесің ұғымы мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8.12бет.
4. Жоғарғы жүйке қызметі . психиканың физиологиялық негізі ... ... ... 13.15бет.
Психика жөніндегі алғашқы түсініктер анимистік сипатта болды. Анимизм - әр заттың жаны бар деп уағыздайды. Құбылыстар мен қозғалыстардың даму себебі олардың жаны болуында деп біледі. Мұндай көзқарас алғашқы қоғамдық қауымда, ғылым пайда болғанға дейін қалыптасты.
Психикаға деген ғылыми-философиялық көзқарас гилозоизм концепциясы болып қалыптасты, ол көзқарас бойынша психика барлық материяға тән. Психикаға деген көзқараста гилозоизм ежелгі шығыс және гректерде пайда болған, барлық материяның жанды екендігі туралы философиялық ілім ХІХ ғасырдың ортасына дейін орын алып келді.
Психологиялық білімнің одан кейінгі дамуы психиканы тар шеңберлі құбылыстармен шектеу жолымен жүрді. Бірақ ертедегі грек ғалымдарының ішіндегі ең ұлысы – Аристотельдің өзі психика ұғымын органикалық процестердің бәріне де теңеген. Ол жанды үшке: өсімдіктер, жануарлар және адамдар деп бөлді. Кейінірек, ертедегі гректер ғылымында, психика ұғымы біздің кезімізде осы терминмен аталып жүрген құбылыстар шеңберіне енді.
Ертедегі Греция философиясының өзінде-ақ психикаға деген бірі-біріне қарама-қарсы екі айқын көзқарас: материалистік және идеалистік – «Демокрит және Платон бағыттары» қалыптасқан-ды.
Демокрит барлық қоршаған табиғат сияқты психика да материалдық негізінде деп есептеді. Жан атомдардан, тек физикалық денелерді құрайтын атомдардан әлдеқайда нәзік атомдардан тұрады. Дүниені танып, білу сезім мүшелері арқылы жүзеге асады. Өте нәзік, көзге көрінбейтін бедерлер заттардан бөлініп шығады да адам жанына енеді, сөйтіп, онда мөрдің ізіндей өз таңбасын қалдырады.
Платонның пікірі бойынша жанның материямен ортақ еш нәрсесі жоқ. Жанныңматериалдық дүниеден айырмашылығы, ол – идеалды. Таным – психиканың сыртқы дүниемен өзара әрекетте емес, жанның адам тәніне енгенге дейін идеалды дүниеден не көргені жөніндегі естеліктер іспеттес. Объективті дүние – танымдық қызметтің объектісі емес, соған себепші ғана.
Эксперименттік әдістің нашар дамығанына қарамастан, ертедегі грек философтары психиканың мимен байланыстылығы туралы ой айтты, темперамент пен мінездің арасындағы айырмашылықты көрсетті, аңғырттау негізделген болса да психиканың ортаға тәуелділігі туралы идея ұсынылды.
Сөйтіп, грек ғылымында психология зерттейтін құбылыстар ауқымы жөніндегі білімдер анықталды және психикалық құбылыстарды түсіндіруге екі түрлі методология мен қараудың негізі қаланды. Фактілік материалдарды жинау әдісі ғылыми жағынан мүлде әзірліксіз негізде, күнделікті өмірден көрген-білгенді, құрылған тұрмыстық байқауларды жүйелеу және ойша жүргізілген теориялық экспермент деңгейінде қала берді. Бірақ та, ертедегі грек ғалымдарының психика механизмдеріне соншалықты аңғырт түсінгендігіне емес, ал олардың өздерінің байқалулары мен ойша эксперименттері арқылы құнды жетістіктерге жеткеніне таңдану керек.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. Оқулық,5-ші басылым. Алматы,2004.
2. Жарықбаев Қ. Психология. Пед. училищелерге арналған,2-ші басылым. Алматы,1982.
3. Психология адамзат ақыл ойының қазынасы. Алматы,2005.
4. Алдамұратов Ә. Қызықты психология. Алматы,1992.
5. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы,1993.
6. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы,1996.
        
        Жоспар:
* Психиканың ежелгі сипаттамасы................................................................3-5бет.
* Сана - психика дамуының жоғарғы сатысы ретінде.................................6-7бет.
* Жүйке ... ... мен ... ... ... ... - ... физиологиялық негізі............13-15бет.
Психиканың ежелгі сипаттамасы
Психика жөніндегі алғашқы түсініктер анимистік сипатта болды. Анимизм - әр ... жаны бар деп ... ... мен ... даму ... ... жаны болуында деп біледі. Мұндай көзқарас алғашқы қоғамдық ... ... ... ... ... қалыптасты.
Психикаға деген ғылыми-философиялық көзқарас гилозоизм концепциясы болып қалыптасты, ол көзқарас бойынша психика барлық ... тән. ... ... ... ... ... ... және гректерде пайда болған, барлық материяның жанды екендігі туралы философиялық ілім ХІХ ғасырдың ортасына дейін орын алып келді.
Психологиялық білімнің одан ... ... ... тар ... ... шектеу жолымен жүрді. Бірақ ертедегі грек ғалымдарының ішіндегі ең ұлысы - Аристотельдің өзі психика ұғымын органикалық процестердің бәріне де ... Ол ... ... ... жануарлар және адамдар деп бөлді. Кейінірек, ертедегі гректер ғылымында, психика ... ... ... осы ... ... ... құбылыстар шеңберіне енді.
Ертедегі Греция философиясының өзінде-ақ психикаға деген бірі-біріне қарама-қарсы екі айқын көзқарас: материалистік және ... - ... ... ... ... сияқты психика да материалдық негізінде деп есептеді. Жан атомдардан, тек физикалық денелерді құрайтын атомдардан әлдеқайда ... ... ... ... ... білу ... мүшелері арқылы жүзеге асады. Өте нәзік, көзге көрінбейтін бедерлер ... ... ... да адам жанына енеді, сөйтіп, онда мөрдің ізіндей өз таңбасын ... ... ... ... ... ... еш нәрсесі жоқ. Жанныңматериалдық дүниеден айырмашылығы, ол - идеалды. Таным - психиканың сыртқы дүниемен өзара әрекетте ... ... адам ... ... ... ... ... не көргені жөніндегі естеліктер іспеттес. Объективті дүние - ... ... ... ... ... себепші ғана.
Эксперименттік әдістің нашар дамығанына қарамастан, ертедегі грек философтары психиканың мимен байланыстылығы туралы ой ... ... пен ... арасындағы айырмашылықты көрсетті, аңғырттау негізделген болса да психиканың ортаға тәуелділігі туралы идея ұсынылды.
Сөйтіп, грек ғылымында ... ... ... ауқымы жөніндегі білімдер анықталды және психикалық құбылыстарды түсіндіруге екі түрлі методология мен қараудың негізі қаланды. Фактілік материалдарды жинау ... ... ... ... әзірліксіз негізде, күнделікті өмірден көрген-білгенді, құрылған тұрмыстық байқауларды жүйелеу және ойша ... ... ... ... қала ... ... та, ... грек ғалымдарының психика механизмдеріне соншалықты аңғырт түсінгендігіне емес, ал олардың өздерінің ... мен ойша ... ... ... жетістіктерге жеткеніне таңдану керек.
Орта ғасырлық философия мен психологиялық түсініктерде жан туралы тәнге тәуелсіз материалдық емес мәндегі ... ілім ... ... ... философтар психиканы түсінудің методологиялық алғы шарттарының іргетасын қалады, оның психологияның өз алдына білімнің жеке саласы ... ... ... ... Ол философтардың арасынан, ең алдымен Декарт, Локк, ... ... ... ... (1596-1650) жануарлар мен адам психикасына әр түрлі қарауды белгіледі. Оның ... ... ... жаны жоқ, ... ... ... әсерге рефлекс болып табылады. Басқа сөзбен айтқанда, жануарлар психикасы қатаң түрде сыртқы жағдайлармен ғана детерминделеді. Декарттың рефлекстердің механикалық детерминділігі, машина ... ... ойын ... дейінгі материалистер дамытты және адамға да қолданды. Декарт адам санаға ие және ойлау процесі кезінде өзіндік ішкі ... бар ... көзі ... деп ... Сана ... тығыз байланыста. Декарт сыртқы дүниенің білімнің пайда ... ... ... ... ... ... оның ... жалпы идеялар туа бітетін қасиет болып табылады.
Рефлекс және сана ұғымдарының мазмұнын белгілеп алып, Декарт оларды бір-бірінен бөліп ... ... ... ... еш ... жануарлардың мінез-құлқын детерминистік зерттеу мүмкіндігімен байланыстырады, екіншісін өзімен-өзі тұйықталған құбылыс деп ... Сана ... ... ... тәуелсіздігі мен оларды өзін-өзі бақылау арқылы ғана зерттеу мүмкіндігі күні бүгінге дейін көптеген идеалист-психологтар үшін сананы ұғынудың негізі болып қалып ... Локк ... ... - ақыл-ой жүйесінде сезім мүшелері арқылы ... еш ... жоқ ... ... философиялық бағыттың аса көрнекті өкілдерінің бірі болды. Дүниеге жаңа келген жас сәбидің психикасы, Д. Локк ілімі ... - ... өз ... ... . ... психикалық іс әрекет механизмін ассоцациялардан, яғни жеке түсініктер мен идеялар арасындағы байланыстардан көрді. Локк идеялардың туа бітетіндігі жөніндегі ілімге ... ... ... ... ең ... одан әрі ... элементтерге дейін жетуі және солардың негізінде, ассоциациялау арқылы әлдеқайда күрделі құрылым қалыптасуы мүмкіндігін туғызатын ... ... ... ... ... ... ... жолмен алынған фактілермен қарама-қарсы келгенге дейін психология теориясының ... ... ... ... ... ... ... түрлері елес пен ұғым төтенше жұпыны жағдайда ... ... ... ... ... ... ұғымдар санадағы барлық адамдар үшін айқын және бірдей бейнелермен байланыста ... Локк ... ... өзі тұйықтап, сана туралы ілімде іс жүзінде декарттық тұрғыда қалып қойды.
Психологияның дамуы мен психика механизмдерін түсінуге Г. ... ... ... ықпалын тигізді. Ол психологияға ұғымымен қатар санасыздық ұғымын енгізді. Лейбництің дифференциялдық теңдеулер жөніндегі еңбектері оның ... ... ... көзқарасына әсер етті. Лейбниц санасыз түрде пайда болатын шексіз шағын перцепциялар бар екенін жоққа шығармайды. Сана осыған ... ... ... өтіп ... ... ... деп ... кезде ғана пайда болады.
Туа бітетін идея жөніндегі Декарт ілімін қолдай отырып, Лейбниц Локк сынын ескерді және дүниеге жаңа келген жас ... ... ... ... қарсы шықты. Бұл мәселедегі оның ұстанған позициясы мына ... ... ... берілген:
.
Сөйтіп, ХІХ ғасырдың басына таман сананың идеалистік ұғымын ... ... ... алғы ... ... Оны ... сай бірден-бір әдіс - интроспекция болып табылды.
Психикаға деген материалистік көзқарастың дамуы ағылшын сенсуалистері:
Т. Гоббс ... Д. ... ... және ... ... Д. ... (1713-1784), П. Гольбах (1723-1789) еңбектерінен айқын аңғарылады. Ағылшын ғалымдары Т. ... пен Д. Локк өз ... ... ... ... жөніндегі детерменистік түсінікті дамытты. Француз философтары мен жаратылысты зерттеушілері адам ... ... ... ... ... ... бар ... жасап шықты. Психикалық қасиеттердің әлеуметтік ортаның әсерімен тәрбиеленушілігі ... ... де ... ... маңызды қағидасы болып саналады.
Англияда, Францияда, Германияда материалистік ... ... К. ... пен ... ... және ... материализмнің қалыптасуына әсер етті. Бірақ, материалистік көзқарастар буржуазиялық ... ... ... ықпал ете алмады.
Сана - психика дамының жоғарғы сатысы ретінде
Сана психика дамуының жоғарғы сатысы ретінде, ең алдымен, ... және ... ... тану ... ... ... ... Жалпыны білу адамның болмыста мейлінше дұрыс бағдар ... ... ... істі ... ... жасауына, өзін дұрыс алып жүруге мүмкіндік береді. ... біле ... адам ... жеке ... ... ... шеше алады. Заңдылықтарды біле отырып, белгілі бір оқиғаның болатынын алдын ала болжай да аласыз. Жалпы мен елеулі жайындағы білімдерді ... ... И.П. ... ... ... ... Ғылым, өнер, мәдениет қоғамдық сананы құрайды.
Жеке адам санасы мен қоғамдық сана диалектикалық бірлікте - ... Жеке адам ... оның ... ғана бейнелеп қоймайды, сонымен қатар адамзат жинақтаған білімді меңгеру нәтижесі де ... ... ... ... ... сана жеке ... мен ... көпшіліктің шығармашылық іс-әрекетінің нәтижесінде қалыптасады.
Сана объективтік болмыс жайында қорытылған білімнен ғана емес, сондай-ақ сол болмысқа ... ... ... да көрініп отырады. .
Демек, адам өзін табиғаттан бөліп алады, белгілі автономия танытады, белгілі дәрежеде бағалай отырып, ... ... ... Адам ... ... және ... сипатта болуы мүмкін. Көп жағдайларда саналы қатынастар интеллектуалды-эмоционалды сипатта екеуі аралас ... ... ... ... ... . ... еш ... де орната алмайды. Егер ол өзі мекендеген жердің жағдайын өзгертсе, оны саналы түрде түсініп істемейді, оның тіршілік етуі ... ... ... ,- ... Ф. ... дүниені саналы түрде өзгертуге талаптанады, оны өз қажетіне бейімдегісі келеді, ... ол ... жеке ... табиғатта кездеспейтін жаңа заттар жасайды. Шығармашылық адамның бүкіл ... ... және ... да жол ... ... ... аса ... қасиеті - оның есеп беруі болып табылады. Адам өзінің ниеті мен күйзелісі, ойы мен ... ... ... есеп ... ... сана тек қана сыртқы білімді емес, өзін білуді де қамтамасыз етеді, яғни сана өзіндік ... ... де ... ... Адам есеп беруінің арқасында өз күшін реттей алады, өзін түзетіп және дамытып отырады.
Білім негізнде жеке адамның іс-әрекетіндегі және мінез-құлқындағы ... ... ... болады. Жеке адам мінезі мен іс-әрекетінде білімге сүйенеді, ол өткендегіні ескеру және болашақты болжай отырып, неғұрлым тиімді ... ... ... Бұл ... адам ... ... және өз ... жоспарына қарай реттеп отырады. Адамның жануарлардан айырмашылығы - ол өзін танитын және білетін, өзін түзетіп және жетілдіріп отыруға ... ... ... ... ... - ... ... білу мен өзіңе қатынастың бірлігі ретінде көрінетін бір түрі. Өзіндік сана-сезім сыртқы ортаны және өзіңді өзің ... ... ... ... тану ... өзіңді тану. Жас бала бастапқыда өзін қоршаған ортадан бөліп қарамайды. Ол ойыншықты қозғап та, аяғының башпайларын қимылдатып та - ... ... ... ... ... - ... ол ... өзінің органдары мен тұтас денесін қоршаған заттардан бөле қарап, ажырата бастайды. Бұл физикалық саралау процесі сыртқы дүние мен өзін ... ... және ... ... ... ... ... . Күрделі психикалық құбылыстарды, әсіресе өз басының ... ... ... және ... ... ... К. Маркс былай деп көрсетті: . Қарым-қатынас процесінде адамдар бірін-бірі біліп, біріне-бірі баға береді. Өзгенің осындай ... әр ... ... ... ... ... болады. Адамның өзін-өзі тануында, оны басқаның бағалауы мен коллективтік бағаның маңызы ерекше.
Егер бір адамның іс-әрекеті мен ... ... ... бағалау тұрақты сипат алса, онда сол адамның өзінің қабілеті немесе мінезі жайындағы осы сыңар жақ бағасын қабылдап ... да, ... ... ... өзіндік сана-сезімнің қалыптасуында маңызды роль атқарады. Өзін-өзі тану - ... өз ... және ... ... ... ... Адам өзін тікелей де, жанама түрде де танып біледі. Жанама таным неғұрлым күрделірек тікелей ... ... ... ...
Жүйке жүйесінің ұғымы мен мәні
Жүйке жүйесі организмнің сыртқы ортамен байланысын жүзеге асырып отырады, айналадан келетін ... ... ... ... ... жүйке жүйесі түрлі дене мүшелерінің,ұлпалардың, клеткалардың қызметін, зат алмасу мен қан айналысын басқарып, ... ... ... ... ... ... ... бейімдеп, үйлестіріп отырады.
Жүйке жүйесі нейрон деп аталатын жеке клеткалардан құралған. Бұл нейрондардың әрқайсысының екі ... ... ... ... бірі ұзын ... нефрий (немесе аксон), ал екіншісі - көптеген қысқа тармақша дендрит деп аталынады. Нейрондардың тарамдала келіп, ... ... ... ... ... ... дейді. Бұлар орталық, перифериялық (шеткі) және вегативтік (ішкі) жүйке жүйесіне жұлын мен ми, ал перифериялық жүйке жүйесіне ми мен ... ... ... әр ... ... ... ... мен адамдардың психикалық әрекетінің материалдық негізгі болып табылатын мидың және оның бөліктерінің құрылысы зерттеулер арқылы ғылымда ... ... ... ... ... ... ... орналасуы көп қатарлы үйдің құрылысына ұқсас, яғни олар ... ... бір ... ... Осы ... жоғарғысы төмендегісінен құрылысы жөнінде, атқаратын қызметі жөнінде де күрделірек ... ... ... ... ... бөлігі - жұлын (жуандығы 1 сантиметрдей) омыртқа қуысының ішіне орналасқан, оның ... ... ... орта есеппен 45 см дейін жетеді. Жұлынның ішкі ... сұр зат ... ... ... ... пішіні көбелектің бейнесіне ұқсайды. Сұр зат нейрондардың ұзын ... ... ақ ... ... ... ... 31 жұп ... талшықтары тарайды, олардың бір тобы ортаға тебетін, екінші бір тобы шетке ... ... деп ... ... ... екінші бөлігі - ми. Оның орташа салмағы ересек адамдарда 1400 грамдай. Мұндағы ... ... және ... ми - бәрі ... ми ... құрайды. Ми бағанасы, әсіресе омыртқалы жануарлардың өмірінде ерекше қызмет атқарады.
Сопақша ми - ... ... ... ... ... ... қан ... мен ас қорытудың жүйке орталықтары бар. Біздің де алу, түшкіру, жұтыну түрлі реакцияларымыз ... ... ... ... сырт жағында формасы ағаштың жапырағына ұқсас мишық орналасқан. Мишық организмнің қозғалысын, оның бірқалыпты жүріс-тұрысын басқарып отырады, ол шартсыз рефлекстік сипаттағы ... ... ... етеді. Бұлардан жоғарырақ орналасқан орта мида құлақ пен көзден баратын тітіркенгіштерді, скелет еттерінің қалпын ... ... ... ... ми көру ... және ... асты аймағынан тұрады. Мидың осы бөлігін тор тәріздес құрылым деп те атайды. Бұл бөлім ... ... ... ми ... ... ал ... көру ... афференттік талшықтардың жиынтығы болып табылады.
Мидағы осы орталық, оның төменгі бөліктеріне басшылық ету процестерінің жұмысын реттестіріп отырады. Ми қызметінің белсенділігін ... не ... оған ... импульстерді іріктеп, електен өткізу де осы бөлімнің қызметі. Оны миды энергиямен қамтамасыз ететін аккумулятор не басқару ... ... ... ... формация ми қабығы астындағы орталық миды қажетті энергиямен қамтамасыз етіп тұрады. Мәселен, адам күрделі ой-әрекетімен айналысқанда адам миына ... ... ... ... Мұндайда мидың осы бөлігінің жұмыс қабілеті арта түседі. Аталмыш жүйке орталығы эмоция, ерік процестерін басқаруда, сондай-ақ ... ... ... ... түсуде елеулі қызмет атқарады.
Оларды тудырған - қоғамның нақтылы талап-тілектері, ... ... ... ғылыми-техникалық экономикалық прогрестің әсері. Осы ғылымның кейбір салалары еңбек, яғни ... ... ... адам ... ... ... ... зерттейді. Осы тұрғыдан жантану ғылыми -- педагогикалық, медициналық, әскери. Инженерлік тағы басқа ... ... ... ... ... ... психология оқу, тәрбие істерінің оқушы санасына қалайша әсер ететіндігін зерттейді. Оқу материалдарының мазмұны мен көлемін анықтау, балалардың жас мөлшеріне ... ... мен ... ... ... ... ... жылға қалу, мектептен шығып кету себептері, тәрбиеленуі қиын балалармен жұмыс істеудің жолдары, жыныс тәрбиесі, бағдарламалап оқыту, педагогикалық психология ... ... ... бір тобы. Медициналық психология дәрігер мен науқастың арасындағы қатынасты, олардың мінез-құлқының ... ... ... Ол өз ... ... психоформалогия, психогигиена дейтін салаларға бөлінеді. Адам мен техниканың қарым-қатынасынан туындайтын психологиялық мәселелерді инженерлік психология зерттейді. Бұл соңғы кездерде өріс ... ... ... мол ... ... ... жүйесінде әрекетті тиімді етіп ұйымдастыру, басқару жүйелерінің құрылымын үйлестіру, мұндағы шығармашылық міндеттерді тиімділікпен шешу, информацияны сақтау, ... оны ... ... ... ... ... орын ... Инженерлік психологияның негізгі проблемаларына операторларды кәсіптік тұрғыдан таңдап алу, оларды үйрету және жаттықтыру, тиісті информациялық модельдер мен басқару ... ... ... ... ... техникалық эстетика мен эргономиканың, ЭВМ-нің алгоритмдеріне қойылатын талаптарды тұжырымдау, түрлі агрегатты басқарудағы адамның дара ... ... оның ... ... ... ... ... тағы басқа жатады. Мұндағы инженерлік-психологиялық міндеттерді шешу консультациялық және сан салалы тәрбие жұмысымен ... ... үшін ... мәні ... ... ... бір топқа енуіне даму принципі басты негіз ... ... ... ... бала, жасөспірім, кемел, егде жастағылар психологиясы жатады.
Жүйке жүйесінің ... ... ... ... асып ... ... туралы алғаш айтқан француз ғалымы Ренэ Декарт (1596-1650). Рефлекстің болтологиялық сипатын чех ғалымы Иржи Прохаске де (1749-1820) өз еңбектерінде ... ... ... ... ... ендірген де осы кісі. Рефлекс - латын сөзі, қазақша - ... ... ... ... ... ... немесе іштен келетін тітіркенгіштерге организмнің қайтаратын жауап рекациясы. Жануарлар мен адамдарға туысынан көптеген ... ... ... электр тоғымен тітіркендіргенде иттің аяғын лезде тартып алуы, жарық түскенде көздің ... ... жаңа ... ... анасының емшегін еме бастауы тағы басқа осы айтылған рефлекстің сан алуан фактілері.
Шартсыз рефлекстердің жүйке жүйесі арқылы жасау жолын рефлекс ... деп ... ... ... ... рецептор, өткізгіш жүйке мен қозу процесі пайда болатын орталық жүйке жүйесінің тиісті бөлімі және орталықтан жұмыс аппаратына келетін жүйкелер.
Рефлекс ... ... түрі ми ... ... байланысты. Ми жұмыс органына хабар жіберіп қана қоймай, ол өзінің жолдаған ... ... алып та ... Мұнсыз ми сыртқы ортадан мүлде қол үзген болар еді де, организмдегі түрлі тітіркенгіштерге ретімен ... ... ... қиынға соғар еді. Тек екі жақтан хабарлаудың арқасында ғана ми айналадағы құбылыстар туралы ... ... ... ... ... өтеуге өз әрекетін бағыттай алады. Кейінгі зерттеулерде рефлекстердің жасалу дәстүрі үш мүшелі доға принципін шектелмейтіндігі, яғни рефлекс қызметі жұмыс органына ... ... ол ... ... миға ... ... жеткізіп отыратындығы белгілі болып отыр. Кибернетика ғылымы жарыққа шықпастан бұрын орыс ... П.К. ... ... осы ... рефлекс туралы ілімнің шығармашылықпен дамытылуының айғағы еді. Сөйтіп, ... Н.А. ... ... ... рефлекстердің жасалу жолын доғамен белгілемей арқылы жасалатындығын мойындау бірден-бір ғылыми түсінік болып отыр.
Рефлекс туралы теорияның негізгі қағидаларын нағыз ... ... ... ... орыс ... И.М. Сеченов болды. Ол өзінің 1863 жылы жазған деген еңбегінде психикалық құбылыстардың табиғатын рефлекс тұрғысынан түсіндірді. Сеченовтың ... ... ... баға ... еңбегі мынада: ол рефлекстік теориясының негізінде ғасырлар бойы жұмбақ болып келген психикалық құбылысты материалистік тұрғыдан алғаш рет шешті. И.М. Сеченов ... ... ... ... ... ... ми сыңарларын аралық мидың тұсынан тіліп алып тастап, оның аяғын қышқыл ерітіндісімен тітіркендіреді, ол осы тітіркендіруге жауап ретінде ... ... ... ... ... болатынын бақылады. И.М. Сеченов мидың тілінген жеріне ас ... ... ... онда рефлекстің тежелуге ұшырағанын көрген. Бұл тәжірибе рефлексті мидың тежей алатындығын айқын ... И.М. ... ми ... ... ... ... процесі де қоса қызмет атқарады деген пікірі психикалық әрекеттің мидың күрделі жұмысына ... ... оның ... көріністерін негізінде қозу мен тежелуге байланысты пайда болатын рефлекстер жататындығын тамаша дәлелдеп берді.
И.М. Сеченовтың ми қызметінің ... ... ... идеялары
И.П. Павловтың шартты рефлекстер туралы ілімінде дамытыла түсті. И.П. Павлов өзінің көптеген ... ... отыз бес жыл ... ... жаңа ... - шартты рефлекстерді зерттеді. Олардың көптеген заңдылықтарын ашты. Шартты рефлекстердің шартсыз рефлекстерден ерекшеліктерін көрсетті.
И.М. Сеченов пен И.П. Павлов ... ... ... ... екі ... процестен - қозу мен тежеуден тұратындығы анықтап берді. Бұл физиологиялық процестер ми қабығындағы ... ... ... ... ... төменгі бөліктерінде шартсыз рефлекстердің жасалу кезінде де үнемі көрініп отырады.
Қозу - әр түрлі ... ... ... ... ... ... жасап тұрған белсенді күйі болса, тежелу, керісінше, жүйке жүйесін тыныштандыратын процесс болып табылады. Қозу және ... ... ... ... пен Павловқа дейін де мәлім болған, оның кейбір заңдылықтарын да ... И.М. ... ... ... ... пікірлеріне сүйене отырып, И.П. Павлов онда қозумен қосарласа тежелу процесі ... ... мида ... қозу мен ... ... болуы мүмкін еместігін, бұл жүйке процестерінің жұмысы организмнің бүкіл өмірінің барысында үздіксіз ... ... ... Мұны мына ... ... ... болады. Егер адам бір нәрсеге қатты зейін ... онда ... ... ... ... ... қадалған кезде миының бір алабы қозу жағдайында болады да, ... ... ... ... Қозу мен тежелудің осындай жұмысын көрсететін мысалдарды көптеп келтіре беруге болады.
И.П. Павлов ... ... ... зерттеу үстінде тежелулердің бірнеше түрін анықтады. Ол ең алдымен тежелуді сыртқы - шартсыз және ішкі - ... деп екі ... ... ... ... өзі ... бөлінеді. Соның бірі - жай тежелу. Егер шартты рефлекс жасалып жатқан бөлмеге жаңадан бір тітіркендіргіш қосылса, ит ... ... ... яғни жаңа ... ... ... ... болуына бөгет жасап, оны тежеп тастайды.
Тежелудің бұл түрі организмнің өмірі үшін аса маңызды. Егер организм сыртқы ... сан ... ... сезе алмаса, ол жауынан қорғана алмас еді, тамағын тауып жей де алмас еді.
Сыртқы тежелудің екінші түрі - ... тыс ... Ми ... ... істеу қабілетінің белгілі шегі бар. Егер миға үнемі күшті тітіркенгіштер әсер ете беретін болса, жүйке клеткаларының ... ... ... ... ... келуі мүмкін. Мидың шаршаған кезінде пайда болып, оны апаттан сақтап қалатын тежелудің осындай түрін кейде қорғаныс тежелуі деп те ... ... ... түрі бар. Солардың бірі - сөне тежелу. Егер шартты ... ... рет ... бірақ шартсыз тітіркендіргішпен нығайтылмаса, онда шартты рефлекс жасалынбай, сөне бастайды, яғни байланыс уақытша ... ... ... тағы да ... ... ... ... те қайтадан пайда болады. Бұл шартты байланыстың бұзылмағандығын, тек уақытша тежелгенін көрсетеді. Мұндай тежелулердің пайдасы организмге бір жағдайда қажетсіз ... ... ... ... ... тежелудің бір түрі - ажырату тежелуі. Бұл организмнің түрлі заттар мен құбылыстардың ... ... ... білу ... ... ... итке ... рефлекс жасауда метроном арқылы 96 рет соққанда тамақ бермей, әр 100 соққанда ғана тамақ ... ... ... сілекей тек метроном 100 рет соққанда ғана шыға бастайтын болады. Тежелудің осы түрінің организмнің тіршілігі үшін маңызы ... ... ... ... организм бір-біріне өте ұқсас тітіркенгіштерді де тез ажырата алады.
Адамның психикалық ... ... ... оны ... ... ... мен ... түсіну үшін, адамның психикалық әрекет жасаушы негізгі мүшесі - адам миы ... ... және ... әр ... ... психикалық өмірімен қандай қатынаста екенін білу керек.
Органикалық әлемнің - қарапайым біржасушалы жануарлардан адамға дейінгі эволюциясының барысында ... ... ... ... ... ... ... жалғыз жасушасы тіршіліктің барлық функцияларын атқарады. Бұл мүше сезеді, қозғалысқа келтіреді, тамақ қорытады. Алайда, оның мүмкіншіліктері шектеулі. ... ... ... ... ... ... сәйкес болады. Ол сигналдарды қабылдау функциясын атқаратын жасушалардың пайда болуынан көрінеді. Басқа ... ... ... ... жүзеге асырады. Алайда, мамандандыру мүшелер мен функцияларды бөледі, ал ағзаның біртұтас тіршілігі олардың арасындағы үздіксіз байланысты талап етеді. Бұл ... ... ... ... жүйке жүйесі арқылы жүзеге асырылады.
Орталық жүйке жүйесінің жоғарырақ бөлімдері бас ... ... ... ... ... ... ... жарты шарлар құрамына жүйке жасушаларының жиынтығының түбінде жатқан - қабықасты түйіндері енеді. Жарты шарлардың бетінде ... ... ... - бас миының қабығы орналасқан. Оның беті қатпарлар қатары және иірімдер түрінде болады. Қабықасты түйіндері мен ... ... ... көру дөңбешіктерін қосып, қабық астары деп атайды. ... ... ... бірге рефлекторлық әрекеттің ең күрделі түрлерін жүзеге асырады.
Жүйке жүйесінің барлық бөлімдері өзара тығыз байланыста ... ... ... ... ... әр ... ... рөлі бірдей емес. Арқа миы - бас ... ... ... ... және ... ми - туа ... шартсыз рефлекстердің рефлекторлық орталықтарының жиынтығы болып табылады. Арқа миында аса қарапайым рефлекстер орталықтары бар.Дене мен аяқтарының қанқа ... ... ... реттеуші рефлекторлық орталықтармен бірге арқа миында ішкі мүшелер жұмысын реттеуші орталықтар да орналасқан.
Бас миының өзекті бөлігі бірқатар ... және ... ... ... актілерді жүзеге асыратын орталық аппарат болып саналады. ... ... ему ... шайнау және жұту жатады. Бұл рефлекстердің барлығын реттеуші рефлекторлық орталықтар созыңқы мида орналасқан. Кейбір ... ... ... ... жас ... ... жүйке орталықтары да сонда орналасқан.
Ортаңғы мида көз бен құлақтан қозғаушы салаға беретін орталықтармен бірге, қарашықты кішірейтетін ... та ... ... мида ... дем алу ... жүрек тамыр жүйесінің, сондай-ақ ағзаның ішкі ортасының қалыптылығын сақтайтын ... ... ... ... ... ... ... Мишық қызметі: жүргенде, жүгіргенде, секіргенде және тағы басқа ағзаның тұрақты тепе-теңдігін қамтамасыз ету үшін дененің ... ... ... ... реттеп отырады.
Қабық астары күрделі шартсыз рефлекторлық әрекетті қамтамасыз етеді. Көру дөңбешіктері - ... ... ... орталығы, ал қабықасты түйіндері - қабық астарының қозғаушы аппараты болып табылады.
Адамның саналы әрекетінің мүшесі болып үлкен жарты шарлар ... ... ... адам ... мен ... жарты шарлары қабығының өзара қатынасы басты мәселе болып табылады. Ғылымда бұл мәселе функционалдық таралу немесе қабықтағы психикалық функцияларды ... ... ... ... ... ... ... - психиканың физиологиялық қасиеті
Психика - ... ... ... ... ... ... түсіну үшін адам мен жануралардың психикасының материалдық негізі ... ... ... ... қызметінің ерекшеліктерін білу керек.
Жүйке жүйесі орталық және перифериялық жүйке жүйесі болып екіге бөлінеді. ... ... ... - бұл ... жүйке жүйесі - жүйкелер, яғни талшық ... Осы ... бас миы мен ... ... ... барлық денесіне тарап жатады.
Ми да, жүйкелер де, нейрондардан яғни ... - бірі ... ... ... ... құралады.
Мидың бірнеше бөліктері болады. Омыртқадағы жұлын қарапайым қозғалысты реттейді.
Жануралардың миына ... адам ... ... ... ... ... ... миының аумағы да үлкен. Маймылдардың миының орта салмағы 400-500 грамм болса, ал адам миының орта салмағы 1400 ... ... өмір ... ми қызметі үлкен роль атқарады. Сонымен қатар ... ... ми ... ... ... зор. ... ол орта есеппен алғанда 14-15 миллиард нейроннан тұрады. Ми қыртысының маңдай жағы неғұрлым маңызды роль ... ... ... болса, оның ми қыртысының маңдай жағының үлесі соғұрлым көбірек болады.
Жеке адамның психикалық өмірінде мидың көлемі мен салмағының бірсыпыра маңызы бола ... да, ми ... ... ... бар. Сондықтан мидың салмағына қарай, адамның ақылы туралы кесіп-пішіп айтуға болмайды. Мәселен, Тургеневтің миының салмағы 2120 грамм, Павловтың миы 1653 ... ал ... кем, ... ... ... ... ... 1170 грамм. Ми сыңарларының айырылған ит толық мүгедек болады.
Жүйке жүйесі ағзаның сыртқы ортамен байланысын жүзеге асырып отырады, айналадан келетін ... ... ... ... ... деп аталатын жеке жасушалардан құрылған. Бұл нейрондардың әрқайсысының екі түрлі тармағы болады. Олардың бірі - ұзын ... ... ал ... - ... ... ... дендрит деп аталынады. Нейрондардың тарамдала келіп, өзара түйінделіп бітетін ... ... ... ... ... орталық перифериялық және вегетативтік жүйке жүйелерінің өн бойында орналасқан.
Жануарлар мен адамдардың психикалық әрекетінің материалдық негізі болып табылатын мидың және оның ... ... ... ... ... ғылымда жан жақты, толық дәлелдеген.
Орталық жүйке жүйесінің бөліктерінің орналасуы көп қатарлы үйдің құрылысына ұқсас, яғни олар ... ... бірі ... біткен. Осы бөліктердің жоғарғысы төмендегісінен құрылысы жөнінде, атқаратын қызметі жөнінде де күрделірек болып келеді. Орталық жүйке жүйесінің төменгі бөлімі - ... ... ... ... ... оның ұзындығы ересек адамдарда орта есеппен 45 см-ге дейін жетеді. Жұлынның ішкі жағында сұр зат орналасқан, сұр зат нейрондардың ұзын ... ... ақ ... ... жан ... 31 жұп нерв талшықтары тарайды, олардың бір тобы ортаға тебетін, екінші бір тобы шетке тебетін жүйке деп аталады.
Жұлын біздің саналы ... ... ... ал ... ... жұмысын басқаратын орталық болып табылады. Мәселен, жаңа дүниеге келген нәресте емуге әрекеттенеді, аузына сүт барғанда ол ... ... ... бәрі ... ... ... олар ағзаға туысынан тән болады.
Аралық ми төмпешіктерінен және төмпешік асты аймағынан тұрады. Мидың осы бөлігін тор тәріздес ... деп те ... Бұл ... дененің барлық рецепторларын ми қабығымен байланыстырады, ал мұндағы көру төмпешігі-афференттік талшықтардың жиынтығы болып табылады. ... - ... ... ... ... ... деген мағынаны білдіреді.
Ми сыңарлары екі бөліктен тұрады. Ми сыңарларының ... ... ... ... 80% тең. ... ішінде ақ зат, сыртында сұр зат бар. Сұр зат ми қабығы деп аталынады. Ол қалыңдығы 3-4 мл. ... ... ... ... 4 бөлімге бөлінеді. Олар: маңдай, төбе, желке, самай деп аталынады.
Ми қабығы бірыңғай тұтас мүше. Ол бейне қабылдағыш аспап ... ... ... ... тұрады. Мида көру, есту, тері, қозғалыс, иіс, дәм тағы ... ... ... ... бар. ... ... желке бөлігінде көру зонасы, самай бөлігінде есту, төбе бөлігінде қозғалыс зонасы, самай бөлігінде ... төбе ... ... ... ... әсер ... ... мен ағзаның жауап қайтару реакцияларының арасында уақытша байланыстар пайда болады. Бұлардың ... ... - бас миы ... ... қызметі болып табылады. Ми әрекеті түріндегі кез ... ... ... үшін ... ... ... ... - негізгі физиологиялық механизм саналады. Кез ... ... ... миға ... әсер ... ... пайда болуы мүмкін емес. Кез келген психикалық үрдістің және кез келген уақытша байланыстың соңғы нәтижесі - ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайлардың барлығы объективтік ақиқаттың бейнелеуінің механизмін ... ... ... ... ... туралы ілім психикалық құбылыстарды материалдық тұрғыдан түсінудің табиғи-ғылыми іргетасы болады.
Уақытша жүйке байланыстарының маңыздылығын мойындай кез келген психикалық әрекеттің физиологиялық механизмі ... ... ... ... ... ... ... Психикалық әрекет физиологиялық механизммен ғана емес, оның мазмұнымен, яғни ... ... ... де ... Адам мен ... сыртқы ортамен әрекеттестіретін мидың басқаруының заңдылықтарында деген И.П. Павловтың көзқарастарының жиынтығы, екі сигнал жүйесі туралы ілім деп ... ... үшін ... ... шартты рефлекстің түрі бойынша мінез-құлықты өзгеріске ұшырататын, қандайда бір шартсыз тітіркенгіштердің сигналы болып табылады. Қандай да бір шартты тітіркенгіштің шартсыз ... ... ... шартты рефлексті тудырады. Осының нәтижесінде бас миындағы екі орталық арасында ... ... ... ... болады және жануардың екі әрекеті бірігіп кетеді. Шамды жағу - сілекейдің бөлінуін тудыратын тамақтандыру сигналы болады. Жануарлар өз ... И.П. ... ... ... ... ... деп ... сигналдарды басшылыққа алады. Жануарлардың барлық психикалық әрекеттері бірінші сигнал жүйесінің деңгейінде жүзеге асырылады.
Адамдағы бірінші сигнал жүйесінің сигналдары мінез ... ... ... ... маңызды рөл атқарады. Алайда, адамның жануарлардан айырмашылығы - оларда бірінші сигнал жүйесімен қатар екінші сигнал жүйесі ... ... ... ... ... болып - сөздер, яғни саналады. Бірінші сигнал жүйесінің сигналдары сөздер арқылы алмастырылуы мүмкін. Сөз ... ... ... сигналдарының әрекеттерін тудыруы мүмкін, яғни сөз - бұл .
Сонымен психика - ми қасиеті болып ... ... ой, сана ... ... ... материяның жоғары өнімі болып табыады. Ағзаның психикалық әрекеті көптеген арнайы дене ... ... ... асырылады. Олардың біреулері - әсерлерді қабылдайды, ал екіншілері - оларды сигналдарға түрлендіреді, мінез-құлықтың жобаларын жасап және оларды ... ... - ... ... ... ... Бұл барлық күрделі жұмыстар ортада өзін белсенді ұстауға мүмкіндік береді.
Сыртқы орта адамның миына, жүйке жүйесіне сезім органдары арқылы үнемі әсер ... Ағза бұл ... ... жауап беріп отырады. Бұл процесті рефлекс деп атаймыз. Рефлекс - ... ... ... аударғанда деген мағынаны білдіреді. Мәселен, біз байқаусызда қолымызды ыстық ... ... ... сол ... тартып аламыз. Бұл тітіркендіргіш жүйке жүйелері арқылы омыртқа жұлындарына беріледі, ал одан ... ... ... ... ... ... ... сөзі қазақша аударғанда деген мағына береді. Рефлексті бұдан 300 жыл бұрын Француз ғалымы Ренэ Декарт ұсынды. ... ... ... ... ... ... асып ... Рефлекс туралы алғаш айтқан француз ғалымы Ренэ Декарт.
Шартты рефлекс өмірде пайда болып қоймайды, сонымен қатар ... та ... ... И.П. ... оны ... жүйке байланысы деп атады.
Уақытша жүйке байланысы ми қыртысында тек тітіркендіргіштің пайда болуының ... ғана ... ... ... ... ... байқау әрекеттерінің нәтижесінде құралады. Мәселен, ит өзін қамаған үйден шығудың ... ... ... есіктің біреуі жабылмаған. Есікті тұмсығымен түртіп, жабылмаған есікті тауып алады. ... рет ... ... ... жолын бірден табады. Мұндай нәтиже мақсатына жетудегі әрекеттен ғана болып отыр.
Ағза үшін ми ... ... ... байланыстардың маңызы өте үлкен. Егер жануарларда тек шартсыз рефлекстер ғана болса, олар өмірдің үнемі өзгеріп тұратын қиын ... өмір сүре ... ... еді. ... ... ... төнген қатерді, тек жыртқыш аңның тырнағы қадағалана ғана білер еді. ... ... ... ... Қ. ... ... ... басылым. Алматы,2004.
* Жарықбаев Қ. Психология. Пед. училищелерге арналған,2-ші басылым. Алматы,1982.
* ... ... ақыл ... қазынасы. Алматы,2005.
* Алдамұратов Ә. Қызықты психология. Алматы,1992.
* Тәжібаев Т. Жалпы ... ... ... Ә. ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"балалар психологиясы"6 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
Адам психикасы10 бет
Жалпы психология213 бет
Жануарлар психикасының негізгі түрлері16 бет
Жүйке жүйесі18 бет
Кіші оқушылардың темперамент көріністері7 бет
Медицина психологиясының қалыптасу тарихы9 бет
Писхология мән-мағынасы және оның барша ғылымдар24 бет
Психика мен сананың пайда болуы, бала психикасының дамуы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь