Жеке тұлға белсенділігі

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І бөлім. Жеке тұлғаның қалыптасуындағы тәрбиенің ролі ... ... ... ... ... 5
1.1 Жеке тұлғаның тәрбиесі, қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Баланың дамуына әсер ететін факторлар және оның мәні ... ... ... ...7
1.3 Тәрбиенің адам белсенділігін дамытудағы рөлі. ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.4 Жас ерекшеліктеріне қарай белсенділікті қалыптастыру ... ... ... ...12

ІІ бөлім. Жеке адам белсенділігін қалыптастыру мәселелері ... ... ... ... 20
2.1 Оқушылар белсенділігін арттыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.2 Жеке тұлғаның белсенділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.3 Тәрбие ісіндегі жеке тұлға белсенділігін дамыту мәселелері ... ... ...25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Тәрбие - қоғамның негізгі қызметтерінің бірі, жеке адамды мақсатты, жүйелі қалыптастыру процесі, аға ұрпақтың тәжірибесін кейінгі буынға меңгертіп, олардың сана-сезімін, жағымды мінез-құлқын дамытушы. Ересек буын қоғамдыдтарихи өмірде жинаңталған тәжірибені, білімді жас буынға тәрбие процесі арқылы береді.
Тәрбие материалдық игіліктерді өндіруге қабілетті, іскер адамдарды дайындауға бағытталуы қажет. Басты өндіруші күш - жеке тұлға. Адам жүйелі түрде күрделі қатынастарға араласып, қоғамдағы қалыптасқан идеяны, саяси және моральдық көзқарастарды, сенімдерді қоғамдағы адамдардық өмір сүру тәртібін меңгереді.
Педагогика баланы оқыту, тәрбиелеу тәжірибелерін қорытып, тәрбие және даму үшін қажетті жағдайларды анықтайды.
Тәрбие процесінде бала өзінің дамуына қажетті жағдайларды пайдалануға тиіс. Табиғи және әлеуметтік орта оның көзқарасын дамытады.
Мақсат дегеніміз - бір нерсеге ұмтылу, іске асыру. Бұл тұрғыдан алғанда тәрбие мақсаты — жастарды өмірге әзірлеу мақсатымен жүргізілетін тәрбие жұмыстарының нәтижесін ерте болжау.
Тәрбиенің мақсаты мен жүйесі мемлекеттің саясаты мен экономикасына тәуелді. Тәрбие мен қоғам бір мезгілде пайда болды. Тәрбие қоғамдық құбылыс, онсыз қоғам өмірі ілгері дамымайды. Алғашңы қауымдық құрылыста ересектер балаларды еңбекке дағдыландыру үшін қауымның әдет-ғұрпын, салтын үйретті.
Таптық қоғамда тәрбие мақсатын анықтау қоғамның ең негізгі мақсатына айналды. Құл иеленуші қоғамдық құрылыста құлдар, өндіріс құралдары (жер, еңбек құралдары) - құл иеленушілерінің жеке меншігі болды. Тәрбиенің мақсаты құл иеленушінің мүддесіне бағындырылып, балаларды басқыншылық соғыс өнеріне тәрбиеледі.
Әрбір мемлекетте балаларға білім беру мен тәрбиені ұйымдастырудық нақтылы мәселелері мен әдістері қарастырылады. Мұғалім қандай адамды қалыптастыратынын дәл білуі керек. К.Д.Ушинский өз қызметінің айқын мақсатын көрмейтін тәрбиешіні құрылыс материалдарын бір жерге үйіп тастап, одан не алғысы келетінін білмейтін архитектормен салыстырады. Тәрбиеші жас ұрпаққа берілетін білім, іскерлік, дағдыны, тәрбиелейтін сезімді біліп, жоспарлы, мақсатты тәрбие жұмысын жүргізеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. А.С.Макаренко. Тәрбие туралы лекциялары. - Алматы, 1968.
2. В.А. Сухомлинский. Балаға жүрек жылуы. - Алматы, 1976.
3. Караковский В.А. О подростках. - М.: Педагогика, 1970.
4. Божович Е.И. Личность и ее формирование в детском воз-расте.-М.,1968.
5. А.Г.Хрипкова, Д.В.Колесов. "Жаманнан жирен", "Зиянды әдебиеттер және одан алдын ала сақтандыру туралы". - Алматы: Мектеп, 1988.
6. Ильин Е.Н. Пугь к ученику. - Москва: Просвещение, 1988.
7. Дубровский А.А. Открытое письмо врача учителю. - М.: Просвещение, 1988.
8. Фридман Е.М. Изучение личности учащегося и учени-ческих коллективов. -М.: Просвещение, 1985.
9. Т.Сабыров. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. - Алматы, 1977.
10. Ө.А.Уманов, В.А.Парфенов. Бала бақыты. - Алматы, 1979.
11. Никитин Б.А., Никитина А.П.. Мы и наши дети. - М.: Московский рабочий, 1988.
12. А.Г. Хрипкова. Үл есейсе, қыз өссе. - Алматы, 1988.
13. Хрипкова А.Г. Биологическое и социальное в развитии, формировании и воспитании человека. Библиотека "Актуальные проблемы педагогики и психологии". - М.: Знание, 1970. Вып.2.
14. ХарламовИ.П. Педагогика. - М.,1990.
15. Р. Қоянбаев. Тәрбиетеориясы. - Алматы, 1991.
16. Ж. Қоянбаев, Р. Қоянбаев. Педагогика. - Астана, 1998.
17. Е. Сағындықұлы. Педагогика. - А, 1999.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
............................................3
І бөлім. Жеке тұлғаның қалыптасуындағы тәрбиенің ролі....................5
1.1 Жеке ... ... ... ... әсер ететін факторлар және оның мәні...............7
1.3 ... адам ... ... ... Жас ... ... ... қалыптастыру...............12
ІІ бөлім. Жеке адам белсенділігін қалыптастыру мәселелері................20
2.1 ... ... ... Жеке ... ... ... жеке тұлға белсенділігін дамыту мәселелері...........25
Қорытынды...................................................................
.....................................32
Пайдаланылған ... ... ... - ... ... қызметтерінің бірі,
жеке адамды мақсатты, жүйелі қалыптастыру ... аға ... ... ... меңгертіп, олардың сана-сезімін, жағымды ... ... буын ... өмірде жинаңталған тәжірибені, білімді
жас буынға тәрбие процесі арқылы береді.
Тәрбие материалдық игіліктерді ... ... ... ... ... қажет. Басты өндіруші күш - жеке тұлға. Адам ... ... ... ... ... ... идеяны, саяси
және моральдық көзқарастарды, сенімдерді қоғамдағы адамдардық өмір ... ... ... оқыту, тәрбиелеу тәжірибелерін қорытып, тәрбие және
даму үшін қажетті жағдайларды анықтайды.
Тәрбие процесінде бала өзінің дамуына қажетті жағдайларды ... ... және ... орта оның ... ... дегеніміз - бір нерсеге ұмтылу, іске асыру. Бұл тұрғыдан
алғанда ... ...... ... әзірлеу мақсатымен жүргізілетін
тәрбие жұмыстарының нәтижесін ерте болжау.
Тәрбиенің мақсаты мен жүйесі мемлекеттің саясаты мен ... ... мен ... бір мезгілде пайда болды. Тәрбие ... ... ... ... ... ... ... қауымдық құрылыста
ересектер балаларды еңбекке дағдыландыру үшін қауымның әдет-ғұрпын, салтын
үйретті.
Таптық қоғамда тәрбие мақсатын анықтау қоғамның ең ... ... Құл ... қоғамдық құрылыста құлдар, өндіріс құралдары (жер,
еңбек ... - құл ... жеке ... ... ... құл иеленушінің мүддесіне бағындырылып, балаларды басқыншылық соғыс
өнеріне тәрбиеледі.
Әрбір мемлекетте ... ... беру мен ... ... ... мен ... қарастырылады. Мұғалім қандай адамды
қалыптастыратынын дәл білуі керек. ... өз ... ... көрмейтін тәрбиешіні құрылыс материалдарын бір жерге үйіп тастап,
одан не ... ... ... ... ... ... ... берілетін білім, іскерлік, дағдыны, тәрбиелейтін сезімді біліп,
жоспарлы, ... ... ... ... ... ... мақсаты және міндеттері, маңызы, жүзеге асыру
жолдары адамның қоғамда алатын орнымен ... ... ... ... ... сол ... үшін ... азаматтарға байланысты.
Дүние - даналар-дық көптігімен баңытты" - деген ойлар айтты. Осы ... ... ... ... - ... ... және жетілдіретін үйлесімді процесс" -
деп Коменский тәрбие мақсатын төмендегі-дей негізгі ... ... ... ... ... ... - "ғылыми білім";
• заттардың және өзінің қожасы ету - "адамгершілік";
• құдайға, заттарға құлшылық ету - "діни тәрбие";
• тән ... - ... ... жұмыстың мақсаты мен міндеттері:
➢ Жеке адам белсенділігін дамытудың алғышарттарын анықтау;
➢ Жеке адам белсенділігін ... ... мен ... ... ... ... Жеке адам белсенділігін дамытудың негізгі мәселелерінің шешімін
қарастыру.
Курстық жұмыс кіріспеден, екі ... ... және ... тізімінен тұрады.
І бөлім. Жеке тұлғаның қалыптасуындағы тәрбиенің ролі
1.1 Жеке тұлғаның тәрбиесі, қалыптасуы
Жеке адамның бір-бірінен ажырағысыз және оған ... ... ... биологиялық белгілері мен ерекшеліктері бір-бірімен байланысты.
Анықтауыш қасиеттер - жеке адамның әлеуметтік сипаттамасы, оның ... ... адам болу үшін ... ... ... бір ... ... адамдарға қарағанда ерекшелігі бар екенін білетіндей біртұтас тұлға
болуы ... бойы даму мен ... ... жеке ... орнығып, жетілуін
қалыптасу деп атайды.
Жеке адамның қалыптасуы - күрделі, ... өсуі мен ... ... ... ... ... қамтитын қарама-қайшылықты
процесс.
Жеке адамның қалыптасуы өмірге ... ... ... ... ... ... жедел жүреді, ересек шақта өзінің біршама аяқталу кезеңіне
жетеді.
Сондай-ақ жеке адамның дамуы деген ұғымды анықталық.
Даму ... ... өсуі мен ... ... ... ... ... психикалық дамумен өзара тығыз байланыста өтеді, оған ықпал
жасайды, бірақ адамның жеке адам ... ... ... бере ... ... ... - бұл оның ... өсуінің, жетілуінің процесі жеке адам
үшін елеулі болып табылатын барлық сфераларды іс-әрекетте, өзін ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер процесі.
Жеке адамның әсіресе балалың және жасөспірім шақтарында дамып, жетілуі
ең алдымен ... ... ... ... ... ... тәрбие әсерінің
дәрежесі мен сипаты көп жағдайда ... даму ... ... ... ... ... тәрбие мен дамудық арасында екі
жақты байланысы болады. Сондықтан жеке адамның даму заңдылықтарын тереңірек
қарастырған жөн.
Жеке ... мен ... ... ... ... ... т.б. қоғамдық ғылымдардық көптен айналысып жүрген көкейкесті
мәселелері. Бұл ... ... ... ... ... ... психологиялық, этикалық, ... ... ... ... ... ... ... Б.С.Гершунскийдің "XXI ғасырда білім берудің ... ... ... ... бағытын қалыптастырудық
методологиясы, практикасы" (АД995) секілді ондаған монографиялық еңбектері
жарық көрді.
Адам баласы материалдық және рухани өмірдің ... ... ... өзі өмір ... ... ... ... ұлттың, рудық мүшесі ретінде
өзіндік ақыл-парасатымен, жеке бастың өзіне тән ақыл-ой, ерік-жігер, мінез-
құлық ... ... ... ... ... ... ортақ
біркелкі мінез-құлықтың, қасиеттің болуы мүмкін емес. Әр адам ... ... ... ... ... — оның ... тән ... көзқарасындағы ерекшелігімен даралануы.
Қоғамдық тұлғаларға ортақ этикалың ... ... ... ... орта жөнінде әр ... ... ... ... көзқарасының болуы, олардың өзі өсіріп-білген құбылысқа деген
көзқарасын, ой-пікірін білдіруі заңды құбылыс. ... ... ... ... ... тамашалай қараса, енді біреулер - ... ... ... сын ... ... ... ... ортадағы құбылыстарды түсініп қабылдауы да әр
түрлі. Ол әр ... жеке ... тән ... ... ерекшеліктеріне байланысты. Жеке тұлғаның ой-санасының, білім
көлемінің толысуына байланысты оның ... ... ... ... беруінде де өзгерістердің болуы, толысып жаңарып отыруы заңды құбылыс.
Өмірде бір анадан туған егіз балалардың түр жағынан бір-біріне ... ... ... өмірге деген икемділігі, қабілеті
бірдей болмайды. Сондықтан әр ... ... ... жеке ... ... ... саналық, мінездемелік қасиеттерін анықтайтын оның санасы
болып табылады. Сана ... ... ... ... ... ... бір-бірін бағалауда қателіктер жіберуі де мүмкін. Кейбір
адамдар өзінің жеке басын басқалардан артық бағалауға тырысады.
Жеке тұлғаға тән қасиеті - ақыл, ес, ... ... ... ... ... ... бейім тұруы. Сондықтан өмірді танып білу -
миллиондаған жеке тұлғалардың сезім, түсінігінен ... ... еске ... өзге ... ... ... ... Әрбір тұлға оларды оқып, көріп, оңығанын, естігенін, көргенін
өз ойына тоңып, содан сабақ алу арқылы да ... ... ... байытады.
Адам өмірде өзі жіберген қателіктерден де, басқалардың қателіктерінен
де сабақ алады. Оны қайталамауға тырысады. Мұны педагогикада адамның ... ... деп ... ... ... іс-әрекетінен үйрену, оны
өзінің жақсы ... ... өмір ... — жеке ... ... ... ерік-жігерінің іске асуы,
өзі жөніндегі ойын, еркін іске ... ... және оны іске ... ... ... дегеніміз - адамның өзіне тән қасиеттерін
іске асыруы. Адам ойына ... ... іске ... ... жол ... адам бір нерсені істерде алдымен еркін ақыл-парасат таразысына салып,
оны іске асыру жөн бе, ... оған ... ... ... -деген ойға қалады.
Ерік-жігердің іске асырылуы ақыл мен санаға бағынышты.
Өмірде кейбір адамдар бір іс-әрекетті іске ... өте ... ... ... қалай болар екен деп "мың ойланып, жүз ... ... ал ... ... ойына алғанын апыр-топыр іске асырып, кейін
опық жеп жатады. Осының бәрі адамның ерік-жігер ... ... ... дегеніміз - сезімнің, әсердің, ішкі ... ... ... әр ... ... сезім дүниесі әр басқа. Біреу жауыздықты
көргенде айғайлап, бақырып, ішкі сезімінің сыртқа шығуына ... ... ... іштей булығып, көгеріп-сазарып, тас-түйін болып қатып қалады.
Бұл әр тұлғаның ... ... ... ... алу еркіне байланысты
құбылыс.
Адамның даму және ... ... осы ... ... әр түрлі
пікірлер мен теориялар орын алып ... ... грек ... Платон
және Аристотель адамның дамуын, алдын-ала тағдыр белгілеген ... ... деп ... ... құл ... ... ... заңы дейді.
Тұқым қуалаушылық теориясын қолданушы және уағыздаушылардың бірі -
преформистер. ... - XVIII ... ... саласында үстемдік еткен,
адамның дамуы жайлы диалектикаға қарсы ... ... ... ... ... ... мен ... ана құрсағындағы сәбидің
ағзасында болады, сондықтан жеке адамның дамуын алғашқы рет ұрықта ... ... ... ... мен сан ... ... деп қарастырады.
1.2 Баланың дамуына әсер ететін факторлар және оның мәні.
Даму - жеке адамды жетілдірудің өте күрделі және ... ... ... туа ... ... ... мен түсініктер және өжет, жұмсақ
немесе байсалды мінез болмайды. Плланың адамгершілік, әуестік, белсенділік
және батылдық сияқты ... даму ... ... ... оның
өсіп жетілуіне белгілі әлеуметтік тәрбие мен орта әсер ... ... және оның ... ... түрлі әлеуметтік жағдайларға байланысты.
Сондықтан оның мінезінде әр түрлі ерекшеліктер мен процестер пайда болады.
Баланың ... ... ... ... ... қуалаушылың, әлеуметтік
орта, тәрбие, т.б. жатады.
Тұқым қуалаушылық - ... ... ... ... ... баланың сыртқы пішініне қарап, бірден қалай әкесіне
не шешесіне ... ... деп ... ... бұл ... нерсе емес.
Өйткені, баланың шашы мен көзінің бояуы, терісінің пигменті, бет ... ... ... ... мен өзін ... ... тұқым қуалаушылық арқылы
берілетін биологиялық ұңсастықты еске ... Бала ... ... ... ... қасиеттерін, ал кейде дауыс тембрі, музыкаға,
биге, математикаға ... ... өте ... ерекшеліктерді тұқым
қуалау арқылы алады. Бірақ, өте нәзік ... ... ... жолымен
берілуі өте сирек кездесетін жағдай. Мысалы: әйгілі ұлы ... ... ... ... 300 жыл ... тек қана 20 адамдай
музыканттар болған. Мұны бір ... ... ... ... ... болуына, екінші жағынан отбасындағы музыкалық
дәстүрге, музыкалық тәрбиеге байланысты деп қарастырған жөн.
Орта - адам ... ... және ... орта ... ... орта - бұл ... табиғат жағдайының адам тұрмысына ... ... Жылы және суық ... ... ... ... әрекетіне
елеулі ықпал етеді. Климаты ыстық жерлерде егін шаруашылығымен шұғылданады.
Ал ... ... ... бұғы ... айналысады. Табиғат
жағдайына байланысты олардың мінез-құлықтары да ерекшеліктер байқалады.
Әлеуметтік орта - жеке адамның мінез-құлқының ... ... ... ... ... көп қырлы іс-әрекеттері. Әлеуметтік ... ... ... нәтижесінде баланың дүниеге көзқарасы, құлықтық,
эстетикалық және осы сияқты болымды қасиеттері дамып ... ... ... ... ... шамалы болса, онда орта адамдардық
талабын ... ... адам ... ... үшін қажетті
материалдарды осы әлеуметтік ортадан ... Егер бала ... ... ... онда оның даму ... жануарлардан жоғары болмайды.
Африкада, Үндістанда, Инденезия елдерінің ормандарында Түрлі
себептерімен ... ... ... ... тыс өмір ... ... ... ояту, қабілетін дамытудық мүмкін емес екендігіне ғылыми
мәліметтер дәлел бола алады. 1920 жылы Үндістанның ... ... ... ... қасқырдық інінен бет әлпеті адамға
ұқсайтын, ... төрт ... ... екі қыз баланы табады. Оларға Камала
және Амала дейтін ат ... ... 7-8 ... ал ... 2 жаста. Амала көп
кешікпей ... ал ... күн ... және оттан қатты қорқып, тек шикі
ет жеп қана күн көріп, төрт аяқтап ... ... ... ... ... ішін ... ... өзінің кешкі сағат ондарда, түнгі сағат ... ... үш ... ... ... болған. Камаланы адамға айналдыру өте
қиын болған.
Адам арасында жүрген 2 жылдан кейін ... ... ... және екі
аяғымен жүріп, бірте-бірте түнде ұйықтап, тамақты қолымен жеуді үйренеді.
Адам тілін ... ... да қиын ... Жеті жыл ... ... 45 сөз ... білді. 15-ке келгенде оның есі екі жасар баладай, ал 17-ге келгенде
ой-өрісінің дамуы 4 ... ... ... әрең ... ... 17 ... өмір ... жеке тұлға болып қалыпты өсуі және дамуы үшін тек қана ... өмір ... ... ... ... ... ... және Филиппиннің
Менданао аралы ормандарынан табылған жабайы адамдардық сана-сезімінің өте
төменгі сатыда екендігі байқалады. ... ... ... де ... ... ... өмір ... күнін көру әрекетінің ... адам ... ... ... ... мойындайды, оған
зор мән береді. Бірақ ортаны шешуші және мидын ала анықтаушы ... ... ... адам ... ... ... ... дамытудағы басты факторлардың бірі - ... ... жеке және ... ... ... мен дәрежесіне лайық
іске асырылып, тәрбие адамдардық ... ... Ол ... ... ала жасалған арнаулы жоспар бойынша тәрбие жұмысын мақсатқа
бағыттап ұйымдастырып, ... ... мен ... және ... оларды тиімді етіп пайдаланады.
Тәрбиенің рөлін педагогика тарихында, аса артық бағалаушылар да болды.
Д.Локк ... ... ... ... мен ... ... ... құрал, адам тәрбие арқылы жақсы болады" - деп
сыңаржақ пікір ... Бала ... ... оның жаны ... ақ, ... ... ... өзіне керек адамды жасап алады деп, ... аса ... ... ... мен ... ортаның баланың
қалыптасуындағы рөлін онша бағаламады.
Революционер-демократ В. Г. Белинский (1811-1848) баланың жаны ... ... ... да ... жазу да ... болу ... деді. Белинский
тәрбиенің рөлін жоғары бағалап, адам дамуындағы тұқым қуалаушылық ... ... де ... жөн ... т.б. ... ... тәрбие арқылы адамды түрлі
дәрменсіздіктен, кемістіктен құтқаруға болады. ... олар ... ... ... ... ... және ... өзгертуге болады деген
жорамал ойға ... ... ... ... ... үшін ... ... қоғамды жойып, демократиялық қоғам құруды ұсынды.
Тәрбиеші тәрбие арқылы баланың түрлі іс-әрекеттерін тиімді етіп, оның
жақсы дамуына ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік ортаға көзқарасын дамытады. Тәрбие жұмыстарының сара ... ... ... ... кеңейеді, эстетикалық сезімі мен талғамы
артып, адамгершілік сапасы ... ... ... ... ... (баспа-сөз, радио,
теледидар) көмегімен оқушыларға тәрбие береді, сондай-ақ, мемлекеттің
саясатын жүргізеді. ... жеке ... ... мен ... ықпал
ететін үш фактордық ішінен тәрбие адамның дамуына орасан күшті ықпал етіп,
тұқым қуалаушылық пен ... ... ... әсер ... ... ... ... сәйкес бағыттап, белгілі бағытта баланың өмірі мен ... ... ... ... ... ... қажетті
материалдарды іріктейді, жеке бастың дамуына теріс, зиянды әсер қалдыратын
жағымсыз ықпалдардан ... Осы ... ... ... аға ... ұрпаққа қоғамдық тарихи тәжірибені беру процесі, жаңа ұрпақты өмірге,
еңбекке дайындау арқылы ... алға ... ... ... ететін
процесс.
Сонымен, тәрбие бала дамуын бағыттайды, басқарады, сондықтан да ол —
баланы қалыптастырудағы негізгі күш. Тәрбие негізгі күш ... ... ... ... ... кері әсер ... Акселерация оның әлеуметтік және педагогикалық мәні. Адамның өсіп
жетілуінде белгілі заңдылық болады. Ал, бұл заңдылық әр ... әр ... ... дұрыс тәрбиелеу үшін олардың жас және дара ... ... ... өзі бастауыш (6-10 жасқа дейін), тоғыз жылдық (10-
15-ке дейін), орта мектеп оқушылары (15-18-ге дейін) болып үшке ... дене ... ең ... - ... жүйке жүйесі, өйткені
адамның психикалық әрекеттері осы орталық жүйке жүйесіне байланысты болады.
Балалардың дене және ... ... ... ... ... ... бірі - ағзаның жедел дамуы. Бұл құбылыстарды ... ... деп ... ... тән ... ... ... бұлшық еттерінің жедел түрде өсіп жетілуі. ... ... ... қазіргі жеткіншек балалардың бойы биік,
иықтары қысыңқы, кеудесі ... ... ұзын ... Күні ... ... ағза ... суыққа және дене салмағына төзімсіз келуі анықталуда.
Ересек ... ... ... ... жетілу кезінде тез шаршайды. ... ... ... ... тамыр жүйесінің дамуы бірнеше есе қалыс қалады да,
өз міндеттерін атқара алмайды. Ал баланың психикалық ... ... ... ... ер ... қыз бала қоғам, отбасы ... ... ... ... ... ... көрмейді. Осы
мәселені ата-аналар, мұғалімдер ескеріп ... ... - ... ... ... жағдайлардың жақсаруы
сонымен бірге радио толқындардық және географиялық-климаттық жағдайлардың
өзгеруі аталған ... ... ... әсер ... Әрине акселерация
құбылысы жайлы түпкілікті қорытынды шығару ... ... бұл әлі ... ... ... ... ... байланысты мектеп
жиһаздарына, сырт және аяқ ... ... дене ... ... ... ... ... тура келіп отыр. Акселерацияның ақыл-
ой дамуына ықпал жасайтындығы байқалуда. ... ... ... ... ... ... ... жүретін күрделі педагогикалық,
психологиялық процесс болып табылады.
4. Белсенділік, оның түрлері және ... ... ... Адам
белсенділігінің табиғатын тани білу, ... және ... ... ... ... ... мен ұжым үшін ... жете анықтау
мұғалімнің басты міндеті.
Белсенділік - адамның іс-әрекеті үстіндегі жағдайын айтады. ... ... ... ... қарым-қатынас жасау, таным және өзін-
өзі тәрбиелеу белсенділігі дамиды.
Бала белсенділігінің ең ... ... бірі - ... ... Бұл ... бүкіл өмірінде дамитын белсенділік. Балалардың
жас ерекшеліктеріне ... ... ... мен ... ... ... өзгеріп отырады. Мектеп жасына дейінгі балалар
ересек адамдардық әрекеттеріне үңіле ... ... ... ... ... түрдегі мұндай әрекеттерін ырықтм немесс ерікті
белсенділік дейді. Бұл ... ... ... ... және
олармен өзара қарым-қатынас жасауға еліктеуі рөлге құрылған ойындарды
атқару барысында байқалады. Ойын ... ... ... ... өзгереді. Бала еліктеу, қабылдау арқылы түрлі ... ... ... әлеумет өмірінің, өндіріс қатынастарының мазмұнын түсінеді.
Әр түрлі ойын ... ... ... ... ... ... жасау белсенділігі жеке адам қасиеттерінің (қайырымдылық,
қамқорлық, т.б.) қалыптасуына мүмкіндік туғызады. Баланың даму барысында
таным ... ... ... тәрбиелеу ісін жетілдіру үшін олардың жас және
дербес ... еске ... ... ... барысында сана-
сезімін ояту, өз бетінше жұмыс істей білуге үйрету - ... ... ... ... ... ... ... ынтасын, спорт
ойындарына құштарлығын анықтайды, ... ... ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбиесімен
ұштастырып алады. Баланың өзін-өзі тәрбиелеу ... ... ... ... ... орындау арқылы дамытуға болады.
Мысалы: сынып старостасы, тазалық комиссиясының төрағасы болу, т.б. Осындай
тапсырмаларды сапалы дер кезінде ... ... ... ... ... ... ... және тәрбиешінің төл ісі. Оқушылардың жас
ерекшеліктері мен жеке қабілеттерін ескере отырып, ... ... ... қоғамдық іс-әрекеттермен қамтамасыз ету керек. Егер тапсырма
балаға бұйрық есебінде ... ... ... ... онда ол іштей
наразылық білдіріп, тапсырманы орындамай аяқсыз қалдыруы мүмкін. ... әр ... ... ... және ... ... ... шығармай,
тапсырманы тыңғылықты орындау үшін балаға рухани күш ... ... ... ... ... ... ... болады. Ол бірінші
қиыншылықты сезісімен-ак; ... ... ... бас ... ... балаға көмек бере отырып, оның намысына тимей, тапсырманы
орындауын табандылықпен талап ете білу керек. Сонда ғана ... ... ... туып, ол алдына қойған мақсатын орындаудық қажет екенін
сезінеді.
Адамның еңбекте және ... ... ... ... оның ... және ... ... жете анықтау
мұғалімнің басты міндеті.
1.4 Жас ерекшеліктеріне қарай ... ... ... синтездік, комплекстік ғылым болып табылатын педогогия
ғылымының басты "айыбы"- балалар ... мен әр ... ... жан ... өрттеуде сауалнама мен тест әдістерін шамадан тыс
пайдалануы, сондай-ақ осы ... ... ... ... ... ... ортасына қарай олардың ойы, зердесінің деңгейі біреуде жоғары,
біреуде төмен болады," - деген тұжы-рымдарды жалған деп ... бала ... ... ... ... физология,
психотехника, т.б. комплексті түрде біріктіретін, баланың жан-жүйесі жайлы
жан-жақты мағлұмат ... ... ... ... ... педогогия саласында жүргізген іс-әрекетіне де ғылыми
әділеттілік тұрғысынан қарасаң, оның пікірінше, ... ... шыр ... ... ... ... ... дейінгі тыныс-тіршілігі ән-жырдық
құшағында өтеді, әдетте оның бірінші еститін үні - анасы ... ... ... ... баласын тәрбиелеуде дыбыстың ырғақтардың басты орынға
шығуына қазақтардың өмірін кез келген жағдайында өлең ... ән ... ... ... ... ... педогогиясының бірнеше жыл басы-қасында
жүрген Х.Досмүхамедұлы осы саладағы еңбектерін ... ... ... өз ... бала психологиясының қалыптасу жолдарын,
қазақ халқының ... ... ... ... ... Сол
кездегі көрнекті кеңес психологтары П.П.Блонский мен Е.С.Выготскийлер де өз
зерттеулерінде педогогиялық тұжырымдарға жүгініп ... Жас ... ... ұғым. Белгілі кезеңдерге бөлінуі. Белгілі
бір шақтық кезеңге тән ... және ... ... жас ... деп ... ... ... психология балалардың жас ерекшеліктеріндегі ... ... ... және ... ортамен жасайтын
қарым-қатынастар жүйесіне тәуелді болатынын атап көрсетеді. Балалардың өсіп-
жетілуінің бір сатысынан ... ... ... ... Әр ... тән ... ерекшеліктердің үштасуын жиі байқауға болады.
Сана-сезімнің, дене ... ... ... ... байланысты. Баланың жасы өскен сайын бойлары өсіп, ... ... ... ... ... ... Балалардың
жас ерекшелігін есепке алу, Оқыту мен ... ... ... бірі. Қоғамда атқаратын рөлі, белгілі құқығы бар адамды жеке
адам деп ... Ал, ... ... - ... жеке басының дамуы
мен тәрбиесінің нәтижесінде жетілуі, саналы өмір ... ... ... ... ... ... және еңбекке араласуға дайындау міндетін
іске асыруда, ... жеке ... ... әсер ететін тәрбие,
қоғамдық, әлеуметтік орта және ... ... ... сүю - ... олардың қоғам алдындағы табиғи борышы. Ұрпақ жалғастыру - бүкіл
тіршілік дүниесінің эволюциялық ... Адам ... тыс өмір ... болса, оның табиғи зақына орай дүниеге ұрпақ әкеледі. Адам өзінің баға
жетпес ұрпағы үшін бар жағдайды жасайды.
Тәрбие ісінде ... жас ... ... ... қажеттігін
педагогика ғылымы ерте ... ... еді. Ал ... педагогтер
Я.Коменский, Ж.Руссо тәрбие беру кезінде бала табиғатын, оның ... ... еске алып ... үндеген болатын.
Қазіргі педагогика және психология ғылымдары ... ... ... ... фактордық рөлін айрықша көрсетеді.
Педагогика ғылымы жас ерекшеліктерін анықтауға баланың дамуын ... ... ... қарастыра отырып, бұл қозғалыстан сан жағынан
жинақталу, сапа жағынан ... ... ... алға тартады. Мәселеге
бұлайша қарау балалардың дене және психикалық дамуының бірқатар кезеңдерін
белгілеуге мүмкіндік береді. Осының негізінде мектеп ... ... ... өсіп-жетілуін мынадай кезеңдерге бөлу қабылданды:
1) төменгі сынып шағындағы кезең (7 жастан 11 жасқа дейін);
2) негізгі ... ... ... кезең (12 жастан 15 ... орта ... ... ... кезең (15 жастан 18 ... ... ... ... жас ... ... ... баладан бастап жасөспірімдік шаққа дейінгі өзгерістер кіреді. ... Жаңа ... бала ... ... ... айға дейін)
2. Нерестелік шақ (бір-екі айдан бір жылға дейін);
3. Ерте ... шақ (бір ... үш ... ... Мектепке дейінгі балалық шақ (төрт жастан 7 жасқа дейін);
5. ... ... жасы (7 ... 11,12 ... ... ... шақ (11, 12 ... 14, 15 жасқа дейін);
7. Жасөспірім шақ (14,5 жарым жастан, 17 жасқа дейін).
Тәрбие мен оқыту осы жас сатыларына сәйкес жүргізілуі ... ... ... ... ... - жас ... ... биологиялық жетілу
сатылары.
Әрбір жас шағы психикалық дамудық ерекше сапалы кезеңі болып табылады
және бала дамуының осы ... жеке ... ... ... ... ... өзгерістермен сипатталады. Осыған байланысты әрбір
педагог-маман орта мектеп ... жас ... ... те ... ... ... ... жан дүниесін түсіне білуі
шарт.
Мектепке дейінгі балалық шақта, жас баланың 4 пен 7 ... ... тән ... оның ... ... ... жіті аңғарып, көргені мен сезінгендерін зердесіне хаттай жазып
ала қоятын ... ала ... ... жөн. ... қозғалыс үстінде
жетіле дамыған балалардың денесі мен салмағы да бір қалыпты мөлшерді сақтап
өсіп отырады.
4-5 жасар балалардың салыстырмалы ойлай ... ... ... ... әжептәуір игеріп, аз және көп сандарды, айдық, ... ... ... ... ... жетеді. Бұл жастағылардың ойыны, әрбір
әрекеттері ... ... ... бір ... орындауға ұмтылыс
жасайды. Бұл жастағы балалар топ-топ болып, өзара бірігіп ойнағанды жақсы
көреді. ... ... ... ... ... — 6 жастан
өтіп 7-ге толған балалар екені әркімге де аян. Баланың мектепке 7 ... - ... ... және ... заңдылықтарды басшылыққа
алудан деп түсінген жөн. Дендері сау боп дүниеге келген балалар, қашан да
алғыр да ... ... ... Олар ... тез ... ... да ... Жете түсінген құбылыстарын
өмір бойы ... да ... ... ... ... және ... ... мектеп жасындағы баланың психологиялық ерекшіліктері баланың
бұрынғы дамуында жинақталып, оны өз ... ... ... сатысына
көшуге дайындап отырады. Бастауыш ... ... ... ... ... ... сол ... мектепке дейінгі шағында
қалыптасқан ерекшеліктерден бөлек алып ... ... ... оның ... өміріне түбегейлі, сапалы өзгерістер
енгізеді. Алаңсыз балалық шақ аяқталып, баланың өмірінің іс-әрекеттің жаңа
түрі - оқу ... Оқу ... іс ... ... ол ... ... ... еңбек етуді талап етеді. ... бару ... және ... ... ... оған ... жаңа ... Осының бәрі баланың қоғамдағы жағдайын өзгертіп, бұл ... ... ... ... сынып оқушылары біртіндеп оқу ... ... ... ... басып, өздерінің түсініктерін кеңейтіп,
сөздік қорын молайып, ... ... , ... ... ... ... олардың өмірлік тәжірибелері молая түседі. Бірлесіп оқу, жалпы
оқу тапсырмаларын шешу, ... жаңа ... мен ... ... ... ... ... жағдай туғызады. Төменгі
сынып оқушыларының ойлауын дамытуда екі негізгі саты ... ... ... әрекеті мектеп жасына дейінгі баланың ойлауын еске ... ... ... заттар мен жағдайларды сыртқы ... ... ... келе ... сипаттары өзгереді. Оқушылар білуге әуесқой
болғандықтан, олардың табиғат ... ... ... ... ... Шығармашылық ойындар баланың ақыл-ойын дамытады.
Сезімдік көңіл-күйінің көтеріңкілігі - олардың маңызды бір ерекшелігі.
Оқушылар ересек адамдармен, өзінің құрдастарымен ... ... ... ... ... негізгі іс-әрекеті - оқу. Бастауыш сынып
оқушылары ұзақ уақыт бір қалыпты ... ... ... жазу мен
оқуды алмастырып, сергіту сәттерін ... ... ... ... ... ... ауласында ойындар ұйымдастыру керек.
Мұғалім оқыту процесін жеке бөліктерге бөліп, ... ... ... оларды бірте-бірте күрделендіріп отырады. Оқыту процесі
зейін мәдениетін тәрбиелеуге бағытталуы керек. ... және ... ... ... ... ... оның орындалуын бақылау,
өздік жұмыстарды ... ... ... ойындарды қолдану,
балалардың еңбегін жеңілдетіп, балаға тапсырма орындаудық қажет екендігін
түсіндіру арқылы, мұғалім оқушының ... ... ... ... ... бояу, дыбыс арқылы ойлайды, сондықтан көрнекілік әдістері
мен ойындарды жиі ... ... ... үйдегі еңбек, дене
жаттығулары, ... ... есте ... қабілетін дамытады.
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу мүмкіндіктерін зерттеп, оларды ... ... ... өте ... ... атап ... өз ... жазбаша түрде беруге үйретеді.
Бұл жастағы балалармен тәрбие жұмысын дұрыс ... үшін ... ... ... сөз бен ... ... болуын талап ету, жөнсіз
кінәлаудан жеркену сезімінің болуы, үлкен адамдардың ... ... ... ... ұйымшыл, сенімді серік іздеу, өз мүмкіндіктерін
асыра бағалау, ... ... ... ... болу. Осы ерекшеліктерді оқу
тәрбие жұмысында сынып жетекшілері, мұғалімдер, ата-аналар ескеруі қажет.
Адамгершілік тәрбиесінде баланың көнгіштігін, сенгіштігін, ... ... ... мойындауға үйретуге болады. Мұғалімнің
оқушымен қарым-қатынасы, жайдары ізгі қатынасқа көшуі, баланың өзін ... ... ... ... ... ... аударатын мәселе
- баланың мінез-құлқының көпшіл де кең пейілді болуы.
Бұл жастағы балалар үшін еңбектің ... мәні зор. ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Ұзақ уақыттың дене
еңбегіне, күш түсетін жұмыстарға әлі қабілетсіз болатындығын ескеру керек.
Еңбек іс-әрекетімен жүйелі ... оны ... ... ... ... ... ... таныстыру тұлғаның әлеуметтік
құнды сапаларын қалыптастыруға көмектеседі. ... ... ... ... әдеттері мен дағдылары қалыптасады. Үлкендердің еңбегін
құрметтейді, адам өміріндегі еңбектің ... ... дене ... ... ... ... ұғымдар қоры, қажетті іс-әрекет икемділігі дамиды.
Мектептің ең негізгі ... - ... ... ... әліппесін
үйретумен қоса, оның өмірдегі өз орынын табуына көмектесу. Жеке тұлғаны
қалыптастыруда ең бастысы - ... ... ... ... ... өзара байланыста кешенді жүргізу.
Жеткіншек балаларды дамыту және тәрбиелеу ерекшелігі.
Жыныстық толысу тез жүреді:
- қыздарда - 11-13 жас;
- ер балаларда - 13-15 ... ... мен ... ... ... ... ... моторлық
аппараттың қайта құрылуы мінез-құлқының өзгеруіне әкеліп соғады, сондыктан
дене тәрбиесін ... ... ... шақ. ... ... шектері шамамен орта мектептің V-
VIII сыныбына сәйкес ... де, 11-12 ... 14-15 ... ... аралықты
қамтиды. Жеткіншектік кезеңнің ... ... ... орны ... ... "қиын", "сыналатын" кезең деген атауларында
бейнеленген. Бұл - ең ... ең ... ең ... жас. ... жеке
басы дамуының аса маңызды факторы -оның ... ... ... ол ... бір үлгілер мен игіліктерді игеруге, үлкендермен,
жолдастарымен қарым-қатынас орнатуға ... ... ... ... жеке ... моральдық, әлеуметтік негіздерін қолданып,
қалыптасуының ... ... ... Бұл ... ... және әлеуметтік жағдайлардың рөлі туралы теориялық талас жарты
ғасырдан астам уақыттан бері болып ... ... ... әр ... ... ... ... шақтың басында балалардың сырт пішіні, мінез-құлқы ересектерге
ұқсамайды. Олар көп ойнап, көп ... ... ... әлі де бала бола ... елеусіз есейеді. Жеткіншектің жеке
басындағы басты жаңа құрылым өзі туралы "енді бала емеспін, ересекпін " ... ... ... ... ... ... ... деп қарауын тілейді.
Мектеп пен оқу жеткіншектердің өмірінде ... орын ... ... ол ... ... ... дәрежесі әр түрлі болуы мүмкін.
Жеткіншектер білімді, ... ... ... ... ... ... бағалайды. Мұғалім міндеті - оқу материалдарын
қайталау арқылы мағынаны есте сақтауға үйрету болып ... шақ - ... ... балалық армандардық орнына өзінің
мүмкіндіктері мен өмір жағдайларын ... ... ол ... ... өз ... ... ... асыруға ұмтылатын кезең екендігін
үнемі қаперде ұстауымыз ... ... ... өз ... ... ... ... Олар
үйелменде, мектепте еңбек процесіне араласады, күнделікті өмірді бақылайды,
ой-өрісі кеңиді. Бұл жастағы бала намысқор ... ... ... ... ... Үлкендерді озбырлық жасайды деп ойлайды.
Кейде түсініспеушілік ... да ... ... ... олардың
мінезінен шындықты байқауға тырысуы үлкендер мен ... ... ... ... ... ... шешім қабылдауы
балаға зиян келтіруі мүмкін. Бұл жастағы балалар ... ... ... Осы ... баланың мінезін тәрбиелеу, ықыласы мен
қабілетін дамыту, ... мен ... ... ету дұрыс
педагогикалық ойларға негізделуі керек. Осы ерекшеліктерді ... ... ... ... тиімді етіп ұйымдастыру керек. Жеткіншіктер қоғамға
пайдалы істерге ыңыласты, ұжымшыл, жолдастық, ... ... бай, ... ... көруге ынталы, спортты ұнатады.
Әдебиет жеткіншекке азаматтардың қарым-қатынасының мәнін, сезімдерін
ашып, өз сенімдерінің дұрыстығына жауап іздеуге үйретеді. Саз ... - ... ... ... ... ... ... сондықтан сазға баса
көңіл бөлу жеткіншектің тәрбиесіне көмектеседі. Жеткіншектермен жұмыстағы
негізгі ... ... - ... ... жетістікке жетуіне жағдай
жасау. Баламен жеке ... ... ... ... ... ... көрсету жеткіншектің қалыптасуына тікелей ықпал
етеді.
Дене тәрбиесі. Дұрыс тамақтанып, таза ауада жиі ... көп ... дене ... спортпен айналысу) дене тәрбиесіне көмектеседі.
Дене тәрбиесі мұғалімі және жаттықтырушы баланың бет ... ... ... ... ... ... Бұл ... сабақтың басындағы және
соқындағы қан тамырының соғысын тексерумен толықтырылады, жеткіншектер ... ... ... ... басқаруын үйрету керек. Жеке гигиена, ұйқы,
тамақ, демалыс, белсенді еңбек іс-әрекетіне жағдай жасайды. Шамадан ... ... ... ... Дене ... ... жүрек қан жүйесін
жаттықтыру, дене жаттығулары, спорт, дене ... үшін ... ... ... өте пайдалы. Маскүнемдікке жол берілмеу керек. Дене
тәрбиесі және спортпен айналысу зейіннің дамуына әсер етіп, оның ... ... бір ... ... ... әсер ... міндеті - еңбек, спорт іс-әрекетін, жеткіншекті и, ерік-
жігер, сапаларын қалыптастыру. Мұғалімдер, тәрбиешілер, ата-аналар мақсатқа
жетудегі ... ... ... атап ... ... дер кезінде көмекке келіп, жеткіншекті өз ... ... ... ... ... ... пікірі үлкен рөл
атқарады. Мораль мәселелерін талдау және адамгершілік ... ... ... ... ... өз ... мамандығы туралы, өз беделі
туралы ойланатындықтан, мұғалім бұл мәселелерді ... ... ... ... ... адамгершілік мәнін ашуға көмектеседі.
Ересек адамдар бала тәрбиесіне ерекше көңіл бөліп, әр баламен ойланып ... ... ... сәйкес киінгені, музыка тыңдағаны үшін баланы сөгу дұрыс
емес. Жеткін-шектермен өзара әрекеттің негізгі тәсілдері: онымен ... ... ... ... баға ... өзін-өзі талдауға, өз мінез-
құлқын басқаруға үйрету.
Осы жаста адамның ... және ... да жеке ... ... ... осы кезеңде жеткіншектермен жасалатын тәрбие жұмысында
кемшіліктер айқын көріне бастайды. Соңғы кездері жеткіншектер ... ... ... а) ... ... ... ... ә)
мектептегі қиындық пен сәтсіздік; б) тәртібі қиын құрбы-достарымен байланыс
орнату.
Отбасы жағдайы, ата-ананың кәсібі, материалдық жағдайы, ... ... ... жолын айқындайды. Ата-ананың ... ... бала ... ... рөл ... ... ... қарым-
қатынасты жоғалту, мектептегі сәтсіздік, келеңсіз топтағы құрбыларымен
жақындық әр ... ... ... ... ... ... - ... жеткіншектердің нағыз табиғи ортасы, ең маңызды қоғамдық
факторы. Демек, баланың мінез-құлқының ... ... ... ... оның көп қырлы, жан-жақты ... ... ... ... ... ... әлсіздік, оқу жүйесіндегі
сәтсіздік - ... ... ... ... ... ... ... көбіне туа пайда болмайды, олар отбасындағы ... ... ... ... пайда болады. Осы аталып көрсетілген
ауытқу девиантты мінез-құлық деп ... ... бір ... ... ... ... мінез-құлық (төбелес, тіл тигізу) жатады.
Жеткіншектің мінез-құлығындағы агрессивттілік адамдарды аяу сезімінің
жоқтығынан садистік ... ... ... өзін ... ... тигізеді. Бұл жағдай тұлға аралық, топ аралық кикілжіңге өршігіп
кетуі мүмкін. Жеткіншектің мінез-құлығындағы ... ... ... ... ... ... ... ішкен кезде
өзінің еңбегін (бұзақылық, төбелес, сәтті аяқталған оқиғаларын) атап өтеді.
Жеткіншектің тәртібі агрессивті күйде болса, олар ... ... ... Кейбір мектеп мұғалімдерінің қиын балалармен жұмысы ... ... ... ... ... т.б. ... жүзеге асады. Әдетте, бұл
әрекеттің барлығы оң ... ... ... қиын ... ... ... ... қарсы келуіне әкеледі. Мұғалімдер
қиын жеткіншектерге өзінің кері көзқарасын жасырмағанда, олармен кикілжіңге
келеді. ... ... ... ... тәрбиелік
профилакти-калық іс-шаралар – тұүлғаға әсер ету, әлеуметтік педагогикалық
түзету ... кері ... ... ... шақ (15-17 ... ... көптеген теориялары бар. Жасөспірімдік шақ бала
мен ... ... ... ... ересектерге тәуелділігімен
сипатталады, ересектер баланың өмірлік іс-әрекетін ... мен ... ... аса ... ... - ... таңдау, еңбек
пен қоғамдық-саяси қызметке даярлану, некелесуге, өз отбасын ... ... ... бұл міндеттердің жүзеге асырылуы белгілі бір
уақытты талап етеді.
Адамның жалпы ақыл-ой қабілеті 15-16 ... ... ... ... оның бала кездегідей шапшаң өсуі байқалмайды, алайда ол одан әрі
жетіле береді. Жасөспірімдік шақ - жеке адамның ... мен ... ... ... толысуға байланысты өз ағзасы мен сырт
келбетіндегі үлкен өзгерістер, өмірлік іс-әрекеттің ... ... ... шақ ... ... ... өзін көрсетуге
ұмтылу, өзін жан-жақты ашуға құштарлық тән.
Олар өз мамандығын таңдап алуға тырысады. Мамандыққа ықыласының ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетті өз бетінше орындауға ... ... ... ... ... басшылық жасау керек.
Бұл кезеңде сезім, достың қарым-қатынастар дамиды. Мысалы: ғашықтың,
өзара сенім, қайырымдылық, бірін-бірі ... ... ... іс-әрекеттерін
бірігіп орындау, жолдасының кемшілігін айтып, жоюға көмектесу.
Бұл күндегі жастардың мінезінде түрлі ... ... ... ... ... ... ... дене қимылына көңіл бөледі. Ер ... ... ... ... Әр ... іс-әрекеттерінің барысында осы
ерекшеліктер еске алынады. Сонымен мектепке ... ... ... ... ... ... ... және қабілетін, мінез-
құлқы мен темпераментін мұғалім-тәрбиеші, ата-ана үнемі еске ... ... ... ... ... түрде ықпал етуі қажет.
ІІ бөлім. Жеке адам белсенділігін қалыптастыру мәселелері
2.1 Оқушылар белсенділігін арттыру жолдары
Қазіргі ... ... ... ... ... ... беруге негізделген жеткілікті дәрежеде ... ... беру ... тоқырауын айқын көрсетіп береді. Жеке
тұлғаға деген талаптың күшейе түсуі ... ... ... ... беру
саласында жобалы өзгерістер жасау тенденциясының үдей түсуіне себеп болып
отыр:
- білім берудің статистикалық ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға көшу;
- оқытуда оқушылардың танымдық іс-әрекеттер құралын белсенді меңгеруге
бағыттау;
- ... ... жеке ... мүдесі мен қажеттілігіне бейімдеп
болашақта ... ... ... ... толық мүмкіндігінше өзін-өзі
жүзеге асыру.
Бала белсенділігі туралы XVI – XVIII ... ... ... (Я.А. ... Ж.Ж. Руссо) және бұл ... ... К.Д. ... және XIX ... ... да ... ... физиологиялық және психологиялық ... ... ... ... ... пен ... (И.В.
Сеченов, В.М. Бехтерев, И.П. Павлов, Л.С. Выготский, С.Л. ... ... Осы ... ... ... ... оның ... жағдайы, сонымен бірге, тұлға ... ... ... ... ... ... да сондай болады деген
қорытындылар жасалынады. Демек, жеке тұлғаны жан-жақты ... үшін ... мәні ... ... оқу белсенділігін арттыру арқылы өздігінен
білім алуды қажетсіну қазіргі таңда шешуін ... ... ... ... ... ... табиғатын тани білу, еңбек және моральдық
белсенділік дәрежесі бойынша адамның қоғам мен ұжым үшін ... ... ... басты міндеті.
Белсенділік деп адамның іс-әрекеті үстіндегі жағдайын айтады. Тіршілік
және іс-әрекеттері барысында адамның қарым-қатынас жасау, ... және ... ... белсенділігі дамиды.
Бала белсенділігінің ең алғашқы формасының бірі қарым-қатынас жасау
белсенділігі. Бұл адамның бүкіл өмірінде дамитын ... ... ... ... ... ... мен қарым-қатынас жасау
белсенділігінің ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балалар
ересек адамдардың ... ... ... ... оларға еліктейді.
Балалардың саналы түрде істейтін мұндай әрекеттерін ырықты немесе ерікті
белсенділік дейді. Бұл ... ... ... ... ... ... қатынас жасауға еліктеу рөлді ойындарды ... ... ... балардың ойындарда адамдардың іс-әрекеттері, тұрмысы,
өзара қатынасы ... ... ... өмір ... қалыптаса
бастайды. Ойын барысында балалардың құрдастарымен де өзара қатынасы
өзгереді. Олар басқа ... ... ... ... ... ... ... орындауға, өз қылықтарын ережеге бағындыруға,
керексіз әдеттерді тежеуге, кедергіні ығыстыруға үйренеді.
Әр түрлі ойын ... ... ... ... жасау
белсенділігін дамытады.
Қарым-қатынас белсенділігі әсіресе, мектеп жасындағы балаларда ... ... ... ... ... және ... ... қатынас жасауында әр алуан ерекшеліктер болады. V–VI
сынып оқушылары қарым-қатынас жасау үшін ең алдымен өзіне дос және ... ... ... ... ... жеке адам ... (мархабаттық,
қайырымдылық, қамқорлық, өзі үшін және басқа ... ... ... ... ... ... т.б.) ... мүмкіндік туғызады.
Баланың даму барысында таным белсенділігі артады. Мектеп жасына дейінгі
(5-6 жас) балалар заттарды түсіне, ... ... ... ... құрылысын, пайдалану тәсілдерін білгісі келеді. Балалардың ... ... ... ... ... ынтасы дейді. Балалар өте
байқағыш, әр нәрсеге ... ... ... терең ойға шомылады.
Мектеп жасындағы балалардың таным ынтасын қалыптастыруда білім беру
тәсілдерінің ерекше маңызы бар. Оқу ... ... ... ... ... ... ... мен заңдылықтарға терең түсінуге,
алған теориялық білімдерін практикада еркін білуге ... ... ... ... шығармашылық іздену қабілетіне, мұғалімнің
теориялық сауаттылығы мен ... ... ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу
белсенділігі ерекше орын алады. Бала даму ... ... ... ... талаптанып әр түрлі әрекет жасайды.
Оқушылардың өзі-өзі тәрбиелеу ісін жетілдіру үшін олардың жас ... ... еске ... оқу ... ... ... ... ояту, өз бетінше жұмыс істей білуге үйрету – ... ... ... ... ... ... ... сана ретінде қаралады. Онда ... ... ... ... орындаудағы жауапкершілігі, орындаушылығы ... ... және ... ... қойғыштығы, қоғамдық
тапсырмаларды орындаған кезде ... ... әзір ... іскерлігінің болуы осылардың барлығы бірінен-бірі
ажырамастай ұштасып жатады.
Осы ... ... ... ... ... ... оның ... дәрежесін сипаттайды. Кейбір жеке оқушыларда бұл
көрсеткіштердің ... ... ... ... және жас ... мектеп оқушыларының жеке бас тәжірибелеріне және ... ... ... қоғамдық жұмысқа деген ынтасы тұрақты
дамыған оқушыны әрқашан да кездестіруге болады, олар мұғалімнің ... оған ... кете ... ... олай ... тұра алмайды. Бірақ
мұғалім алдында, жолдастары алдында өздерін мадақтау ... тек ... ең ... ... ғана ... да аз ... ... үстінде бір оқушы өзі жауапты бола тұрып, тапсырма
орындауға басқаларды да мәжбүр етуі мүмкін, екіншісі өзі ... ... ... туралы ойламайды, ал үшіншісі ... бар ... ... өзі еш ... ... Бұл ... ... компононттердің дамуындағы теңсіздіктерді тәрбиелеудің ... ... ... ... осы ... кейбір оқушыда нашар, немесе
мүлдем дамымаған жақтарына ықпал жасау ... мен ... ... ... диалектика мен
психалогияның ең маңызды заңдылығы болып есептелінеді. К. ... ... ... ... ол қоршаған ортасын, жағдайларды және өзін белсенді
(активті) түрде өзгерте алады деп жазған ... Бұл ... ... ... маңызды жолын ашады. Демократиялық педагогиканың
классиктері де (И.Г. Песталоцци, Я.А. Коменский, Ы. ... т.б.) ... ... ... оның ... құру ... мән берген.
Белсенділік адамның табиғи қасиеттерінің бірі болып табылады. Дьюидің
жетекші қағидасының айтуы ... ... ... ... қатысушысы
болатын оқушы мінездемесін анықтайды. Дьюи ... ... егер ... ... ... ... алса, белсенді болады (S.M.
Fishman, L. McCarty, 1998). ... ... ... болады? Бұл айналаны белгілі
бір мақсатпен зерттейміз және оның барысында алдағы ... ... жаңа ... жету ... ... орын ... ... ол. Оқушыға оқырманның қызығушылығын арттыратын ... ... ... оқу ... ... ... оқу
барысында меңгерілетін және нәтижелерге әкелетін проблемаларды оқуға беру
біздің қолымыздағы нәрсе. Онда Дьюидің айтуына сай, ... ... ... ... эмоционалдық күшке ие болады (S.M. Fishman, L. McCarty, ... ... ... ... ... мен жігер механизмін Дьюи келесі
тұрғыда көрсетіледі:
1. Не үшін? Балалар «не ... ... ... ... мен өзінің
болашағының арасындаға ұзақтықты құрастыра алмайды.
2. Неменеге? Оқушылар оларды мақсатқа жету үшін не ... ... Егер сен ... ... ... ... онда сен
көрсетілген ақпараттар нақты неге ... ... ... ... Пән мен ... мақсатқа жетудің қажеттілігі мен мағынасы болуы
керек.
3. Не арқылы? Бұл оқушыларды ... ... емес ... ... ... ... ... белсенділікті іс-әрекет деп атайды. Жеке ... оның ... ... ... және ... жеке
немесе қоғамдық қажеттіліктер). Жануарлардан ... ... сәби ... ... қоғамдық қажеттіліктермен
реттелінеді. Адамның белсендігі (немесе оның ... оның ... ... ... қоя ... оларды орындау тәсілдерін дұрыс
таңдай алуына байланысты.
Белсенділіктің өзіне және жеке тұлғаның ... ... ... әсерлерге қатысты ішкі ұстанымдарына байланысты ол әр түрлі
бағыттарда қалыптасуы ... Егер ... осы ... ... ... болса, ол тәрбиешісі қалағанынан қайшы бағытта дамиды. Мысалы,
мұғалім оқушылардың білімін тексеру ... ... ... ... да, оқушы оған ренжіп қалады. Мұндай жағдайда мұғалімнің ... ... ... сөзі ... ... кейде тіптен ашық қарсы
әрекет тудырады. Тәрбиеші, оның педагогикалық әсері ішкі ... ... ... мен сезіміне оң әсерін тигізбесе, барлық жағдайларда
әрдайым осылай болып отырады.
Осының ... жеке ... ... мен ... ... ... ... мен ықпалдар екі топқа - ішкі және сыртқы болып
бөлінетін болды. Қоршаған ортаның әсері мен ... жеке ... ... ... ... ... ... – бейімділік пен әуестік,
сонымен қатар, адамның сезімдері мен күйзелістері, оның сыртқы ... ... ... ... мен ...... ... жатады. Жеке тұлғаның дамуы мен қалыптасуы осы екі ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның өз өзімен жұмысы кезіндегі белсенділігіне
деген іштей ықпалына әсер ететін болса, онда оның жеке ... ... рөл ... ... ... Осы бейімділік пен өсіп келе жатқан
адамның жеке тұлға ретінде жетілуіне деген өзіндік ынтасы ғана ... ... ... ... бұл ... шын ... өзін-өзі дамыту,
өзін-өзі тәрбиелеу сипатына ие болады. Л.Н. Толстойдың адамның дамуын жеміс
ағашының өсуімен салыстыруы тегін емес. ... ... тура ... ешкім өсірмейді, ол өздігінен өседі. Адам тек қана топырағын қопсытады,
тыңайтқыштар себеді, артық бұтақтарын кеседі, яғни оның ... ... ... ... ... жасайды, оған дем береді. Ал өзіндік
даму өзінің ішкі заңдары ... ... ... белсенділігі іс-әрекеттің әралуан түрлерінде
көрінетіні психологияда дәлелденген, өмір ... ... ... ... ... мен қоршаған өмірді түрлендіру, өзгерту
белсенділіктері дамиды. Кішкентай баланың өзі де ... емес ... ... ... Ол өзінің талаптарын орындатқанда
(үлкендерге) ... ол ... ... қатысты өз түзетулерін
енгізеді. Ол адамға деген (ұнату, ұнатпау) және ... ... ... емес, жақсы көретін, жақсы көрмейтін) өзіндік жеке тұлғалық қатынасын
көрсетеді. Бұл қатынастар оның іс-әрекетінде жеке ... ... ... пайда болады.
Қарым-қатынас-генетикалық түрде баланың ... ең ... ... ... ... иесі ... ... осы қарым-
қатынаста көрінеді. Онда адамдарға деген қатынастың көптеген ... ... бар: ... ... таныстарына, таныс емес адамдарға,
құрдастарына, өзінен кішкентайларға, достарына. Бала өзіне дос таңдайды, ол
адамдардың ... бір ... ... ... ол ... ... ... ол кейде ұйымдастырушы, кейде орындаушы болады.
Қарым–қатынас белсенділігі жеке ... ең ... ... ... жасайды, олар – адамгершілік, қайырымдылық, қамқорлық, өз өзі үшін,
адамдар алдындағы өз істері үшін ... оқу ... ... бір көзі – ... ... ... арқылы түрлендіріп өткізу. Көптеген инновациялар
арасында оқушылардың оқу ... ... аса ... – Сын тұрғысынан ойлау жобасы. Сын тұрғысынан ойлау – ашық ... Ол - өз ... ... қойып және үнемі оларға жауап іздеу, әр
мәселеге байланысты өз ... ... оны ... алу, сонымен қатар
басқалардың пікірлерін ... ... және сол ... ... ... ... Бұл ... «қарапайымнан күрделіге» деп аталады.
2.2 Жеке тұлғаның белсенділігі
Жеке тұлға дегеніміз - ... ... мен ... іс - әрекеттің
субъектісі ретіндегі индивид.
Жеке тұлғаның басты белгісі - оның әлеуметтік мәнініең болуы және оның
әлеуметтік функцияларды атқаруы.
Жеке ... ең ... ... – оның ... ... ... – қасиеті , даралығы.
Жеке тұлға - қоғамдық сананы алып бжүретін ... ... тірі ... адам деп - лнақты адамды, қоғамның белсенді, ... ... ... ... бір ... бар, ... - ... бар, жеке
моральдық талаптары, өзіндік психологиялық қасиеттері, өзге адамдардан жан
иесін айтамыз.
Жеке адам көп ... ... ... деп ... іс - ... үстіндегі жағдайын айтады.
Тіршілік және іс - әрекеттері ... ... ...... жасау,
таным және өзін – өзі тәрбиелеу белсенділігі дамиды.
3. Жеке ... ... ... ... ... – сол ... талғамы мен
белсенділігін көрсететін ниеттер жүиесі.
4. Жеке тұлға типологиясы
Физикалық типологияға немімс ... ... ... ғалымы Шельдон
бұл екеуі де адамдардың физикалық даму ерекшеліктерін зерттей келе оларды 3
типке ... ... ... ... - бойы ... ... арық ... адамдар.
Тұйық, адамдармен араласлуы үнемі де, қиынға соғады. Кейде ... ... өмір ... дәл және де ... ... ... тип - бұл адамдар керісінше толық, денесі ауыр адамдар.
Бұлардың эмоциясы басым ... және де ... ... ... ... тип - шымыр денелі, жауырынды, ауыр мінезді болып келеді.
Бірақ ашулалнса қатты ашуланады.
5. Жеке тұлға теориялары.
Теориялар көп. Бірақ ... ... 3 ... ... ... ... – жеке адам ... қалыптасуы, ішкі
субъективті психологиялық факторларға байланысты В = F ... ... ... – жеке ... ... мен қал ... ... ортаға тәуелді В = F(Е)
3. Интеракциялық теориялар - адамның жеке адам болып қалыптасуы өздері
жоғарыда айтылған 2 факторға да тәуелді В = F (Р,Е) ... Жеке ... ... ... ... және қалыптасуы жайюында осы уақытқа дейін әр
түрлі пікірлер мен теориялар әдебиеттерде орын алып ...... ... ... арқылы берілген және өмір барысында
қалыптасқан қасиеттерінің ... және ... ... ұшырау процесі.
2.3 Тәрбие ісіндегі жеке тұлға белсенділігін дамыту мәселелері
Тәрбиенің негізгі мақсаты жеке ... ... және оны ... Ал бұл ... нәтижелі болуы жеке адамның қалыптасуына қандай
жағдайлардың ықпал ететінін білумен байланысты. Тәрбие қоғамдық өндірістік
және мәдени ... ... ... даярлауды мақсат етіп қойған жеке
адамды қалыптастырудың жүйелі ... үшін ... ... бірі – ... тұлға” түсінігінің өзін
айқындап алу. Адамның дамуында бір-біріне байланысты екі өзек ... бірі – ... ...... ... ... мен
психологиясы жеке тұлғаның даму мәселесін үш негізгі ... ... ... биологиялық, әлеуметтік және биосоциологиялық. Осы бағыттар
адамның дүниеге келген ... ... оның ... мен ... ... ... Адам туғанда тек биологиялық тіршілік иесі болып ... ... жету әлі ... ... ... мен ... дамуы
адамның өмір бойы мүшелік пісіп жетілуі және қалыптасуы ... ... ... ... ... кемелдену және өзгеру үрдісі, оның
дамуының жастық ... мен ... ... осыдан балалық,
жасөспірімділік, ересектік және қариялық табиғи бітістерін ажыратамыз. Жеке
адам қоғам өмірінің өнімі болғанымен, оның тірі ... ... ... ... және ... қатынастар жеке адамның қалыптасып
дамуына ... әсер ... ... ... сан ... ... ... мен қасиеттерді
қабылдауымен тығыз байланыста бірге дамып отырады, бұл адамды ... иесі ... ... ... нәрестенің жақын адамдарды танып,
күлімсіреуі, кейін тілге келуі, тік жүру қабілетін игеруі, үйдегі ... ... ... ... және т.б. Өсе келе ол ... моральдық қалыптар мен ерекшеліктерді орындайды, әртүрлі жұмыс
істеу арқылы ептіліктер мен ... ... және ... барлығы да
өмір барысында адамда пайда болып, дамып отырады.
Баланың қабілетін дамытуда оның ... ... ... ... ... ... ... Бұл белсенділік баланың ... ... ... ... көрінеді. Әрине бұл жағдай ересектердің
бағыт-бағдар беруі арқылы жүзеге асады. Баланың қабілеті оның өз қолдауы
табылған ... ... және ... Бала тек ... ... ғана жан-жақты дамиды да, жеке тұлға ... ... ... дамуы туралы ізденістегі психологтердің айтуы бойынша әр адамның
дамуы өз қолында, оны сырттан әсер етер күшпен ... ... ... ... ... ... Осы пікірден туған білім беру мақсатының
басқа да тұжырымы бар. Оқушы ... ... ол оның ... ... ... қалыптасуының, өзіндік жетілуінің ... ... ... ... мақсаты баланың табиғи күштері мен
мүмкіншіліктерінің өзіндік ашылуына ... ... ... ... табылады. Ол
үшін оқушы тұлғасының дамуын көздейтін білім беру ... ... ... мен амалдарын анықтап, жүзеге асыру қажет.
Сонымен, адам баласы ... ... өмір сүру ... ... ... сипаттайтын көптеген әлеуметтік ... мен ... әрі ... ... ... ол ... ... тұлға,
субъект, яғни тарихи-қоғамдық қызмет пен таным иесі деп ... ... ... ... ... және ... (қоғамдық), сапа мен
қасиеттердің бірлігін ... ... ... ... ... болсақ, ол тек қана әлеуметтік сапа
мен қасиеттерді игерген тұлғаны танумен байланысты. Л.С. Выготскийдің ... ... ... ... ... ... ... меңгеру және қоғамдық қатынас жүйесіне қосылу” [1]. Бұл
тұлға қоғамдық тіршілік иесі сипатында көрініп, тіл игеруі, ... ... ... Жеке ... ... ие болу, оның табиғи
биологиялық болмысына ... ... ... ... байланысты.
Сонымен “жеке тұлға” дегеніміз адамның қоғамдық сипатын танытып, оның өмір
барысында өзіне топтаған ... ... мен ... ... ... сапалар өмір барысында қалыптасқандықтан, олар біреулерде
айқын көрініп, ... ... ... Олай ... жеке ... ... ... білеміз және оның өлшемдері қандай деген сұрақтар
туындайтыны сөзсіз.
С.Л. Рубинштейн зерттеуі бойынша жеке адам өз ... мен ... ... мүмкіндік беретін психикалық даму деңгейімен сипатталады,
яғни өз әрекетін ойластыра біліп, жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... ... білуі – жеке адамның мәнді белгілері.
Белгілі ... В.П. ... жеке ... ... ... төмендегілерді атайды:
- саналылық;
- жауапкершілік;
- еркіндік;
- жеке басының қадірі;
- даралық;
- қоғамдық белсенділік пен бекіген саяси-идеялық бағыттылық.
Жеке ... ... ... ... В.П. ... бұл
түсінікті адамның жастық әрі психикалық кемелденуімен байланыстырды.
Егер жеке адам өз сапа және ... ... ... бағытымен
үйлестіре алса, өз бойына игерген сапа мен қасиеттерді неғұрлым айқын
көрсете алса, өз ... ... ... сипат бере алса, ... арта ... Бұл ... ... және ... тұлға” түсініктерінің
сипаттамасы “даралық” түсінігімен толықтырылады.
Даралық бір адамның екіншісіне ұқсамайтын, өзіндік ... ... ... ... ... мінез бен темпераменттің айрықша
бітістері (салмақты, ... ... ... ... ... ... (ойлап тапқыш, ұқыпты) өзіндік көріністермен
бөлектенеді. Аталғандар сияқты ... де ... ... оның ... педагогикалық ой-өрісінде, балаларға жайлылығы мен
еңбектегі шығармашылығында ... ... ... ... бір ... ... оған ... қайталанбас сән беретін жалпылық және
жалқылық ... ... ... ... иесі ... ... үшін ... де білген жөн. Бұл латын сөзі қазақша ... ... ... ... одан ... ... ... бөлек өкілін, оның
сапа-қасиеттеріне қатысынсыз танимыз. Бұл тұрғыдан әрбір адам ... ... ... ... ... және ... ... ғылыми
категориялардың мәні осында.
Жеке адамдық сапалар адамның өмір барысында дамиды және қалыптасады.
Сондықтан, педагогикадағы “даму” және ... ... ... беру ... – бұл жеке адам сапалары мен қасиеттеріндегі ... ... И.П. ... даму ... ... ... ... дегеніміз адам
организміндегі сандық және сапалық өзгерістер” [2]. Адамның ... ... дене ... мен ... ... ... Ол ... бастайды,
сөздік қоры молая түседі, ... ... және ... мен ... дағды және әдеттерді игереді. Бірақ ... ... ... ... ... ... ондағы сапалық өзгерістер. Оны мына
мысалдардан түсінуге болады: ... ... ... ... танымдық
қабілетін арттырады, сезімдік аймағын кеңейтеді. Танымдық қызмет барысында
абстракт ойлау, логикалық ес ... ... ... ... пен ... ... Еліктеушілік мінез-құлық бірте-бірте белсенді –
жасампаз, ... іске ... өз ... ... ... алу мен
өзіндік билік қабілеті көркейеді. Бұл өзгерістердің ... ... ... ... ... мен ... ... пен шығармашылық іс-әрекетінің жетілуіндегі, дүниетанымдық,
имандылық, қоғамдық-саяси көзқарастары мен нанымдарындағы бір-біріне кіріге
байланысқан сандық және ... ... ... ... ... ... болсақ, ол жеке адам дамуының нәтижесі
ретінде оның кемелденуі мен ... ... мен ... ... ... басқа ғылымдардағыдай педагогика үшін де ең басты
мәселе – жеке ... ... және сол ... көзі мен ... күштері.
Идеалистік ағымдар бұл туралы әртүрлі тұжырымдар ... ... ... ... келе ... ... пікірлердің дұрыс-
бұрыстығына баға беруді оқырманныың ... ... ... тек қана
объективті сипаттам беруді өз міндетіміз деп есептейміз.
Идеализм өкілдері, қай ... ... жеке ... ... ... ... теліп, ол бағдарламадағы сапа мен
қасиеттер өз беттерінше өріс ... ... Ал ... ... ойынша,
жәрдемші роль атқарып, сол бағдарламаның іске ... ... ... заманғы идеалистік философия, психология мен педагогика
әлеуметтік төңкерістер мен ... толы ... жеке ... ... ... да адам ... шын кемеліне жету үшін ... үзу ... ... ... ... ... адамдық мән
рухани және әлеуметтік бостандықты алу үшін ... ... өз ... ... ... сыр-мағынасын тану (экзистенциализм) немесе тәңірлік кемелге
жақындау (неотомизм).
Идеалистік ... жеке адам ... ... ... теориялық концепциялар бар. Олар: биологизаторлық бағыт: адамның
дамуы оның табиғи (биологиялық) жетілуімен байланысты, соның барысында оның
дене ... мен ... ... ... ... арасындағы
моральдық қатынастар биологиялық негізде орнығады ... Ф. ... ... ... ... Ч. ... ... бағыт: жеке
адамдық қалыптасуда қоғам ... ... ... мен оның ... ... ... тәуелді (З. Фрейд). Прагматикалық бағыт:
адамның психикалық дамуы тума инстинктерге байланысты, ... ... ... ... ... ... саналық гендер болады. Сондықтан да
жеке адамдар мен әлеуметтік ... ... ... иеленуі олардың
биологиялық болмысымен анықталуы ... ... ... ... ... бірі ... дарынды, ал екіншілері – кемірек дамыған (Дж.
Дьюи, Э. Торидайк).
Материалистік ... ... және ... ... ... жеке
адамның дамуы мен қалыптасуы туралы:
- ежелгі грек философы ... ... ... иеленген орнының
әртүрлі болуы оның ... ... ... ... мен ... француз философы Гельвеций: адам қоршаған орта, нәсілдік ... ... ... ... ... ... ... аса маңыздысы – тәрбие;
- В.Г. Белинский: адам ... ... оны ... ... Н.Г. Чернышевский: адамдарды бұзықтыққа келтіретін келтіретін
табиғат не олардың нәсілдік ... ... ... ... ... ... тәрбие.
Осы күнгі педагогикада жеке адам дамуы жөнінде ... ... ... ... ... ... ... оның дамуға деген
табиғи қабілеті аса маңызды. Әр адам ... ... ... ... ... ... ... да адамның биологиялық және әлеуметтік
даму мүмкіншілігі бір-бірімен тығыз байланыста, бірақ әлеуметтік фактордың
рөлі басымдау.
Жеке адамдық дамудың ... көзі – ... ... ... ... ... тұрса, ол адам қалыптасуына жетекші ... ... ...... ... ... дамыған жеке адамды бере
алатын негізгі күш” – деп баса айтады [2]. Олай ... ... ... ... ... дамыту үшін тәрбие ісін дұрыс, мақсатты, ұйымдастыру
керек деп ойлаймыз.
Адам дамуында тәрбиенің ықпалды күш екенін айта отырып, оның ... мен ... ... ... объектісі деп тануға болмайды. Бұл
үрдісте жеке адамның өз ... мен ... ... ... ескеру қажет. Олай болса қазіргі күні тәрбие ісінде
оқушыға, тәрбиеленушіге өзі дамушы субъект ретінде қарау аса ... адам ... мен ... ықпал жасаушы әсерлер екі топқа
бөлінеді: ішкі және сыртқы. Қоршаған орта және ...... ... икемділік пен құмарлықтар. Сыртқы тәрбие орта ... ... ... мен ... жиынтығы – ішкі әсерлерге жатады. Жеке
адамның дамуы мен қалыптасуы осы екі фактордың байланысынан ... ... ішкі жан ... ... қозғау салып, (өзіне бағдарланған)
өзіндік өңдеу белсенділігін арттыра алса ғана, адам өз дамуындағы қызметін
орындай ... ...... азығы. Көптеген іс-әрекеттің нәтижесінде
адамдардың қабілеті қалыптасып, дамиды. Жай ғана психикалық процесстерден
күрделі процесстерге дейін адамның іс-әрекет ... ... ... ... ... ... еткендіктен – қабылдау қабілеті дамиды;
табиғатқа әсер етуі арқасында, оның өзгеруі нәтижесінде – ... ... ... ... ... ... жаңа орта ... – елестету қабілеті дамиды.
Қазіргі психология мен педагогика адамның қабілетінің тұқым қуалайды
деген теорияны жоққа ... ... ... ... ... тұқым қуалаушылық
қасиеттердің болуын да ... Туа ... ... ... ... деп ... дегеніміз, қабілеттің табиғи сілтемелері және ... мен даму ... әсер ... ... ... ... адам
қабілетінің қалыптасуына әрекет етеді, олардың дамуын жеңілдетеді.
Танымал психолог А.В. ... ... ... ... оған даму қажет. Мұны Петровский бойынша түсіндірсек, топыраққа
тасталған дәннен масақ өсіп шығу үшін ... ... ... ... ... және т.б. Сол ... ... қасиеті бар, соны дамыту
үшін жағдай жасалуы қажет. Өмірде, ... ... бар ... ... ... алмай, жетістіктерге жете алмай қалғандардың
мысалы жетерлік.
Балалардың ... ... оқу ... ... бар. ... ... мен ... арқасында балаларға
белгілі қоғамдық тәжірбие беріледі. Оқу ... ... ... отырып, оқушылардың қабілеттері дамиды. Білім жүйесін
меңгере отырып, балалар сана ... ... және ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырылған оқу-тәрбие
жұмысы оқушылардың жеке адам болып қалыптасуының алғы шарты.
А.Н. Леонтьев, С.Л. ... Д.Б. ... А.З. ... ... Пиаженің баланың психикалық дамуын әлеуметтік қатынастар жүйесіне
біртіндеп және өте жай ... ... ... ретінде қарастыруын сынға
алған. Индивидтің қоғамнан тәуелсіз ... ... ... ... ... бала туғаннан бастап адамдар ұжымына мүше болып, қоршаған адамдармен
қатынасқа түсу дерегін есепке алмаған. ... ... ... ... түсінген. Оның ойынша «әлеуметтендіру» - бала санасының басқа
саналармен ... ал ...... ... ... әлеуметтік мектептерінің көзқарасы). Сонымен ... ... ... ... ... ... ... алмай,
объектілермен қарапайым манипуляциялау дей келе, ... ... ... ... ... ... (ересек адамдар заттың
әлеуметтік қызметіне қарай бала әрекетін ұйымдастырады) ... ... А.Н. ... ... ... баланың қоршаған заттық әлемге
қатынасы үнемі қоғамды, әлеуметтендірілген. ... ... ... ... Л.С. ... Д.Б. ... т.б. көзқарастары
бойынша «бала-ересек адам-зат» қатынасы әлдеқайда дұрыс.
Қорытынды
Қазақстан Республикасында халыққа ... ... ... Негізгі мақсаты-
Қазақстанның егемендігін қамтамасы ететін, оны бүкіл дүние ... ... тең ... ... ... патриотизмді,
саяси бостандықты қамтамасызыз ... ... ... ... ... қол ... жан-жақты дамыған адамдарды
тәрбиелеу.
Тәрбиенің мақсатынан міндеттер туындайды.
Дүниетаным - тәрбиенің маңызды міндеттерінің бірі. Дүниетіным - ... пен ... ... ... ... ... ... Дүниеге көзқарас ғылым негізінде дүниенің даму ... ... ... - оқушылардың ойлау қабілетін, дүниеге ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің
басты міндеттері: оқушыларды табиғат және қоғам ... ... ... ... ... жетілдіру арқылы (абстракттілі,
ой операциялары талдау, синтез, салыстыру, жинақтау, саралау, т.б.) таным
іс-әрекетін (іскерлік, ... ... ... алу, ... бақылау, т.б.)
дамытып, ғылыми көзқарасын қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесінің міндеттері: ... ... ... ... адамға сүйіспеншілік, құрмет, қайырымдылық
сезімін дамыту; оқушыларды өз міндетіне, өзгенің мүддесіне байыпты ... өз ... ... ұлттар достығын құрметтеуге тәрбиелеу;
Тәрбие мен өзін-өзі тәрбиелеу бірлігі. Жеке адамның ... ... ... рөлі зор. ... ... белсенділіктің
түрлері: қарым-қатынас белсенділігі, таным белсенділігі, өзін-өзі тәрбиелеу
белсенділігі.
Қарым-қатынас ... ... ... ... ... - ... мен құбылыстардың мәнін, ғылыми
ұғымдар мен ... ... ... оны тәжірибеде қолдана білуге
үйретеді. Егер ересек ... ... ... ... таным
белсенділігінің дамуына бағыт беріп отырса, онда олардың талпынғыштық және
бақылағыштық қасиеттері қалыптасады.
Өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігі - тәрбиеші өзін-өзі ... ... оята ... ... жұмысы нәтижелі жүреді.
Ұжымның басты борышы - әрбір адамның шығармашылық өсуіне қамқоршы болу.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. А.С.Макаренко. Тәрбие туралы лекциялары. - ... ... В.А. ... ... ... ... - ... 1976.
3. Караковский В.А. О подростках. - М.: Педагогика, 1970.
4. Божович Е.И. Личность и ее ... в ... ... ... ... ... жирен", "Зиянды әдебиеттер және
одан алдын ала сақтандыру ... - ... ... ... ... Е.Н. Пугь к ... - ... Просвещение, 1988.
7. Дубровский А.А. Открытое письмо врача учителю. - М.: ... ... ... Е.М. Изучение личности учащегося и учени-ческих коллективов.
-М.: Просвещение, 1985.
9. Т.Сабыров. Балаларға ақыл-ой ... ... ... ... ... ... ... В.А.Парфенов. Бала бақыты. - Алматы, 1979.
11. Никитин Б.А., Никитина А.П.. Мы и наши ... - М.: ... ... А.Г. ... Үл ... қыз ... - ... 1988.
13. Хрипкова А.Г. Биологическое и социальное в ... ... ... ... ... "Актуальные проблемы педагогики и
психологии". - М.: Знание, 1970. Вып.2.
14. ХарламовИ.П. ... - ... Р. ... ... - ... 1991.
16. Ж. Қоянбаев, Р. Қоянбаев. Педагогика. - Астана, 1998.
17. Е. Сағындықұлы. Педагогика. - А, 1999.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Морфология тарауын оқытуда жеке тұлғаның белсенділігін арттыру жолдары30 бет
Студенттердің психологиялық ерекшеліктері7 бет
«Биология. Адам және оның денсаулығы» (8-сынып) пәнін оқытуда жеке тұлғаға бағытталған технологияны пайдалану39 бет
Азаматтар өтініштерімен жұмыс азаматтар өтініштерінің түрлері анықтамасы, азаматтардың хаттарын, өтініштерін және шағымдарын қарау жөніндегі құжаттармен жұмыс істеу30 бет
Америка этнологиясындағы психологиялық бағыттар4 бет
Жеке тұлғаларды несиелеу71 бет
Жеке тұлғалардың мүлік салығы42 бет
Жеке тұлғалардың мүліктеріне салынатын салық төлемдерін есепке алудың ақпараттық жүйесі37 бет
Жеке тұлғалардың табыстарына салық салу ерекшеліктері86 бет
Жеке тұлғаның даму психологиясы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь