Халықтар географиясы

.Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І бөлім. Дүние жүзінің мемлекеттері және олардың типологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.1 Әлем елдерінің типологиялық жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Дамушы елдерге сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.3 Дамыған елдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

ІІ бөлім. Халықтар географиясы және оның мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ..9
2.1 Халықтар географиясынығ нысанығ мақсаты және мазмұны ... ... .9
2.2 Мемлекеттердің саяси құрылымы бойынша жіктелуі ... ... ... ... ... ... 10
2.3 Дүние жүзілік еңбек ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.4 Халықтардың көбею және жойылу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.5 Ресей Федерациясының халық құрамына және ұлттық ерекшеліктеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Дүниежүзінің экономикалық және әлеуметтік географиясы - әлемнің әр түрлі аймақтарындағы шаруашылықтың орналасуы мен дамуын, халықтардын таралуын, олардың табиғат жағдайы мен ресурстарды пайдалануын зерттейтін қоғамдық ғылым.
Эконом- географтар экономикалық аудандастыру мен аумақтық өндіріс кешендерін кұруда үлкен үлес қосты. Олар жаңа жерлерді игерудің, қалалар, жолдар, зауыттар мен электр станцияларын салудың, қызмет көрсету салаларын орналастырудың жобасын жасайды. Оларды табиғи ресурстар мен стихиялық апаттардың (құрғақшылық, су тасуы мен жер сілкінуі) келтірген зиянына экономикалық баға беруге және олармен күресу шараларына тартады. Адамдардың өмір сүру деңгейі, жұмыссыздық, өнім шығару мен пайдалану осы ғылымның нысандарына жиірек айнала бастады.
Экономикалық және әлеуметтік география екі негізгі бөлімге бөлінеді Жалпы экономикалық және әлеуметтік география - оның аумақтық іргетасы болып саналады. Ол елді жалпы зерттейді, сонымен бірге оның экономикалық тармағы қоғамдық өндірісті, ал әлеуметтік тармағы халық пен оған қыз¬мет көрсету түрлерін, әлеуметтік саланы зерттейді.
Аймактық географияның зерттеу пәніне елдің жекелеген бөліктері - облыстар мен экономикалық аудандар жатады.
Экономикалық және әлеуметтік география табиғат жағдайлары мен ресурстарына баға беруде физикалық географиямен тығыз байланысты. Ол тарих, экономика, статистика, әлеуметтанумен де берік байланысқан. Шаруашылықты зерттеуде тарихи тәсілді қолдану адамдардың таралып орналасу заңдылықтарын түсінуге көмектеседі.
Экономикалық және әлеуметтік үрдістерді зерттеуде статистикалық мәліметтер негіз болып саналады. Олардың көбін әлеуметтануда жиі қолданылатын сұрақтар беру мен зерттеулер арқылы алуға болады.
Бұл ғылымның дамуымен қалыптасуымен көптеген зерт-теушілердің есімдері тығыз байланысты.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Уәлиев Т.О., Керееев Б.Е., Уәлиев М.О. Тәуелсіз мемлекеттер достығы және Балтық бойы елдерінің әлеуметтік-экономикалық географиясы. Оқу құралы.Алматы, 2000 ж.
2. Майдан-Әли Байгесиев. Халықралық қатынастар. Алматы, 1998
3. Ұ.Есназараова.,Темірбеков Түркі елдерінің географиясы. Алматы,2000 ж.
4. Экономическая география СССР под. Ред.Барансково Н.Н., М., 1965
5. Страны и народы. Энциклопедия.
6. Саушкин.Ю.Г., Экономическая георафия: история, теория, методы, практика. М., 1973
7. Хрущев А.Т.География промышленности СССР.М., 1990
8. Бабурин В.Л, География Российсково зарубежья: мы, соседи 8-9 кл. М., 1995
9. Алексеев А.Н., Николина В.В География: населеия и хозяиство России 7 кл. М., 1995
10. Родионова И.А., Бунакова Т.М., Экономическая география М., 2003
11. Новое в России (цифры и факты( ПОД. РЕД. Ром. В.Я., М., 1997
12. А.Ю. Скопин. Введение в экономическую георафию. М.,2001
13. Увалиев Т.О., Дүние жүзінің қазіргі саяси картасы (оқу құралы) – Алматы, АлМУ,1998 ж.
14. Увалиев Т.О. Халықаралық ұйымдар (оқу құралы) Алматы, АлМУ, 1999 ж.
15. Уәлиев Т.О. Дүниежүзінің экономикалық және әлеуметтік географиясынан жүргізілетін лабароториялық-практикалық жұмыстар.-Алматы, АлМУ,1997 ж.
16. Уәлиев Т.О. Өнеркәсіп, транспорт және ауылшарушылық өндірістерінің негіздері.- Алматы, ҚазМПУ, 1991 ж.
17. Страны мира (справочник) Под.ред. И.С.Иванова.- М.,”Республика”,1999 г.
18. Әлемелдері, Сөздік, 1999 (под. Ред. И.С.Иванова.Мәскеу. Республика,1999 ж.
19. Гладкий Ю.Н.,Лавров С.Б., Дүниежүзінің экономикалық-әлеуметтік географиясы. Мектеп оқулығы- Мәскеу. Просвещение, 1993 ж.
        
        -Жоспар
Кіріспе.....................................................................
...............................................3
І бөлім. Дүние жүзінің мемлекеттері және олардың типологиялық
ерекшеліктері...............................................................
.......................................4
1.1 Әлем елдерінің типологиялық
жіктелуі..................................................4
1.2 ... ... ... ... ... ... және оның
мазмұны..............................9
2.1 Халықтар географиясынығ нысанығ мақсаты және мазмұны.........9
2.2 ... ... ... бойынша
жіктелуі........................10
2.3 Дүние жүзілік еңбек
ресурстары..............................................................14
2.4 Халықтардың көбею және жойылу
мәселелері.....................................17
2.5 Ресей Федерациясының халық құрамына және ... ... ... ... ... ... және ... - әлемнің әр түрлі аймақтарындағы шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... жағдайы мен ресурстарды
пайдалануын зерттейтін қоғамдық ғылым.
Эконом- географтар экономикалық ... мен ... ... ... ... үлес қосты. Олар жаңа жерлерді игерудің, қалалар,
жолдар, зауыттар мен электр станцияларын ... ... ... салаларын
орналастырудың жобасын жасайды. Оларды табиғи ресурстар мен ... ... су ... мен жер ... ... зиянына
экономикалық баға беруге және олармен күресу шараларына тартады. Адамдардың
өмір сүру деңгейі, жұмыссыздық, өнім шығару мен ... осы ... ... айнала бастады.
Экономикалық және әлеуметтік география екі ... ... ... экономикалық және әлеуметтік география - оның аумақтық іргетасы
болып саналады. Ол елді жалпы зерттейді, сонымен ... оның ... ... ... ал ... тармағы халық пен оған қызмет
көрсету түрлерін, әлеуметтік саланы зерттейді.
Аймактық географияның зерттеу ... ... ... ... -
облыстар мен экономикалық аудандар жатады.
Экономикалық және әлеуметтік география табиғат жағдайлары мен ресурстарына
баға ... ... ... тығыз байланысты. Ол тарих, экономика,
статистика, әлеуметтанумен де берік байланысқан. Шаруашылықты ... ... ... адамдардың таралып орналасу заңдылықтарын түсінуге
көмектеседі.
Экономикалық және әлеуметтік үрдістерді ... ... ... болып саналады. Олардың көбін әлеуметтануда ... ... беру мен ... ... алуға болады.
Бұл ғылымның дамуымен қалыптасуымен көптеген зерт-теушілердің есімдері
тығыз байланысты.
Курстық жұмыстың мақсаты мен ... ... ... ... географиясының ғаламдық экономикадағы ролін
анықтау;
➢ Дүние жүзі халықтарын, әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... ... ... халықтар географиясының негізгі мәселелерін қарастыру.
Курстық жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
І бөлім. Дүние жүзінің ... және ... ... Әлем ... типологиялық жіктелуі
Барлық топтағы елдерді дүние жүзінің саяси картасында типологияға бөліп
– жіктеп ... ... ... ... нәтижесінде, әсіресе жүйелі
түрде екінші ... ... ... ... өзгерістерге байланысты әртүрлі
саяси – қоғамдық құрылыстар жүйесі негізінде пайда болды. Елдерді ... ... үш ... ... ... 1.) социалистік; 2.)дамыған
капиталистік; 3.) дамушы елдер. Осындай идеологиялық ... - ... және ... ... ... ... еңбектерге, ғылыми
– көпшілік жұмыстарға, жоғарғы оқу орындары мен мектеп оқулықтарына да
нақтылы ... ... яғни ТМД және ... ... ... –ақ Азия ... ... елдеріндегі, бертіндегі біраз жылдар ішіндегі болған
түбегейлі саяси және әлеуметтік экономикалық ... ... ... ... типологиясы өзінің көп бөлігін жоғалтты. Бірақ,
қазіргі ... ... ... ... ... ... әледе
баршылық олар: Қытай Халық Республикасы, Ветнам Социолистік Республика,
Корей Халық-Демократиялық Республикасы, Лаос және Куба ... енді ... ... ... ... ... кезеңге дейін
социалистік ... тек ... және сөз ... ... мен
Черногорияның билеуші комунистік пиғыл- көзқарастағы партиялары ... ... ... ... ... антисоциолистік
оппазиция жеңіске жетті.Югославия Одақттық Республикасы (Сербия мен
Черногория арасындағы ... ... ... орнын басып осыған ... ... ... және ... ... одан ... ... Ал, Славения мен Хорватия бұған қарсы болды.
БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы 1992 ж. ... ... ... ... ... ... ... деп танудан үзілді
кесілді түрде бас тартты. Жалпы жер мөлшері жағынан ... ... ... ... ... ... ... немесе Болгариямен
шамалас, ал бұрынғы ЮСФР-дың қалған славиян республикалары шағындау.
Дамушы ... ... ... ...... анықтамалықтардың
мінездемелерінде – социалистік ... ... ... ... жалпы салыстырмалы түрде 1970- 80 жж. олардың саны дүние
жүзі бойынша 20- дан ... ... ... олар – Азия мен ... ... бұл ... ... социалистік бағыттың болашағының жоқ
екенінен, әрі ... ... - ... дамуы мен ішкі ... ... ... ... ... ... бас тартты. Ал
кейбір елдер ұлттық экономикасының құлдырауынан, азамат соғыстарының ұзаққа
созылуынан, бүркемелі түрдегі шетелдік ... ... ... ... және ... ... т.б. елдерден берілетін қаржы –
экономикалық және басқадай көмектің ... ... ... ... осы ... себептерге байланысты олар да
социализмнен бас тартуға мәжбүр болды. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... картасында іс жүзінде
жоққа тән.
Типологиялық бөлінуге негіз етіліп, тек саяси – қоғамдық ... ... ... жіктеушілік өзінің келешексіздігін көрсетіп отыр. 1970
жылдардың басында – ақ ... ... ... ... ... ... ... Вьетнам, Лаос және Куба - өздерін дамушы елдеріміз деп ... ... ... ... басым көпшілігі ( славян және ... ... ... және ... ... социалистік елдер
де қазір дамушы мемлекеттер ... ... ... – Түрік үкіметі, ол өзінің даму деңгейін – дамушы елдер
тобына кіретін елдерден жоғары деп ... Ол ... ... ... ... кіру ... өз тілегін (1987 жылдан бастан ресми түрде
айтуда) ... және бұл ... 2000 ... ... орындалса дейді.
Түркия, жалпы ЕО – ның ... ... ... ... экономикалық
көрсеткіштері бойынша қуып жетті. Түркия - көптеген халықаралық еуропалық
ұйымдарға мүше ... ... ... ЕО елдерімен ( қаржы, салуда,
түрік азаматтарының Батыс Еуропаға, соның ішінде ГФР – ға ... ... ... өте ... ... ... дәлелдеуде. Сонымен
қатар, Түркияның Еуропадағы 3 пайыздан астам территориясы, әрі онда аса
маңызды мәдени және ... ...... ... ... бөлігі
орналасқанын тілге тиек етеді.
Кейбір көрсеткіштері жағынан ірі дамушы елдер - ... ... ... дамыған елдер деңгейіне шамамен жақындайын деп қалды. Ал,
1970- 80 жж. бастап Азияның жаңа ... ...... ... Тайвань, Сянганның ( Гонконг) экономикалары өте ... ... ... ... мен ... ... де тез ... даму
үстінде. Осы мәселелерден, жалпы саяси – ... және ... ... даму ... сәйкес үйлестіріліп алынған дүние жүзі
елдерінің жіктелу типологиясы шартты түрде екендігі көрініп – ақ тұр.
1.2 Дамушы елдерге ... ... ... ... саяси – экономикалық анықтамалықтардың
мінездемелерінде – социалистік бағыттағы елдер ... ... ... ... ... 1970- 80 жж. ... саны ... бойынша 20- дан астам болатын (негізінен олар – Азия мен ... ... бұл ... көпшілігі социалистік бағыттың болашағының жоқ
екенінен, әрі ... ... - ... ... мен ішкі ... ... бағытты ұстаудан ресми түрде бас тартты. Ал
кейбір елдер ұлттық экономикасының құлдырауынан, азамат соғыстарының ұзаққа
созылуынан, бүркемелі ... ... ... өрістеуінен, бұрынғы
Кеңес Одағы және социалистік жүйедегі, т.б. елдерден берілетін ... ... және ... ... ... техникалық т.б.)
қысқартылуынан, көптеген осы ... ... ... олар да
социализмнен бас тартуға мәжбүр болды. Қазіргі кезде социалистік бағытты
ұстанып ... ... ... ... ... ... іс ... тән.
Кейбір көрсеткіштері жағынан ірі дамушы елдер - Бразилия, ... ... ... ... ... ... ... деп қалды. Ал,
1970- 80 жж. бастап Азияның жаңа индустриялы ...... ... ... ... ( ... экономикалары өте қарқынды
өркендеді. Соңғы жылдары Малайзия мен Таиланд елдері де тез ... ... Осы ... ... саяси – идеологиялық және әлеуметтік –
экономикалық даму көрсеткіштеріне сәйкес үйлестіріліп ... ... ... ... ... ... ... екендігі көрініп – ақ тұр.
Мемлекеттерді әлеуметтік – экономикалық даму деңгейіне ... ... ... және ... ... ... бойынша саралау барынша ден қоюға лайық. Мемлекеттердің белгілі
бір ... ... ... ... ... көрсеткіштер мұндайда азық
– түлік өнімдері мен ең қажетті ... ... жан ... ... ... қанша өндірілетіні, тұрғындардың қолайлы тұрғын үймен және
көлік ... ... ... ... ... ... азаматтардың білім деңгейі және т.б. бола алады.
Осы ... ... ... ... жүзі ... ... әлеуметтік
– экономикалық көрсеткіштердің көп ұқсастығы тән көптеген мелекеттер
топтарын көруге болады. Көбінесе ... ... және ... ... ... ғана ... ... елдер
Дамыған мемлекеттер қатарында ең алдымен мына ... ... АҚШ, ... ... ... елдері, Жапония, Австралия Одағы, Жаңа
Зеландия, ... ... ... Израиль. Бұл елдерге нарықтық
қатынастар дамуының кемел деңгейі тән, атап ... ... ... ... біртұтас механизм етіп біріктірген ... ... ... ... ... ... ... пен
экономикадағы рөліне қарай бұл елдерді екі ... ... ... ... тобы басты басты елдер жетілігін құрайды:АҚШ,
Жапония, ГФР, Франция, Ұлыбритания, Италия, Канада. Олардың ... ... ... ... мен ... саны көптігінен емес, дүниежүзілік
саясат пен экономикада ... рөл ... ... ... жоғары
болуынан, ғылым мен техниканы дамытудағы талассыз табыстарынан. ...... ... ... ... – басты елдердің көпшілігі
таяуда ... ... ірі – ірі ... ... ... ... ... пайда тауып келгені анықталады.
Бұл сектордың қалған елдері екінші ... ... Бұл ... ... Бельгия, Дания, Нидерланды, Швеция және т.б.) көбіне “ ...... ... және ... ...... буын ... көрінеді. Сонымен қатар бұл топтағы кейбір
елдер дүниежүзілік сауда мен саясатта ... ... ... ... ... ... ... арасында жаңа индустриялық елдер деп
аталатын, осы таяу ... – ақ ... ... тән ... ... ... орты ... ( Сингапур, Корея Республикасы, Аргентина,
Бразилия және т.б. ). ... тән ... - жан ... ... ... өнім ... ... биік, еңбектің индустриялық түрлері дамыған,
экономикасының салалық ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күші арзан. Оларда нарықтық қатынастар
дамушы елдердегіге қарағанда неғұрлым толысқан деңгейде.
Бұрынғы КСРО республикалары мен Шығыс Еуропа елдерінің көпшілігін ... ... ... ... атайды. Алайда ғылыми – техникалық
прогрестің қарқыны мен экономиканың тиімділігі ... ... ... бұл ... ... тұрмыс дәрежесі құлдыратты, сөйтіп соңғы
жылдары олардың дамыған елдер деген дәрежелерін едәуір төмендетіп жіберді.
Тек ... ... ғана бұл ... ... – экономикалық өрлеуге
жеткізуі мүмкін.
Дүние жүзінің саяси картасындағы мемлекеттердің саны ең көп түрі ... ... ... ... ... , ... Латын Америкасы мен
Мұхит аралдарындағы бұрынғы отарлар. Оларға тән ортақ белгілер бұрын ... және ... ... кедейлігі ғана емес. Сонымен қатар саяси
дербестік пен ... ... ... кереғар қайшылық,
шаруашылықтың капитализмге ... ... ... экономикасының
аграрлық – шикізаттық және минералдық – шикізаттық ... ... ... берешек орасан көп борш ( 1 трлн. доллардан астам) және
басқа ортақ белгілер тән.
Дамушы ... - ... ... ... ... ... ... қатынастар интенсивті трансформация сатысында. ... олар үшін ... және ... – экономикалық дамудың
болашақтағы жолын дұрыс таңдау проблемасы ерекше маңызды.
Сонымен, қазіргі ... ... ... ... ... жете білу үшін ... қай ... жататынын білген жөн.
Елдердің әлеуметтік – экономикалық даму деңгейі бойынша саралануы неғұрлым
маңызды болмақ.
Елдердегі түр – ... ... әр ... ... ... ... бәрі ... саралаудың негізі деп алуға ... ... ... ... ... ... ... құрылғаны, этностық және
діни құрамы, әлеуметтік – ... даму ... және ... да ... ... мүмкін. Саралаулардың қайсыбірін өздерің де ... ... ... ... экономикасына қатысты көрсеткіштерді,
табиғи ресурстардың қайсыбір түрлерінің болуын және т.б. алуларың мүмкін.
Бұларға қоса ...... ... және ең ... қатынастардың дамуының деңгейі мен ... ... ... ... бар. ... ... капиталистік және социалистік
елдердің бар екенін негізге ... ... ... ... ... кезге дейін
не капиталистік, не социалистік елдер деп саралау ... ... ... ... ауқымында саны орасан көп ...... ... жөнінен ерекшелігі өте мол, дамуы нашар
мемлекеттер тобы бар екені ескеріліп, ... екі түрі ... ... және дамушы деп аталған үш түрі бар деп саралау
жиі қолданылады.
Мемлекеттердің бұл үш түрін ... ... ... деп ... ... кейбір дамушы елдер әлеуметтік – эконоикалық дамуда айтарлықтай
табыстарға жетіп, ендігі жерде ... ... ... ... ... деп отыр ( Бразилия, Аргентина және т.б. ). Ал КСРО – да ... ... ... ... орнатудың әміршіл - әкімшіл ... ... ... ... деңгейінің құлдырауы, демократиялық
бостандықтардың болмауы себепті ... ... ... мақсат –
мұраттардан түңіліп, капиталистік шаруашылық түрлеріне қайта оралып жатыр (
Польша, Венгрия және т.б. ... ... ... ... және оның мазмұны
2.1 Халықтар географиясынығ нысанығ мақсаты және мазмұны
Халықтар географиясы қоғамдық ұдайы өндіріс және ... ... ... ... ... халықтардың санын, құрамын
және орналасуын, көшіп-қонуын оқып зерттейді. Көші–қон адамдардың тек ... ... ... ... қоғамдық процесс. Көшіп –қону
бірнеше себептерге ... ... ... ... экологиялық
жағдай,климаттың қолайсыздығы,саяси жағдай,ұлттық, діни.Көші-қон бүкіл
халықтың ... ... ... қамтиды: табиғи қозғалыс пен жас
жыныстық құрамына, халықтың ұлттық құрылымына, еңбек қоры мен ... ... әсер ... ... ... ... ... болып
келеді. Бағыты бойынша оны ішкі және сыртқы деп бөледі. ... ... ... ... ... ... (елге келу) және репатриация (көшіп
кеткендердің елге оралуы) ... ... ... елге ... ... ... деп атайды. Ішкі көші- қонға бір елдің
ішінен облыстан облысқа , ауданнан ауданға көшуі жатады. ... ... ... ... қана ... ... ... себептермен жүрген отандастарын
шақырып отыр. Олар: Германия, Израиль, Қазақстан.
Халықтың ұдайы өсуі (табиғи қозғалыс) ...... ... ... ететін туу, өлім-жітім және табиғи өсімнің жиынтығы.
Туу, өлім, табиғи өсім өз ... ... ... ... ... олардың деңгейіне бірқатар факторлар әсер етеді. Туу, өлім, неке
және ажырасу ... ... туу және өлім ... ... мен ... туралы акт жазбалары органдары құрастыратын жылдық статистикалық
мәліметтер негізінде жасалады. ... ... ... және жастық құрамы,
отбасылық құрылымы сияқты бірқатар ... ... әсер ... ... рөл ... ... ... т.б. факторлар. Туу деңгейіне ... ... ... ... ... ... қозғалыстар кері әсер ететіні
дәлелденген. ... ... ... тағы бір ...... ... Ең алдымен қызығушылық тудыратын
миграциялық қозғалысқа қатысатын халық сананың динамикасы.
Халықтар географиясында мемлекет маңызды ... ... ... ... ... ... мәдени-әлеуметтік жүйесін бірізділікке
түсіретін, қоғамды басқаратын және сақтайтын негізгі институт.
Мемлекет саяси-құқықтық ғылымдардың ... ... ... табылады.
Мемлекет өзінің мыңдаған жылдарға созылған ... даму ... ... түрліше бағаланып келеді. Мемлекеттің анықтамасын да
түрлі көзқарастағы саяси қайраткерлер түрліше тұжырымдайды. Мемлекеттің үш
элементі болады: жер ... ... және ... ... ... ... орталық және жергілікті билік органдары жүйесі болады, оған
заңды, ... және сот ... ... ... ... мемлекеттің тұрғындары әкімшілік-аумақтық бірлестіктерге (облыс, аудан,
ауыл, т.с.с.) ... (ол ... әр елде ... ... мемлекеттің шекарасы анық белгіленген аумағы болады
• мемлекеттің әскерді, полицияны, сотты, басқа мемлекеттік ... ... ... ... үшін ... жинайды
• мемлекет заңдар және басқа ... ... ... ... ... тәртіп орнатады.
Урбанизация – еңбек бөлінісінің қоғамдық және аумақтық тұрғыдан тарихи
қалыптасуынан ... ... ... ... ... мен ... өзіндік
ерекшеліктеріне сәйкес дамитын әлеуметтік-экономикалық, демографиялық,
географиялық секілді көп жақты ... бар ... ... Көне ... ... ... ... ұғымды білдіреді. Яғни, ең қысқаша айтар
болсақ, урбанизация, бұл – қала ... мен ... және ... ие ... Қала — ... өнеркәсіп пен сауда орындарында және
ғылми, мәдени, басқару мекемелерінде еңбек ететін ірі елді ... ... өз ... ... және мәдени орталығы болып табылады. Елді
мекенді қала дәрежесіне көтеретін басты ...... ... ... ... атқаратын қызметі (өнеркәсіп, мәдени, ... ... ... ... ... жіктелуі
Дүние жүзінде дербес тәуелсіз ... ... төрт ... ... ең басымы – республикалық форма. Қазір әлемде 150- ге
жуық ... ... бар ( ... жүзі мемлекеттерінің жалпы саныынң ¾
бөлігі). Басқарудың жалпы бұл, республикалық ...... ... ... көбірек деп саналады. Отарлаушы
державалардың қанауында болып, өткен және үстіміздегі ғасырдың бас ... ... ... Америкасының көптеген елдері осы басқаруды ... Осы ... ... ... ... ... бұрынғы бодан
елдері (соның ішіндегі ірілері – үндістан, ... ... ... және т.б.) және ... ... өз тәуелсіздіктерін 60-70 жж. Алған
африканың қазіргі 50 егемен мемлекеті ( ... -53)де ... ... жариялады. Мысалы, салыстырмалы түрдегі жас ... ... аяғы мен XX ... ... Шығыс Еуропаның сегіз елінің
бесеуі монархиялық ... ... ... ... ... – Египет,
Эфиопия, Иран (Персия) – екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... бұл ... – осы республикалардың барлығының бірыңғайлы
екенін түсіндірмейді. Олардың аралдарында, ... және ... ... ... басқару институттары мен кейбір
саяси - әлеуметтік қарым – қатынастарында бұл ... өз ... ... ... барын байқауға болады.мысалы, оны Швейцария мен
Сомали, Франция мен ... ... мен Куба ... бір – ... – ақ көруге болады, т.б. осындай мысалдар қазіргі дүниедеге аз
емес. Республикалар өз кезегінде ... және ... ... ... ... келесі формасы – монархиялар, олардың әлемдегі
жалпы саны – 31. Америка құрылығында бірде – біреуі жоқ, ... ... 2, ... -3 , Азияда -14, Еуропада – 12. Осы жерде Андорра мемлекеті
туралы талас туып ... іс ... ол – ... сөз жүзінде –
конституциялық монархия, яғни XIII ғасырдан бері ресми түрде князьдық (1993
жылдан ... ... ... ... ... оның ... ... және осыған сәйкес мемлекеттік міндеттемелерін ескеріп, жалпы
халықаралық құқық маамандары көбіне Андорраны монархияға жатқызады. Қазірде
осылардың ішінде ... ғана ... бар, ол – ... елі . ... ... – корольдықтар, бірнеше князьдықтар, сұлтандықтар(
сұлтанаттар), әмірліктер ... ... ... Ұлы ... ... та және ... қала – ... ( Ватикан) те бар.
Кейбір монархиялар өзіндік басқару ... ... ... ... республикаға тән элементтері көбірек
кездесетіндері де бар. Мысалы, Федеративтік ... ... ел ... жоғарғы билеушіні (монархты) өздерінің ортасынан бес жылға
сұлтандар сайлайды (Малайзия сұлтандарының ... ... ... ... ...... Араб Эмираттарында
(БАЭ) мемлекет басшысын бес ... ... ... - ... ... ... Монархилардың көпшілігі – конституциялық
монархиялар. Бірақ әлі де абсолюттік ... ... ... ... монархиялар да өмір сүруде. Олар: ...... ... ... Бруней, ал Таяу Шығыста – Сауд Арабиясы, Катар, Оман, БАЭ, ... Бұл ... ... ... ... әрі дінбасы да болып табылады.
Мемлекетті басқарудың осы аталған формалары – ... ... ... ...... даму ... бағыттарын
анықтамайды. Осыған орай Скандинавия елдерінің, Ұлыбританияның , Бельгияның
монархияларын – Африканың , ... ... ... соңғы империя –
Жапониямен салыстырудан – ақ көруге болады. ... ... ... ... ... ... ... туралы
белгілі теократикалық постулат әрқашанда іс жүзінде айғақталмайды. Мысалы,
Еуропаның барлық монархиялары (Ватиканнан басқасы) іс ...... ... ... Америкасының көптеген республикаларына қарағанда – ... ... ... басқарудың үшінші формасы - Достастық, яғни бұрынғы «Британ
Бірлестігі» ( Ұлыбритания басшылығымен) құрамындағы мемлекеттер (1931 ... ... ... ... ... ... ұйым, оған
мүше елдер сыртқы және ішкі саясаттарында теңқұқықтық пен дербестікке ие.
Олардың ішіндегі әлемдегі аса ірі және ... ... ...... мен
Австралия да бар. Осы ұлттар бірлестігінің өмір сүргеніне жетпіс жылға жуық
уақыт өтті. Достастықтың 15 ... ... ... ... – Канада, Австралия, Жаңа ... және т.б. ... ... қызметін генерал – губернатор атқарады, оны осы елдер
үкіметінің ұсынысымен – ағылшын королевасы тағайындалды.
Достастықтың ... ... жыл ... ... оған ... қоса 50 ... (оның ішінде 30 республика, 5 ... ... ... 15 ел) ... ... Саяи және әлеуметтік ... ... ... ... даму ... нәсілдік және діни
құрамы, этникалық – тілдік және т.б. ... ... ... ... күрделі жиынтығы болып ... Сөз ... ... ... тең, ал ... ... ... ресми түсінік-
ұғымдар жоқ. Өздерінің жалпы проблемалық ... ... ... ... ... ... (екі жылда бір рет) ... Егер ... ... ... сол ... ... дауыс
бермесе, ол ел үшін оның күші жоқ деп ... ... ... одақтық – шарт – келісімдері, ресми таңбалары да ... ... ... ... ... БҰҰ- на ... қандайда –
бір халықаралық акцияларға) шықпайды. Достастықтың ... бұл ...... ... өз ... ... ... шығып кете алады. Осылайша
– Мьянма, Ирландия, Пәкіста, осы ... ... ... ... ... ... ... да ішкі және сыртқы істерінде
өздерінің егемендіктеріне ие, тек ... ... ... өкміет
иесі деп таныды.
Достастықтың көптеген ... ... ... ... ... ... республикалар (Үндістан, Бангладеш,
Ниггерия, Гана, Замбия, Зимбабве және т.б.) ...... ... ... ... ... Ал,. Осы ... кейбір
мүшелері өздерін республикаға да, монархияға жатқызайды (Канада, Австралия
Одағы, Жаңа Зеландия, Папуа- ... ... ... ... ... Багам аралдары бірлестігі, Барбадос, Белиз, ... Сент ... және ... Сент –Китс (Сент – Кристофер) және ... Сент ... ... Бұл елдердің тұрғындары Ұлыбритания Корлевасының қол астына
қарайтын адамдары емес, өз ... ... ... ... Бұл
мемлекеттер ішкі қатынастары және сыртқы байланыстары жөніндегі мәселелерін
- өздері, яғни парламенттері мен үкіметтері шеше алады. Іс ... ... ... бір ... ... (тіл жағынан, мәдениеті,
тұрмысы, халықтық салт – ... ... ... ... соның бағытымен жүріп отырады, әрі бұлардағы мемлекет басшысын
(генерал – губернаторды) ағылшын корлевасы тағайындап, ал ол өз ... ... ... деп ... яғни ... ... Англияға жалтақтап өмір
сүріп отырған сипатта. Мемлекеттің басқарудың осындай бір ерекше формасы –
дүние жүзінің 50 ... сяси ... ... тауып отыр (жер ... ... кв. км, ... – 1,2 ... ... Мемлекетті басқарудың төртінші форасы – бір ғана елмен сипатталады,
ол ел – Лиивя Араб ... ... ... түрде Социалистік Халықтық
Ливия Араб Жамахириясы. Бұл форма ... ... – бір елде жоқ, және де ... өз ... – Жамахирия деп тануын қатал ... ... етіп ... – араб ... ... ... өкіметі” немесе “бұқаралық
мемлекет” деген мағынаны білдіреді).1977 жылы ... ... ... ... ... ... органдар мен елді басқару
жүйелері барлық ... ... ... ... және қоғамдық
жиындар, әрі халық комитеттерімен ауыстырылған. Мемлекеттің жоғары органы
болып – Жалпы Бүкілхалықтық ... ... ол ... екі ... ... ... ... Достастығы (ТМД) елдеріне келсек, бұларды біз
елдерді басқарудың жеке формасы ретінде қарастырмаймыз, тек қысқаша түрде
ғана ... 1991 ... ... ол, ... Одағының ыдырауының
нәтижесінде дүниеге келді. Оның құрамындағы 15 одақтас ... ... ... ... ... ... мен Грузия ТМД – мүше болып кірмеді
(Грузия тек 1994 жылы ТМД – ға мүше ... ... ең ... ... ... ... аумақтық -
әкімшілік құрылымы болып саналады. Дүние жүзінде көптеген мемлекеттерінің
халықтарының – ұлттық (этникалық) ... және діни ... ... ... болып келеді. Унитарлық мемлекеттер дүние ... ... ... ... ал федерациялар бар болғаны – 20 –дан ... ... әр ... принциптерге негізделген. Мәселен, ұлттық-
этникалық құрылым бірлігіне сәйкес(бұрынғы ... ... ... ... сол ... қазіргі Ресей Федерациясы Югославия ... ... ... ... ... ); ... тарихи –
географиялық жағынан сипатталынатын – ... ... ... ... аумағы негізінде (АҚШ, Канада, Мексика, Бразилия,
Венесуэла, ГФР, Австрия, Малайзия, БАЭ, ОАР, ... ... ... Микронезия Федерациясы) құрылған федеративтік мемлекеттер бар.
Саяси - ... ... ... ... ... Ресей Федерациясы
• Еуропа
• Австрия Республикасы
• Бельгия Корольдығы
• Германия Федеративтік Республикасы (ГФР)
• Швейцария Конфедерациясы
• Югославия Одақтық Республикасы
Азия
... ... ... ... ... ... ... Араб Әмірліктері
• Пәкістан Ислам Республикасы
Африка
• Комор аралдары Федеральдық Ислам Республикасы
• Нигерия Федеративтік Республикасы
• Оңтүстік Африка Республикасы ... ... ... ... Венесуэла Республикасы
• Канада
• Мексика Құрама Штаттары
• Америка Құрама Штаттары
Австралия мен Мұхиттық Аралдар
• Австралия Одағы
• Микронезия ... ... ... ... ... ... көптеген аймақтарында
ұлтаралық қатынастар күрт нашарлап, соның салдарынан – ішкі ... ... ... ... ... ірі ... діни ... (этникалық) қатынастар бірінші кезекте – ... ТМД ... ... –ақ ... ... ... ОАР – да және ... федерациялық мемлекеттердегі жағдай аса шиеленісіп отыр. Алайда,
бұлардың қатарына – Швейцария, Австрия, ... ... ... ... ... ... болмайды.
Ендеше бұл оқиғалардың бәрін федерациялық ... ... ... әсте болмайды. Осындай жағдайларды тек ... тіл ... діни ... ... ... ... туады деп қарастыруға да болмайды.
Сондай – ақ, этникалық топтар арасындағы қақтығыстар унитарлы ... жиі ... ... әрі мұндай жікшілдік ( сепаратистік) оқиғалар олардың
біртұтастығын ... Оған ... ... ... ... ... Папуа – Жаңа Гвинея, Шри – Ланка, ... ... т.б. ... ... жүзілік еңбек ресурстары
Азияның, Африканың және Латын Америкасының дамушы елдерінде орасан мол
еңбек ресурстары мен табиғи ресурстар бар. ... ... ... минерал
шикізаттың дүниежүзілік қорларының 50 пайызынан астамы келеді. ... қуат ... онша мол бола ... да, ... ... ... 1) ... күштердің дамуы төмен деңгейде; оның құрылымында ауыл
шаруашылығы мен кен өндіруші ... өте ... ... ал ... ... ... және тамақ өнеркәсібі салаларынан тұрады; 2)
бірнеше әлеуметтік – экономикалық өндірістің қоғамдық формалары ... ... ... ... әр түрлі қоғамдық –экономикалық формацияларға
тән; 3) дүниежүзілік нарықтағы ... тән ... ... ауыл ... мен ... ... өнеркәсіп бұйымдарына айырбастау; 4) қаржы –
қаражаттың барынша тапшылығы.
Дамушы елдер шаруашылығының географиясы тең құқылы емес ... ... ... ... ... ... ... болған
кезде қалыптасты. Отарлық экономиканың салалары дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... жатқан кен өндіру
өнеркәсібі мен тауарлы ауыл шаруашылығының оқшау – оқшау ошақтары ... ... ... ... жат текті денелер түзгендей болды.
Отарлық географияның айырықша тән бір көрінісі – ... ... жолы ... порттың шамадан тыс дамуы. Көбінесе мұндай порт ... ... ...... ... – Лагос және т.б.). Көптеген жас
егемен мемлекеттердің ұланғайыр ішкі ... күні ... ... өте –мөте
артта қалып немесе мүлдем игерілмеген қалпында ... ... ... мен ... жолдар желілерінің орналасуы осыны көрсетеді; бұл жолдар
пайдалы қазбалар өндірілетін ... және ... ауыл ... ... әкететін порттармен байланыстырады.
Бүгінде дамушы елдер өздерінің дамуында күрделі ... ... ... ... кейбіреулері саяси және экономикалық дербестіктерін
нығайтып, өз ... ... ... ... етуде елеулі
табыстарға жете алады. Енді ... әлі ... ... алмай отыр,
өйткені бұларға отаршылдықтан мұра болып қалған мешеулік жүгі тым ... ... ... ... ... – географиялық аймақтар бойынша, мысалы, Африка,
Латын Америкасы, Таяу Шығыс елдері және т.б. деп бөледі. Бұл ... ... ... ірі- ірі ... ... – экономикалық дамуын
зерттеп білуге мүмкіндік береді. Алайда ... ... ... шын ... ... ... көрінісі келіп шығады.
Мысалға, аталған аймақтағы мынадай мемлекеттер жұбын алып қарайық: Үндістан
мен ... Сауд ... мен ... ... мен ... Бұл ... ... қарамастан, әлеуметтік – экономикалық жағынан
ұқсастығы шын мәнінде аз екендігі ... ... жас ... ... ... даму ... мен
құрылымын және әлеуметтік – экономикалық болмысының елдердің ... да, ... ... да неғұрлым дәлме – дәл бейнелейтін белгі –
нышандарын есепке ... зор ... бар. Осы ... пайдалана
отырып дамушы елдердің арасында төрт топты саралауға болады.
Бірінші ... ... ... ... елдер құрайды; бұлардың
бірегей ресурстары бар ... ... ... ... ... ... (Катар, Кувейт, Бахрейн,Сауд Арабиясы,БАӘ және т.б.). ... ... жан ... ... өте – мөте мол табыс, дамудың мол табиғи –
ресурстық қуат – қарымы, ... ... ... пен қаржы –қаражат
нарығында үлкен рөл атқаратыны, тиімдіэкономикалық – географиялық орын ... Жан ... ... ... бұларда да мол, шағын (халқының саны
0,5 млн. адамнан кемірек) мемлекеттерді деайтылған топқа ... ... ... ... және т.б.). ... даму ... бойынша олардың
көбі капитализм ... ... ... ... Олар плантациялық
шаруашылықтың, туризмнің транзиттің өркендеуі арқасында халықаралық еңбек
бөлінісіне әбден ... ... Бұл ... әл – ... ... ... айта отырып, сонымен қатар қайсыбіреулерінің әлеуметтік
жағынан артта қалғандығын және ... ауыл ... ... бар екенін атай кетейік.
Екінші, саны неғұрлым көп топ жалпы экономикалық дамуы, жан ... ЖІӨ ... ... елдер үшін орташа болып табылатын деңгейдегі
елдерді қамтиды (Колумбия, Гватемала, Парагвай, ... және т.б.). ... ауыл ... ... ... еңбек формалары басым,
ал ұқсату өнеркәсібінің кәсіпорындары бар болғанымен аз және техникалық
жағынан жарақталуы өте ... Бұл ... ... ... ... өте – мөте ... бір ... топқа аумағы мен халқының саны жағынан зор, табиғи –
ресурстық қарым – ... және ... ... даму мүмкіндіктері мол үш
елді – Үндістан, Пәкістан, Индонезия елдерін – саралауға ... ... ... экономикалық байланыстар жүйесінде көрнекті орын
алып, шетел капиталының жұмсалуы түрінде сыртқы ресурстардың ... ... ... ... жан ... ... ... пен тұтыну шамаларының
төмен болуы олардың ...... ... ... ... ... жататындар – дүние жүзінің дамуы өте баяу ... ... ... Нигер, Сомали, Орталық Африка республикасы,
Чад, Экваторлық Гвинея және т.б.). ... ... ... ... жоқ, ... ... дүниемен байланысы нашар. Бұл елдерде жан басына
шаққандағы табыс өте – мөте төмен, барлық жерде ... ... ... басым, ал экономикаларында ауыл шаруашылығы үстем жағдайда.
Нақ осы топтағы елдер дүние жүзінің дамуы ең баяу елдерінің БҰҰ ... ... ... ... дамушы елдер – дүние жүзі елдерінің сан
жағынан неғұрлым көп ... бұл ... ... ... тән ... көріністері өте –мөте анық байқалады; бүкіл азамзаттың болашақ
игілігі дамушы елдердегі әлеуметтік – экономикалық ... ... ... көп ... Халықтардың көбею және жойылу мәселелері
Демография (грекше демос — халық) — халықтың құрылымын, ... мен ... (туу, ... ... ұзақтығы) қоғамдық-тарихи
тұрғыдан зерттейтін  ғылым.
Соңғы жылдары ... жаңа ...... ... демографиялық процестердің адамның мекен ету ортасына ... ... ... ... ... ... адамзаттың саны 6 млрд. адамға жақын. Табиғаттағы жануарлардың
түрлерінің саны ортаның сыйымдылығымен шектеледі. Әдетте, ұсақ жануарлардың
түрлерінің саны ірі жануарлармен ... көп ... ... үшін ... саны мен дене ... ... ... корреляция
байқалады. Дене салмағы 10—100 кг-ға дейінгі деңгей үшін (бұл деңгейге адам
да кіреді) ... ... ... ... ... ... ... ең жақын туыстарының (адамтәріздес маймылдар) түрлерінің қазіргі
кездегі саны  — соңғы ... ... ... ... ... 1 млн. жыл ... өмір сүрген
адам популяцияларының жалпы саны (Nomo erectus) 100 мың ... ... ... болуына қарай — шамамен 500 мың; 30—20 мың жыл ... ...... ... ... қалыпты саны 500 мыңға жуық болуы керек. Қазіргі
кезде одан 10 мың есе артып  отыр.
Көптеген мың жылдықтар ... ... ... ... өте баяу ... ... IV ... басында ол шамамен 100 млн. болды, б.з.д.
1000 жылы 300 ... ... 1500 ... ... 425 ... дейін өсті.
Мұндай қарқынмен өсу жылдың максималды өсімі 0,7% сәйкес келеді, ... ... ... жеті ... Ұлы ... жаңалықтар кезеңінде
халық санының қарқынының артуы экспоненциалды заңдылыққа жақындады. Кейін
Жердегі адамдардың санының артуы гиперболалық сипатқа ие ... 1600 ... ... ... ... ... санының өсуі дәлме-дәл дерлік ... 5%) ... ... ... ... теңдеу бойынша 2030 жылы халық саны шексіз болуы керек. Бірақ бұл
мүмкін емес, сондықтан халық саны осы кезеңге ... өсіп ... ... ... Шындығында соңғы жылдары 80-жылдардың ... ... өсім ... ... ... санының өсуі сызықтық өсімге жақындады
(жылына абсолюттік өсім, ... 86 млн. ... ... саны ... ... ... болжамдары бойынша (1995
ж.) бұл қарқын 2015 жылға дейін сақталады да, адам саны 7,5 ... ... ... ... ... ... ... жарылыс деп
атайды. Соңғы 100 жылдағы өсімге Жердегі қазір өмір сүретін адамдардың 3/4-
і сәйкес келеді. Ғасырдың екінші жартысында әр он жыл ... ... ... 10 млн.-ға артып отырды. 50-жылдары 533 млн болса, 60-жылдарда ... млн, ... — 70,3 млн, ... — 86,4 млн. ... ... 1 ... — 2 ... өсуі үшін 107 жыл қажет болса (1820-
1927 ж), ол 3 ... ... - 32 жыл (1959 ж) 4 ... - 15 жыл ... млрд-қа - 13 жыл (1987), 6 млрд.-қа - 12 жыл (1999), халық санының соңғы
рет екі ... ... 38 жыл ... ... ... мен эволюциясының ерекше факторынан басқа халық санының
шектен тыс артуын ... мен ... ... өлім ... ... ... XX ... аталған факторларға гигиеналық және
медициналық жағдайлардың жақсаруына ... ... ... ... кемуі де  қосылады, 1990-1995 жылдары дүние жүзіндегі жалпы ... 24,6% ... ... ... өлім коэффициенті 9,8% болса, табиғи
өсім коэффиңиенті - 14,8% құрады. Қазір көбеюдің ... ... ... Әр минут сайын жерде 270 бала өмірге ... ... 110 адам ... де ... ... халқы  160 адамға өсіп отырады.
Әр түрлі елдер мен ... ... ... ... қосқан үлесі әр
түрлі. Абсолюттік саны бойынша ең үлкен өсімді ірі ... ...... ... ... ал ең ... өсу жылдамдығы Африка мен Латын
Америкасында байқалған (8-кесте).
1-кесте
Дүние жүзінің ... ірі ... үшін ... санының жағдайы мен өсуінің
болжамы (млн. адам)
|Елдер |1993 |2023 ... |1200 |1500 ... |900 |1400 ... |190 |280 ... |150 |220 ... |120 |290 ... ... ... ... өсім ... 4%-ға дейін
жетіп отырды. Көптеген жоғары дамыған елдер мен ... ... ... ... ... ... жағдайы ертерек — XIX ... Бұл ... ... ... ... ... ... өтпелі даму кезеңі тән.
Өтпелі кезеңдегі халық санының өзгеру сипатына қарай  4  сатыны  ... ... ... ... өлім мен ... күрт ... бірақ өлім
коэффициентінің төмендеуі туу ... ... алда ... ... ... ... ... жағдай көптеген дамушы елдерде
қалыптасып отыр, ал дамыған елдер бұл кезеңнен XX ... ... ... ... өлім ... ... де, одан төмендемейді, ... ... ... ... халық  өсімі баяулайды.
Үшінші сатысында халықтың ... ... өлім ... ... ... ... ... баяулайды. Үшінші сатының соңына
қарай туу коэффициенті халықтың жай көбеюінің деңгейіне жақындайды, ал өлім
коэффициенті бұл деңгейден ... ... ... ... ... ... әлі де ... емес. Экономикалық жағынан дамыған елдер өтпелі
кезеңнің осы сатысына  жақын.
Төртінші сатысында өлім ... арта ... туу ... да, ... ... аяқталады. 
Демографиялық мәселелер мен қоршаған ортаның жағдайы
Қазіргі кездегі демографиялық және экологиялық жағдайда қоршаған ортаға
тек бай ... ... ... ғана ... ... ... кедей
(аграрлық) елдер де теріс әсер етеді. 
Өнеркәсібі жоғары дамыған, бай елдердің қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Дүние
жүзінің халқының 20—25%-ын құрайтын бұл ... ... ... ортаға
ластанулардың 80%-ын шығарады. Бұл жағдайда қоршаған ортаны бұзатын фактор
халықтың саны емес, ... пен ... ... ... ... болып 
табылады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі АҚШ-тағы молшылық ... ... В. ... ... өте ... ... ... тұтынуды —
өмір сүру салтына айналдырып отыр, яғни затты сатып алу мен ... ... ... ... заттардың көп мөлшерде сатылып, одан соң
тасталып және ... көп ... ... ... қажет» —  деді.
Қазіргі кезде ғаламшарымыздың әрбір тұрғыны XIX—XX   ғасырлар ... ... ... ... шамамен
4,5 есе бай болғанымен,  жердегі халықтың өмір сүру ... ... ... өте  бай  адам  болса,  ал 1  млрд.  өте ... ... ... ... ... ... ... 2 миллионға жуық   миллионерлер және күндік табысы АҚШ-тың 1
долларынан кем   болатын   1,5   ...   ...   ...   бар. ... балалардың өздерінің күнделікті қажеттіліктеріне ... ... ... 230  ... ... ...   млрд.   кедей
  адамдарының   өмір сүруіне жұмсайтын мөлшерінен артық.
Шектен тыс көп ... ... ...... ... ... ... бермейді.
Кедей елдерде қоршаған ортаға әсер экожүйелерге жасалатын ... ... ... ... ... жоюмен байланысты. Бұл ормандардың
жойылуы және басқа   экожүйелердің ... ... ... ... ... көрінеді. Мұндай жолмен табиғаттың бұзылуының негізгі себебі
кедейлік болып табылады. Себебі, ... бір ... ... ... ғана ... адам өзін ... орта мен ... қорғау туралы
ойлауға  қабілетсіз.
Қоршаган ортаиың бұзылуы адамдар өте бай болғанда да және өте ... да орын ... ... ... ... ... ... үшін жауапкершіліктің басым бөлігі 1 ... бай ... ... ... ... ... ... шамамен — 2/3, қорғасын, мыс,
никель, қалайы, цинктің — 2/3 ... ... ... ... ... құрайды. Сонымен қатар, соңғы 100 жылда ... ... ... ... ... ... парниктік эффект
туғызатын газдардың 2/3 ... ... Бұл ... ... ... жауын-шашындардың түсуіне әкеліп соқтыратын күкірт пен ... ... ... ... 3/4 ... ... Дамыған елдердің
өнеркәсібі зиянды химиялық қалдықтардың көп ... және ... 90%-ке ... береді.
Өнеркәсібі дамыған елдердің экономикасының дамуының көзі — ... ... ... ... ... табылады. Яғни олар пайдаланған
табиғат ресурстары мен биосфераның ... үшін ... ... зиян
өтелмейді. Бұл елдердің «экологиялық қарызы» үздіксіз өсуде: өсу жылдамдығы
жыл сайын ... ... ... Тек жер ... ... ... өнеркәсіптік қызметі нәтижесінде кеміту
үшін жылына 625 млрд. ... ... ... ... ... қажет.
Көптеген дамыған елдерде зиянды заттарды қоршаған   ортаға шығаруға рұқсат
етілетін нормалары белгілеиген. Бұл нормалардың ... ... жол ... ... қорғау шараларына жұмсалатын ірі ... ... ... іс ... бұл талаптар тек өзіиің еліне қатысты ғана
орындалып келеді. Өз ... ... ... ... ... ... ... келтірілетін шығын үшін айыппұл төлеу туралы
әңгіме де қозғалмайды.
АҚШ және басқа да дамыған елдер экологиялық ... ... ... ... ... ... экологиялық лас өндіріс орындары
үшінші әлем ... ... ... табиғатқа ... ... ... ... ... Ал бұл ... орындарын
дамыған елдердің ұйымдастырғаны, өндірілген шикізат пен өнімдік ... алып ... ... ... Дамушы елдердің жерінде
өзінің өнеркәсіп орындарын сала отырып, дамыған ... тек ... ... «көмек» туралы  айтады.
Дүние жүзіндегі қаржы айналымы 1980—1990 жылдар аралығында төмендегідей
болған: дамыған елдерден дамушы елдерге — 49 ... ... ... ... ... — 242 ... ... Олай болса, табиғат ресурстарының
сарқылуы және қалпына келмейтінін түсіну дүние ... ... одан әрі ... ... орай бай және ... елдердің байлығының арасындағы айырмашылық
кемімей отыр. Байлар  одан  әрі  ... ал  ... —  ... Бұл
өзекті экологиялық мәселелерді шешуді қиындатады.
Сөйтіп кім үйленіп, отбасын реттеп – ... ... ... Соңғы кездердегі “Жоспарлы отбасы” атты ұғымның да
қалыптасуы соның салдары. Ол ... ... ... айтқанда,
контрацепция (лат. тілінде жүктілікке қарсылық), аборт, тау, стерилизация
(лат. тілінде жоғарғы қызу арқылы және ... ... ... бала
бітірмеу) кіреді. Осының өзінен – ақ мәселенің байыбына баруға болады ғой.
Оны ... ... ... ... ... үлкен, тіпті,
кейбір ауылдардағы аяғы ауыр 10 әйелдің 7-уі ... ... ... ... ... ... көмегіне жығыла кетпей, түп-төркінін
зерттеген жөн.
Бізге қазір ...... ... және ... ... Оны ... араластыруға болмайды. Бұл бізде бұрын
жақсы жетіліп, қалыпты ... ... ... Оның ... ... ... мен ... Одан да батырып айтсақ сана-сезім
бодандығы. Отбасындағы жоғарыдағыдай ... жол ... ... ... пен отбасы мәселесі бойынша үкімет ... ... ... Қазіргідей жағдайда оның ұлттық қауіпсіздігіміздің бірден –
бір ... ... ... Ресей Федерациясының халық құрамына және ұлттық ерекшеліктеріне
сипаттама
Ресей Федерациясы Президентінің 2000 жылгы ... ... ... ...... ... ең биік деңгейлі
құрылымы - жеті федеральды ... ... Бұл, ... ... РФ және
т.б. оның кұрамындағы кейбір ... ... ... ... қажетілігінен туындады. Қазір осы әрбір жеті
федеральдық округтарда РФ Президентінің өкілетті ... ... ... ... Федерация зандарының, Ресей президенті мен
үкіметінің, федералдық органдардың ... мен ... ... осы ... ... - ... субьектілерінің мемлекеттік
органдарымен бірлесіп жұмыс жасау, әрі оларға бақылауды ұйымдастыру, т.б.
мәселелер кіреді. Әрбір ... ... өз ... ... ... ... ... белгіленді. Бұлардың сапында — РФ
құрамындағы оның республикаларының (олардың ... ... бой ... ... ... жоқ. ... бәрі, Ресей
Федерациясының ыдырамауын оңтайлы орнықтыру, яғни ... ... ... ... ... ... ... шекарасына келсек, олардың
экономикалық - географиялық ... ... ... ... бар. ... біз ... отырған оку құралыңдағы
керсетілген экономикалық аудандастыру нәтижесінде ... ... ... ... ... ... бірліктердің,
көршілес басқадай федеральдық окруттер құрылымыньң қарамағына көшуі. Мысалы
Поволжье экономикалық ... ... - ... елі, ... ... Волга бойы емес, Солтүстік Кавказ федеральдық округіне
енгізілуі ... Орал ... ... ... ... ... ... мен Орынбор облысының - Волга бойы
федералыдық ... ... ... т.б. Осы ... ... ... ІІ.В. ... Орал округіне кіретін субъектілер
губернаторларымен ... ... бұл ... ... ... ... ... қарсылық білдірген жоқ, осы себепті болашақта округтердің
конфигурациялық пішіні өзгеруі де ... ... ... ... мен оның ... (тек ... қаласы ғана Нижний Новгородпен
алмастырылған) көп ретте, 1998 жылы ... ... РФ ... Жарлығымен құрылған жеті әскери -әкімшілік округтермен сәйкес
келеді. Бұл жердегі өзгешілік: ... ... ... - ... ... - Волга бойы, ал Нижегород облысы – Мәскеу әскери
окруттері ... ... ... ... деңгейдегі әкімшілік - аумақтық бөлінісіне
тоқталсақ, ол төмендегідей:
1)Орталык федеральдық ... ...... ... 36 млн. ... РФ ... 18 ... бар: Белгород, Брянск, Владимир, Воронеж,
Иванов, Калуга, Кострома, Курск, ... ... ... ... ... ... ... . Ярославль облыстары және Мәскеу қаласы;
2)Солтүстік-Батыс (орталығы- ... ... млн. ... 11 ... Карелия жөне Коми республикалары, Архангельск,
Вологда, Калининград,Ленинград, Мурманск, ... ... ... ... ... және Санкт-Петербург қаласы;
3) Солтүстік Кавказ (орталығы - ... ... ... - 21,7 ... ... 13 субъект: Адыгей, Дағыстан, Ингуш, Қалмақ, Солтүстік
Осетин, Кабарда-Балкар, Қарашай-Черкес, Шешен ... ... ... өлкелері, Астрахань, Волгоград, Ростов облыстары;
4)Волга бойы (орталығы - Нижний Новгород, халқы - 32,1 млн, адам).
Құрамында 15 ... ... ... Мордва,
Татарстан, Удмурт, Чуваш республикалары, Киров, Нижегород, Орынбор,
Пенза, ... ... ... ... облыстары және Коми-Пермяк
автономиялық округы;
5) Орал (орталығы - ... ... - 12,7 млн. ... ... ... ... Свсрдлов, Түмен, Челябі облыстары, ... ... ... ... ... - ... ... - 21 млн. адам). Құрамында
18 субъект: Алтай, ... ... ... ... ... және
Краснояр өлкелері, Иркутск, Кемеров, Новосибирск, Омбы, ... ... ... ... ... ... ... және
Эвенкі автономиялық округтары;
7)Қиыр Шығыс (орталығы - Хабаровск, халқы - 7,25 млн. адам). ... ... ... ... Республикасы, Приморье және Хабаров өлкелері,
Амур, Камчатка, ... ... ... ... ... ... және ... автономиялык округтары.
Ал, РФ жергілікті деңгейдегі аумақтық - әкімшілік бөлінісіне келсек,
оның құрамында- 1887 аудан бар, олар өз ... 24444 ... ... ... ... ... т.б.) бөлшектенген. Ресейде 1091
қала бар болса, оның 646 республикалык және облыстық ... ... аса ... (329) ... ... мен округтерге бөлінеді,
сонымен қатар 1922 қала типтес поселкілер бар.
2. Халық саны және ... ... ... саны жағынан {2000 ж.
152,1 млн. адам) дүние жүзінде - ... ... АҚШ, ... ... алтыншы орында. Халқы-туғандардың санынан өлгендердің
санының аз айырмашылығынан, яғни табиғи өсімнің шамалы болуынан тіптен ... ... бұл ... ... ... ... бір жерге қоныс аударуына байланысты сол аудандағы халық ... Ішкі ... ... ... елді ... ... ... аударулар; ө) селолық
мекендердің өз ішіндегі қоныс аударулары; б) шағын қалалардан ірі ... ... ... ... ... - Оралға, Сібір мен Қиыр Шығысқа қоныс
аударды, себебі ол аудандарда ... ... кен ... ... ... 50-шы ... Қазақстан және Батыс Сібір кең көлемде
игеріле бастады. Бұрынғы СССР шеңберінде елді ... ... көп ... ... ... басқа
республикалардағы жаңа құрылыстарға ... ... ... 1989 жылдың аралығында орыстардың басқа республикаларға
қоныс аударуы аз болды және Кері миграция (реэмиграция - ... ... ... ... Орыстар Закавказья,Орта Азия, т.б республикалардан
өз Отанына келе бастады. Қазіргі кезде Ресейде, ұлтаралық ... ... ... ... ... көп. ... ... жылдары
Ресейден және баска да ТМД-ның жаңа, тәуелсіз мемлекеттерінен - Германияға,
Израильға, Грекияға, АК,Ш-қа немістер, ... ... және ... ... өкіддерінін едәуір бөлігінің қоныс аударуын жатқызамыз.
Ұлттық құрамы. Ресей - көпұлтты мемлекет ... ... ... Әр ... ... тек тілі ғана ... ... әдет-
ғұрпы, тарихи салт-дәстүрі, мәдениеті және еңбек ... ... ... ... ... ... ... Ресей халықтары негізінен
төрт тіл семьясына бөлінеді: а) ... ... 89%); ... б) ... (2,4%); в) ... ... орыстар мекендеген аймақтар: Солтустік, Солтүстік-Батыс,
Орталық экономикалық аудандардың территориялары. Орыстар - ... ... Қиыр ... ... халықтардың ұлттық кұрамында басым.
Ұлттық құрамының ала-құлалығы мына региондарға тан: 1) Волга және Кама
бойы аудандары (Чуваш, ... ... ... ... Удмурт
республикалары орналасқан аймақтар); 2) Солтүстік Кавказ, онда 7 ... ... ... Қарашай-Черкес, Кабарда-Балқар,
СолтүстікОсетин, Ингуш, ... ... 3) Жеке ... ... ... ... ... Саха (Якугия) республикалары) пен
солгүстік, онда ... саны аз ... ... ... ... және село ... халқы (74%), РФ-1926 жылдан 1995 жыл аралығында қала халқы 6,8 есе
өсті. Қала деп РФ - ... саны 12 ... ... оның ... басым
көпшілігі ауыл шаруашылығынан басқадай салада кәсіп-қызмет атқаратын елді
мекендерді айтамыз.
Қалалар - өнеркесіптік (Магнитогорск, Төменгі Тагил); ... ... ... ғылыми орталық (Обнинск, Пущина, Протвино); курортты қалалар
(Анапа, Сочи, Кисловодск) болулары мүмкін. Көп ... ... ... - ... ... өлке және ... ... жатады. Көп
салалы қызмет (функция) атқаратын қалалар серіктес қалаларымен ... ... ... ең ... - ... ... {14 ... Қала типті поселкалар тез өсіп келеді. Оларға - халқының саны 3
мыңнан асатын және оның ... 85% ауыл ... елді ... ... Ресейдің селолық елді мекендеріндс 40
млн. астам адам тұрады.
Халықтың орналасуы біркелкі ... ... ... ... - 1 ... ... 8,7 адам. Соның ішінде Еуропалық бөлікте, дүние жүзілік орташа
деңгейден (1ш. ... 29 ... ... тығыздығы аздап қана төмен. Ал
Сібірде, 15 есе аз ;1 ш. ... 2,5 ... . ... ... ... ... облысында халықының тығыздығы 1 ш. км-ге 354
адамнан келеді.
Қоныстануы. Табиғи жәнс әлеуметтік-экономикалық факторлардың әсерінен,
тарихи қалыптасқан таралып қоныстанудың бірнеше ... РФ ... 1) ... -Еуропалық бөлікті түгелдей дерлік (Солтүстіктен басқа)
және Сібір мен Қиыр Шығыстың ... ... ... ... ... Ерекшелігі: халық тығыздығының жоғарылылығы (1 ш. ... ... ... Ірі ... және ... ... ... көптігі. 2)
солтүстік аймақ -Ресей территориясының 64% алып жатыр. Ерекшелігі: а) мұнда
аса маңызды ресурстар шоғырланған; о) халықтың ... ... 1 ш. ... ... кем ... ... халық санының аз болуы; б) халықтың ірі
ресурстар базасына жақын, өзен аңғарлары және ... ... ... қоныстануы; в) еңбек күштерін сақтайтын саясат жүргізеді. Қазіргі
кезде бұл аймаққа тән нәрсе - Қиыр ... ... ... ... өнеркөсіп өндірісінің куат қарқыны төмендеп кетуіне байланысты
жаппай ... 3) ... қиыр ... ... - ... биік ... ... биік таулар алқабы болып келеді. Бұл аймақка тән ... ... ... мен ... қазбаларды өндіруге байланысты салынған
қалаларға ауыл ... ... ... ... ... ... «педагогикалық технология» оқытушының ... іске ... ... Қазір дүние жүзінде оқытудың тиімді жолдары
мен жаңа әдіс-тәсілдерін іздестіру ... ... ... бірі ... ... ... оның алдына қойған негізгі мақсаты:
Біріншіден, адамдардың өмірінің әр түрлі кезеңдерінде үздіксіз білім
алуға ... ... ... өз ... білім жинақтауға шығармашылықпен
қызмет етіп, тез өзгергіш өмірге бейімделуіне жағдай жасау;
Үшіншіден, оқушылардың жаңалықтарды тез ... ... ... ... ... ... ... көптеген мектептерде оқытудың жаңа ...... беру іске ... Блок ... ... ... ... міндеті,
тәрбиелеу және дара тұлға тәрбиелеу бірден іске асады.
Оқу материалдарын блокпен немесе модульмен беру көптеген географиялық,
экологиялық, ... ... ... ... мүмкіндік
туғызады.
Блок (модуль) ҚР Білім және Ғылым министрлігі бекіткен оқу бағдарламасы
негізінде жүргізіледі.
География сабағына қажетті көрнекілік, ... тану ... де, ... ... елестету үшін де, аңғарымдылығын дамыту үшін де, материалды
есте сақтау үшін де қолданылады. Көрнекілік құралдар оқу ... ... ... жаңа ... ... ... кейде мұғалім жаңа
білімді хабарлауы орнына (мысалы, кинофильмді көрсету, ... ... ... және іскерлік пен дағдыны қалыптастыру кезінде үйге
берілген ... ... ... үйге ... ... кезде сызбаларды сызу, кестелерді жасау, суреттемелерді орындау
және т.б.; меңгеруді бақылаған кезде (мысалы, карта, кесте ... ... ... ... ... ... оқушылардың жас ерекшелігін
ескере отырып пайдаланады.
Бұл мұғалімдерге арналған әдістемелік құралды авторлар «Дүние жүзінің
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... деп есептемейді. Республикамыздағы ұстаздардың географияны
оқытуда қалыптасқан сан түрлі іс-тәжірибесі, жекелген ... ... Оның ... ... ... ... мұғалімдердің жаңашыл
бастамалары да баршылық. Сондықтан әрбір сабақ пен ... ... ... ... ... құрылыммен өткізуді талап ... ... ... ... Т.О., ... Б.Е., ... М.О. Тәуелсіз мемлекеттер достығы
және Балтық бойы ... ... ... ... 2000 ... Майдан-Әли Байгесиев. Халықралық қатынастар. Алматы, 1998
3. Ұ.Есназараова.,Темірбеков Түркі елдерінің географиясы. ... ... ... ... СССР под. Ред.Барансково Н.Н., М., 1965
5. Страны и народы. Энциклопедия.
6. Саушкин.Ю.Г., Экономическая георафия: ... ... ... М., ... ... А.Т.География промышленности СССР.М., 1990
8. Бабурин В.Л, География Российсково зарубежья: мы, соседи 8-9 кл. ... ... А.Н., ... В.В ... ... и ... России 7
кл. М., 1995
10. Родионова И.А., Бунакова Т.М., ... ... М., ... Новое в России (цифры и факты( ПОД. РЕД. Ром. В.Я., М., ... А.Ю. ... ... в ... ... М.,2001
13. Увалиев Т.О., Дүние жүзінің қазіргі саяси картасы (оқу құралы) –
Алматы, АлМУ,1998 ж.
14. ... Т.О. ... ... (оқу ... ... ... 1999 ж.
15. Уәлиев Т.О. Дүниежүзінің экономикалық және әлеуметтік географиясынан
жүргізілетін лабароториялық-практикалық жұмыстар.-Алматы, АлМУ,1997 ... ... Т.О. ... ... және ... ... Алматы, ҚазМПУ, 1991 ж.
17. Страны мира (справочник) Под.ред. ... ... ... ... 1999 (под. Ред. ... ... ... Ю.Н.,Лавров С.Б., Дүниежүзінің экономикалық-әлеуметтік
географиясы. Мектеп оқулығы- Мәскеу. Просвещение, 1993 ж.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан, ресей және дүни жүзі елдерінің географиясында халықтардың зерттелуі8 бет
Демографиялық процестердің теориялық және әдістемелік негіздері44 бет
Ертедегі және орта ғасырлардағы Қазақстан тарихнамасы25 бет
Туризм түсінігінің қалыптасуы мен туристік саланың дамуы8 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Халықаралық қарым-қатынас тәрбие13 бет
Ұлытау. Жезқазған. Қараганды облысы. Балқаш көлі және қаласы4 бет
"Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы."16 бет
"ҚАЗАТОМПРОМ" БІРЛЕСТІГІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ, ӘЛЕУМЕТТІК ЖӘНЕ САЯСИ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ55 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь