Толғау жанры және оның XV-XVII ғасырлардағы даму сипаты

Мазмұны

1.тарау. Толғау жанрының қалыптасуы, дамуы, оның ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.8

2.тарау .Толғау жанрының зерттелуі, ой.пікірлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9.11

3.тарау. Толғау жанрының XV.XVII ғасырлардағы үлгілері, ерекшеліктері ... ... ... ...12.17

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
Толғау - қазақ әдебиетінің ежелден келе жатқан өлең түрлерінің бірі.
Қазақ поэзиясының алыстағы бұлақ-бастауларынан аты мәлім алғашқы жеке авторлардың кіші-гірім шығармалары біздің заманымызға көбіне көп толғау арқылы жетті. Бұл осы көркемдік пішіннің жалпы әдебиетіміз үшін оның ішінде поэзиямыз үшін ең көне түр болғанын білдірумен қатар, ауыз әдебиетінен жеке авторлар творчествосының ұзақ бөлініп шығу процесі бойына бірден–бір көркемдік түр ретінде белсенді қызмет атқарғанның да белгісі. Осы тұрғыдан алғанда толғаудың тууы мен өмір сүруі, дамуы ғылым үшін өте қызғылықты факт. Жанрдың тууы мен табиғатын зерттеу екінші жағынан қарағанда жалпы арнайы қарау әдебиеті таза тарихи-әлеуметтік тұрғыдан қарастырудан көп өзгеше.
Жеке авторлар творчествосының ауыз әдебиетінен ұзақ бөліну процесінде туып, өлшеусіз көп қызмет атқарған толғау жанрының негізгі төркінін оның сол шыққан арнасынан –ауыз әдебиетінен іздеуге тиіспіз. Өйткені өмірде де, өнерде де таза және тар мағынасындағы жаңа құбылыс болмақ емес. В.Белинскийдің айтуына қарағанда, әдебиеттің органикалық дамуында бар құбылыс бір-бірімен сабақтас, араларында тарихи жанды байланыс өмір сүреді, жаңаның өзі ескіден туады, кейінгі нәрсе өткендігімен танылады, еш нәрсе кездейсоқ емес.
Жалпы “толғау”сөзінің қайдан шыққандығына тоқталсақ - бұл атау әуелі баста “толға” немесе “толғап жібер” деген бұйрық рай түріндегі етістіктен шыққан. мұның өзі екі түрлі компоненттен “тол”, “ға”-құралған. Түрі жағынан да, атқарған қызметі жағынан да мұның кәдімгі сөйле деген бұйрық рай етістігінен ешбір айырмасы жоқ. Айырма тек оның ақындық өнері бар адамға арналуында. “Толға” дегенде- “жырла” не “жырлап жібер” деген ұғым туады, яғни “толға” дегенде қара сөзбен сөйлеу мүлде ұғылмайды. Сол толғаған тұста айтылып, кейін жатталып кеткен жырларды атау үшін атау сөз жасаудың бұл түрі табиғи құбылыс. Мысалы: “ата” бұйрық рай+“у” –“атау” профессор Қ. Жұбанов та “толғау” атауының “толға” дан шыққанын көрсете келіп: “тол” деген түбірден “толқын” сөзі жасалған.
Түрікмендерде толқынды ”толға” дейді. Түрікмендер жырламақ, толғамақ дегенді “доламақ” дейді. “Доло” қазақшалап айтқанда “толғау” деген сөз дейді. Осының қайсысы да “толғау” атауының ауызша шығарылған өлең туындыны алғаш орындағанда да, кейін жаттап ап сақтағанда белгілі әуен арқылы жүзеге асу заңдылығын айқындай түседі. Толғауды өлеңді ауызша әуенмен шығарып, ауызша әндетіп айтатын елде ғана туып, дамыған жанр деуге болады.
Толғау дегеніміз қандай көркем түр? Оның негізгі ерекшеліктері неде?
Толғау - қазақ әдебиетінде сюжетсіз поэзиялық туындының халықтық түрі, белгілі тақырып бойынша ойлар түю, философиялық пікірлер білдіру, пішіні,- делінеді поэзиялық сөздікте. Толғау халық нақылдарының афористік стиліне жақын және жұтынған, жарқын афоризмдерге бай. Дыбыстық қайталаумен безендірудің өзгешелігі мен молдығы да содан... Толғау термедей әзіл- оспаққа бара бермейді, мәнді- маңызды мәселелерді сөз етеді... Толғау - өлең түріндегі ой қозғау, толғану. Толғау деген атынан көрініп тұрғанындай-ақ
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.


1. М. Әуезов. Қазақ әдебиетінің тарихы
II -том. Ал., “Жазушы”, 1964

2. Ерте дәуірдегі қазақ әдебиеті. Ал., 1983

3. Қазақ совет энциклопедиясы 11-том. Ал., 1977

4. А. Байтұрсынов. Әдебиет танытқыш. Ал., 2003

5. Қ. Жұмалиев. Әдебиет теориясы. Ал., 1969

6. З. Ахметов. Өлең сөздің теориясы. “Рауан”, Ал., 1985

7. Қ. Сыдықов. Ақын жыраулар. Ал., 1974

8. М. Мағауин. Хандық дәуір әдебиеті. “Ана тілі” Ал., 1993

9. К. Райбаев. “Жаңа толғау” Ал., 1984

10. Ө. Танабаев. “Жыраулар поэзиясы және табиғат” Ал., 1999
        
        Толғау жанры және оның  XV-XVII ғасырлардағы даму сипаты
1 ... ... ... ... дамуы, оның
ерекшелігі.....................................4-8
2-тарау .Толғау жанрының зерттелуі, ой-
пікірлері.............................................................9-11
3-тарау. ... ... XV-XVII ... ... ... ... ЖАНРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ, ДАМУЫ, ОНЫҢ ЕРЕКШЕЛІГІ.
ТОЛҒАУ - ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІНІҢ ЕЖЕЛДЕН КЕЛЕ ЖАТҚАН ӨЛЕҢ ... ... ... АЛЫСТАҒЫ БҰЛАҚ-БАСТАУЛАРЫНАН АТЫ МӘЛІМ АЛҒАШҚЫ ЖЕКЕ
АВТОРЛАРДЫҢ КІШІ-ГІРІМ ШЫҒАРМАЛАРЫ БІЗДІҢ ... ... КӨП ... ... БҰЛ ОСЫ ... ПІШІННІҢ ЖАЛПЫ ӘДЕБИЕТІМІЗ ҮШІН ОНЫҢ ІШІНДЕ
ПОЭЗИЯМЫЗ ҮШІН ЕҢ КӨНЕ ТҮР БОЛҒАНЫН БІЛДІРУМЕН ... АУЫЗ ... ... ... ҰЗАҚ ... ШЫҒУ ... БОЙЫНА БІРДЕН–БІР
КӨРКЕМДІК ТҮР РЕТІНДЕ БЕЛСЕНДІ ҚЫЗМЕТ АТҚАРҒАННЫҢ ДА БЕЛГІСІ. ОСЫ ТҰРҒЫДАН
АЛҒАНДА ... ТУУЫ МЕН ӨМІР ... ... ҒЫЛЫМ ҮШІН ӨТЕ ҚЫЗҒЫЛЫҚТЫ
ФАКТ. ... ТУУЫ МЕН ... ... ... ЖАҒЫНАН ҚАРАҒАНДА ЖАЛПЫ
АРНАЙЫ ҚАРАУ ӘДЕБИЕТІ ТАЗА ТАРИХИ-ӘЛЕУМЕТТІК ТҰРҒЫДАН ... ... ... ... ауыз ... ұзақ бөліну процесінде
туып, өлшеусіз көп қызмет атқарған толғау жанрының негізгі төркінін оның
сол шыққан арнасынан ... ... ... ... ... ... ... де таза және тар мағынасындағы жаңа ... ... ... ... ... ... органикалық дамуында бар
құбылыс бір-бірімен ... ... ... ... байланыс өмір
сүреді, жаңаның өзі ... ... ... ... ... еш ... ... емес.
Жалпы “толғау”сөзінің қайдан шыққандығына тоқталсақ - бұл атау әуелі
баста ... ... ... ... ... бұйрық рай түріндегі етістіктен
шыққан. ... өзі екі ... ... ... ... ... да, атқарған қызметі жағынан да мұның ... ... ... бұйрық
рай етістігінен ешбір айырмасы жоқ. Айырма тек оның ... ... ... ... “Толға” дегенде- “жырла” не “жырлап жібер” деген
ұғым туады, яғни “толға” дегенде қара ... ... ... ... ... ... ... кейін жатталып кеткен жырларды атау үшін атау сөз
жасаудың бұл түрі ... ... ... ... ... ... ... Қ. Жұбанов та “толғау” атауының “толға” дан шыққанын көрсете
келіп: “тол” ... ... ... сөзі ... ... ... дейді. Түрікмендер жырламақ, толғамақ
дегенді “доламақ” дейді. ... ... ... ... деген сөз
дейді. Осының қайсысы да “толғау” атауының ауызша шығарылған өлең ... ... да, ... ... ап сақтағанда белгілі әуен арқылы жүзеге
асу заңдылығын айқындай түседі. ... ... ... ... ... ... айтатын елде ғана туып, дамыған жанр деуге болады.
Толғау дегеніміз қандай көркем түр? Оның ... ... ... - ... ... сюжетсіз поэзиялық туындының халықтық түрі,
белгілі тақырып бойынша ойлар түю, философиялық ... ... ... ... ... ... ... нақылдарының афористік стиліне
жақын және жұтынған, жарқын афоризмдерге бай. ... ... ... мен ... да ... ... термедей әзіл-
оспаққа бара бермейді, мәнді- маңызды мәселелерді сөз етеді... Толғау -
өлең түріндегі ой ... ... ... ... ... ... тұрғанындай-
ақ шығарманың ойлану, толғану түрінде туатындығын байқатады. Толғау ... ... ... (Ер ... ... монолог мағынасында
қолданылады.
Толғау жанрының табиғаты З. А. Ахметовтың еңбегінде едәуір тереңдей
ашылды. “Толғау” ... ... ... ... ... айтуға лайықталып
шығарылған халықтық лириканың бір түрі,- деп жазады ғалым,- өлеңдердің
тирада- тирада боп ... ... ... ... - ... ... түр, мұнда әр ақынның ... ... ... ... ... азаматтық әуенінің артуы
толғау ерекшеліктерінің бірі. Толғау үшін айтылмақ жайдың ... ... шарт ... шығарманың тұтастығы мұнда суреттелмек құбылысқа автор
қатынасының ... ... ... ... ... ... қолдану нәтижесінде қамтамасыз етіледі. Ойдың өрістілігі,
тақырыптың тереңдей ашылуы, ... және ... ... ... өмір құбылыстарын мол қамту сияқты қасиеттерінің арқасында толғау
халық арасында кең жайып, ең өнімді ... ... ... ... түр ... ... ... диалектикалық поэзия дәстүрімен
байланысты жатқан толғаудың сипаттары осы ... мол және ... ... өлең ... байланысты ерекшеліктері мен әр
алуан құбылыстары, жалпы қозғалысы ... және ... ашып ... ... тағы бір ... - ... айтайын деген ойын,
мақсатын бірден ашпай, алыстан орағытып, мысалдап, тұспалдап, ... ... ... дәстүрі. Жамбыл сол дәстүрді ... ... ... ... ... ... халқын, еңбекші шаруаларды сан
ғасыр ... ... ... ... ... хан мен патшаны, би мен болысты,
бай мен мансапты ... ... ... ... ... ... намысын
қорғаушы Маркс пен Ленин деп көрсетеді.”Кедей, жалшы масайрап,” байлардан
жерді, малды, болыс-билерден билікті өз ... ... ... жақсы
шығып, ақыл сөздер айтқанын”,- ақын мақтан етеді. Ел ... ... ... жаңа ... ... оқумен басталғанын, бұл
бақытқа жеткізген Маркс, Ленин кемеңгер екенін жырлай келіп
Жамбыл:
Жер мен суды ... ... тұр енді ... ... ... ... көргенім,–
деп аяқтайды. Сөйтіп, ол екі дүниені–ескі мен жаңаны салыстыра отырып
Октябрь социалистік революциясы ... ... үшін ... таңы ... атқанын,
Совет Үкіметі қазақ кедейлерін, әйелдерін әлеуметтік теңсіздіктен, ... ... ... ... ... ... ... жер бөлісу, мейрамдарға ауыл ақындары белсене қатысып, толғау
жырлар айтып отырған.
Толғау – мазмұн, тақырып, уақиға талдамайды, ... ... ... бір ... ... ... ... бағына бермейді. Бұл
белгілер, біріншіден, толғаудын күнделікті жаңалыққа, ... ... ... ... үшін ... ... әрі көпшілік қолдылығы болса, екіншіден-ол
әдеби форманың оңтайлылығы да болып табылады. Алайда, ақындық ... ... ... адам байтақ өлкенің тарихымен, табиғатымен,
бұрын-соңды жасаған даңқты адамдарымен танысады және ... ... ... ... Оның ой ... сезімді оятарлық маңызымен бірге
тағлымдық, білім берерлік бір мәні ... ... ... ... мағынасы
белгілі бір елдің, халықтың өмірінен, тарихынан орын алған маңызды уақиға,
елеулі құбылыс ... ... ... ... ... ... ойларын,
қорытындыларын білдіретін күрделі шығарма болып табылады. ... ... ... ... болып екіге бөлінеді.
Ақындық толғау өз тарапынан екі түрлі болып келеді.
1. Толғау өлең.
2. Толғау жыр.
Ақындық ... - ... ... ... ... ... қалай
болғандығы суреттеледі. В.Г. Белинскийдің пікірінше ақындық ... ... ... ... бері келе ... ... лирикаға жақын, белгілі өлең түрлерінің бірі. Толғауда қоғам
өмірінің маңызды уақиғаларын, ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқарған тарихи адамдардың өмірі, ісі сөз
болады...
Толғау өлең- лирикалық өлеңдерге ұқсас ... ... жыр ... поэмаларға ұқсас келеді. Бірақ дастан,
көбінше, уақиғалы, мерзімі мен мекені белгілі ... және ... ... ... кейіпкердің мінез-құлқы, іс-әрекеті, басқа адамдар мен қарым-
қатынасы, дүниеге, өмірге көзқарасы арқылы беріледі. Ал, ... ... ... өз ... өз ойымен баяндалады және болмыс суреттеліп,
дәлелденіп жатпайды, дәлелденген, анықталған ақиқат, шындық ретінде ... ... ... ... ойы ... ашық көрінеді. Толғаудың
негізгі өлеңдік түрі жыр, ... ... ... жыр оның ... ... көп ... ... нұсқалары да кездесе береді. Толғаудың шумағы
белгілі–бір ойдың ағымына, аяқталуына ... ... ... оның шумағы мен ұйқасы, көбінесе жылжымалы, айнымалы келеді. Оның
есесіне ... ... ... ... ... ... ... толғаулар, сол сияқты советтік толғаулар да үш
бөлімнен тұрады.
1. Кіріспе.
2. Негіз
3. ... ақын ... ... өзін ... және ... сөз ... ... Ал негізгі бөлімде автор белгілі бір,
уақиға, құбылыс немесе бір адам жайында ... ... ... ... шолу ... оны ... нәрселермен салыстырады
шендестіреді. Ақырында айтылғандардан қорытынды жасайды, бір ... не ... ... ... ... ... өзінің ойын
ұсынады. Мысалы, ақын Тайманов Орынбайдың бір толғауын ... ... ... ... ... ... ... жасырып.
Бұрынғыдан оңдалдым
Аузым асқа жарымай
Тақымым атқа жарымай
Езілген кедей болғанмен,–
деп бастайды. Одан ... ... ... ауыр ... ... ... ... жаздырмай езіп, жаншып келгенін айтады:
Көк майса кең дала
Төрт түлікке тұнып тұр
Егін мақтап жайқалып
Қарасаң көзді ... ... қара ... мініп тұр
Байтақ жатқан елімнің
Берекесі кіріп тұр,–
деп қорытынды жасайды ақын. ... ... ... ... жайын
қозғайтын толғаулардың өзіндік ерекшелігі, олар нақты бір ... қала ... ... ... адам ... әр ... тізбелеп баяндайдайды, ... ... ... әр ... ... ... ... отырып,
тыңдаушысының белгілі мөлшерде тәлім-тәрбие, ... ... ... ... компономенті немесе поэзиялық ... ... ... өмір ... негізінде анықталған кіші-гірім түйінді мәлімдеу,
баяндау арқылы өзінше бір шағын шындықты, ақиқатты білдіріп, шығармадағы
негізгі ойға үн ... оны ... ... Осындай жеке де шағын
бөліктер мен шындықтардан құралған әрбір ... ... ... ... өмір мен адам ... поэзия түріндегі жалаң ережелері,
нормалары сияқты боп көрінеді. ... бұл ... ... ... әсер ... ішкі ... үңіле қарасақ, бұл көрініс толғаудың жанрлық
табиғатынан ... оның ... әрі ... әрі ... ... негізгі қыры болып табылады.
Қырда жүрген қоңыр қаз,
Қыр қадірін не білсін
Қырда жүрген дуадақ
Су қадірін не білсін,–
деген жолдар ... үшін ... ... жеке тармақтар емес, осы
толғаулардың көркемдік құрылысын барша болмысымен танытатын үзінділер. ... ауыз ... ... шыға ... ... осы көркемдік өлшем,
суреттеу ерекшелігі, әсіресе, толғау жанрында ерекше берік орын ... ... ... ... дәрежесіне дейін қызмет етті. Жоғарыдағы ... әр ... өзі ... адам ... ... ойды дәлелдеу үшін
автор табиғат пен адам өміріндегі біркелкі ұқсас ... ... ... ... ... өз ... ... дұрыстығын
бұлтартпас шындықтай ұсынады. Бұл үшін оған қыр ... ... ... ... білмейді, көл қадірін шөлде жүрген дуадақ білмейді, жер қадірін ... ... адам ... ... паралельдер әбден жетіп жатыр. Басқаша
дәлелдеудің мүлдем қажеті жоқ.
Толғаудың ... ... ... рай және ... түріндегі
қосымшалары са- се ған ген ... ... ... осы ... ... толғауларға тән құбылыс. [1,330-345]
Жұмыс тақырыбының өзектілігі:
Толғау – ... ... ... поэзиялық туындының халықтық түрі
белгілі бір тақырып бойынша ойлар түю болып табылады. ... ... ... стиліне жақын және жұтынған,жарқын афоризмдерге бай.
Дыбыстық қайталау мен безендірудің өзгешелігі мен молдығы да содан.
Толғау ... ... бара ... мәнді, маңызды, тәрбиелік
мағынасы, адамға рухани күш-қайрат беретін ең құнды мәселелер бейнеленеді.
Толғау жанры туралы З.А.Ахметовтің еңбегінде тереңдей ... ... ... ... ... ... мына пікірімен дәлелдей түседі.
“ Толғау шындап келгенде ән емес, бірақ ... ... ... ... ... бір ... деп ... толғау қазақ халқының төл әдебиетінде маңызды орын алатыны анық.
Сондықтан осы тақырыпты таңдауды жөн көрдім. ... ... ... ... ... алу, оны ... білу мақсатында таңдадым. Сонау көне заманнан
келе жатқан толғауларды жырлаған жырауларымыздың көкейкесті мәселерін, сол
мезгілде оларды ... ... ... ... таныстыруды
міндетім деп білдім . Жыраулардың толғаулары ел бірлігі, сыртқы ... ... беру ... ... дем беру ... ... дәуірімізге жеткен толғаулар аз емес дегенмен бізге жетпегені көп-
ақ. Менің ойымша, атақты ... ... ... да ... ... ... сары майдай сақтау әрбір жас ұрпақтың
борышы, міндеті болып табылуы тиіс.
Жұмыс тақырыбының мақсаты:
Толғау жанрының қазақтың төл ... біте ... ... ... ... ... курстық жұмысты жазу барысында XV-XVII ғасырлардағы
тарихи жағдайды ақын-жырауларының шығармаларында қозғалған мәселелерге ... ... ... сол ... ... поэзиясы әдебиетімізде маңызды
орынға ие. Аты аңызға айналған Асан Қайғы, Қазтуған, ... ... ... ... әлем, адамгершілік туралы қозғаған өткір
қыныаптан қылыш суырғандай сөздерінің күні бүгінге ... ... ... әдебиетіміздің төрінен орын алады.Толғау жанрында бүкіл ... ... ... мән ... ... тәрбие беретіні
анық.Толғау өз орнын еш уақытта жоғалтпай ұрпақтан- ұрпаққа ... ... ... ... зерттелуі,ой-пікірлері.
Толғау-қазақ фольклорының дәстүрлі жанры. Ақын толғауда өзінің ой
толғанысын, уақытқа, заманға, оқиғаға, құбылысқа көзқарасын білдіреді. Ол ... ... ... ... Автор сезім түйсігін, ой-
пікірін, өмірлік тәжірибені қорытып, сыршылдықпен, ұлағатты ... ... ... Міне, осындай құнды дүниені алғаш рет көңіл аударып,
арнайы пікір айтқан ғалымдардың бірі-Есмағамбет ... Ол ... ... бір мақаласында былай деп жазды :
“Қазақтың халық әдебиетінде көп жайылған, қалыптанған өлең- жырлардың
үлгісі- толғау жыр. Толғау ... ... ... ... екпінмен
айтылады. Халық ақындарының творчествосында басты орын алатын өлең- жыр
формасы- осы ақындық ... ... ... ... темадағы сюжеттік
желісімен ұзақ айтылса,- ол толғаулы поэмаға айналып отырады. Ал, ... бір ... ... түйдектеліп айтылып тынса, -ол ақын толғауы,
не жыр толғауы делінеді. Алайда Е.Ысмайылов толғау ... ... ... ... ... ... ... шығу, қалыптасу, даму жолдарын,
көркемдік мазмұндық ... ... ... мен ... Дегенмен толғау жанрына аса елеулі көзқарас білдіріп, ... ... ... ... зерттеушілері соңғы жылдары көбірек
көңіл аудара ... ... ... ... ... ақындығы
туралы” деген мақаласында қазақ әдебиетінде толғау жанрының туу, ... шолу ... ... бүгінгі толғау ақындарына кеңірек тоқталады.
Бірақ, мақаланың авторы толғаудың табиғатын, жанрлық ... ... ... алдына мақсат етіп қоймаған сияқты. Сондықтан болу керек,
ол толғаудың өзі эпос емес, лирикалық жанр ... ойын ... ... ... Бұл ойды ... және ... ... ерекшелігіне
арнайы тоқталған әдебиет зерттеушісі Мүсілім Базарбаев ... ... ... ... ... ... негізінде ... ... ... ... ... ... ... жатқызған
В.Г.Белинскийдің пікірлеріне сүйеніп, ғалым қазақ ... ... ... ... ... әр ... түрлерінің қайсысына жатады
дегенде, толғау лирикаға жақын жанр екені даусыз. ... ... ... ... ... яғни қай ... жақын келетіндігін
анықтауға көңіл бөлгенде, оның түрлерін, ... ... сөз ... Эпикалық жырлардан гөрі толғауда ақындық сезім
басымырақ болатындығын жіте бақылай ... ... ... ... зер ... ... толғау жанрын жаңғыртуда ... ... ... ... атау ... І.Жансүгіров өзінің
«Ұлы күн», «Ұштасқан үш тілек», «Бүгін дала», дейтін өлеңдерінде дәстүрлі
толғау үлгілерін ... ... және ... ... ... ... ... толғау жанрын жаңғыртуға, жақсартуға басқа ақындар
да бір сыпыра үлес қосты. ... ... ... ... жыры»
секілді термелі, мысқылды ... ... ... ... ... атты ... ... толғау жырларымен, Әбділда Тәжібаевтің «Той
күнгі толғау», «Айнабұлақ» сықылды ойлы да ойнақы өлең жырларымен ... ... ... ... ... ... жарқын жаңа
толғаулар енгізді.
Поэзияның ерекше көп таралған жауынгер ... ... ... жазушы ақындар елдегі еңбекшілердің рухын көтеріп, оларды еңбек
майданына жаңа ... ... ... үшін де ... ... ... ... Тоқмағамбетовтың, Жақан Сыздықовтың, Мариям Хакімжанованың
өлең-жырларын, тіпті, Кенжеғали Райбаевтың 1962 жылы шыққан «Жаңа толғау»
атты жинағынан да ... ... ... ... бәрі ... ойлы, көркем туынды деп айтуымызбен қатар әрбір ... ... ... ... да ... ... ... ақындары шығарған
толғаулардың да орта қолды жолдары бар.
Мысалы: Ж. Жантөбетов Қызылқұмның көрінісін сипаттаймын деп:
Құйқылжыған ән ... ... ... тұр
Бөдене салып бытпылдық
Шағала, қызғыш, топ-топ шіл,–
дейді.Бұл секілді олақ құрылған толғауларды басқа ақындарда да ... ... ... туралы көптеген ғалымдарымыз ... ... ... ... Е.Ысмайлов, М.Ғабдуллин,
Омар Шипин, ... ... ... ... ... сынды ірі тұлғалар. Толғау жанрын іштей жіктеу жайында С. Мұқанов
былай деп ... ... ... жүзі ... ... және ... ... бөлінеді. Лирикасы жан сырын шертетін өлең-жырлар, эпикасы ұзақ өлең-
жырлар. Қазақ фольклорында осының екі түрі де бар. Ол ... ... ... және ... деп ... ... Толғау нақыл толғауы, ереуіл
толғауы және тіршілік толғауы болып үшке бөлінеді. Нақыл толғауында ... ... ... ... жырлау арқылы замандастарына өсиет айтады”.
Толғау жанрына өз ... ... ... ... мен маңызды
мәліметтер қалдырғаны ақиқат.
Қазақ ауыз әдебиеті жанр жағынан мейлінше бай. Осы бай ... ... қай ... ... көне жанрлардың қайсысынан бөлініп
шығуға лайық деген мәселеге келер болсақ, алдымен эпостарды, оның ... ... ... ... Мұның екі түрлі басты себебі бар: Ең алдымен
толғау өзінің бүкіл ... ... ... түрі ... ... ... болса, екіншіден мазмұны жағынан да сол жырдан, әсіресе,батырлар
жырынан алшақ кетпейді, көбіне- көп ... ... ... ... маңызды мәселелер негізінде туып, өріс алды. Екеуінің ... тек: ... ... ... жеке ... ... ... байланысты, белгілі бір сюжеттік линияда көрінсе, екіншісінде
автордың өмір, дүние, адам жайындағы ойлары, жан тебіреністері арқылы, тура
бастапқы қалпында ... ... деп ... ... ... ... ... тарихи
аңыздарға өте бай”- дейді. “ Қырғыз- қайсақта батырлар жыры мен ертегілер,
аңыздар өте көп, ... ән мен ... өте ... көреді”, дей келіп ол
жырдың, яғни, батырлар жайындағы ... ... көне ... ... және оның ... ... назар аударады. “ Жыр дегеніміз,-
дейді ол,- рапсодия. Жырламақ деген ... ... ... айту ... Дала ... қайсысы да қобыздың сүйемелдеуімен әдеттегідей жырланады,
әуенмен айтылады. Жырдың өзегі көбінесе көне ... ... ... мен ... ... Осы орайда ескертетін бір жай- батыр өмірінің
оқиғалары, оның ерлігі, ... ... ... ... ... да ... ... да, өлең негізгі не өзге
басты қаһармандар сөйлерде ғана қабылданады.” [9,44-46]
Батырлар ... тууы мен ... ... ... бір-бірімен тығыз
сабақтас екенін, бірінсіз екіншісінің жоқ екенін, сондықтан да оларды өзара
бірлікте ала ... қана ... ... қажеттігін көреміз. Мұның ... жеке ... ... ... ... бет ... тұста қалың бұқара
қолында күші мен құдіреті бар кесек тұлғалардың, батырлардың қолбасылардың
маңына топтаса түскен. Бұлар елдің ... мен ... ... ... атқарса, қауым мен халықтың алдағы тіршілігін де осындай адамдардың
ісі мен әрекетіне байланысты тану ... ... ... ... лайық өнерде,
поэзияда үстем орын алып отырған. ... жыры ... ... ... ... туу ... ... аталмыш арман- тілектер мен бір
кездегі өмір шындығы сақталған. Ал енді батырлар жырының ... ... ... ... ... бұл ретте де оның, яғни жыр өлшемінің, жеті-
сегіз буынды өлең түрінің көне заманда туып,өмір сүріп келе ... ... ... ... ... ... ... екінші жағынан, толғаумен
іштей туыстығы, бір-біріне ұқсастығы, өзара жақындығы көп ... ... ... келген. Батырлар жырындағы ұзақ монолог тріндегі
толғаулар, сол тәрізді өзге де ... ... ... ... ... 3. ... жанрының XV-XVII ғасырлардағы үлгілері, ерекшеліктері.
Қазақ арасында кең тараған эпикалық жырлардың біразы ... туса ... сол ... ... байланысты бола тұрып, сәл
кейін дүниеге келсе, толғау жанрының алғашқы нұсқалары, XV ғасырдың ... ... ... яғни Асан Қайғының есімімен байланысты белгілі бола
түсті. Демек, хронологиялық жағынан алғанда да батырлар ... ... ... ... ... ... Асаннан да бұрын өмір сүруі және сол ... ... ... ... ... ... осы ... дейін жеткен толғауларымыз
қазақ халқы үшін құнды дүние болып қала ... ... ... ... ... ... сөз еткенде ең алдымен
ауызға алынатын шығарма “Құйрығы жоқ жалы жоқ ... ... күн ... ... ... ... Бұл өлең ... байыптап қарасақ, оның
өмір құбылыстарында, тіршілік аясында үйлесімін таппаған кереғар жолдардың
көптігін көріп, ... ... ... ... ... ... өскен дала
тұрғынының ғана аузынан шығуға ... ... ... ... ... ... өзіндік өмір күйімен, өмір салтымен, өзіне тән дүние таным,
көркемдік ... сөз ... ... ... Оның ... ... ... де өзге елдің, әсіресе,отырықшы елдің ... ... ... Көп үшін қажет жайлы жер, жақсы қоныс іздеп, желмаямен
күн-түн қатып, ... қуа ... ... көз ... ... ... құланы
мен жыланы келеді. Асан олардың өміріндегі жетімсіздікті көріп ... ... ... Асанды қинайтын нәрсе, оның құлан ... ... ... ... адам ... ... ашық
көрініп тұрған, кереғар жайлар. өлеңнің әрбір екінші жолында “ ... ... деп ... ... ... шығарманың тақырыбы да, идеясы да, мазмұны
да. Мұндағы түбегейлі ...... ... ... ... көруіне”
қиындық туғызып отырған қайшылықтарға жауап іздеу, одан құтылудың жолдарын
табу жөнінде еді. ... бұл ... ... ... көлеңкелі жайларын
көріп, олардан шығу жолын білмей, үнемі тығырыққа тіреліп, қапаланумен
болған қайғылы қарттың ... көз ... ... ... “ Құлан қайтіп
күн көрер” деп басталатын философиялық, патетикалық ұзақ толғауының бізге
жеткен шағын ... ... жеке ... ... ... ... тұсынан бастап қоғамдық маңызы жоғары мәселелерге байланысты
туғанын дәлелдейді, яғни, ... ... ... ... елдік жайлар
деңгейінде, белгілі әлеуметтік міндет арқалай пайда ... ... ... ой ... ... жағынан шағын
болса да, ішкі мазмұны жағынан толғау түрін өзге бір ... ... ел ... ... ... қазақтың батыр-жырауы аталуы
кездейсоқ емес. Оның толғауларынан ерлік рухы, ... лебі ... ... ... ... ... ... ерлік мазмұнымен қосылып
бірін- бірі ... ... ... Асан толғауларында негізінен
песимистік әуендер басым болса. Қазтуғанда, керісінше, ерлік өжеттілік
әуендері ... Осы ... ... ... толғаулары батырлар
жырының жеке бір жырау атымен сақталған шағын жалғасы тәрізді,сонымен қатар
поэзиямыздың кейінгі тұстарында ... өріс ... ... толғауларының
алғашқы нұсқаларының бірі болып табылады. Қазтуғанның ... ... ... ... өзге де ... жоқ ... Ең ... олар өзіндік
көркемдік бедерлерімен,сөз нақыштарымен өзге толғауларға мүлде ұқсамайды.
Бұдырайған екі шекелі,
Мұздай ... ... ... ... ... шайы жібек оққа кірісті.
Айдаса қойдың көсемі,
Сөйлесе қызыл тілдің шешені,
Ұстаса қашағанның ұзын қырығы,
Билер отты- би ... ... ... бұта ... ... көл ... ... болған айды ашқан,
Мұнар болған күнді ашқан,-
деп келетін төкпе жыр ... ... ... ... айтарлықтай
өзгешелігі болмаса да, көркемдік бітімі жағынан бөлек. [ ... ...... екі шекелі” дегендегі “Бұдырайған”
эпитеті жасау түрі жағынан ауыз әдебиетіндегі белгілі ... ... да, ... ... ... қолданылмаған сөз, ірілікті, батырлықты
білдіру үшін ... де ... ... ... ... сөз. “ Ұстаса
қашағанның ұзын құрығы” деген жолдада ... ... ... ... бейнелі, ой айтылған. ... пен ... ... ... ұзын ... теңеу- көркем әрі көрікті.
Көшпелі тұрмыстың осы бір ... сұлу ... көз ... ... ... ... пен ... дала поэзиясының өзіндік мүмкіндігі мен
көркемдігі негізінде дәлелдейді. “ Буыршынның бұта ... ... ... ... ... деген тармақтардағы жастық пен жүректілікті бейнелеу
өзгеше, жырау айтар ойын дәл ... ... ... аз ... ... ұтымды да әсерлі жеткізеді.
Толғау жанрында ел болу мәселесінің ерлік, батырлық ... ... ... ... ... кезеңдерде бұл үлкен ақындық дәстүрге
айналып, ә«рбір жырау, ақын оған өзіндік азды- көпті ... ... ... арнасын барған сайын кеңейте күшейте түсті. Бұл ретте Қазтуғанға ... да, ... рухы ... да ... ... –Шалкиіз.
Шалкиіз толғауларының негізіне- Би Темірге арналған екі ... ... ... ... ... ... ... қуғын көргенде
айтқанында, екіншісі- Темірді қажы сапарынан тоқтату үшін ... Осы ... ... алдымен байқалатын бір шындық- жыраудың, әсіресе, ірі
жыраудың рулық, феодалдық- рухы қоғамдағы көрнекті ... орны ... ... ... толғаулары Асанның осы тақырыптағы
өлеңдерінің біраз толықтыра, жалғастыра түсіп арнау- толғауын жалпы ... өмір мен ... ... ... ... бірі ... ілгері шығарды. Шалкиіздің екі толғауы да өз жанрының сол тұстағы
мүмкіндігін мол ... және ... ... ... ... ... бас- аяғы бар ... туындылар.
“Аспанды бұлт құрсайды”,- деп басталатын бірінші толғау бірнеше
тирадан ... ... ... Темір мен оның төңірегіндегілерден қуғын көріп
жүргенін әр түрлі көркем шындықтар негізінде дәлелдейді. Автор аспанды ... ... ... өз ... қайғы бұлт торлағанын білдірсе, көлде
аққулардың таласып шулағанын суреттеу арқылы ... ... ... ... жанрының өрістеу кезінде мұндай нақты көркем
салыстырулар мен ... жеке ... ... орын алу ... ... пен тану және ... барысындағы елеулі іздену қадамы
еді. Жырау Темірді өз ұғымындағы ең ... ... ... жырау Темірге:
Сен алтынсың, мен пұлмын
Сен жібексің, мен жүнмін
Сен ... мен ... ... мен ... оның қатардағы көптің бірі екенін жасыра жаппай айта алады.” Би Темірді
хажы сапарынан тоқтатудағы ... деп ... ... толғаудың ең
алдымен туу фактісі ретінде келеді. Темірдің хажылыққа ... ... ... мақұлдамайды, бірақ бұл ойын Темірге айта алмайды, мұны
Темірге айту және оны ... тек ... ... ғана ... ... ... де, Темірге ренжіп елден кетіп қалған Шалкиізді іздеп тауып
әкеп, Темірге ... ... ол осы ... ... делінеді. Бұл
толғауда бағзы дәуірлердің көркемдік бояулары мен өмірді тану және ... ... ... ... ... ... ... тоқпақтау жолымен емес, бейнелі
түрде, образдылықпен жеткізу жағы емес, жалпы шығыс поэзиясына, оның ... ауыз ... тән ... ... жақсылық пен жамандықтың,
зұлымдық пен махаббаттың, өмір мен өлімнің қатар суреттеле отырып, табан
аузында ... ... жеке ... ... ... Шалкиіз
толғауларында өмірді суреттеудің осы жанрдағы ең бір өнімді тәсілі ретінде
мол орын ... ... таза ... ... ... ... құр ... емес.” Ақылсыз достан, ақылды дұшпан артық”, ” ... дос ... ... мүлкі етер, бір жаманмен дос ... күні ... ... ... ... етер,” “ Жапалақ ұшпас жасыл
тау, жақсылардың өзі өлсе де сөзі сау, ойлап тұрсам жаманның ... ... тілі ... ... ... ... адам жайындағы жалпы түсінігі, оны
көрсету, суреттеу тәсілі- көркемдік дамуымыздағы сәби тәсіл, бір ... ... ... білдірілетін ежелгі синтездік тәсіл.
Шалкиіз толғауларының бір ерекшелігі – ... ... әр ... ... ... ... ... Мұны тек Темірге арналған толғаулар
жайында емес, өзге өлеңдері ... де ... ... ... ... ... ... билеушілер тарапынан көп әділетсіздік көріп,
жан күйзелісін көп тартқан адал, ... ... ... көз ... толғауларының көркемдік шеберлігі толғау ... ... ... ... толғауларынан байқалған ақындық
пен батырлық ... ... ... ... Шалкиіз творчествасында біраз
жалғаса, өрістей түсті.Жыраудың көпшілік тирадалары осы үйлесімнің өмірге
разылықтан гөрі оған ... мол ... ... ... ... қоса ... ... түскендей әсер ... ... ... ... ... ... қоса ... сөздің көне
үлгілерін біраз сақтай жеткенін де атау қажет. ...... ... ... ... деген тармақта жырау ауыздығын қарш-қарш шайнаған тұлпар
бейнесін өзінше және жанды түрде көрсетеді. Толғау ... ... ... мән-маңызы жоғары мәселелердің деңгейінде ғана көрінбей, толғау
өзінің шабытты, асқақ сипатыын сақтай ... жеке ... ... күйлерін
әсерлі, нәрлі жеткізетін лирика қызметін де жаман атқарған жоқ. Толғаудың
осындай лирикалық сипатын бойына ... мол ... ... ... ... ... болады. XVI ғасыр - өз ортасының көрнекті
адамдарының бірі, ірі ... ... ... ... ... ... бір ... әсіресе, ауыр
жараланып, бір жағынан, ішкі жағы мен мұңның ... ... ... ... ... ... ... жыраудың өтіп бара жатқан өмірін поэзия
тілімен соңғы рет көз алдына келтіруі және ... ... ... ... ... өзге көп жайларымен қатар
элигиялық сипаттары қат-қабат, аралас келіп отырады. Жырау өзін ... ... биік ... ... Осы ... ол ... ... сөздерді, соны
эпитеттерді тауып қолданады.
“Азаудың ер Доспамбет ағасы
Азаудың бір бұрышындай нарты екенІ
Хан ұлынан артық еді ... аға ... ... көп ... де ... ат болған ерлер жоқ еді,
Күңіреніп күн түбіне жортқанмын,–
деп ... ... ... ... ...... жыраудың хан
төңірегіндегі көрнекті фигура екендігін ... ғана ... хан ... ... ... суреттеу, бейнелеу болмысында. Жырау ханның
қол астындағы жазықсыз жандарды аяусыз өлтірушілігін,cыртқы ... ... өзі ... ... ... ... ... бетіне басып
әшкерелейді, жалғыз тұрғанда оның түк те еместігін, тек ... ... ... ... ... ғана хан ... отырғанын айтып масқаралайды.
Қандай себеппен айтылса да, бұл өмір шындығы еді, сол өмір ... ... ... да ... ... тілдеу жолымен болсада да
айтылып, толғау жанрына келуі, оның ... сіңе ... бұл ... ... тыныстау беталысын байқататын, қоғамдық қайшылықтарға ... ... ... ... ... еді. ... толғауды өзін екі ұдай
танытады “ертеңгі күн болғанда, елін кеңес қылғанда, Жиембет қайда ... ... ... ... ол ... Осы арқылы өзі хан қасындағы ... ... ... ... бір өзі ғана ... суреттесе, енді
бірде:
Ес білгеннен Есім хан,
Қолыма ... ... ... ... ... оң қолы ... ... мақтаныш сезімімен баяндайды.
XVII ғасыр толғау жанрының онан әрі дамып, ... ... ... ... ... ... ... толғау нұсқаларының да ... ... ... сақталған тұсы болды. Толғаудың ... ... ... оның күнделікті өмір мәселесіне етене араласып,
өмірдің әр алуан құбылыстарын жіті көру ... ... ... ... ... ... және ... әрбір автордың өзінше
толғап, суреттеу шеберліктеріне байланысты орын алып ... Осы ... ... ... ... Доспамбет негізінен толғау ... де, ... ... бір- ... ... болғанымен іштей
әрқайсысы әр түрлі творчестволық дарын мен көркемдік нақыштың өкілдері
екенін білдірді, осы ... ... ... ... ... ... ... көбейте, молықтыра түсті.XVII ғасыр ... ... аса бір ... ... ... болғаны мәлім. Әсіресе, Жоңғар
қалмақтарымен жиі соғыс, 1723 жылы әйгілі “ ... ... алқа ...... ... ... ... үлкен проблемалар қойды. Солардың
ішінде ең негізгісі- бірігіп күш жинау, ел ... ... ... жауға
тойтарыс беру мәселесі еді. Әйтпесе, тоз-тоз боп, әр жаққа босып кету қаупі
туды. Өмір ағымынан туған осы ... ... әр ... ... ... XVII
ғасырда өмір сүрген жыраулардың қайсысы да бұл ... өз ... ... ... ұсақты туындылар жасады. Олардың біразы біздің заманымыз ... ... ... жоқ, ... ... Тәтіқара, толғаулары ауызша
сақталудың ұзақ та қиын ... ұмыт ... ... Жиембет, Доспамбет, Шалкиіз жыраулар творчествасында
толғау таза ерлік, елдік мәні ... ... ... қатар адам
өмірінің күнделікті жайларын суреттеуге де батыл ойысты. ... ... ... шеңберін кеңейтіп, өмірге араласу ... Жер ... ... ... барымта, рулар арасындағы қақтығыстар, ру
басыларының әр алуан істері, ұрлық-қарлық жайлары, ... ... ... ... ... ... жанрының төрінен орын алып, оның
қоғамдық ... мен ... ... ... ... көбіне- көп
үстеме идеяны жақтады, езуші, ... ... ... халықтың бәрін бір
бүтін дүние деп түсінді, ... ... ... сақтай отырып, өз кезінің әр
алуан мәселесіне үн қосты, ... сол ... ... өз ... сақтап, кейінгі дәуірлерге жеткізді.
Толғау жанрының бойына туа біткен қасиет- ... ... ... ... өмір сүріп келсе, бұл ғасырда да ... ... ... қызмет етіп, онан әрі жалғаса, дами түсті. Дидактикалық
толғаулардың дамуы, негізінен, әрбір ... ... ... ... ... ... стильдік өзгешеліктер аясында түрлене көрініп отырды.
Толғау жанры өзінің ... ... ... ... мен ... ... отырып, XVII ғасырда адам өмірінің мағынасы, оның
құбылмалы ... ... ... ... ... ... ... жасау үшін жамандығын көрсету үшін жалғыз ұрысқақтығы ... ... адам мен ... табиғат пен өмірді суреттеу арқылы белгілі
бір ой түйінін ұсыну сияқты тек толғау жанрына ғана тән ... ... ол ... ... ... дәуірлерде де сол қалпынан ұзаған жоқ.
Негізгі ойды, ... ... өзге ... ... дәлелдеу
тәсілін толғау қай кезде де бетке ұстады, өнімді әдіс ... ... ... жыр ... еш ... ауытқыған емес.Біздің
дәуірімізге жақындаған сайын, толғау нұсқалары да ... ... ... олар әр ... ауыз әдебиетінен үйрену , оның тұрақты көркемдік
қралдарын творчествалық пен ... ... мен ... ... сөз ... жасаудағы өзіндік ізденулері мен табыстарын да
нақты нақты танытып, толғау жанрының ... ... ... ... ... ... ... есею жолдарын жинақтап айтсақ, ... өмір ... ... сайын белсенді араласып, әрбір тарихи
кезеңнің жалпылай болса да, өзіндік ... ... ... айту ... шартты түрде арнау, ... деп ... ... өзінің ұзақ жолында әрбір үлкен де ... ... ... ... уақыт жағынан ғана жақындап ... ... ... де ... арнасын бірте- бірте кеңейтіп, өмірмен, өмірдің
идеялық- эстетикалық талап - ... ... ... ... ... отырды.[1-325-330]
1 Қорытынды
1 Қазақ ауыз әдебиеті кез келген ... ... өте бай ... Осы бай
әдебиеттің ішіндегі мол құндыда қымбат қазынамызға толғау жанрын ... ... ... ... кең ... сонау Асан қайғының
есімімен бірге аталатын туынды.
2 ... ... ... келе ... ... ... ... өтіп күні бүгінге дейін өз құндылығын жоймай бізге ... ... биік ... бірі - ... ... осы ... ... толғаудың шығу төркіні мен қалыптасуы,
даму сатысы тұрғысынан көп ... ... ... ... ... бірнеше
ғалымдардың есімімен таныстым. Олар: Есмағамбет Ысмайылов, ... ... ... ... Жороков, Мәлік Ғабдуллин, Омар ... ... ... ... ... бір тума ақын ағаларымызды ерекше
атауымызға болады. Олардың толғау жанры туралы жазған, бізге қалдырған ізгі
еңбектері елеулі бола ... ... ... ... мәселелері толғаудың
ерекшелігі, неше ұйқастан тұратынын ... ... ... ... ... ... ... баса көрсетпек болды.
Менің осы курстық жұмысты жазу барысында толғаудың бірнеше үлгілері
мен атақты ... ... ... ... ... ел ... ... ынтымақ, бейбітшілік, халықтың отанға
деген патриоттық сезі
мі, ... ... ... ... ... ... ... түйгенім болашақта да осындай күрделі тақырыптың
мазмұнымен танысып, өзімді ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасау өте зор ізденімпаздықпен, еңбектенуді
талап ететінін түсіндім. ... ... ... келе ... ... әліде болса тереңінен ашу менің алдағы жоспарымда бар.
Ойымды қорытындылай келе ... ... ... ... асыл , бағалы
дүние екендігіне көзімнің тағы бір ... ... ... ... ... ... К.Райбаевтың, З: Ахметовтың және тағы басқа ақын ,
жыршылардың еңбектерін басшылыққа алдым. ... ... ... ... осы ... ... көп септігін тигізді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. М. Әуезов. Қазақ әдебиетінің тарихы
II -том. Ал., ... ... Ерте ... ... ... Ал., ... Қазақ совет энциклопедиясы 11-том. Ал., 1977
4. А. Байтұрсынов. ... ... Ал., ... Қ. ... ... ... Ал., 1969
6. З. Ахметов. Өлең сөздің ... ... Ал., ... Қ. ... Ақын жыраулар. Ал., 1974
8. М. Мағауин. Хандық дәуір әдебиеті. “Ана тілі” Ал., ... К. ... ... ... Ал., 1984
10. Ө. Танабаев. “Жыраулар ... және ... Ал., ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бөгенбай батыр 9 бет
Халқымыздың ұлы ұландары жыраулар шығармашылығында6 бет
Шоқан Уәлиханов Ыбырай Алтынсарин Абай Құнанбаев11 бет
IX-XII ғасырлардағы қазақ отбасы тәрбиесінің қалыптасуы мен дамуы53 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
Ақтамберді жырау33 бет
Ежелгі жәдігерліктер мен жыраулар поэзиясының поэтикалық үндестіктері5 бет
Ертедегі және орта ғасырлардағы Қазақстан тарихнамасы25 бет
Көшпенділердің материалдық, рухани мәдениеті15 бет
Орта ғасыр саяхатшылары Христофер Колумб11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь