Монетаризмнің пайда болуы және мәні

Мазмұны

Кріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І бөлім. Монетаризмнің пайда болуы, мәні, эволюциясы ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1. Концепцияның пайда болуы және мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2. Монетаризм эволюциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.3. Ғалами және ортодоксалды емес монетаризм ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

II бөлім. Монетаризм теориясының негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
2.1. Милтон Фридменнің негізгі экономикалық ойлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
2.2. Милтон Фридмен бойынша ақшалай және экономикалық саясат ... ... ... ... 14

IIІ бөлім. Монетаризмнің және монетарлы саясаттың экономикада қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
3.1. Монетаризм және қазіргі экономикалық тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
3.2. Монетаризм . Қазақстанда өткізілетін тұрақтандырма реформалардың тәжірибелік негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
3.3. Қазақстан Республикасының монетарлы саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Кіріспе
Монетаризм – экономиканың динамикалық қимылдарында анықтаушы рөлді ақшаға беретін экономикалық ой мектебі. Монетарлы – ақшалай (money – ақша, monetary - ақшалай) деген мағынаны білдіреді.
Монетаризм – бұл ақша және оның ұдайы өндірістегі рөлі туралы ғылым. Бұл теория экономиканы реттеудің ерекше тәсілдерін ақша-несие құралдары арқылы негіздейді.
Монетаристердің көп назар аударған мәселелері: ақша категориялары, банктік жүйе, ақша-несие саясаты. Олар осы процесстер мен категорияларды ақша массасы көлемі мен жиынтық табыс арасында байланысты табу үшін зерттеді.
Монетаризмнің еңбектеріне ақша-несиелік реттеу саласындағы көптеген жетістіктерді жатқызуға болады: 1970 жылдары қаржылық дағдарысты жеңуі, дамушы елдерде гиперинфляциямен күресуі, өтпелі экономикаларда ақша жүйелерінің сауықтандыруы және т.б. Монетаристік концепцияны Халықаралық валюта қоры және Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы сияқты халықаралық ұйымдар қолданысқа алды. Ғылыми шеңберлерде де Милтон Фридменнің ізбасарлары аз емес. Бірақ 1980 жылдың соңынан бастап көптеген елдердің орталық банктері бірінен соң бірі монетаристік теориясының жорамалдарын қолданудан бас тарта бастады. ХХІ ғасырдың басында ақша биліктерінің талдамалы жабдықтардан ақшалай агрегаттары жоғала бастады, ал олардың үлгілеріндегі инфляция, жалпы ішкі өнім және жұмыссыздық ақша сұранысымен анықталуы тоқталды.
Монетаризм теориясына ХХғ. 70-80-ші жылдары көп көңіл аударыла бастады. Сол кезеңде кейнсиандық тәсілдерінде ақаулықтар табылып, экономикалық тепе-теңдікке жетудің жаңа амалдары ізделіне бастады. Егер Кейнсте ең өзекті, анализдің ортасына қойылған мәселе жұмыссыздық, жұмысбастылықты және экономикалық өсуді қамтмасыз ету болса, 70-ші жылдардың ортасынан жағдай күрт өзгерді. Енді инфляцияны реттеу деген жаңа мәселе қойылды.
Фридменнің монетарлы концепциясы соңғы кезеңде өскен инфляциядан, американ экономисі Г. Эллистің сөзімен айтқанда, «ақшаның қайта ашуына» әкелді.
Осыдан кейінгі монетаризм беделінің және танымалдығының өсуі, әсіресе, оны экономикалық саясатты жасаудағы негізгі теория етіп қабылдаған АҚШ пен Ұлыбританияда, инфляциялық процесстердің және олардың экономикалық жағдайына әсерінің шиеленістерімен байланысты.
Бар болуының 30 жылдам астам мерзімде монетаризм өз ықпалын кеңейтті, белгілі бір өзгерістерден өтті. Ол экономикалық реттеу тиімділігі, экономикалық өмірдегі мемлекеттің рөлі және тағы басқа экономикалық мәселелерді шеше алатын әмбебап жалпыэкономикалық доктрина рөліне талаптанды. Монетаризм өкілдерімен ақша массасының өсуін бақылауға арнайы бағытталған ақша-несие саясаты ретінде насихатталды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Галкин В. В. История экономических учений, 2013
2. Автономов В., Ананьин О., Макашева Н. История экономических учений, 2002
3. Ланкина В. Е. Менеджмент организации, 2006
4. Сажина М. А.,Чибриков Г. Г. Экономическая теория, 2007
5. «Экономика» сериясы, «Хабаршы», Р.Е. Жапасова, 2005
т.б.
        
        Мазмұны
Кріспе......................................................................
.....................................................3
І бөлім. Монетаризмнің пайда болуы, мәні,
эволюциясы.................................5
1.1. Концепцияның пайда болуы және
мәні..............................................................5
1.2. Монетаризм
эволюциясы..................................................................
...................7
1.3. Ғалами және ... ... ... Монетаризм теориясының
негіздері...................................................11
2.1. Милтон Фридменнің негізгі экономикалық
ойлары.......................................11
2.2. Милтон Фридмен бойынша ақшалай және ... ... ... және ... ... ... Монетаризм және қазіргі экономикалық
тәжірибе.........................................19
3.2. Монетаризм – Қазақстанда өткізілетін тұрақтандырма реформалардың
тәжірибелік
негізі......................................................................
................................20
3.3. ... ... ... ...... динамикалық қимылдарында анықтаушы ... ... ... ой ... ...... (money – ... - ақшалай) деген мағынаны білдіреді.
Монетаризм – бұл ақша және оның ұдайы өндірістегі рөлі туралы ... ... ... ... ... ... ақша-несие құралдары
арқылы негіздейді.
Монетаристердің көп назар аударған мәселелері: ақша категориялары,
банктік жүйе, ақша-несие ... Олар осы ... мен ... ... ... мен жиынтық табыс арасында байланысты табу ... ... ... ... ... ... ... болады: 1970 жылдары қаржылық дағдарысты жеңуі,
дамушы елдерде ... ... ... ... ... ... және т.б. Монетаристік концепцияны Халықаралық
валюта қоры және Экономикалық ... және даму ... ... ... ... ... Ғылыми шеңберлерде де Милтон
Фридменнің ізбасарлары аз емес. ... 1980 ... ... ... ... орталық банктері бірінен соң бірі монетаристік ... ... бас ... ... ХХІ ... басында ақша
биліктерінің талдамалы жабдықтардан ақшалай агрегаттары жоғала бастады, ал
олардың ... ... ... ішкі өнім және ... ... ... тоқталды.
Монетаризм теориясына ХХғ. 70-80-ші жылдары көп ... ... Сол ... ... тәсілдерінде ақаулықтар табылып,
экономикалық тепе-теңдікке жетудің жаңа амалдары ... ... ... ең ... анализдің ортасына қойылған мәселе жұмыссыздық,
жұмысбастылықты және ... ... ... ету ... ... ... ... күрт өзгерді. Енді инфляцияны реттеу деген жаңа
мәселе қойылды.
Фридменнің монетарлы ... ... ... өскен инфляциядан,
американ экономисі Г. Эллистің сөзімен айтқанда, «ақшаның қайта ашуына»
әкелді.
Осыдан кейінгі монетаризм ... және ... ... ... ... ... жасаудағы негізгі теория етіп қабылдаған АҚШ пен
Ұлыбританияда, инфляциялық процесстердің және ... ... ... ... байланысты.
Бар болуының 30 жылдам астам мерзімде монетаризм өз ... ... бір ... ... Ол ... ... ... өмірдегі мемлекеттің рөлі және тағы басқа ... шеше ... ... ... ... ... Монетаризм өкілдерімен ақша массасының өсуін бақылауға арнайы
бағытталған ... ... ... ... ... ... ... үлестерін 20-40-шы
жылдардағы американ экономистері Г. ... И. ... Ф. Найт ... ... Олар ақырында кейнсиандықтар жете бағаламаған ақша
айналымы саласына көп ... ... ... да ... ... ... ... бірі экономикалық категория
жүйесінде ақшаны «сауықтыру» деп санайды.
Зерттеу объектісі: монетаризм концепциясы, оның пайда ... ... ... ... ... ... ... ғылым
ретінде 2 негізгі функцияны орындайды: тәжірибелік – елдің шаруашылық ... ... ... ... ... нормативті – бұл
басқару негізделетін қағидалар, олардың ... мен ... ... Соңғы
үш ғасыр бойы цивилизацияның интенсивті техникалық даму ... ... бір діни және ... ... ... екінші функция
неғұрлым шетін және нақтылы жағдайларда ғалами экономикалық және билік
элиталарының қақтығысу алаңы ... ... ... ... айқын реңкі бар монетаризмнің
тәжірибелік ... ... ... ... бөлу ... осы көзқарас
тұрғыдан ең тәнік болып келеді.
Курстық жұмыстың мақсаты – монетаризм концепциясы ... ... ... мен ... ... ... ... сабақтап
жеткізу. Осы мақсатқа жету барысында төмендегідей міндеттерді орындаймын:
- ... ... ... ... ... ... монетаризмнің түрлеріне тоқталу;
- монетаризмнің теориялық негіздерін анықтау;
- монетаризмнің экономикада тәжірибелік қолдануын қарастыру;
- Қазақстанның ... ... ... ... ... пайда болуы, мәні, эволюциясы.
1.1. Концепцияның пайда болуы және мәні
Кейнстың «Жұмыспен қамту, процент және ... ... ... ... қазіргі заманның көптеген проблемаларын – ... ... пен ... ... ... ... инвестициялық және ақша саясатын, шаруашылық өсудің
тәсілдерін шешкен ... ... ... да ... ... ... ... берік байланыстырған ... ... ... ... әлеуметтік-саяси доктринасына сай келді, яғни,
нарықтық және ... ... ... ... ... тәсілдер «еркін нарық» және ... ... ... ... ... түрде қалпына келтіретін «көрінбейтін
қолдың» ортодоксалды жақтаушылары үшін жат және тиімсіз ... А. ... ... Ж-Б. Сэй ... ерте ... ... ал одан ... XIX – XX ғғ. идеялық жалғастырушылары – К. ... О. ... ... А. Пигу ... ... ... ... неоклассикалық
мектеп деген жалпы атауын алған жаңартылған теориялық ... ... және ... ... ... ... ... – монетаризм мектебі болып табылады. Неоклассикалық ... ... 1976 ... ... сыйлығының лауреты, Чикаго
университетінің профессоры - Милтон Фридмен ... ... ... ... Фридмен «әрқайсысы «self made man» (өзін-өзі жасаған) атты
девизбен өз-өзін қалыптастыра ... ... ... ... - ... ... ... нық сенімі бар жаңа отанда құрметті ғалым болды. Фридмен өмір
бойын экономикалық және ... ... ... ... ... ал оның
еңбектері тоталитаризмге және адам құқытарын шектеуіне ... ... ... экономикалық зерттеулердің ұлттық бюросында жұмыс істеп
жүргенде АҚШ-тың ақша ... көп ... ... ... ... 1956 жылы атақты «Ақшаның сандық теориясы: жаңа
нұсқа» мақаласы жарық көрді. ... ақша – бұл ... ... ... ... ғана мағынасы бар деген қорытындыға
келді. Сондықтан да осы экономикалық мектеп монетаризм деп ... ... ақша ... реттей отырып экономикалық субъектілердің
тәртіптерін өзгертуге болады.
1963 жылы М. ... ... ... ... «1897-1958 жж. АҚШ-
тағы ақша айналымы жылдамдығы мен инвестициялық ... ... атты ... ... ... 1968 жылы Фридменнің экономикалық
ғылымының дамуына едәуір ... ... ... ... ... мақаласы
шықты. 1995 жылы Дж.Тобин осы мақаланы «экономикалық журналда күндердің
күнінде жарияланғангың ішіндегі ең ... деп ... Бұл ... зерттеулердің жаңа бағытының – рационалды күтімдер теориясының
бастамасы болды.
Монетаризм – айналымдағы ақша ... ... ... дамуында
және тұрақтандыруда анықтаушы рөль атқаратын экономикалық теория.
Монетаризм – кейнсиандыққа балама экономикалық ... Оған ... ... ... және баға деңгейінің өзгеруі ақша ... ... ... ... өсуі ... ақша массасын
бақылауды қажет етеді.
«Монетаризм» терминінің екінші де мағынасы бар. ... оны ХХ ғ. 80 ... ... ... ... ... және т.б.) ... өткен мемлекеттің антиинфляциялық
саясат деп белгілейді. Оның жеке қағидалары инфляциялық ... ... ... жеткізді. Антиинфляциялық бағдарлама жоғары
банктік пайызды орнатуды, жалақының ... ... ... ... де қарастырды. Осы мақсатта жұмыссыздықты жоғары деңгейде
қолдауды ... – ХХ ғ. 50-70 жж. ... ... ... ... ... ... бағыттарының бірі болып табылады. ... 1968 жылы ... ... К.Бруннер экономикалық конъюнктураны
анықтайтын негізгі факторы ретінде ақша ... ... ... Оның А. ... Д. ... Ж.Б. Сея, Д. Юма ... классиктер
заманына, XVIII ғасырға кететін тамырлары бар және ... ... ... ... ... ... неоклассикалық бағытқа жататын, қазіргі ... ең ... ... бірі ... ... Ол ... ... ақша айналымы саласында өтетін процесстер жағынан қарастырады.
Монетаризмнің басты ерекшелігі – нарықтық шаруашылықтың ... ... ... арқылы шешіледі. Монетаристер – еркін нарықтық
айқын жақтаушылары.
Монетаризмнің мәнін келесі ... ... ... болады.
1. Экономикалық теория, біріншіден, ... ... ... ... ... екіншіден, анализ құралы болып
келеді. Аталған мақсаттарға жету үшін эконометрикалық ... ... ... ... Капиталистік экономика өндіргіш күштердің дамуымен, ресурстар
қорымен және тағы басқалармен анықталатын ... ... ... ... ... Осы оптималды өндіріс ... ... ... ... ... бар ... Басқаша айтқанда бұл жұмыссыздықтың табиғи деңгейі. Оптималды
өндіріс деңгейі ресурстар ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде қамсыздандырылады.
3. Ақша экономикада негізгі роль атқарады. Ақша массасының өзгеруі
нақты кассадағы қалдықтар арқылы ... мен ... ... өзгеруіне
әкеледі. Нәтижесінде қысқа мерзімде - баға деңгейі мен өндіріс ... ... ...... жалпы деңгейі өзгереді. Басқаша айтқанда, қысқа
мерзімді қоспағанда инфляция мен жұмыссыздық арасында байланыс жоқ.
4. Тұрақты экономиканың ... ... бірі ... ... мен ... ... ... арасындағы тәуелділіктің
тұрақтылығы болып табылады. Осы ... ... ... ... ... әсер ету ... ... құралы болып келеді.
5. Экономикалық саясаттың негізгі мақсаты – тұрақты баға ... Оған ақша ... ... болған жағдайда қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... ақша ... үздіксіз баяу
қарқынымен өседі, ал ол ұзақ ... ... өсу ... ... ақша ... жылдамдығының арақатынасынан тәуелді.
6. Ақша массасының көлемі Орталық ... ... Ақша ... ... ... индикаторы және негізгі құралы.
Аталған сипаттамалар классикалық немесе фридмендік монетаримзнің жалпы
контурын ғана береді.
1.2. Монетаризм эволюциясы
Монетаристік түсініктер, ең ... М. ... мен А. ... ... зерттеулеріне негізделеді. Бірақ, монетаристік концепциясының
пайда болуы 1956 жылы ақшай айналымының бірнеше ... ... ... ... қорытындылайтын «Ақшаның сандық теориясының
зерттеулері» атты маңызды еңбектің пайда ... ... Бұл ... жаңа ... теориясының» негізгі ойлары ... ... жаңа ... ... ... табыс, баға және шығарылым ... ... ... ... деп ... ғ. 60 ж. соңы мен 70 ж. басында монетаризм үшін маңызды өзгерістер
өтті. Бұл өзгерістер ... ... және ... ... ... ... Бір уақытта инфляцияның ... ... өсуі және осы ... ... саясаттың тәсілдерімен
күресудегі сәтсіз талпыныстар, долларды айырбастаудан бас тарту ... ... ... ... және ... ... ... күйреуі – ... ... ... ... ... ықпалдасты және практиктерді олардың ұсынымдарына
ықылас салып қарауға мәжбүрледі.
Экономикада және экономикалық саясаттағы ... ... ... де ... ... орын ... ... монетаризм деп аталатын жаңа бағыт пайда болды.
2. Эмпирикалық зерттеулер жаңа деңгейге өтті – ... ... ... ... ... ... беретін үлкен эконометрикалық үлгілер
жасалынды.
3. Фридмен монетаризмнің теориялық негізіне айналған ... ... ... Американ экономистері К. Бруннер мен А. Мелцер ... ... ... бас ... және ... механизмінің –
ақша массасының экономикаға әсер етудің жүйелілігін толық ... ... ... ... ... күтімдер туралы гепотезаны қолданып, Филлипс қисығымен
жұмыссыздықтың табиғи ... ... ... ... ... ... Жұмыссыздықтың табиғи нормасын анықтайтын факторлар және оған ... ... ... ... инфляциямен күресудегі ең жақсы стратегия
жөнінде мәселелер қойылды.
Ақша массасының ... ... ... ... ... ... ... келе, монетаристер
макроэкономикалық аспектілерге көп көңіл бөлді. Олар ақша ... ... ... ... теңдеуінің аналогі болып
келетін жеке функциялардың нәтижесі деп санады. Фридмен және ... ақша ... ... ... ... ақша сұранысының
функциясы туралы талқылағаны кездейсоқтық емес.
Олар келесі сұрақтарды талқылады: ақша ... ... және осы ... бір ... ... ... ақша ... ықпалы; кешігу мен уақыттық аралық, яғни олар ... ... ... ... ... ... әсер ... ақша
массасының статистикалық өлшемдері, яғни ақша ... ... ... ... ... керек екендігі және т.б.
1.3. Ғалами және ортодоксалды емес ... ... ... келесі қағида жатыр. Инфляция – ... ... ... ақша ... кең ... ... ... мағынада
- әлемдік валюталық – қаржылық жүйе ретінде. Бұл инфляция процессінің
инернациализациясына орынды ... ... ... ... ... ... ... және 1971 жылы доллардың ... бас ... ... ... жүйесінің тұрақсыздығының өсуімен түсіндірді.
Осыдан кеін болған орталық банктердің алтын резервтерінің бағаларының ... ... және ішкі ... ... ... ... ... түсініктеріне сәйкес, жеке ... ... ... мен құрылымы халықаралық есеп жүйесі арқылы басқа
елдердің ұқсас көрсеткіштерімен байланысты. Құбылмалы бағам мен ... ... бар ашық ... ішкі ... ... пайыз әлемдік
нарықтағы қарыз капиталының мөлшерлемесіне тәуелді. Бұл жағдайда ашық нарық
операциялары немесе ... ... ... ... ... ... ұсынысының өзгерістері капиталдың қозғалысына, демек, валюта ... әсер ... банк ... ... ... ... ақша ... және пайыз мөлшерлемесін төмендетіп, ықпал ете алады. Бірақ, ... ... осы ... ... ... ... мерзімді қарыз
капиталдарының мобильділігі ... ... ... ақша-несие
саясатының қысқа мерзімді өндіріске әсер ету мүмкіндіктері төмендейді. Ал
ұзақ мерзімде ... ... ... ... ... ... ол, бір
жағынан, экспортты, екінші жағынан, импортталатын тауарларға ... ... ... инфляция өседі, ал ақша массасын көбейтуден
пайда болған артықшылықтар уақытша болып шығады. ... ... ... экономикаға қатысты жалпы ақшаның ... ... ... жүреді. Бірақ, шаруашылықтың өспелі
интернационализация және капиталдардың ... ... ел ... айналымы жылдамдығының тұрақтылығы және жеке елдің ... ... ... ... қозғалысынан тәуелсіздігі жөніндегі ескі
тезисті қорғау қиынға түседі. ... ... ... ішкі ... халықаралық валюталық-қаржылық жүйесін сипаттайтын блок қосуға,
сонымен бірге ақша-несие және валюталық саясаттарының өзара ... ... ... амал ... Кейбір монетаристердің пікірінше, атаулы
табыс үлгісінің шектеулігі бұл үлгінің қарыз ... ... ... ... байланысты.
Филлипс қисығы және оның монетаристермен түсіндіруі. Жеделдету
теоремасының маңызды геометриялық ... ... ... ... ... ... арасындағы тәуелділікті білдіретін Филлипстің
жылжымалы қисықтар туралы гипотезасы табылды.
Филлипстің жылжымалы қисығы ... ... ... Фридменнің
жұмыссыздық шамасының табиғи деңгейден ауытқу мүмкіндігін және бір мезгілде
мұндай ... ... ... ... Бұл ... бір ... мен ... болуын түсіндіруге мүмкіндік берді. Ол екі
жағдайға ... ... ақша ... тәуелсіз жұмыссыздықтың
табиғи деңгейі және күтімдердің беімделген сипаты.
Ортодоксалды емес ... 70-ші ... ... жұмыссыздықтың табиғи жағдайын не анықтайды және оған себепші
болатын қандай факторлар ... ... ... ... ... түрткі
болды. Осы факторларға келесілер кіреді: еңбек өнімділігі, ... ... ... ... және т.б., ... бірге адамдардың
наразылықтарын, олардың жаңа жағдайларды мойындамауын және т.б. анықтайтын
әлеуметтік – психологиялық факторлар.
Жұмыссыздықтың «табиғи» деңгей проблемасына кең ... ... ... және ... ... ... ... түрлендірілгеннің күәсі болып келеді. Осы көзқарастан 1980
жылы «Монетаристік тәсілдеме» атты еңбегін шығарған ағылшын ... ... ... ... трансмиссия механизмінің қиынырақ ... ... және ... ... ... ретінде актив портфелінің ... ... ... ... осы ... ... ... және
микротәсілдердің арақатынасы жөнінде ... ... және ... ... түсініктемесін беруге тырысты. Бұдан басқа,
Д. Лейдлер жұмыссыздықтың табиғи деңгейінде ... және ... ... ұсынды. Ол келесі қорытындыларға келді.
Сұранысты ынталандыру саясаты жұмыссыздықтың табиғи деңгейін төмендете
алмайды, бірақ ол қысқа мерзімді біріктірме ... ... ... ... ... ... ... болатын
жұмыссыздыққа әсер ете алады.
Жұмыссыздықтың «табиғи» нормасы туралы гипотезаның ... ... ... ... ... проблемасын әзірлеуі
монетаризмнің жаңа бағыты ... ... ... ... байланысты.
II бөлім. Монетаризм теориясының негіздері
2.1. Милтон Фридменнің негізгі экономикалық ойлары
Бүгінгі таңда, монетаризм ретінде экономикадағы ... ... ... ... және ... ... мөлшерлемелер
арқылы әсер ететін ақша-нсеие саясатына қарама- қайшы ақша-несие саясатының
айрықша түрі – ақша ... өсу ... ... ... ... ... ... тәсілдеме түсініледі.
Кең мағынада монетаризм тек тәжірибелік ұсынымдар жиынтығы ғана емес,
жай ғана ... ... өзге де ... ... ұсынып қана
қоймай, оған бір топ мәселелерде қарама – қайшы келетін концепция. Оларға
экономика ғылымының шекарасы мен ... ... ... ... ... мен тәсілдері, анализ бен болжамдау жасау мақсатында
қолданылатын экономикалық моделдердің мінездері және т.б. ... ... ... монетаризм - мақсаты ақша массасының өзгеруінің басқа
макроэкономикалық шамаларға ықпалын ... ... ... таза ... ғана емес деп саналады. Монетаризмнің әлеуметтік – экономикалық
бағыттылығын назарға аударсақ, сонымен ... ... бір ... ... ролін есептесек, монетаризмді либерал ... ... ... деп ... ... ең алдымен, Нобель сыйлығының лауреаты – ... ... ... ... ... ... ... ақшаның мөлшерлік теориясын
алды. Бұл теория бойынша айналымдағы ақша мөлшерінің өзгеруі ... ... ... ... М – ... ақша ... – ақша айналымының жылдамдығы;
P – орташа баға деңгейі,
Q – экономикада айналып жүретін тауарлар мен ... ... және Q ... ... ал M және P – тұрақсыз ... ... ... ... k=Q/V коэффициентін енгізсек, онда
M=kP. (2)
Соңғы теңдеу айналымдағы ақша массасы және орташа баға деңгейі бір-
бірімен тура ... ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесі, акциялар
бойынша табыс, баға ... ... ... және өзге де ... ... ... арқылы Фридмен кейнсиандық түсіндірулерден
анағұрлым өзгеше өз теңдеулерін шығарған.
Атаулы табыс үлгісі. Үлгіде 2 механизмнің ... ... ... ... және ол ... ... ... болжалды өзгеруіне әсері,
жүйенің атаулы табыстың оның болжалды деңгейінен ауытқуларына ... ... ... Осы екі ... ... әрекеті
кезінде қысқа мерзімді қозғалыстың траекториясын анықтайды.
Бұл үлгі өндіріс деңгейі және ақшаның бағаларға ықпалы туралы ештеңе
айтпайды. Бұл ... ... ... ... ... болған жеделдету
теориясында қарастырылды.
Фридмен ... және ... ... ... ... ... Осы ... өзгермелі шамалары болып болжамды
бағалардың, болжамды табыс пен атаулы табыстың, сонымен ... ... және оның ... ... өзгеруі табылды.
Кейбір жайдақтататын болжамдарда бұл жүйе тербелмелі ... ... яғни ақша ... ... өсуінің әсері
тоқталғанда, біраз ... ... ... ... өсу ... Ақша массасының жеделдетілген өсуі ... жаңа ... ... ... ауытқулар жаңартылады.
Басқа сөзбен айтқанда, ақша саясатының нақтылы өндіріске әсер ... ақша ... ... ... көбейту керек. Жеделдету теориясы осыған
негізделеді.
Фридменнің пікірінше, атаулы табыстың өзгеруінің негізгі себебі ... ақша ... ... Және де ақша ... ... мен
атаулы табыс арасындағы байланыс белгілі ... ... ... ақша мөлшері төменделсе, 6-12 айдан кейін ... ... де ... ... және ... өндіру көлемі арасындағы алшақтық пайда
болғанда, әдетте тағы 6-12 ... ... баға ... ... ... ... шамасы 1 жылдан 2 жылға дейін құрайды.
Мұндай кешеуілдеу ақша мөлшерінің ... мен ... ... ... да бар. Бұл ... ақша ... ... ең алдымен пайыз нормасын
төмендетеді, себебі облигацияларды алу ... ... ... ... ... ... Облигациялар мөлшері өзгеріссіз болғанда,
олардың бағасы банктік ... ... ... өседі. «Артық»
ақшалардың бір бөлігі іскерлік белсенділіктің ... ... ... ... ... ... және ... тауарларын сатып
алынуы үшін қолданылады.
Адаптациялық кезеңде 1-2 жылда ... жүйе ... ... ... ... ... ... өсуі айналымдағы артық
ақшаны «сіңіретін» ... ... ... ... ... ... ... айналымдағы ақша массасын ... ... ... ... ... ... және ақша ... Фридмен ақша сұранысы өзге
активтердің сұранысына ұқсас деп болжап, ... ... ... ... ... ... ол келесі функцияны алды:
Md = Рf (Rb, Re, p, h, y, u) ... Md – ақша ... ... - ... ... деңгейі,
Rb – облигация бойынша пайыздың атаулы нормасы.
Re – ... ... ... ... ... – баға ... өзгеру қарқыны,
h – еңбектің өзге байлықтың түрлерімен қатынасы,
y – ... ... ...... және ұнатудың мүмкін өзгерісін көрсететін көрсеткіш.
Монетаризмге сәйкес, ақша сұранысы ЖІӨ-нің ... ... ал ... ... ... Ақша ... тұрақсыз, себебі ол үкіметтің
болжауға болмайтын ... ... ... ұзақ мерзімде
нақтылы ЖІӨ өсуін тоқтатады, сондықтан ақша ұсынысының өзгеруі оған ... тек ... ... ғана әсер етеді. Бұл принцип монетаристік
экономикалық саясатының базалық ... ... және ақша ... атын ... ... Ақша ... ... әрекетімен байланысты
монетаристер ақша ұсынысының кеңеюінің жылдамдығы нақтылы ... сай болу ... деп ... ... ереженің заңнамалық
бекітуін талап етті. Осы ережені ұстану ақша-несие саясатының болжауға
болмайтын ... ... ... ... ... ... ақша ұсынысы инфляцияның өсуіне әкелмей, ... ... ... ... ... ... ... орында «жұмыссыздықтың табиғи деңгейі» концепциясы алады. ... ... ... ... ... болатын ерікте жұмыссыздық
түсініледі. Табиғи жұмыссыздық деңгейі институционалды факторлардан да,
заңнамалық ... да ... ... ... ...... және баға ... тұрақты жағдайда ұстап тұратын
жұмыссыздық. Монетаристердің пікіріенше, жұмыссыздықтың оның ... ... тек ... мерзімде ғана болуы мүмкін. Егер ... ... ... жоғары болса, онда инфляция өседі, ал егер ... онда ... ... ... орташа мерзімді келешекте нарық
тепе-теңдікке оралады. Осы ... ... ... ... саласында саясат жұмыссыздық деңгейнің оның табиғи нормасынан
тербелістерді тегістеуге бағытталуы қажет.
Саяси ... ... ... еркін кәсіпкерліктің жақтаушысы
болып келеді және ол экономикалық еркіндіктің және жеке тұлға еркіндігінің
арасында тікелей өзара қатынас бар деп ... ... ... ... ... ... ... нарық өзін-өзі реттейтін құрылым
болғандықтан оның қалыпты жұмыс істеуі ... ... ... ... саяси жүйеге көзқарастарымен «Капитализм мен ... ... және ... еңбектерінде танысуға болады.
Чикаго мектебінің өкілдері ... ... ... ... ... жұмысбастылықты және бағаны реттеуге жол
берілмеуі тиіс деп санайды. Олардың ... ... ... ... бас ... ... квоталар мен тарифтерді,
үкіметтің пәтерақы деңгейін бақылауын болдырмау, заңды бекітілген жалақының
минималды шегі мен бағаның максималды лимитінен, ... мен ... ... бас ... ... ... ... үшін міндетті
сақтандыруды, ... ... ... ... мемлекеттің
баспаналық құрылысты тоқтату және бейбіт уақытта ... ... бас ... ... ... ... қызметтері айналымдағы ақша
мөлшерінің ... ... ... жеке ... немесе балалар мен қабілеті жоқ қоғам ... ... ... ... ... ... негізгі ойлары:
1. Мемлекеттің экономикадағы реттеуші рөлі ақша айналымының ... ... ... ... - өзін - өзі ... ... ... және
өзге де жағымсыз көрсетулер мемлекеттің экономикаға артық ... Ақша ... ... мен ... ... ... ықпал
етеді. Ақша массасын көбейту өндірістің өсуіне, ал ... ... ...... өсуі мен ... ... Инфляция барлық құралдармен, соның ... ... ... ... да ... ... ... өсу қарқынын таңдауда 2 ... ... ... және ... ... өсу ... ... көрсететін ақша
массасының «механикалық» өсу ережелерін басшылыққа алу қажет;
6. Нарықтық шаруашылықтың ... ... ... ... тұрақтылыққа ұмтылады деп санайды. Егер диспропорциялар ... орын ... онда бұл ... ... ... ... ... саны минимумға қысқартылады. Салықтық,
бюджеттік реттеудің рөлі төмендетіледі немесе шығарылады;
8. Шаруашылық ... әсер ... ... ... – тұрақты ақша
эмиссиясы. Монетаристер ақша ... ... мен ... ... ... ... көңіл аудартады. Бұл идея 1963 жылы жарыққа
шыққан американ экономистері Милтон ... мен Анна ... ... ... тарихы, 1867-1960» еңбегінде тиянақталды. Монетаристер
мемлекет шамасы қоғамдық өнімнің өсу қарқынына сай ... ... ... ... ету ... деп ... Қысқа мерзімді ақша саясатынан бас тарту. Ақша массасының өзгеруі
экономикаға бірден емес, ... ... ... ... ... ... мерзімді экономикалық реттеу тәсілдерін экономикаға тұрақты
әсер ететін ұзақ мерзімді саясатқа алмастыру керек.
2.2. Милтон Фридмен бойынша ақшалай және ... ... ... теңдеуден монетаристер ақшаның бейтараптылық
қағидатын шығарды: тауарлық және ... ... ... ... ... ... ... екінші жағынан – экономикалық өсуді
тоқтатпайды. Басқа сөзбен ... ақша ... ... ... ... өсу ... дәл ... керек. Егер ақша ұсынысының өсуі
оздырып қалса, үкімет шаруашылық белесенділікті ынталандыру үшін ... ... ... ... ақша ... және қолда жоқ құралдардың мемлекеттік
эмиссиясы және банктердің қолданыстағы пайыз ... ... ... жасалынады. Және де банктік жүйе 2 типті қарызгерлерге ақша береді:
мемлекетке және ... ... ... ақша ... ... жаңа ... әкелуі немесе әкелемеуі мүмкін. Егер мемлекет бюджет тапшылығын
өтеу үшін салықты ... ақша ... Ал егер ... ... алса,
онда жаңа ақша пайда болады.
Жаңа ақшаның пайда болу процессін келесідей мысалмен ... (бұл ... ... ... ... ... Банкке 1000
доллар салым салынсын. Және Ұлттық банктегі міндетті ... ... ... ... ... әрине, ақшаны өзінде сақтап қоймай, оны
кәсіпкерлерге несиеге беруге немесе табыс әкелетін ... ... ... ... 200 ... ... банктің міндетті резерв шотына
депозитке салынады, ал 800 долларға бағалы қағаздар алынады немесе ... Бұл 800 ... өз ... ... ... ... ... Олар да ақшаның, яғни 800 ... 20%-ын ... ... ... ал ... ... ... қолданылады. Бұл
процесс 25 шеңберде барлық ақша банктердің бірталай ... ... ... ... жалғаса береді:
1000 + 800 + 640 + ... = 5000 доллар,
яғни, алынған шама банктік мультипликатор ретінде есептеліне алады:
Мб = 1/(1 - т), ... т – ... ... ... ... ... т=п – 1; п – ... сақтау коэффициенті. Міндетті резервтердің 20% мөлшерлемесеінде (п=
0,2) ... ... ... тең ... (1 – 0,8) = ... пайда болуына әкелетін келесі фактор ... ... ... ... ақшаның мөлшеріне айқындаушы ықпалды ұлттық валютаның
шетел валютасына ... ... ... ... ... балансын реттеу әдістері, әдетте, келесідей іс-
шараларды қамтиды:
1. Экспортты-импортты квоталарды, ... ... ... орын ... ... қамтитын тікелей бақылау;
2. Қайта қаржыландыру ... ... ... ... және ... ... Белгіленген валюта бағамын өзгерту, яғни, девальвация мен
ревальвация.
Төлем ... ... ... ... импорттың
экспорттан асуы, нәтижесінде валютаның шетелге қайтуы) себебі - ұлттық
экономиканың ... ... мен ... ... ... нарықтағы
әлсіз бәсекелестігі. Төлем балансын реттеудің тиімділігі ең аз шарасы болып
сыртқы экономикалық операцияларға тікелей бақылау табылады. Бұл ... ... ... ... ал ... ... уақытша жақсаруына
тек қана шектеулі шаралар арқасында ... ... ... балансының жетіспеушілігі ұлттық
кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігі жоқ өнімді ... ... ... тауарларды көп мөлшерде тұтынатындығының көрсеткіші.
Осы процессті алдын алу үшін ... ... ... бақылау керек.
Айналымдағы ақша массасын қысқарту арқылы ... ... ақша ... үнемдеп жұмсауына жетеді. Мұндай шарттарда
бәсекелестік қабілеттілігі төмен өнімдерге сұраныс болмай қалады және ... ... ... ... ... Бірнеше кезеңнен
кейін бұл процесс экономиканың және ... ... ... ... және ... ... ... тиімділігі ұлттық
өнімнің бәсекелсу қабілеттілігінің артуы арқасында ... ... ... ... ... «тазартылады», ал төлем балансының
жетсіпеушілігі өздігінен жоғалады.
Төлем балансын қайта ретту ... өз ... ... ... ... ... Қолайлы фактор болып құбылмалы валюта
айырбастау бағамын енгізу ... ... ... бағамының қалыптасуы
жалақы және баға деңгейі, ... ... және ... ... экономикалық жүйенің элементтеріне негізделеді. Нарықтық ... бұл ... ... ... ... белгіленген
бағамның ауытқулары мемлекетті сыртқы ... ... ... ... ... төлем балансының шиеленістеріне әкеледі, ал
бұл өз кезегінде Фридмен бойынша нарықтық экономиканың авторитарлыға өтуіне
әкеледі.
Салықтар. Милтон Фридмен мемлекеттің прогрессивті ... салу ... ... табысты қайта бөлуіне белсенді түрде ... ... ... адамдарды анағұрлым тәуекелі және қаржылық қолайсыздығы бар жоғары
салық салынатын кәсіппен айналысудан бас тартуға мәжбүрлейді. Бір ... ... ... ... мөлшерін төмендету мақсатында заңнамада
түрлі іліктерді іздестіруге мәжбүр ... ... ... ... ... қарағанда анағұрлым төмен және салық
ауыртпалығын бөлу тең емес әрі ... ... ... Экономикалық жағдайлары
бірдей тұлғалар табыс көзі түріне және салықтан жалтаруы үшін ... ... ... мүлдем әртүрлі салықтарды төлейді. Фридмен
тек табысты қайта бөлу ... ғана ... ... ... ... үшін ... ақтайтын дәлел таба ... ... ... жеке ... ... ... алып екіншіге беретін
озбырлық жағдайы болып көрінеді.
Монополиялар. Фридмен монополиялардың 3 түрін бөлді:
- өнеркәсіптегі монополия. АҚШ экономикасын ... ... ... бұл ... ... ... емескі болып келетінін
айтты. Әдетте, АҚШ-та монополизм деңгейін көрсететін мысалы ретінде
автокөлік ... ... ... ... ... автокөлік өндіруден
екі есе маңызды және осы салада ... ... атап ... ... ... монополиясы. Фридменнің айтуынша, өнеркәсіптегі және
кәсіподақ ... ... ... ...... жарты
ғасырда өнеркәсіп монополиясының масштабының өсу ... ал ... ... өсті;
- үкімет қолдайтын және үкімет монополиясы.
Фридмен монополиялардың пайда болуына ... 3 ... ... ... ... түсініктерді (мысалы, шағын қалада бір ғана сумен
жабдықтау жүйесі бар ... ... ... Бұл ... техникалық
монополия мәселесінің қанағаттанарлық шешімі болмайды. Жеке ... ... ... ... ... жеке ... және
мемлекеттің бақылауындағы монополиялардың арасында таңдау пайда ... ... ... ... ... деп ... ... бұндай монополия монополиялардың басқа түрлеріне қарағанда
экономикадағы динамикалық ... ... ... ... ... ... болуына әкелетін екінші қайнар көзі ретінде
Фридмен үкіметтің тікелей және жанама ... атап ... ... ... салықтық жеңілдіктер, субсидиялар мен эксклюзивті құқықтарды ... Оның ... ... қолдауы капиталдың тиімсіз пайдаланылуына
әкеледі.
Жеке келісім монополиялардың пайда болуына әкелетін ... ... ... ... негізінде пайда болған жеке картельдер үкіметтің
қолдауы жоқ ... ... ... ... және ... ... картель ажырап кетеді.
Милтон Фридмен монополизм көріністерін жеңу үшін үкімет ... ... ... қолдауды жоятын бірқатар шараларға шешілуі тиіс деп
санайды. Біріншілері де, екіншілері де ... ... ... ... ... ... теорияда инфляциямен күресу мәселесі ерекше
орынды алады. Фридменнің ... ... – ақша ... құбылысы,
және инфляциямен күресу тек ақша айналымы аясында ғана мүмкін. ... мен ... ақша ... арасында өзара байланыс бар. Ақша
мөлшері оның ... ... ... тепе – ... ... ... қарамағындағы ақшалай активтерін қысқартуға ұмтылады. Бірақ, бұл
ұмтылыс осы ... ... ... алатын иеленуші бар болса ғана жүзеге
асырылады. Ақшадан арылуға тырысатын адамдардың саны сатып ... ... ... көп ... ... мен ... ... көбейеді, бағалар қолда бар ақша құнында өседі.
Монетаристердің ... ... ақша ... өсу қарқыны
экономиканың өсу қарқынынан асқан кезде пайда ... ... ... ... ұзақ ... ... күтпейді және әр бағаның көтерілуін
уақытша деп есептейді.Экономикалық субъектілер өз ... ... ... ... бар ақшаның көлемін сақтайды. Бірақ, егер
баға өсе берсе, халық бағаның онан арғы өсуін күте ... ... ... ... ... ақша ... сақтаудың қымбат
тәсіліне айналады және адамдар сақталатын ... бар ... ... ... Бұл баға ... жалақыны және атаулы табысты
көтереді. Нәтижесінде нақтылы ақшалай қалдықтар төмендей ... Бұл ... ақша ... ... тез өседі. Егер ақша массасының өсу
қарқыны тұрақталатын болса, онда бағаның өсу қарқыны да ... ... ... ... мен ақша массасы бірдей қарқынмен өседі. Ал
орташа инфляция жағдайында бағалар ... ... ... ... есе
өседі, бұл нақты табыстың төмендеуіне әкеледі.
Осындай ... ... ... ... Фридмен
инфляцияға әсер ететін құралдарды ұсынды. Алдымен ... ақша ... ... Нақты әрекеттер жағдайға байланысты әр түрлі болуы мүмкін:
бағалы қағаздардың ... ... ... ... қайта реттеу, мемлекеттік
шығындарды кеміту және ... ... жаңа ... ... ... ... ... төмендетуіне бағытталған күштер өздігінен енеді
(нарық күші ақша массасы мен тауар санының теңестіруіне ... ... ... ... ... ал сонан соң бағаның өсу қарқынының
төмендеуіне әкеледі. Экономикалық ... ... ... келетін
экономикалық тепе-теңдік жағдайы орнайды.
IIІ бөлім. Монетаризмнің және монетарлы саясаттың экономикада қолданылуы
3.1. Монетаризм және ... ... ... жылдары нарықтық экономикалы дамыған ... ... ... кейнсиандық тәсілдерінен монетаризмге қарай ауыса
бастады. Құрылымдық, циклдік, ... ... ... ... ... бере ... ... пайда болуына әкелді.
Мемлекеттік реттеуді күшейтудің дәстүрлі тәсілдері жақсы нәтиже берген жоқ.
Мемлекеттік әлеуметтік ... ... ... ... жалақының минималды мөлшерлемесіне жақындаған ... ... ... ... ... толық жою әрекеттері
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... Ал жоғары салық мөлшерлемелері ... ... ... ... ... ... ... теорияның қорытындылары бойынша, сағыстан
кейінгі кезеңде ... ... ... ... ... тепе – ... жылы ... және мұнай өнімдерінің бағаларының өсуі және валюталық
операцияларға шектеудің жоюдың ... ... ... ... болған жанармай бағасының өсуі оны сатып алуға кететін шығындардың
өсуіне және өз экономикасына ... ... ... ... ... зор ақша түсімдеріне әкелді.
Ақша шығындары мен табыстарының жалпы көлемінің өсуі бағаның ... ... Ұзақ ... ... ... ... қарқынына
әкелетін құрылымдық қайта құрылыс стагфляцияның пайда болуына әкелді.
Стагфляция, өз ... ... ... әкелді. Әлеуметтік
бағдарламаларды жүзеге асыру үшін мемлекеттік ... бен ... ... ... ... мемлекеттік қаржылық ресурстар қажет
болды.Үздіксіз жоғары инфляция ... ... ... ... ... және ... ... қаржы бөлуді қажет етті.
Қалыптасқан жағдайда экономикалық өсудің қарқынын ынталандыру ... ақша ... ... ... шыққан инфляцияның күшеюін
білдіретін еді. Сондықтан дағдарыстан қатаң қаржылық саясаттан бастап ... шығу ... ... ... ... шара - ... ақша
мөлшерін азайту мен кәсіпорындарды мемлекеттік қолдаудан ... ... ... ... ... ... ... болды.
1979 жылдан бастап «рэйгономика» деп аталатын экономикалық саясатқа
айналған монетаризм мен ... ... ... ... ... Бизнес
табысына салық мөлшерлемесінің күрт төмендеуі, әлеуметтік бағдарламаларды,
өзге мемлекеттік ... ... ... ... ... бөлу ... 1980 жылы ... үлгісіне сай басталған
экономикалық құлдырау 1982 жылдың ... ... ... алмасты.
Өтпелі посткеңестік елдердің экономикасында монетаризм ... ... ... әкелді. Л. Бальцерович Польшада жүргізген «шок
терапиясы» бүтіндей жақсы нәтиже берді ... ... ... Польшадағы жұмыссыздық деңгейі 18-19% болды). Ал Чилиде генерал А.
Пиночет ... ... ... ... ... сәтті болған
жоқ.
Ресейді атап кетсек, Е. ... ... ... ... қағидаларын қолдану өте қатты саяси қарсылыққа ұшырады.
Сонымен қатар Ресейдің посткеңестік экономикасында нарықтық институттары
болған жоқ, ... ... мен ... ... ... ал ... ... үйреніп кеткен халықта нарықтық
психология болмаған. Өтпелі экономикада дағдарыс ... ... ... ... ... ... факторлар өзара байланысты.
Әлемдік экономикада монетаризмді қолдануда тиімділігі жөнінде бір
мағыналы баға ... ... ... ... максималды
либерализациялаған және көптеген қиындықтарға ұшыраған көп ел ... ... ... ... ... бірақ экономикалық
прогресстің жеткіліксіз шарты туралы айтқан пікірі әділ екенін көреміз.
3.2. Монетаризм – Қазақстанда өткізілетін тұрақтандырма реформалардың
тәжірибелік негізі
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін бірнеше тәжірибелік парадигмалар қалыптасты.
Олардың ішінде ең негізгілері – ... және ... және өзге де ... ... жағдайында осы
парадигмаларды тұрақтандырма ... ... және ... ... ... ... тәжірибелік
негізі болды.
Осы 2 тәжірибелік ... ... ... сай ... ... ... кестеде екі моделдің негізгі шарттары көрсетілген. Қазақстанның
нақтылы жағдайлармен ... ... ... ... | ... ... жағдайы |
|Баға - икемсіз ... - ... ... ... тұтынушылық: |
| | |1992 ж. ... – 33%, 1993 ж. – |
| | |29,7%, 1994 ж. – 23,6%; өнім |
| | ... 1992 ж. – |
| | |30,7%, 1993 ж. – 24,8%, 1994 ... | |– 28,6%. ... рөлі бар, ... ... |Көптеген елдердің көпжылдық |
|бірақ негізгі емес, ... ... ЖҰӨ мен ақша ... ... ... ... ... арасында тығыз байланыс|
|жүреді: сұраныс – |процесс ... |бар ... ... ... ... мен ... ақша – ... орталық банктері |
|қызметтердің |сұраныс - баға ... ... ... |
|ұсынысының бағасы - | ... ... ... ол ... | ... ... әсер ... |
| | ... ... ... Бұл |
| | ... ... |
| | ... дәлелдейді: ақша |
| | ...... - баға ... |Экономиканы |Реформаларды жүргізуге ... ... үшін ... үшін ... ... былай құлдырау |
|негізгісі – ... – ақша ... ... ... ... ... реттеу, |қамтамасыз етілуінен емес, |
|ынталандыру,реттеуші|реттеуші – ... ... ... |
|– қазыналық саясат, |ақша-несие саясаты |және айналымдағы артық ақша |
|пайыз мөлшерлемесі | ... ... ... |
| | ... |
|Экономикалық ... ... |Ел ... ... ақша |
|саясаттың басты |бағыты – инфляцияны |қызмет еткен жоқ, ақшадан ...... ... ... ... болды, әрине, банктік |
|жұмысбастылықты |тұрақтандыру |несиелер үшін ... ... ету | ... ... ... | ... экономика пайыз |
| | ... де, ... |
| | ... және басқаларға |
| | |да ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... емес |
| | ... ... мен жұмыссыздық|
| | |– ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... тұрақты|
|жылдамдығы - ... - ... ... ... көрсетеді.|
|өзгермелі | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... болады. |
|Экономика |Экономика ... ... ... |
|табиғатынан ...... ... |
|тұрақсыз, сондықтан |мемлекеттің біліксіз|өздерінің экономикалық ... ... ... және ... ... |
|араласуы қажет ... ... ... |
| ... |саясаттарының салдарын елестете|
| | ... ... және ... | ... ... |
| | ... болады. ... ... ... ... Ф. фон Хайек: «Еркін
нарықтың басты артықшылығы – ... ... ... ... ... ... рационалды шешімдерді қабылдау үшін ... ... ... ... Мұнда үкімет те нәтижені жақсарта
алмайды, ал «нарықтық сәтсіздік» және ... ... ... жоқ», деп жазды (Сто великих нобелевских лауреатов.
М.: Вече, 2003. 450 Б.). Р. ... ... ... ... ... адамдардың көбісі кейнсиандық экономикаға скептицизммен
қарайды, монетаризмді ... ... және ... неге ... де барлығы
одан да жаман болып шығады», - деп айтты (Дорнбуш Р. Ключи к ... ... ... ... ... ... реформаларында тек монетарлы
модель ғана оның Қазақстан шарттарында баламалылығы және оның ... ... ... база бола ... ... болған посткеңестік жағдайларда тек негізгі өзара байланысты
нарықтық ... ... және ... іске ... ... ... тез қабылдау бұрынғы немесе құрылымы жағынан оған жақын
жүйені қалыптастыруға мүмкіндік ... жоқ. ... ... ... ... ... ... пайда болған жағдайда реформаторлар
дефляциялық саясатты бюджеттік және ... ... ... ... ... ... ... келмейтін кәсіпорындардың банкроттылығы, тек
тиімді кәсіпорындарды қолдау, шығындарды кеміту және тағы басқалар сияқты
инфляциямен күресудегі ... емес ... ... ... ... ... ... емес болды. Сөзсіз, монетарлы саясатты қолдану сәтсіз
нәтижеге әкелген аз емес ... бар. ... ... ... ... ... тәжірибесінің анализі көрсеткендей, бұл монетарлы үлгінің
тұрақтандыруда жарамсыздығының күәсі емес, ... ... ... осы парадигманың стандартты шараларды қолданудағы
логика мен ұсынымдарды ... ... ... ... ел ... ... да бір ... қолданса да, бәрібір қатаң қаржылық және монетарлық тәсілдерге
жүгінеді. ... ... ... ... ... ... әкеледі,
яғни инфляцияның бастапқы шұғыл өсуінен құтылса да, ... ... ... ҚХР да ... жылдардағы үдемелі инфляциядан құтылу үшін 1995 жылы
дефляциялық ... ... және ... ... ... ... ... белгілі бір ұлттық экономиканы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
саяси және экономикалық жағдай ... ... ... ... ... ... монетаризм бойынша
жүргізілетін реформалардың жеке ... ... ... ... ... өтпелі экономикасы пайда болады.
3.3. Қазақстан Республикасының монетарлы саясаты
Қазақстан Ұлттың банкі ... ... ... ... ... асыратын орган болып табылады.
ҚҰБ ақша-несие саясатының ... ... ... ... яғни оның төлем қабілеттілігі мен басқа шетел валюталарына
қатысты тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... — бұл ... ақша ... ... ... (мүдделендіру) мөлшерлемесін өзгертуге жалпы банк жүйесінін қызметін
реттеуге бағытталган шаралар ... ... ... деңгейдегі субъектісі Ұлттың
банк болып табылады. Ал ақша-несие саясатының Ұлттың банк тарапынан реттеу
объектісіне ... ... және ... ақша ... ... ... жағдайына байланысты ақша-несие саясатының
екі типі болады:
1. Рестрикциялық ақша-несие саясаты;
Экспанцондық ақша-несие ... ... ... — екінші денгейлі банктердің несиелік
операциялар көлемін шектеуге және қатаң шарт белгілеуге, сондай-ақ сыйақы
мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға бағытталатын ... ... ... ...... беру ... ... ақша массасының өсуіне бақылаудың әлсіздігімен және ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының басты көздеген бағыты:
инфляцияны төмендету және ... ... ... ету. ... ... Ұлттық банк қатаң ақша-несие саясатын жүргізуде. ... ... банк ... ... саясатының негізгі құралдарының
көмегімен реттеледі:
• Сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу;
• Ен ... ... ... ... ... ... ... қағаздарын сатып алу және сатуы бойынша ашық нарықтағы
операцияларды жүргізу;
* Банктерге және үкіметке несиелер беру;
* Валюталық нарықта интервенциялау;
... ... ... ... ... ... мен ... тікелей сандық шектеулерге енгізу.
Қазіргі уақытта жоғарыда аталған құралдардың ... іс ... ... ... ... мөлшерлемелері, қысқа мерзімді
ноттарды ... ашық ... ... банк ... жүргізетін операциялары бойынша ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесі;
* ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі;
* РЕПО және кері РЕПО ... ... ... ... ... ... ... сыйақы мелшерлемесі;
— күндізгі займдар бойынша сыйақы мөлшерлемесі.
Ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі — ақша нарығының жалпы жағдайына
несие ... ... пен ... ... және ... ... ... белгіленеді. Ұлттық банкінің заң актілері, ҚР
Президентінің актілері негізінде немесе ҚҰБ ... жеке ... ... заем операциялары бойынша қолданылады.
Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі — ақша ... ... ... ... сұраныс пен үсыныс көлеміне байланысты
белгіленеді және Ұлттық банктің коммерциялық вексельдерді қайта ... ... ... ... есептік (дисконттың) мөлшерлеме жылдың
пайыздың мөлшерлеме болып табылады және ол ... ... алты ... ... ... ... және кері РЕПО ... бойынша сыйақы мөлшерлемелері —
жылдық ... ... ішкі ... ... жағдайына байланысты
белгіленеді және мемлекеттік бағалы қағаздармен операциялар жүргізуде
қолданылады. ... ... ... ... ... ақшалай
қаражаттарды орналастыру немесе тарту жолымен РЕПО ... ... ... ... ... ... ... ауытқуын
болдырмау.
«Овернайт» заемдары бойынша ... ...... банктің
екінші деңгейдегі банктерге, олардың ҚҰБ-ғы корреспонденттік шоттары
бойынша есеп ... ... ... ... ... бір түнге
берілетін заемдары бойынша қолданылады.
Күндізгі ... ... ... мөлшерлемелері — Ұлттық банктің екінші
деңгейдегі банктерге, олардың ҚҰБ-ғы теңгеде ... ... ... төлем жүргізуге немесе ақшалай аударымдар жасауға қажетті ақша
қаражаттары уақытша болмаған не ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде, банктерге берілетін
несиелер көлемін реттеуде, банктің ... ... ... және ... ... ... төмендетуде, сол сияқты банктің салым
иелері мен акционерлерінің мүдделерін қорғау мақсатында ... банк ... ... ... ... қолданады.
Резервтік талаптар, ашық нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен
қатар ... ... ... ... реттеудің негізгі
құралдарының біріне жатады. Қазақстан банк ... ... ... ... ... бір ... ... институттарының жоқ
кезінде, коммерциялық банктердің депозиттерін сақтандыру қызметін, екінші
жағынан, экономикадағы ... ... ... ... қызметтерін
атқарады.
Ақша-несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 қаңтарда енгізілген «ҚР
коммерциялық-кооперативтік және жеке ... ... ... ... ... ... ... нормативі 18—20% мөлшерінде бекітілген
болатын. Қазіргі уақытта ол ... 6%-ды ... ... ... ... яғни Ұлттық банктегі корреспонденттік шоттардағы
қаражаттардың өсуіне байланысты резервтік талаптар шамасын төмендетіп ... сол ... ... ... тәртібіне өтуге, яғни бұл
банктердің пруденциалдың нормативтерді орындау барысында ... ... ... ең төменгі резервтер мөлшерінің төмен болмауын
сақтап отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде міндетті резервтердің өте ... ... ... ... қаржы делдалы ретіндегі тиімділігін нашарлатып, ал ... ... ... ... несиелік ресурстардың экономикаға
құйылуына тосқауыл болатындығын көрсетеді.
АҚШ пен ... ... ... нормалары біршама жоғары
деңгейде бекітілген. АҚШ-та міндетті резервтер банктердің категорияларына,
депозиттердің ... мен ... ... ... ... ... ... резервтік банктердің пайызсыз депозиттік ... және ... ... ... ... резервтік банктердің
АҚШ ақша нарығында маңызды ... ... ... ... ... құрайды. АҚШ-тың банк жүйесінің резервтерінің тағайындалу негізі
коммерциялық ... ... ... жасауды білдіреді. Заңмен
бекітілген ... ... ... ... ... ... федералды резервтік банктік жүйенің басқару Кеңесінің басты құралы
болып табылады. Резервтеудің басты мақсаты банк несиесінің ... ... ... Дәл ... ... жолмен коммерциялық
банктердің несиесіне жасалатын бақылау құралы және ... ... бұл ... салым иелерінің мүдделерін қорғау құралы болып
табылады.
Федералды ... жүйе ... ... ... ... ... ... арттыру және ынталандыру үшін міндетті
резервтің деңгейін жиі қысқартып отырған.
Ұлттық банк ... ... ... үшін, олардың пруденциалдық
нормативтерді орындауына байланысты ең ... ... ... ... ... ... екі ... қолданады:
1. Міндетті резервтер;
2. Резервтеудің альтернативтік тәртібі.
Резервтік талаптарды орындайтын банктерге Ұлттық банк ... ... ... ... 50% ... теңгедегі резервтер
бойынша, ал ... ... ... ... талаптар бойынша
Лондондағы депозиттер нарығындағы (LIVID) бір айлық депозиттің орташа
өлшемді мөлшерлемесінің 50% ... ... ... ... ... ... «Ең төменгі резервтік талаптар
туралы» ... ... ... ... және күтпеген
шығындардан сақтау үшін екінші деңгейдегі банктер Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ай сайын резервтік талаптарды
орындау туралы есеп береді. Ең теменгі ... ... ... банктерден басқа заңды және жеке тұлғалардың алдындағы ... ... ... ... ... ... айтылғандарды қорытындылай келсек, монетаризм – ХХ ғасырдың
экономикалық ... бір ... ... ... ... бір рөл атқарады дейтін экономикалық теория. Монетаризмнің негізін
қалаушы – Чикаго мектебін құрушы көрнекті ғалым, ... ... ... ... ... ... ... бағыт ретінде пайда
болды. Экономиканы басқаруға монетаристік көзқарас АҚШ-та, Ұлыбританияда,
ГФР-де, тағы да ... ... 70 — ... ... ... сондай-ақ кейбір ТМД елдерінде нарықтық экономикаға көшу кезінде
кең пайдаланылды.
Америка экономикасын тұрақтандыру тұжырымдамасы және аты ... ... ... айқын көрінісі болды, олардың іске
асырылуы АҚШ-тың инфляцияны ... ... ... ... ... мемлекеттің экономиканы реттеуге араласуы
қажет, әрі сөзсіз шарт, бірақ ол жиынтық ... ... ... ... ... ... ... етпей, оңтайлы ақша саясатының
көмегімен нарықтың бәсекелесуші күштерді ... үшін ... ... ... етуі ... ... экономикада кейнсиандық
тәсілдемелерінің балама ретінде ... Оның ... ... Ақша ... өсу ... мен атаулы табыстың өсу қарқыны
арасында «жүйелі, дегенмен абсолютті нақты емес» байланыс бар;
2. Атаулы ... ... ақша ... ... 6-9 ... ... ... мерзімді кезеңде ауытқулар - өндіріске, ұзақ ... ... ... ... ... ... салыстырғанда ақшаның озық өсуімен байланысты
болып, «әрқашан және әр жерде ақшалай құбылыс» болып табылады;
4. Ақшалай ауытқулардың атаулы табыс ... әсер ... ... тек ... нормасының өзгерістерімен ғана емес, активтердің кең
шеңберінің қатысты бағаларының өзгерімен байланысты.
Монетаристер макроэкономикада жаңа ... ... ... ... өнімнің ақша массасынан тәуелдіоігі, халықтың инфляциялық күтімдері,
инфляцияның эмиссия деңгейінен тәуелділігі. Және ... бас ... ... алып келе ... ... ... жылдардың басында ТМД елдерінде экономикалық проблемаларды ақша
құралдарымен шешу талпынысы болды. Ақша эмиссиясы ... ... ... ... кері ... ... Алдымен, жекешелендіруді өткізіп,
содан кейін ғана бағалардың либерализациясын экономиканы нарықтық түріне
әкелу үшін ... ... еді. Ақша ... ... ... ... мүмкін. Ақша массасын көбейту арқылы ... ... ... ... Ал бұл нақтылы жалпы ішкі өнімнің
кемуін білдіреді.
Мүмкін жағымсыз салдарды бодырмау үшін ... ... ... жұмыс
істеугі мүмкіндік беру керек, жыл сайынғы ақша ұсынысының өсуі ... ... ... ... ... ... түрде сай болуы қажет. Нәтижесінде,
келесі қорытындыны жасауға ... ... ... ... ... ... себебі ол экономиканың инфляциясының өсуіне
әкеледі.
Қазіргі экономистер ... ... ... ... ... бір
позицияны ұстанбайды. Тәжірибеде статистикаға көбірек сай ... ... ... ... ... әлем әлдеқайда қиын. Бірақ
бұл үлгіні кейбір елдер экономикалық мәселелерді шешу ... ... ... тізімі
1. Галкин В. В. История экономических учений, 2013
2. Автономов В., Ананьин О., Макашева Н. История экономических учений,
2002
3. Ланкина В. Е. ... ... ... ... М. А.,Чибриков Г. Г. Экономическая теория, 2007
5. «Экономика» сериясы, «Хабаршы», Р.Е. Жапасова, 2005
6. Плотницкий М.И., Лобкович Э.И., Муталимов М.Г. ... ... Н.И., ... М.Н. ... ... ... пособие,
2005.
8. http://www.financetheory.ru/
9. Плотницкий М.И., Воробьева Л.В., Сухарева Н.Н. Микро- и
макроэкономика: Учебное ... ... ... Е. ... ... ... ... лекций, 2002
11. Мақыш С.Б. Ақша, несие, банктер теориясы: Оқулық, 2011
12. Моисеев С. Р. Взлет и падение монетаризма, 2002
13. Б. Сноудон, Х. ... ... и её ... ... ... ... интервью с профессором Милтоном Фридманом.
Journal of Economic Studies, 2002.
14. ... ... ... ... банковского дела и
финансовых рынков, 1999.
15. Сурин А. И. ... ... и ... ... учебно-
методологическое пособие, 2005
16. Сейтім А. Е. Слово о ... ... ... ... Г.А., Тур А.Н., ... Е.: и др., ... учений: учебное пособие, 2005
18. Конотопова М.В., История и философия экономики, 2006

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
MoneyОnСards программасы4 бет
Мемлекеттің монетарлы саясатының түрлері,құрылымы және мақсаттары12 бет
Мемлекеттің монетарлық саясатын қалыптастыру негідері және оны жүзеге асыру тетіктері96 бет
Монетарлық саясат35 бет
Фискалды және монетарлы саясат түсінігі мен мазмұны62 бет
Қазақстан жеріндегі монета соғу ісінің тарихы62 бет
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің монетарлық саясаты25 бет
Қазақстан Республикасындағы Мемлекеттік орталық музей қорындағы монеталардың сакталуы42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь