ҚР мемлекеттік бюджеті және оның құрылымы

Мазмұны
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І бөлім. ҚР мемлекеттік бюджеті және оны ұйымдастыру негіздері ... ...
І.1 Мемлекеттік бюджетті ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І.2 Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету ... ... ... .

ІІ бөлім. ҚР мемлекеттік бюджеті және оның құрылымы ... ... ... ... ... ... .
ІІ.1 Мемлекеттік бюджеттің кірістері, шығысы және тапшылығы ... ...
ІІ.2 Мемлекеттік борыш ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІ.3 Мемлекеттік бюджеттің атқарылу режиміне қысқаша сипаттама..
II.4 ҚР бюджет жүйесі және бюджет саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
II.5 Мемлекеттік бюджет кірістерінің көлемі мен құрылымы ... ... ... ...
ІІ.6 Жаңа бюджет саясатының мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІІ бөлім. ҚР сыртқы қарыздарының мемлекеттік бюджетке әсері. Бюджеттен тыс қорлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІІ.1 Қазақстан Республикасының сыртқы қарызының қазіргі
жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІІ.2 Қазақстан Республикасының сыртқы қарызын басқару механизмдерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
ІІІ.3 Экономиканы қаржымен қамтамасыз ету мақсатындағы мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
КІРІСПЕ
Диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі. Тәуелсіз жылдары Қазақстан әлемдік шаруашылық жүйесіне кірген ашық экономикасын құрды.
Қаржы нарығының жаһандануы мен әлемдегі бәсекелестік артықшылықтар елдегі бағалы қағаздарға әсерін тигізеді. Әлемдік қаржы рыноктарының дамуы, ең алдымен дамыған бағалы қағаздармен сипатталынады. Өйткені рынок субъектілері үшін қаржылық ресурстарды жедел, әрі арзан құрал ретінде қолдану негізгі мақсаттарға айналды.
Республикамыздың әлемдік бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарынан орын алуы және 30 корпоративтік көшбасыларын қалыптастыру экономиканың жаңаруы мен өсуінің жаңа бір бастамасы деп қарауға болады.
«Қазақстан – 2030» стратегиясында және жыл сайынғы елбасымыздың Қазақстан халықтарына Жолдауларында баяндалған «Сенімді табыстылық стратегиялары», «Ұзақ мерзімді басымдылық - экономикалық өсу» үндеулері республикамыздың экономикасын дамытуға салықтық ынталандыруларды жетілдірудің қажеттігін және тәжірибелік мәнін жоғарлатады.
Экономиканың ғаламдануы тұтастай алғанда еліміздің экономикасына оң әсерін тигізе отырып, әлемдік күйзелістердің ішкі экономикаға ауысу тәуекелін ұлғайтты. Қазақстан Республикасы қаржы секторының басқа ТМД елдерімен салыстырғанда жедел дамуымен, жалпы ішкі өнім және ішкі қор құрамындағы қаржы қызметі үлесінің тұрақты өсуімен, қаржы капиталының ТМД елдеріне экспансиясының басталуымен және қаржы саласында кадрлық құрамның құрылуымен байланысты болды. Бұл қаржы секторын Қазақстан Республикасы экономикасын одан әрі әртараптандыру, әлемдік экономикамен біріктіру және бәсекеге қабілеттілігін ұлғайту үрдісіндегі негізгі фактор ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен зерттеудің міндеттері. Зерттеудің мақсаты Қазақстан Республикасы бюджетінің теориялық-әдістемелік және тәжірибелік жақтарын зерттей отырып, сәйкес келесі мәселелерді анықтау қажет :
Пайдаланған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі.–Алматы: Юрист, 2004.
2. Салық кодексі – «Бюджетке салықтар мен басқа да міндетті төлемдер жөнінде» ҚР Заңы. – Алматы: Юрист, 2003
3. Қазақстан Республикасының заңдары.
4. Б.С. Өтебаев. Мемлекеттік бюджет.– Алматы: Экономика, 2006.
5. Годин А.М., Подпорина И.В. Бюджет и бюджетная система Российской Федерации: Учебное пособие.–М. Дашков и К, 2002
6. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. –Алматы: Экономика,2005.
7. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы.–Алматы: Қаржы қаражат,2001.
8. Ильясов К.К., Саткалиева А.Ж. и др. Государственный бюджет: Учебник.–Алматы: РИК,1994.
9. Қазақстан Республикасының Үкәметінің Қаулылары.
10. Утибаев Б.С., Жунусова Р.М. Бюджетное устройство и бюджетная система: Учебное пособие. – Ақмолa: 1997.
11. «Қазақстан - 2030» Даму стратегиясы
12. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2008 жылғы 6 ақпандағы «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру - мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Қазақстан халқына Жолдауы – Казахстанская правда, 2008
13. «2007 жылға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 8 желтоқсандағы № 194 Заңы
14. «2009-2011 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсанындағы № 96-IV Заңы
15. Мемлекеттік бюджет туралы заңдарға қосымша 2006, 2007, 2008 жылдар //www.minfin.kz
16. Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің 2009-2011 жылдарға арналған стратегиялық даму жоспары. Астана, 2008 жыл.
17. Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігінің 2009-2011 жылдарға арналған стратегиялық даму жоспары. Астана, 2008 жыл.
18. Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі. 2008 жылғы 25 шілдедегі экспресс-ақпарат № 4-3б/16. «Қазақстан Республикасының өңдеу өнеркәсібінің негізгі капиталына инвестициялар туралы».
19. Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің статистикалық бюллетені
20. “Макроэкономика” авторлары: Н.Қ Мамыров, М.Ә Тілеужанова
21. “Қаржы” авторы: Ілиясов
22. “Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері” авторлары:
23. Ж.О Ихданов, Ә.О Орманбеков
24. “Экономикс авторлары” авторлары: К.Р Макконелл, С.Л Брю
25. “Жалпы экономикалық теория” авторлары: Шеденов Ө.Қ, Сағындықов Е.Н
26. “Экономикалық теория”авторлары: С.С Мәуленов, С.Қ Бекмолдин,
27. Е.Қ Құдайбергенов
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
..........................................
І бөлім. ҚР мемлекеттік бюджеті және оны ұйымдастыру негіздері........
І.1 Мемлекеттік бюджетті
ұйымдастыру.......................................................
І.2 Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету.............
ІІ ... ҚР ... ... және ... ... бюджеттің кірістері, шығысы және тапшылығы........
ІІ.2 Мемлекеттік
борыш.......................................................................
.............
ІІ.3 Мемлекеттік ... ... ... ... сипаттама..
II.4 ҚР бюджет жүйесі және бюджет
саясаты...............................................
II.5  Мемлекеттік  бюджет кірістерінің ... мен ... Жаңа ... ... ... ҚР сыртқы қарыздарының мемлекеттік бюджетке әсері. Бюджеттен тыс
қорлар......................................................................
..............
ІІІ.1 Қазақстан ... ... ... қазіргі
жағдайын талдау
............................................................................
...................
ІІІ.2 Қазақстан Республикасының сыртқы қарызын басқару ... ... ... ... ету ... ... тыс
қорлар..............................................................
Қорытынды...................................................................
.........................................
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
....................
КІРІСПЕ
Диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі. Тәуелсіз ... ... ... жүйесіне кірген ашық экономикасын құрды.
Қаржы нарығының ... мен ... ... ... ... ... ... тигізеді. Әлемдік қаржы рыноктарының дамуы,
ең алдымен дамыған бағалы қағаздармен ... ... ... үшін қаржылық ресурстарды жедел, әрі арзан құрал ... ... ... айналды.
Республикамыздың әлемдік бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарынан
орын алуы және 30 корпоративтік көшбасыларын ... ... мен ... жаңа бір ... деп қарауға болады.
«Қазақстан – 2030» стратегиясында және жыл сайынғы елбасымыздың
Қазақстан ... ... ... ... ... ... мерзімді басымдылық - экономикалық өсу» үндеулері
республикамыздың экономикасын дамытуға ... ... ... және ... ... жоғарлатады.
Экономиканың ғаламдануы тұтастай алғанда еліміздің экономикасына оң
әсерін тигізе отырып, әлемдік ... ішкі ... ... ұлғайтты. Қазақстан Республикасы қаржы секторының ... ... ... жедел дамуымен, жалпы ішкі өнім және ішкі ... ... ... үлесінің тұрақты өсуімен, қаржы капиталының ... ... ... және ... ... кадрлық құрамның
құрылуымен байланысты болды. Бұл қаржы секторын ... ... одан әрі ... ... ... біріктіру және
бәсекеге қабілеттілігін ұлғайту үрдісіндегі негізгі фактор ... ... ... ... ... мен зерттеудің міндеттері. Зерттеудің
мақсаты ... ... ... ... ... жақтарын зерттей отырып, сәйкес келесі ... ... ... ... дамыту жолдарының теориялық және тәжірибелік мазмұнын
қарастыру;
• әлемдік және ... ... ... ерекшеліктерін зерттеу;
• бюджет операцияларын ақпараттандыру арқылы қаржы ... ... мен ... ... және кәсіпқой
қатысушылар мен эмитенттерді тарту;
• бюджет жағдайына талдау жүргізу;
• отандық экономиканы ... үшін ... ... халықтың ішкі жинақтарын тарту;
Диплом жұмысының пәні. Диплом ... пәні ... ... мемлекеттік бюджетін ұйымдастыру және дамыту алынады.
Диплом жұмысының объектісі болып Қазақстан Республикасының мемлекеттік
бюджеті саналады.
Дипломдық жұмыстың теориялық және әдістемелік негізі ... ... ... ... ... және ... ... мен мақалалары, бағалы қағаздардың рыноктық қатынастарын
реттейтін заңнамалалық және нормативтік құқықтық құжаттар алынды.
Ақпараттық база ретінде ҚР ... ... ҚР ... ... да ... ... ҚР Қаржылық қадағалау Агенттігі,
ҚР Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығының қызметін ... ... ... Ұлттық банкі, Қазақстан Республикасының «Алматы
өңірлік ... ... АҚ және ... қор ... АҚ ... алынды. Сонымен қатар проблеманың жекелеген ... ... ... ... мен ... ... халықтың
әлеуметтік тұрмыс жағдайын және халықтың салауаттылығын зерттейтін әртүрлі
теориялық, талдаушылық ... ... ... жаңалығы. Қазіргі уақыттағы мемлекеттік ... ... ... оны тиімді ұйымдастырудың қажеттілігін және
бағыттарын анықтау басты шарт болып табылады.
Тақырыптың маңыздылығы. Жүргізілген зерттеулер ... ... ... ... пен ... тараптарын бірыңғай етуге, осы рынокқа
әсер ететін ... ... ... ... ... ... тиімді
үлгісін құруға, ҚР бағалы қағаздар рыногын халыққа ... ... ... ... экономикалық реформаларды жүзеге асыру үшін
қазіргі кезеңге дейін нарықтық экономика ... ... ... ... ... даму ... біліп, дұрыс пайдалану қажет.
Сонымен қатар, ... ... ... қаржы жүйесін
реформалау, оның негізгі тармағы ... ... ... ... ... ... . Сол реформалаудың логикалық жалғасы ол жаңа ... ... және ... ... 2004 жылы ... ... 24
жұлдызында Қазақстан Республикасының жаңа Бюджеттік  кодексі қабылданып,
2005 жылы қаңтар ...  1 ... ... ... Бюджеттік кодекстің ережелері біздің республикамыздың  бүгінгі
күнгі қаржылық қарым қатынас пен жалпы ... ... даму ... Кодексте бюджеттік процеске қатынасушылардың ... ... ... мен ... ... және жан жағынан ... Бұл ... ... ... ... мен
функцияларын орындауға арналған ақша қаражаттарын ... мен ... ... ... ... процес маңында заңнамалар арқылы реттелетін мемлекеттік
органдардың бюджеттер болжамын құрастыру, қарастыру мен ... ... ... мен оның ... ... ету ... ... қарастырылады. Бюджеттік процестің мазмұны елдің мемлекеттік
және бюджеттік ... ... ... ... ... процес өз алды мемлекеттік биліктің орталық және жергілікті
органдарының, бюджеттік процестің ... ... мен ... ... жасау мен қарастыру, оларды бекіту мен атқару және ... ... ... және ... ... іске ... ... ҚР мемлекеттік бюджеті және оны ұйымдастыру негіздері
І.1 Мемлекеттік бюджетті ұйымдастыру
Егеменді мемлекеттің бюджеттік ... ... ... ... ... Қазақстанда ол бюджеттік кодексі және
басқа да бюджеттік процеске ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру келесі принциптерге
негізделеді.
Тұтастық оның маңында бірыңғай құқықтық база, ... ... пен ... ... ... ... ... бірлігі және ақша жүйесінің бірлігі;
Дербестік оның маңында бюджеттік процеске әрбір қатысушы өз әрекетін ... ... және сол ... ... өздік қанар көздері
барлығымен және оларды пайдалану бағыттарын анықтайтын құқықпен қамтамасыз
етуіне;
Теңгерушілік оның маңында барлық ... ... мен ... ... ... ... айтылған принциптердің талаптарын сақтау бюджет тұрақтылығы
мен аймақтар және іс әрекет ... ... ақша ... ... ... ... ... тиісті. Бұл арада тағы бір маңызды
шартты сақтау қажет ол мемлекеттің ... ... ... бас ... ... ... оның кірістеріне сәйкестігі мен қаржы резервтер
құру.
Бюджеттік кодекс бойынша бюджет қалыптасу негізі ... ... ... ... ортамерзімді даму жоспары мен
Республика Президентінің Қазақстан халқына арнаған ... ... ... ... даму ... ... ... көрсетілген басқа бір маңызды жағдай ол ... ... қоса ... ... ресурстарын басқарудағы мемлекеттік
биліктің фунцияларын регламенттеуі. Бұл функциялары ... ... ... ... және ... мақсаттарының
әрекеттесуінде;
• әр түрлі деңгейдегі бюджеттердің өзара және ... ... ... ... ... ... бюджеттен тыс арнайы қорларға бөлектеулердің көлемі мен ... ... ... кірістері мен шығындарының көлемі мен құрылымын
тағайындағанда;
• республикалық ... ... ... анықтағанда;
• жергілікті бюджеттердің теңгерушілігінде;
• мемлекеттік борыштың қаржы операцияларға әсері мен ... оның ... мен ... ... ... ... бойынша бюджеттік іс әрекеттің барлық
сатыларында келесі негізгі мақсаттар шешіледі.
• Жеке салықтық пен ... ... ... және ... ... ... мен ... бағдарламаларға сәйкес бюджет кірістерін
анықтау;
• Бюджет шығындарын арнаулы және адрестік белгілер бойынша тағайындау;
• Ұлттық валюта тұрақтылығын ... ету мен ... ... ... ... ... құқықтылықтын
тұрақтылықтын жалпы бағдарламасымен бюдждетті қиыстыру;
• Экономиканы ақталған қайнар көздер арқылы бюджет тапшылығын ... ... Әр ... ... ... ... ... кірістерінің
қайнар көздерін сол бюджеттер және аймақтар мен іс ... ... ... бөлу ... ... ... іске ... әр түрлі үлкен ауқымдағы әлеуметтік ... ... мен ... ... ету үшін ... жоспарлау мен болжамдаудың рөлін жоғарылату;
• заңды және жеке  тұлғалар өздерінің салықтық міндеттемелерін ... ... ... ... мен ... ...     ... процестердің ұйымдастыруы бюджеттік жоспарлау бойынша
өкілетті орган ол Экономика және бюджеттік жоспрлау министрлігінің ... ... ... ... ... негізгі бағыттары мен мемлекеттің
нығайланған қаржы жоспарының жобасын дайындаудан ... Жоба жыл ... ... ... ... Президентінің Жолдауы, ортамерзімді
әлеуметтік экономикалық даму жоспары, аумақтардың даму ... ... ... бағалауы, макроэкономикалық көрсеткіштердің
динамикасы, ақша несиелік пен ... ... ... ... ...  Ұсынылған құжаттар ұйғарымды болған кезде Республика ... ... ... мен өкілетті органға ұсыну тәртібі және мерзімі
жөнінде Қаулы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметі бекіткен республикалық және
жергілікті бюджеттерді ... мен ... ... ... ... ... бюджеттік жайластырушылық пен бюджеттік құқықтарға негізделген
бюджеттік процесс мазмұнымен оның іс әрекет кезеңдері анықталады. ... ... ... іске асыру бюджеттік іс ... ... ... ... құрастыру;
Бюджетті қарау және бекіту;
Бюджетті атқару;
Бюджетті атқару жөніндегі есеп беруді құрастыру мен оны бекіту.
     Бюджет жобаларын құрастыру ... ... ... мен ... тиісті атқарушы органдарына жүктелгендіктен, республикалық және
жергілікті бюджеттер жасаудың тәртібі мен мерзімі және ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеудің тәртібі
Үкіметтің арнайы Қаулысымен ... ... ... ... ... өкілдік билік органдарына ... ... ... ... ... ... жыл ... кейін әрекеттейтін бюджет процесінің ақырғы
кезеңі ол бюджет атқару жөніндегі ... ... есеп ... ... органдар ол республикалық бюджетті атқару жөніндегі
орталық өкілетті орган ... ... және ... бюджеттерді
атқару жөніндегі тиісті органдар (әкімшілік). Есеп ... ... ... ... ол ... тіртіп бойынша бекітіледі. 
 
       І.2 Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету.
     Бюджет жүйесінің қызмет ету заңнамалық нормалармен ... ... ... мен ... және билік пен басқарудың мемлекеттік
органдардың ... ... ... ... ... ... ... барлық заңнамалық нормалар өз алды ... ... ... және ... ... ... ... мен атқаруы Бюджеттік кодекс және «  Қазақстан Республикасындағы
жергілікті мемлекеттік басқару жөнінде» атты заңмен анықталады.
     Бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... мен шығыстардың атаулары жазылған, бюджет атқару ... ... ... ... ... бекіту мен бақылау сауалдары
қарастырылған. Мұндай ... ... ... ... ... және норматив
бойынша бөлініп түсетін салықтар мен түсімдер анықталған. ... ... ... ... ... пайдалануы және оны басқаратын
Кеңестің функциялары Бюджеттік кодексте анықталған.
     Бюджеттік қатынастарды реттеу ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Парламенті, Республикалық бюджетті атқаруын бақылау ... ... ... ... ... ... ... атқару
жөніндегі орталық өкілетті органдар, жергілікті ... ... және ... ... ... Бюджеттік кодекс бойынша ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджетті
жасау мен оны атқару жөнінде есеп берудің тәртібін ... ... ... жөніндегі ережені, оның құрамын анықтау, бекіту, елдің
бюджеттік саясатының негізгі бағыттарын анықтау болып ... ... ... ... ... ... органы Парламенті
бюджеттік қатынастарды реттеу аумағында республикалық ... және ... ... мен ... бекіту, Үкімет пен Есеп комитетінің
республикалық бюджетті атқару жөніндегі есептерін қарастыру мен бекіту және
басқа да қажетті уәкілдіктерді атқарады.
     ... ... ... бақылау жөніндегі Есеп комитетінің
бюджеттік қатынастар аумағындағы уәкілдігіне ... ... ... ... мен оны іске асыру, мемлекеттік қаржы ... ... ... ... ... ... жүргіру
жіне заңнамалы нормативтік актілерге сәйкес басқа да қызметтер кіреді.
     Бюджеттік кодекске сәйкес Қазақстан ... ... ... аумағындағы құзыретіне келесі қызметтер кіреді:
әр түрлі көрсеткіштер есептеу әдістерін анықтау;
бюджеттерді жасау мен атқару ... ... ... әр түрлі
процедуралар тағайындау мен бекіту;
республикалық бюджет пен оны ... ... ... ... ... ұсынылуы;
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкімен бірге Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорын қалыптастыру мен ... ... ... есеп ... ... кодексте бюджеттік жоспарлау, бюджетті атқару, ішкі бақылау
жөніндегі орталық өкілетті органдар және ... ... ... ... , астана мен аудандардың құқықтары бекітілген.
     « Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... Заң ... мемлекеттік басқару аумағындағы қоғамдық қатынастарды
реттейді және ... ... пен ... ... уәкілдігі,
ұйымдастыру мен іс әрекет тәртібін анықтайды. Осы ... ... ... ... – ол  ... ... ахуалына жауапты және сол
аумақта мемлекеттік саясатты жүргізу ... өз іс ... ... ... ... және атқарушы органдардан құрайды.
     Жергілікті өкілдік органдар – ол  ... ... ... ... әлпеттейтін және оны іске асыру мен ... ... ... шаралар анықтап, қолданатын сайламалы орган -Мәслихат.
Мәслихаттың уәкілдігіне тиісті аумақтардың жоспарлары, экономикалық және
әлеуметтік даму ... ... ... ... жатады.
Мәслихат жергілікті бюджеттерді атқару бойынша сыртқы бақылау жүргізу мен
сол жөніндегі есеп ... ... ... ... ревизиялық комиссиясын
сайлайды.
     Жергілікті атқарушы органдар - ... ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік даму
бағдарламаларын, бюджжеттер жасап, маслихаттарға ... ... ... атқаруын қамтамасыз етіп, сол жөнінде есеп беруді қалыптастырады.
Жергілікті мемлекеттік ... ... және ... негізін
келесілер құрады:
• Жергілікті бюджет;
• Заңды тұлғалар маңында бекітілген коммуналдық ... ... ... бекітілген басқа да коммуналдық мүлік.
ІІ бөлім. ҚР мемлекеттік бюджеті және оның құрылымы
ІІ.1 Мемлекеттік бюджеттің кірістері, шығысы және тапшылығы
Соңғы ... ... ... Республикасының экономикалық
стратегиясы макроэкономикалық жағдайдың тұрақтануына қол жеткізу ... бұл ... ... ... ... және қатаң монетарлық
және кредиттік саясатты іске ... ... Бұл ... шешуде
Республика елеулі табыстарға қол жеткізді: атап айтқанда, 2004 жылы Бюджет
кодексі қабылданды, бағдарламалық-мақсатты және орта ... ... ... ... қолданыла бастады. 1997 жылы қабылданған
«Қазақстан-2030» ұзақ ... ... ... ... ... реформалардың басым бағыттарының бірі ретінде айқындады. Бұл
міндетті орындауда Республика маңызды жетістіктерге жетті: соның ... жылы ... ... ... ... мен орта ... жоспарлау бағдарламалы-мақсаттық әдістері белсенді қолданыла
бастады. 2007 жылғы желтоқсаннан ... ... ... ... ... ... ... тиісті саладағы бюджеттік
қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ықпал ететін мемлекеттік жоспарлаудың нәтижелерге бағдарланған жаңа
тәсілдерді енгізу ... ... ... ... бір ... ... ... Республикасы
министрліктерінің жұмысына бағдарламалық сипат енгізуге, айқын жолға
қойылған ведомствоаралық ... ... ... ... ... есеп ... және ... бақылауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Бюджет – мемлекеттің міндеттері мен функцияларын іске ... ... ету үшін ... оның ... ... қоры. «Бюджет»
деген сөз сөзбе-сөз алғанда ақша сақтауға арналған «ақшалы сөмке», «былғары
қапшық» дегенді білдіреді.
Бюджеттің экономикалық тұрғыдан ... оның ... ... ... мен ... ... Конституцияда белгіленетін Қазақстан
Республикасының мемлекеттік құрылымы Қазақстанның ... ... ... ... ... деп ... та, ... ұйымдастырушылық-
құқықтық та тұрғыдан алғанда, мемлекеттік бюджетті ұйымдастыру ұғынылады.
Бұған мемлекеттік ... ішкі ... ... мен ... оларды
пайдалану саласының функционалдық ара жігінің ажыратылуы, тең бағыныстылық,
өзара іс-қимыл, сондай-ақ ... ... ... және ... енгізіледі. Басқа сөзбен айтқанда, бюджеттік құрылыс – бұл ... ... оны құру ... ... ... жүйесі Қазақстан Республикасы Бюджет
кодексінің 4-бабында айқындалған қағидаттарға негізделеді. Оларға бірлік,
толықтық, ... ... ... ... ... уақтылылық, кассалардың бірлігі, бюджеттердің
дербестігі, тиімділік, жауапкершілік, бюджет қаражатының ... ... ... ... ... ... ... бөлінісіне мемлекеттік билік пен басқару
деңгейлері сәйкес келеді, бұл ... ... және ... ... біріктірілген әр түрлі деңгейдегі бюджеттерді де алдын ... ... ... ... республикалық және жергілікті
бюджеттер мен Ұлттық ... ... ... ... ... ... Ұлттық қоры елдің тұрақты ... ... ... ету, ... ... үшін ... қаражатын
жинақтау, экономиканың қолайсыз сыртқы факторлардың әсеріне тәуелділігін
азайту үшін ... ... ... ... ... өтеу операцияларын
ескермегенде, республикалық және ... ... ... ... ... – бұл Бюджет кодексінде белгіленген салық
және басқа да түсімдер есебінен ... ... қор. ... ... орталық мемлекеттік органдардың, олардың
бағынысындағы мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен функцияларын қаржылық
қамтамасыз ету және мемлекеттік саясаттың жалпы ... ... ... үшін ... ... ... ... арналған республикалық бюджет
Қазақстан Республикасының заңымен бекітіледі. Қазақстандағы қаржы ... ... ... ... яғни 1 ... ... және 31
желтоқсанда аяқталады.
Облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеті де
Бюджет кодексінде белгіленген ... және ... да ... ... ... ... қорды білдіреді. Ол облыстық
деңгейдегі жергілікті атқарушы органдардың, республикалық ... ... ... ... ... ... мекемелердің
міндеттері мен функцияларын қаржылық қамтамасыз ету және тиісті әкімшілік-
аумақтық бірліктегі мемлекеттік ... іске ... үшін ... Тиісті
қаржы жылына арналған облыстық бюджет, республикалық маңызы бар ... ... ... ... маңызы бар қаланың, астананың
мәслихатының шешімімен бекітіледі.
Ерекше ... ... ... ... ... ... – Қазақстан
Республикасында төтенше немесе әскери жағдай болған кезде республикалық
және жергілікті бюджеттердің негізінде құрылатын төтенше мемлекеттік ... ... ... ... ... және оны ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің республиканың ... ... ... әскери жағдай енгізу немесе оның күшін жою туралы
Жарлығы болып табылады.
Төтенше мемлекеттік бюджеттің ... етуі ... ... ... ... және ... ... бюджеттің барлық
деңгейлеріндегі бюджеттер туралы шешімінің қолданысы ... ... ... бюджеттің қабылдануы туралы Республика Парламенті жедел
хабардар етіледі.
Шоғырландырылған бюджет – ... ... ... бар ... ... ... ... арасындағы өзара өтелетін операцияларды ескерместен, Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ақшалай қоры. Шоғырландырылған бюджетті
заңнамалық ... ... ... және ... ... ... құрылымы мынадай бөлімдерден тұрады:
– республикалық бюджет;
– облыстың, республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... бюджетке түсімдер
мен олардың Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына аударымдары.
Қазақстан Республикасы бюджетінің ... әр ... ... ... ішінде салықтық және салықтық емес ... ... ... ... ... ... және т.б. ... бюджеттің құрылымына арналған бөлімде неғұрлым ... ... ... үлесті, әрине, салықтық құрауыш енгізеді.
Салықтар – бұл заңды және жеке тұлғалардың бюджетке ... ... ... салу – ... бірге дүниеге келген аса ... ... ... Өзінің әскері жоқ мемлекеттер бар, ... ... жоқ. ... ... мәселе қоғамның барлық жіктерінің
мүдделерін қозғайды және сондықтан да тоқталмайтын ... ... ... ... салық салудың жалпы деңгейі туралы,
салықтардың әр түрінің қатынастары туралы, оларды ... ... ... ... ... жүйесі қоғамның, сондай-ақ тұтастай
алғанда, елдің және оның жекелеген ... ... ... ... мемлекет елде өндірілетін өнімнің бір бөлігін
жинайды, және ... соң оны ... ... ... ... бөледі. Ішкі
жалпы өнімнің көрсеткіші жоғары болған сайын бюджеттің мүмкін болатын
жиынтық ... мен ... да ... ... Жалпы ішкі өнім (ЖІӨ)
сөйтіп, мемлекеттік басқарудың барлық ... ... үшін ... ... табылады.
ЖІӨ пайдаланылған өндіріс факторларының ұлттық тиістілігіне қарамастан,
мемлекеттің аумағындағы экономиканың барлық салаларында бір жыл ... ... ... және ... үшін ... барлық түпкілікті
тауарлар мен қызметтердің ... ... ... ... ... ... Бүгінгі күні ЖІӨ ұлттық экономиканың басты индикаторы
болып табылады. ... ... ішкі ... өнімі абсолюттік
шамасы бойынша салыстырмалы түрде ... ... ... даму ... ... ... күні ... дамудың негізгі көрсеткіші жан басына
шаққандағы ЖІӨ ... ... Бұл ... ... ... ... ... артта қалып тұрғанымен, алайда Қытай мен Бразилияны
қоса алғанда, көптеген дамушы елдерді басып озады.
Бюджеттік үдерісті ... тағы бір ... ... ... ... фискальдық жүктеме болып табылады. Экономикаға ... ... деп ... пайдасына елдің ЖІӨ-сіне шынайы
түрде төленген міндетті төлемдердің үлесі түсініледі, басқаша ... ... ... ... ... ... ... ішкі жалпы
өнімнің шамасына ... ... ... ... жоғары болған
сайын пайданың елеусіздігіне байланысты экономикаға инвестиция құюға деген
ынталылық та төмен. ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті дәрежедегі күшті ... ... ... ... ... Республикасының кеңейтілген үкіметі бюджетінің кірістері
Халықаралық валюта қорының бағалауы бойынша 2006 жылы ЖІӨ ... 22,4 ... ... Бұл ... ... ... Одағының елдері немесе Украина
бойынша орта есеппен екі есеге аз, алайда ... ... ... ... жоғары. Осындай көрсеткіштер Қазақстанның ... ... көп емес ... ... және ... республика
экономикасының қаражатты инвестициялау үшін жеткілікті жоғары тартымдылығы
туралы қорытынды жасауға ... ... Және бір ... азаматтардың
салыстырмалы түрдегі төменгі мемлекеттік әлеуметтік қамтамасыз ... ... ... ... бюджеті, өкінішке орай,
талдамалық құрал ретінде салыстырмалы ... ... ... сондықтан
оның мысалында бюджеттің кірістері өзгерістерінің серпінін қадағалау
біршама ... ... ... ... ... ... алу үшін біз 2006 –
2007 жыл ішіндегі түсімдер мөлшерінің өзгеруі мен ... ... ... ... келтірейік.
2006 жылдан бастап шоғырландырылған бюджеттің кірістері елеулі түрде
ұлғайды: 3 375,8 млрд ... ... ... 4 789,3 млрд теңгеге дейін
(ЖІӨ-нің 37,3%-ы).
Егер шоғырландырылған бюджеттің құрылымы туралы айтар болсақ, онда
жергілікті ... ... ... ... ... ... 2%-ға ұлғайды)
және Ұлттық қор рөлінің елеулі түрде күшейгенін (оның үлесі 7%-ға ұлғайды)
атап өту қажет.
Бюджетке ... ... ... ... мемлекеттік және
республикалық бюджеттер жөніндегі деректер неғұрлым көрнекі болып табылады.
Жыл өткен сайын бюджет ... ... ... ... 2006 ... ... ... кірістері 2 338,0 млрд теңгеден 2 887,8
млрд теңгеге дейін өсті. Егер ЖІӨ-ге ... ... ... онда ... ... байқауға болады: 2004 жылдан бастап елеулі
өсім болды – көрсеткіш 5,7%-ға өсті; 2005 жылдан бастап көрсеткіш ... ... де 2006 жыл мен 2007 жыл ... ... ... ... бар-жоғы          0,3% пайызды құрайды.
Республикалық бюджетке келетін болсақ, оның ... ... ... ... ... бюджеттің серпінін қайталайды: кірістердің
тұрақты өсуі байқалады, атап айтқанда, 2006 жылғы 1 847,2 млрд ... жылы 2 221,5 млрд ... ... ... кірістердің үлесі де 2005
жылдан бастап төмендейді, бірақ 2006 жыл мен 2007 жыл ... ... ... ... ... (29%) бойынша екінші орынды тауарларға, жұмыстарға
және қызметтерге салынатын ішкі салықтар алады. Оның ... ... ... ... құн ... (629,3 млрд ... акциздер (58,8 млрд) және
табиғи және басқа да ресурстарды пайдаланғаны үшін түсімдер (132,2 ... ... ... құн ... (ҚҚС) – бұл ... ... ол
өндіретін тауардың немесе қызметтің нарықтық құндылығына қосқан үлесіне
салынатын ... ... ... ... кірістің ауқымды
бөлігін республиканың аумағына ... ... ... ... Акциз – елдің ішінде негізінен жаппай тұтынатын заттарға ... және т.б.) ... ... ... ... бірі. Олардың ішінде
республика бюджетіне барынша көп кірісті алкоголдік ішімдіктерге, темекіге
және бензинге ... ... ... ... ... ... ... барынша ауқымды үлесті қоршаған ортаға эмиссия
үшін төлем әкеледі.
Қазақстан Республикасы республикалық бюджетінің шығындары 2008 жылы ... млрд ... ... Бұл 2007 ... ... 31,3%-ға көп.
Бюджеттің шығыстары ЖІӨ-ге қатысы бойынша 2008 жылы (19,3%) 2007 жылдың
деңгейінде ... ... ... ... ... ... өсу ... 14-суретте ұсынылған.
Қазақстан Республикасының Бюджет кодексінде республикалық бюджеттің
шығыстары үшін мынадай функционалдық топтар ... ... ... ... сипаттағы мемлекеттік қызметтер;
- қорғаныс;
- қоғамдық тәртіп, қауіпсіздік, құқықтық, сот, қылмыстық-атқару
қызметі;
- ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік қамтамасыз ету;
- тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық;
- ... ... ... және ... ... ... ... және жер қойнауын пайдалану;
- ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше ... ... ... орта мен ... ... ... жер қатынастары;
- өнеркәсіп, сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі;
- көлік және коммуникациялар;
- өзгелері;
- борышқа қызмет көрсету;
- трансферттер.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... және Ұлттық қордың
шығыстарынан тұрады. Көптеген функционалдық топтар ... ... және ... ... ... ... сол уақытта
Ұлттық қордан республикалық бюджетке ҚР Президенті ... ... ... қаржыландыру жүзеге асырылады.
Ал Қазақстан Республикасының Ұлттық қорының қаражатын қалыптастыру мен
пайдаланудың орта мерзімді перспективаға арналған тұжырымдамасына ... ... алу ... ... қор активтерінің нарықтық құнына
кепілдендірілген борышты ескере отырып, үкіметтік ... ... қол ... ... ... ішкі ... ірі ... және әлеуметтік маңызы бар
жобаларды іске ... үшін ... ... ... ... өтеу ... қаржы ұйымдары, шетелдік
мемлекеттердің үкіметтері, шетелдік ... ... ... қарыздар бойынша үкіметтік борышты өтеу ... ... ... болады.
Орта мерзімді кезеңдегі бюджетаралық қатынастар саясатының негізгі
мақсаты мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... ... ... ұсыну және оларға жүктелген функцияларды
жүзеге асыру үшін жеткілікті қаржы қаражатымен қамтамасыз ету ... ... ... бюджетаралық қатынастар трансферттер мен
бюджеттік кредиттер арқылы, сондай-ақ облыстық және ... ... ... бөлу нормативтерімен реттеледі.
Қазіргі кезде «Жалпы сипаттағы трансферттердің 2008 – 2010 жылдарға
арналған көлемдері туралы» Заң ... ... 2011 ... ... ... ... көлемі есептеу әдістемесін жетілдірумен қайта
есептелетін болады, сондай-ақ «Жалпы сипаттағы трансферттердің 2011 – ... ... ... ... Заң ... ... Мемлекеттік борыш
 Мемлекеттік борыш анықтамасы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... - ... ... ... сәйкес, өзара талаптарды есепке алмай, ... ... ... ... Ұлттық Банкiнiң ... ... ... ... ... органдардың борышына
жатқызылған алынған ... және ... ... ... ... белгiлi бiр күнге, сондай-ақ ... ... бiр ... сомасы. Осылайша, Қазақстанның
мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... борыштарын қамтиды.
Мемлекеттік борыштың пайда болуы бюджет тапшылығын қаржыландыру және
қоғамдық ... ... үшін ақша ... тартудың бір нысаны
ретінде мемлекеттік қарызды ... ... ... ... ... дамушы мемлекет үшін қалыпты жағдай ... ... ... өз ... ... ... үшін оң немесе теріс фактор
болып табылмайды. Егер оның экономикасы тұрақты болса, заң ... ... ... ... нақты белгілейді және мемлекеттік борыштың болуы
елдің халықаралық имиджіне теріс әсер етпейді. Мысалы, АҚШ ... ... ... ... бола ... оның ... ... бар.
Мемлекеттік борыш, әдетте, ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Мемлекеттiк
iшкi борыш - Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... органдардың Қазақстан
Республикасының резиденттерiнiң алдындағы ... iшкi ... ... да борыштық мiндеттемелерi бойынша мемлекеттiк борышының құрамдас
бөлiгi. Мемлекеттiк сыртқы борыш - Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... қарыз
берушілерінің-резидент еместерiнiң алдындағы мемлекеттiк сыртқы ... ... да ... ... ... ... борышының құрамдас
бөлiгi.
Әлемдік тәжірибеде ... ... ... ... бірі ... борыш көлемінің ЖІӨ-ге
қатынасы пайдаланылады. 2008 жылғы 1 ... ... ... 917,99 млрд ... (7,63 млрд АҚШ ... ... 7,2% ЖІӨ
құрайды. 2001-2007 жылдары Қазақстанның ... ... ... ... қатер тудыратын шектен шыққан жоқ. ҚР ... ... ... ... Халықаралық Қайта Құру және Даму Банкі,
Еуразия Қайта Құру және Даму Банкі, Жапон Халықаралық ... ... Даму ... Азия Даму Банкі, шетел коммерциялық ... ... ... ... ... ... 2000 жылғы мамырдан бастап жоқ,
Халықаралық валюта қорының ... ... ... ... соң. Сыртқы
борыштың болуы экономикадағы ерекшеліктен ... ... ... ... ... ... әдетте, елеулі мемлекеттік борышы бар.
 
ІІ.3 Мемлекеттік бюджеттің атқарылу режиміне қысқаша сипаттама
Нарықтық қатынастарға кешкенге дейін КСРО-ның мемлекеттік бюджетінің
кірістері ... ... ақша ... ... ... ... кірістерінің жалпы сомасының 90% құрады және негізінен екі төлемнен
— айналым салығы мен пайдадан алынатын ... ... Бұл жүйе ... 1990 жылға дейін өмір сүрді. 1980 жылдары енгізілген өндірістік
қорлар, еңбек ресурстары және басқалары үшін ақы ... ... ... ... ... жүрген төлемдер жүйесін өзгертпеді және жеке
кәсіпорындар қызметінің жеке-дара нәтижелеріне бағытталып ... ... қөзі ... ... оларға бара-бар төлемдер
болып табылады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... мен ... салық төлемдерінің қолданыстағы жүйесімен және
салыстырмалы тұрақсыз сипаттағы салықтық емес ... ... ... ... ... ... мына бөлімдерден тұрады:
1) кірістер:
салықтық түсімдер;
салықтық емес түсімдер;
негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер;
ресми трансферттер түсімдері;
2) шығындар;
3) операциялық ... таза ... ... ... ... ... өтеу;
5) қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо:
қаржы активтерін ... ... ... ... ... ... түсімдер;
6) бюджет тапшылығы (профициті);
7) бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитін пайдалану):
қарыздар түсімі;
қарыздарды өтеу;
бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы.
Бюджеттерді бекіту және ... ... ... ... түзу
осы көрсетілген құрылым бойынша жүзеге асырылады.
Бюджеттің кірістері салықтық және ... ... ... ... ... төленетін басқа міндетті төлемдер), ресми трансферттер, мемлекетке
өтеусіз ... ... ... ... ... және ... активтерін сатумен байланысты емес, бюджетке есептелуге тиісті
ақшалар болып табылады. Салықтық емес ... ... ... төлемдер, сондай-ақ ресми трансферттерден басқа, бюджетке
өтеусіз негізде берілетін ... ... ... сатудан түсетін
түсімдерге мемлекеттік мекемелерге ... ... ... ... ... ... ... мемлекет меншігіндегі жер
учаскелерін жеке меншікке сатудан немесе оларды тұрақты ... ... ... ... ... тиесілі материалдық емес активтерді сатудан
түсетін ақшалар жатады. Ресми трансферттердің түсімдері — бұл бюджеттің бір
деңгейінен ... ... ... ... ... ... ... трансферттерді қоспағанда, кірістердің нысаналы мақсаты
болмайды.
Бюджеттің шығындары —қайтарылмайтын негізде бөлінетін бюджет
қаражаттары. Шығындардың қатаң мақсатты ... ... ... мынадай түрлерге бөлінеді:
1) мемлекеттік мекемелердің қызметін қамтамасыз ... ... ... ... жоқ ... ұйымдастыру мен өткізуге байланысты
шығындар;
3) мемлекеттік тапсырысқа арналған ... ... іске ... ... органдардың өздерінің тұтынуына арналмаған)
өндірілетін тауарларға (жұмыстарға, көрсетілетін ... ... ақы ... жеке ... ... ... еңбегі үшін ақшалай
төлемдерден басқа, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес
жеке тұлғаларға ақша нысанындағы төлемдермен байланысты шығындар;
5) заңи тұлғаларға субсидиялар—мемлекеттік ... және ... ... ... заңи ... ... және ... қаржыландыру;
6) ресми трансферттер—бюджеттің бір деңгейінен екіншісіне, сондай-ақ Ұлттық
қорға трансферттер төлеу және мемлекеттік ... ... ... өзге де түрлері.
Заңи тұлғаларға субсидиялар нақты саланы немесе қызмет аясын әлеуметтік-
экономикалық дамыту міндеттерін іске ... ... ... ... ... ... ғана ... Республикасының заңнамалық актілерінде
көзделген жағдайларда берілуі мүмкін. Заңи ... ... ... ... орта ... ... саясатпен айқындалады.
Ресми трансферттердің жалпылама сипаты да, нысаналы мақсаты да болуы
мүмкін. Нысаналы сипаты бар ресми трансферттер нысаналы ... ... және ... ... болжауға болмағандықтан
жоспарланбаған және ағымдағы қаржы жылында ... ... ... ... ... шығындарды қаржыландыру үшін республикалық және
жергілікті бюджеттердің құрамында ... пен ... ... ... ... ... ... органдардың резерві:
1) төтенше резервті;
2) шұғыл шығындарға арналған резервті;
3) облыстық бюджеттердің, республикалық маңызы бар қалалар, астана
бюджеттерінің, ... ... ... бар ... ... ... ... арналған резервті кіріктіреді.
Үкімет резервінің және жергілікті атқарушы орган ... ... ... ... түсімдері қөлемінің екі пайызынан аспауға тиіс.
Үкіметтің және жергілікті ... ... ... ақша ... ... жылына арналған республикалық немесе жергілікті бюджеттерде
бекітілген көлемдер шегінде ... ... және ... ... ... ... жылы ... кейін күшін жоятын шешімдері
бойынша жүзеге асырылады.
Резерв құрамында көзделген ақша толық көлемінде ... ... ... ... ... орган қажет болған кезде Парламентке
немесе тиісті мәслихатқа тиісті қаржы жылына арналған ... ... ... ... ... ... туралы мәслихаттың шешіміне
өзгерістер мен толықтырулар енгізу арқылы Үкімет немесе жергілікті атқарушы
орган резервтерінің ... ... ... ... ... немесе жергілікті атқарушы органның резервінен бөлінген ақша
қаржы жылы ішінде пайдаланылмаған немесе ішінара пайдаланылған
жағдайда, бюджет бағдарламасының өкімшісі бөлінген ... ... ... ... ... соңына дейін тиісті бюджетке қайтаруды
қамтамасыз етеді.
Үкіметтің және жергілікті ... ... ... ... ... ... сальдо бюджет кірістері мен шығындары арасындағы айырма ... ... ... кірістерінен асып түскен сомасы теріс
операциялық сальдо, ал бюджет ... ... ... асып ... оң операциялық сальдо болып табылады.
Ағымдағы бюджеттік бағдарламалардың жалпы көлемі бюджет кірістерінің
келемінен асып ... ... ... кредит беру бюджеттік кредиттердің және бюджеттік
кредиттерді өтеудің арасындағы айырма ... ... ... ... операциялар:
1) қаржы активтерін сатып алуды;
2) мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдерді кіріктіреді.
Қаржы активтерін сатып алу—заңи ... ... ... ... ... ... ... қағаздарын мемлекеттік меншікке сатып
алу операцияларымен байланысты бюджет ... ... ... ... ... ... ... заңи тұлғалардың, соның ішінде халықаралық ұйымдардың, ... ... ... ... мен мемлекеттік кәсіпорындардың
қатысу үлесін, ... ... ... ... кәсіпорындардың
жедел басқаруындағы немесе шаруашылық жүргізуіндегі өзге де мемлекеттік
мүлікті сату жөніндегі ... ... ... ... ... активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо ... ... алу мен ... ... ... ... ... арасындағы айырма ретінде айқындалады.
Қаржы активтерін сатып алу жөне ... ... ... сатудан
түсетін түсімдер Қазақстан Республикасының ... ... ... ... орта ... ... сәйкес жүзеге
асырылады.
Бюджет тапшылығы (профициті) таза бюджеттік кредит беруді және ... ... ... ... ... шегеріп тастағандағы
операциялық сальдоға тең. Теріс белгімен ... шама ... ... ... ... шама бюджет профициті болып табылады. Бюджет тапшылығының
жол берілетін шекті мөлшері әлеуметтік-экономикалық дамудың орта мерзімді
жоспарымен белгіленеді.
Бюджет ... ... алу және ... қаражатының бос
қалдықтары есебінен бюджет тапшылығын жабуды қамтамасыз ету. Оның көлемі
алынған қарыздар ... ... ... ... ... бойынша негізгі борышты етеу сомасынан асып түсуі ... ... ... мәні оң ... белгіленеді жөне бюджет
тапшылығының шамасына сай ... ... ... пайдалану—қарыздар
бойынша негізгі борышты өтеуге бюджет профицитін, қарыздар ... ... бос ... жұмсау. Оның көлемі қарыздар бойынша
негізгі борышты өтеу ... ... ... және бюджет қаражаты
қалдықтарының қозғалысы сомасынан асып түсуі ретінде белгіленеді.
Бюджет профицитін пайдалану мәні ... ... ... және бюджет
прфицитінің шамасына сай келеді. Қазақстан ... ... ... ... ... ... көшу ... оның бюджетінің
мазмұнына, кірістері мен шығыстарына айтарлықтай ... етіп ... ... оның шығыстарының абсолютті және относителді тез өсуі
оған тән ... ... ... Бұл ... ... және ... ... кеңеюінен, Қазақстанның ішкі және сыртқы
қауіпсіздігін өзі ... ету ... туып ... ...... қайтарылмайтын негізде салықтардан, алымдардан және
бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден ... ... ... және өзге де түсімдердің, сондай-ақ негізгі ... ... ... ... Республикасының Бюджет кодексіне" сәйкес республикалық бюджетке
-түсетін кірістер мыналар болып ... ... ... ... және ... да ... тәлемдер:
корпорациялық табыс салығы, қосылған құнға салынатын салық, ... ... ... ... ... ... орыңдалған
жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге және ... ... ... ... ... құн ... импортталатын
тауарларға акциздер, газ конденсатын қоса алғанда, шикі ... ... жер ... пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлемдері,
экспортқа шығарылатын шикі ... ... ... ... ... ... бойынша автокөлік құралдарының жүріп өткені үшін
алым, ... және ... ... ... ... ... ... үшін алынатын алым, теңіз, өзен кемелері мен
шағын көлемді ... ... әуе ... ... және жиілігі жоғары құрылғыларды, дәрілік заттарды мемлекеттік
тіркегені үшін алынатын алым, қалааралық және (немесе) халықаралық телефон
байланысын ... ... ... ... кеме ... су ... үшін ... төлем, әкелінетін және әкетілетін тауарларға
кеден баждары, отандық тауар өндірушілерді қорғау шаралары ретінде ... ... ... ... ... азаматтарының паспорттары
мен жеке куәліктерін бергені үшін мемлекеттік баж, жүргізуші куәліктерін
және
көлік ... ... ... туралы куәліктер бергені үшін алынатын
мемлекеттік баж, мемлекеттік нотариат кеңселері нотариустарының нотариаттық
іс-әрекет жасағаны үшін алынатын мемлекеттік баж және ... ... ... салықтық емес түсімдер республикалық меншіктен алынатын кірістер
(республикалық мемлекеттік ... мен ... ... таза табысы
бөлігінің түсімдері, ... ... ... ... заңи ... ... үлесіне кірістер, мүлікті жалға беруден
алынатын ... ... ... екінші деңгей банктерінің
шоттарында орналастырылған мемлекеттік сыртқы қарыздар, ... ... ... ... ... ... ... пен
әскери техниканы сатудан түсетін кірістер, республикалық меншіктен түсетін
басқа да кірістер); республикалық бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік
мекемелердің ... ... ... ... өткізуден
түсетін түсімдер және осы мекемелер ұйымдастыратын мемлекеттік сатып
алуларды өткізуден түсетін ақша ... ... ... ... ... санк-циялар, өндіріп алулар және республикалық
бюджетке түсетін басқа да салыққа жатпайтын түсімдер); 3) ... ... ... түсімдер (республикалық бюджеттен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
босалқы қорлардан, резервтерден тауарларды, материалдық активтерді сатудан
түсетін ақшалар);
4) ресми ... ... ... ... ... бар ... ... бюджеттерінен алынған ресми трансферттер,
Ұлттық қордан республикалық бюджетке алынған мақсатты трансферттер).
Республикалық бюджетке республикалық бюджеттен ... ... ... ... қаржы активтерін сатудан, Үкіметтік
қарыздарды өтеуден түскен түсімдер есепке алынады.
Қазақстан ... 2003 ... ... ... ... мен ... мына мәліметтермен сипатталады.
Республикалық бюджет кірістерінің көлемі мен құрылымы.
Түсімдердің атауы млн.теңге %
ТҮСІМДЕР 722034 100,0
1. КІРІСТЕР 649000 89,9
Салықтық түсімдер 603396 ... ... ... салығы 272632 45,2
қосылған құнға салынатын салық 222161 36,8
акциздер 6019 1,0
Салықтық емес түсімдер 39348 6,1
Капиталмен жасалған операциялардан алынатын кірістер 6256 ... ... ... ... 57630 ... ... ҚАЙТАРУ 15404 2,1
Дерек көзі: Қаржы Министрлігінің статистикалық бюллетені № 6, маусым 2004ж.
Кестеден көрініп тұрғандай, кірістердің ... ... ... ... ... түсімдердің негізгі көздері, бұрынғыдай қосылған құнға
салынатын ... пен ... ... ... болып табылады.
Республикалық бюджет кірістерінің басқа едәуір көзі—салықтық емес түсімдер
және капиталмен жасалған операциялардан алынатын ... ... — бұл ... ... ... қайтарылмайтын негізде
бөлінетін қаражаттар.
Республикалық бюджеттің шығыстары мына бағыттар бойынша жұмсалады:
1) жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтер ... ... ... және оның ... ... ету, оларға қызмет көрсету және
күзету, Парламенттің, Үкіметтің және Конституциялық кеңестің ... ... мен ... ... ... бюджетті болжау мен
республикалық бюджетті жоспарлау, салық службасы органдарының ... ... ... ... ... жүйесін ұйымдастыру,
мемлекеттік қаржылық бақылау, кеден қызметтері, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... мемлекеттік статистикалық есеп,
мемлекеттік службаның бірыңғай жүйесін ұйымдастыру, заңнамаларға ... әр ... ... мен ... ... ... ... және мемлекеттік наградалармен марапаттау және басқалары.
2) қорғаныс, қоғамдық ... ... ... ... және қамтамасыз ету, лаңгестікке және ... ... ... ... ... ... Қазақстан аумағында
қоғамдық тәртіпті қорғау және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ... және виза ... ... ... жедел іздестіру, тергеу қызметі,
азаматтық ... ... ... ... және ... құқық қорғау қызметі және басқалары.
3) құқық, сот, қылмыстық-атқару қызметі: әділет сферасындағы қызмет,
азаматтар мен ... ... ... ... ... пен құқықтық
тәртібін қамтамасыз ету, соттың сараптамалық қызметі, сот жүйесінің жұмыс
істеуі және ... ... ... білім берудің республикалық ұйымдарында дарынды балаларға
жалпы білім ... ... ... ... ... республикалық
деңгейде орта кәсіби білімі бар мамандарды даярлау, жоғары кәсіби жөне
жоғары оқу ... ... ... ... бар мамандарды даярлау,
республикалық деңгейде кадрлардың ... ... және ... даярлау,
білім берудің республикалық ұйымдарын оқулықтармен ... ... ... бар білім беру ұйымдарында ... ... ... ... ... жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсету,
ауру адамдарды шетелде емдеуді ... ... ... ... ... ... ... сақтау ұйымдары үшін қан, оның
компоненттері мен ... ... ... санитарлық-эпидемиологиялық сауаттылығын республикалық деңгейде
және мемлекеттік шекара мен ... ... ету, ... және ... сараптамасын жүргізу және басқалары.
6) әлеуметтік көмек және әлеуметтік қамсыздандыру: бюджет қаражаттары
есебінен зейнетақы ... ... ... ... ... ... зейнетақы төлемдері, мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар,
мемлекеттік арнаулы ... ... ... ... апат ... ... адамдарға әлеуметтік көмек, әскери
қызметшілерге құқық қорғау органдары қызметкерлеріне, ... ... ... ... ... құрбандарына және одан зардап
шеккендерге төлемдер, көші-қон ... ... ... ... төлемдер және басқалары.
7) мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістік:
8) ауыл, су, орман, балық шаруашылығы және ... ... ... ... ... жер ... ... сәулет, қала құрылысы және қызметі:
10) көлік және коммуникациялар:
11) ... ... ... ... ... ... патенттерді, тауар белгілерін тіркеу және қорғау,
мемлекеттік инновациялық ... ... ... және ... ... және ... қарсы реттеу, бәсекелестікті қорғау және
табиғи ... ... ... ... ... бюджеттерге, республикалық маңызы бар
қалалар, ... ... ... ... берілетін ресми трансферттер,
үкіметтік борышқа ... ... және оны ... ... кепілдіктер
бойынша міндеттемелерді орындау.
Республикалық бюджеттен сонымен бірге барлық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... етуге (кадрларды қайта
даярлауды және бұл мемлекеттік мекемелер
қызметкерлерінің біліктілігін арттыруды қоса ... ... ... мен ... ... ... қолданбалы ғылыми зерттеулерге, мемлекеттік басқарудың орталық
органдардың заңнамалық ... мен ... өзге де ... ... да ... ... шығыстарының
көлемі мен құрылымы (2009ж.)
млн.теңге %
ШЫҒЫСТАР 773893 100,0
ШЫҒЫНДАР 734809 94,9
1. Жалпы ... ... ... ... 44066 ... ... 40435 ... Қоғамдық тәртіп және кауіпсіздіқ 73822 9,6
4. Білім беру 23241 3,0
5. Денсаулық сақтау 19105 2,5
6. Әлеуметтік қамтамасыз ету және әлеуметтік көмек 202043 ... ... ... ... 10321 1,3
8. Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістік 12879 1,7
9. Отын-энергетика кешені және жер ... ... 8486 ... ... су, ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау 43040
5,6
11. Өнеркәсіп және құрылыс 1395 0,2
12. Көлік және байланыс 59663 7,7
13. Басқалар 68345 ... ... ... ... 34338 ... ... ... 93630 12,1
КРЕДИТТЕР 39085 5,0
Дерек көзі: Қаржы Министрлігінің статистикалық бюллетені № 6, ... ... ... ... және ... ... бөлімшелерін
ұстауға жұмсалатын шығындар Қазақстан Республикасы Президентінің және
Үкіметінің актілерімен ... штат саны ... мен ... ... ... ... жоспарланады.
Нарықтық қатынастарға кешу жағдайында республикалық бюджет шығыстарының
құрылымы да айтарлықтай өзгерістерге ұшырауда — ... ... ... ... ... ... ... бюджет
қаражаттары шұғыл қысқаруда. Жекешелендіру бағдарламасын жүзеге асыруға
байланысты ... ... ... ... ... ... олар ұлғаймалы ұдайы өндірісті қаржы ... ... ... мен ... ... ... ... тиіс.
Алайда нарықтық механизмдердің іс-әрекеті жағдайында да жеке салалар мен
аумақтарды, мемлекеттік ... ... ... ... бюджеттен қаржыландыру өзінің шешуші маңызын сақтап
қалуда.
Бұрынғы кезеңмен салыстырғанда шығыстардың құрылымында ... ... ... арта түсуде. Республикалық деңгейдегі
білім беруді, денсаулық сақтауды, әлеуметтік сақтандыру мен қамсыздандыру
және басқа бағдарламаларды ... ... ... ... шығындар барлық шығыстардың 60 пайызынан асып отыр. Сонымен бірге
өнімсіз мақсаттардың: басқаруға, ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге, дипломатиялық мекемелерді ұстауға,
дүниежүзілік қоғамдастыққа ... ... ... ... ... және т.с.с. жұмсалатын шығындар да өсуде. Бұл ... ... ... ... 1/3 ... ... жалпы мемлекеттік мәні бар шараларды қаржыландыруды ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
процесін реттеуде аса маңызды рөл атқарады. Сонымен бірге республикалық
бюджеттің ... ... ... ... ... төмен
түсірмейді. Тап солар биліктің жергілікті органдарының ... ... ... қаржы ресурстарымен қамтамасыз етеді,
халықтың тұрмыстық әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыруға, ... ... ... және ... дәрежесіне айтарлықтай ықпал
етеді (жергілікті бюджеттердің кірістері мен ... ... ҚР ... саясаты
III. 1 ҚР бюджет жүйесі және бюджет саясаты
Мемлекеттік органдардың өздерінің ... ... үшін ... ... ... қаржы базасы болуы тиіс. Осы мақсатпен әр елде
аймақтардың шаруашылығын,  әлеуметтік сферасын, әрбір әкімшілік – ... ... заң ... ... ... ... ұстауды
және басқа шараларды қаржыландыру үшін олардың  ақша  ... ... ... ... ... ... құрылады.
Бюджеттердің жекелеген түрлерінің кірістері мен ... ... ... ... ... реттеліп отыратын белгілі  бір қаржылық
өзара қарым - өатынастар пайда болды. Осы  элементтердің барлығы – ... ... мен ... ... оның ... ... мен  байланысының ұйымдық нысандары, ... ...... ... құрайды.
Дүниежүзінің әр түрлі елдерінде бюджет құрылысы ... ... - ... бөлінісіне, экономиканың даму деңгейіне
және нақтылы  мемлекеттің басқа ... ... ... ерекшеленеді.
Бюджет құрылысында басты орынды бюджет жүйесі  алады, ол ... және ... ... ... ... ... ... бірге бюджет процесі  мен қатынастарының жиынтығын
білдіреді. Әр түрлі елдердің бюджет жүйелері өзінің құрылымы, ... ... саны ... ... ... ... ... олардың
аумақтық құрылысы мен аумақтық бөлінісіне байланысты болады.
Бюджет жүйесінің құрамы елдің ұлттық – мемлекеттік құрылымын анықталды.
Мемлекеттің федеративтік және ... ... ... ... ... ... ... үш буыннан тұрады:
Мемлекеттік бюджет немесе федералдық бюджет немесе орталық ... ... ... (АҚШ – та ... ГФР –да ... ... Канада – провинциялардың, Ресейде – федерация
субьектілерінің бюджеттері);
   Жергілікті бюджеттер.
Унитарлық(біркелкі) мемлекеттерде екі ... ... ... қолданылады:
орталық (республикалық) бюджет және толып жатқан жергілікті бюджеттер. Екі
жағдайда да бюджеттердің оқшаулану мен ... ... ... ... ... әдеттегідейц, әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... ... ... қатынасы
бойынша белгілі бір реттеуші рөл орталық бюджетте сақталады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... өйткені Қазақстан – федералдық емес, басқарудың
Президенттік ... және ... ... бар ... мемлекет.
Қазақстан Республикасының жиынтығында мемлекеттік бюджетті құрайтын
бекітілген, атқарылатын және дербес болып табылатын мынадай бюджеттер жұмыс
істейді (4 ... ... ... ... ... ... бар қаланың, астананың бюджеті;
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджеті.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... әзірленуі, бекітілуі және атқарылуы мүмкін.
Мемлекеттік (республикалық) және жергілікті (муниципалдық) бюджеттер
кез – ... ... ... Қазақстан Республикасы қаржы
жүйесінің орталық буыны болып табылады. ...... ... және оның ... негізі.   Бюджеттің көмегімен тиісті 
мемлекеттік және ... ... ақша ... ... ... олардың жалпы маңызды міндеттерін орындауды ... ... ... пен ... өзін - өзі ... ... ... ... ... негізін жасайды. Бюджеттерде
мемлекеттің қаржы ресурстарының шоғырландыру мемлекеттің ... ... ... ... үшін ... ... мемлекеттік бюджетінің басты бөлігі
республикалық бюджетте ... ... -  бұл ... және басқа да түсімдер есебінен
қалыптастырылатын және орталық мемлекеттік органдардың, оларға ведомствалық
бағынышты мемлекеттік ... ... мен ... ... ... және мемлкеттік саясаттың жалпыреспубликалық бағыттарын
жүзеге асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры.
Жергілікті ... ...... ... ... ... бюджет, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеті,
аудандардың (облыстың маңызы бар қаланың) бюджеті.
Бюджет ... ... ... және ... және ... ... есебінен қалыптастырылатын және облыстық деңгейдегі ... ... ... ... бар қаланың, астананың,
оларға ведомствалық бағынышты мемлекеттік мекемелердің міндеттері ... ... ... ... және ... әкімшілік – аумақтық
бірлікте мемлекеттік саясаты іске ... ... ... ... облыс бюджеті, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеті ... ... ... ... және ... да ... ... және ауданның (облыстық маңызы бар қаланың)
жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... ... міндеттері мен функцияларын қаржымен  қамтамасыз
етуге және тиісті аудандағы (облыстық ... бар ... ... іске ... арналған орталықтандырылған ақша қоры аудан (облыстық
маңызы бар қала) бюджетті болып табылады.
Тиісті қаржы жылына республикалық ... ... ... ... бюджеттер маслихаттардың шешімдерін бекітіледі.
Төтенше мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... жағдайларында енгізіледі.
Төтенше мемлекеттік бюджетті бюджеттік жоспарлау жөніндегі ... ... ... және ол ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен
бектіледі.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... жағдайын енгізу және оның күшін жою туралы Президенттің ... ... ... ... және оның ... ... ... табылады.
Бюджеттің бірлігі қағидатыбюджет жүйесін ұйымдық – ... ... ... ... ... КСРО – ның бюджет
жүйесінде ... ... ... ... ... биліктің жергілікті
органдарының дербестік ... және ... ... ... ... құқықтардың берілумен байланысты бұл қағидат біршама әлсіреді.
Бюджет жүйесінің бірлігі бірің,ай  ... ... ... ... және ең алдымен Қазақстан Республикасы егеменді  мемлекетінің
жалпы экономикалықжәне саяси негізін ... ... Ол ... ... ... ... ... деңгейдегі бюджеттердің өзара іс –
қимылына, төменгі деңгей бюджеттерінің теңгерімділігі үшін ... ... ... – ақ ... қайта бөлудің мақсатты және аумақтық бюджет
қорларын жасауға да негізделген.
Бюджеттердің бірлігі біріңғай бюджет заңнамасын ... ... ... бекіткен біріңғай бюджеттік сыныптамасын, бюджет процесін
жүзеге асырудың бюджет рәсімдерін пайдаланумен ... ... ... бірлігі салық саясатын қоса біріңғай әлеуметтік – экономикалық
саясат арқылы іске асырылады.
Алайда бюджеттернің бірлігі бюджет ... ... ... қағидаты
болып отырған оның жеке буындарының дербестігін жоққа ... ... ... ... ... ... ... тұрақты бөлуді белгілейді  және оларды жұмсаудың бағыттарын
анықтайды.
Бюджеттің ... ... ... ... ... оның ... барлық түсімдерінің және жасайтын
шығыстарының, Қазақстан ... ... және ... ... барлық түсімдердің толық тізбесінің бюджеттерде  және толық
көрсетілумен қамтамасыз етіледі. Сөйтіп, ол мемлекеттік  билік пен  басқару
органдарының ... ... мен ... ... ... ... қажеттігін қамтып көрсетеді. Осыған байланысты
барлық ақша түсімдерін, сондай -+ ақ ... ... ... ... бағыттарын айқындау қажет.
Реалистік қағидаты –параметрлердің экономиканың ағымдағы жай –күйінің
көрсеткіштеріне, сондай – ақ ... және ... ... ... – экономикалық  дамуының бағыттарына сәйкестігі. Бюджеттің
реалистігіне ішкі және сыртқы ... ... ... ... Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдауына сәйкес  ... ... ... ... ... ... аумақтарды дамытудың экономикалық және ... ... ... ... арқылы қол жеткізіледі.
Дүниежүзілік практика бюджет ... ... ... ... ұзақ ... ... ... – ақ оларды нақтылы жағдайлардың
өзгеруіне  байланысты  қаржы жылы ішінде түзетуді ... ... ең ... жеке ... ... ... және жалпы тиімті
деңгейдің бюджет жобасын ... ... қол ... қағидаты – бюджет заңнамасы саласындағы нормативтік
құқықтық актіледі, бекітілген ... және ... ... ... мемлекеттің фискалдық саясатына  қатысты басқа ақпаратты 
міндетті түрде жариялау, бюджет процесінің ашықтығы, мемлекеттік ... ... ... ... ... басқару органдарының бюджет
қатынастары сферасында бұрын қабылдаған шешімдерінің сақталуы.
Тиімділік пен ... ... ... бюджеттік бағдарламалардың
паспорты қарастырған нәтижеге жету үшін қажетті бюджет қаражаттарының
оңтайлы ... ... ... ... бір ... жетудің
қажеттігіне қарай бюджеттерді әзірлеу және ... ... ... процесті республиканың немесе аймақтың
әлеуметтік – экономикалық дамуының басты бағыттарына сәйкес жүзеге асыру.
Жауапкершілік қағидаты ... ... ... ... ... үшін ... тарту.
Бюджеттердің жариялылығы қағидаты  бекітілген бюджеттер мен алдағы
қаржы жылына арналған бюджет туралы заң мен ... ... ... ... ... жариялануы арқылы қамтамасыз етіледі.
Бюджет жүйесі  реттеуші  кіріс көздерін пайдалану, мақсатты ... ... ... ... ... ішінара қайта  бөлу арқылы жүзеге
асырылатын  барлық деңгейлер бюджеттерінің өзара іс – қимылына негізделген.
Кірістер мен ... ...... ... мен ... сыныптама сыныптау обьектілеріне топтастыру кодтарын  ... ... ... және ... ... бойынша
бюджеттің түсімдері мен шығыстарын топтастыру болып табылады. ... ... ... шығыстарының функциялық  ... ... ... ... ... ... ... бюджет жүйесінің барлық деңгейлері бюджеттерінің
көрсеткіштерінің ... ... ... түсімдерінің сыныптамасыбюджет заңнамасына  негізделген барлық
деңгейлер бюджеттерінің түсімдерін белгілі бір сыныптамалар ... ... ... ... түсімдері  сыныптамасының топтамасы 
санаттан, сыныптан, ішкі сыныптан және ... ... ... ... ... бойынша топтастыру болып табылады.
Сыныптар мен ішкі сыныптар түсімдерді олардың көздері мен ... ... ... бюджетке төленетін төлем немесе түсім түрін
айқындайды.
Бюджет ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, ол ... ... ... ... ... ... асырылуын қамтып
көрсететін функциялық және ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Бюджет шығыстарын функциялық ... ... ... ... функциялық кіші топтар, бюджеттік бағдарламалардың
әкімшілері, бюджеттік бағдарламалар және ішкі бағдарламалар.
Функциялық топ – ... ... мен ... ... ... ... біріктіру. Функциялық ішкі топ – функциялық топ ішінде
бюджет қаражаттарын жұмсаудың бағыттарын нақтылайды.
Бюджет ... ... ... ... ... функциялық топтар мен бюджеттік ... ( ... ... арқылы жасалатын бюджет шығыстарының
ведомствалық сыныптамасы қалыптастырылуы мүмкін.
Мемлекеттік басқарудың функциялары мен мен ... ... ... ... ... шығыстары бюджеттік бағдарлама деп аталады. 
Оның мақсаты бюджеттік бағдарламаны ... ... ... қол ... ... бір түпкілікті  нәтиже болып табылады.
Экономикалық нәтижелерге  қарай бюджеттік бағдарламалар ... ... ... ... ... бар немесе
дамудың бюджеттік бағдарламаларына  жатпайтын біржолғы шаралар ... ... ... ... ... басқарудың функциялары
мен мемлекет міндеттемелерінің орындалуын қамтамасыз етуге бағытталады;
Белгілі бір функциялар  атқаратын мемлекеттік басқару  деңгейіне қарай
бюджеттік бағдарламалар ... ... ... ... ... ... бағдарламаларға  бөлінеді.
Бюджетаралық реттеу-  теңгермелік  теңгерімділік мақсаттарында жоғарғы
бюджет ... бір ... ... бюджетке беруден тұратын және
керісінше, ақша қаражаттарын бөлудің жүйесі. Реттеу механизміне бюджеттік
субвенциялар, ... ... ... кіріс көздері жатады.
Бюджеттік алынымдар– ... ... ... ... ... бекітілген сомалар шегінде төменгі бюджеттердің
жоғарғы бюджеттерге беретін ресми трансферті.
Субвенциялар – ... ... ... бюджеттерден заңнамалық
актілермен және  және маслихаттардың шешімдерімен бекітілген сомалар
шегінде  алатын ... ... ... ... ... берілген және реттеуші болып
бөлінеді.
Бекітіліп ... ... - бұл ... ... ішінара белгілі бір
бюджетке берілетін бюджет қаражаттары.
Реттеуші кірістер –жоғарғы бюджеттен төменгі ... ... ... ... ... және ... ... тізбесі бюджет заңнамасында 
белгіленеді.
Егер биліктің әрбір деңгейінде жиынтық бюджеттердегі түсімдердің 
көлемі жалпы алғанда олардың ... ... ... үшін жеткілікті
болса бюджет жүйесі сатыластығы жағынан баланстандырылған  деп ... ...... ... ... жеке аймақтары  мен
аумақтарының бюджеттеріндегі кірістер мен ... ... ... ... жету – ... І – ... ал
деңгейлес теңгерімділікке жету – теңгестірудің ІІ – кезеңі, ол ... ... мен ... ... ... ... 2  Мемлекеттік  бюджет кірістерінің көлемі мен құрылымы.
 
Мемлекеттің  орталықтандырылған ақша ... ... ... және  пайдаланумен  байланысты болып келетін бюджеттің жұмыс
жасауы рекше экономикалық нысандар бюджеттің кірістері мен шығыстары ... ... Олар ... ... жеке ... ... екеуі де бюджеттің өзі сияқты обьективті  және ... ... ... ... кірістер мемлекетті қажетті ақша 
қаражаттарымен  қамтамасыз етеді,шығыстар  орталықтандырылған  ресурстарды
жалпымемлекеттік ... ... ... Бюджеттің түсімдері
кірістер, бюджеттік кредиттерді өтеу, мемлекеттің  қаржы активтерін ... ... ... – ақ мемлекеттік қарыздар, ал оның шығыстары
шығындар, бюджеттік кредиттер, қаржы активтерін сатып алу, ... ... ... өтеу ... ... кодексіне сәйкес бюджеттің құрылымы мына бөлімдерден тұрады:
1) Кірістер;
Салықтық түсімдер;
Салықтық емес түсімдер;
Негізгі ... ... ... ... ... ... сальдо;
4)таза бюджеттік кредит беру;
Бюджеттік кредиттер;
Бюджеттік кредиттерді өтеу;
5) қаржы активтермен жасалатын операциялар бойынша  сальдо;
Қаржы активтерін сатып алу;
Мемлекеттің қаржы ... ... ... түсімдер;
6) бюджет тапшылығы (профициті);
7) бюджет тапшылығын  қаржыландыру (профицитін пайдалану);
Қарыздар ... ... ... ... ... ... және ... атқарылуы туралы есептерді  түзу
осы көрсетілген құрылым  бойынша жүзеге асырылады.
Бюджеттің кірістері салықтық және ... ... ... ... ... ... ... міндетті төлемдері, ресми трансферттер,
мемлекетке өтеусіз негізде берілетін, қайтарылатын сипатта болмайтын және
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... есептелуге
тиісті ақшалар болып табылады. Салықтық емес ...... ... ... төлемдер, сондай  - ақ ресми   трасферттерден
басқа, бюджетке өтеусіз негізде берілетін ақша.  Негізгі  капиталды ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
мүлікті, мемлекеттік материалдық резервтен ... ... жер ... жеке ... ... немесе оларды тұрақты
немесе уақытша жер пайдалануға беруден, мемлекетке  тиесілі ... ... ... ... ... ... Ресми  трансферттердің
түсімдері – бұл бюджеттің бір деңгейінен екіншісіне Ұлттық қордан бюджетке
түсетін трансферттердің түсімдері.
Мақсатты ресми трансферттерді қоспағанда, ... ... ... ... ... негізде бөлінетін бюджет
қаражаттары. Шығындардың қатаң мақсатты арналымы болады.
Бюджет ... ... ... ... мемлекеттік мекемелердің қызметін қамтамасыз ететін шығындар;
2)      тұрақты сипаты жоқ іс – ... ... мен ... ... ... тапсырысқа арналған шығындар – мемлекеттік саясатты
іске асыру мақсатында (мемлекеттік ... ... ... ... ... ... көрсетілетін қызметтерге)
мемлекеттік органдардың ақы төлеуі;
4)     Жеке тұлғаларға  аөшалай төлемдер – қызметкекерлерге еңбегі үшін
ақшалай ... ... ... ... ... ... жеке ... ақша  нысанындағы  төлемдерден
байланысты  шығындар.
5)     Заңі тұлғаларға ...... ... ... бірлестіктер болып табылмайтын заңи тұлғаларды өтеусіз және 
қайтарусыз  негізде ... ... ...... бір ... екіншісіне, сондай
–ақ  Ұлттық қорға  трансферттер  төлеу және ... ... ... ... өзге де ... ... субсидиялар нақты саланы немес қызмет аясын әлеуметтік
–экономикалық дамыту міндеттерін іске асырудың ... ... ... ... ... ғана ... республикасының  заңнамалық
актілерінде көзделеген жағдайларда берілуі мүмкін. Заңи тұлғаларға субсидия
берудің басым бағыттары орта ... ... ... айқындалады.
Республикалық және жергілікті бюджеттерді болжауға болмағандықтан
жоспарланбаған және ... ... ... ... ... болмайтын
қаржыландыруды талап ететін шығындарды қаржыландыру үшін республикалық және
жергілікті бюджеттердің құрамында Үкімет пен ... ... ... ... ... атқарушы орандардың резерві:
1)     төтенше  резервті;
2)     шұғыл шығындарға арналған резервті;
3)     облыстық бюджеттердің, республикалық маңызы бар қалалар, ... ... ... ... бар ... ... ... жабуға арналған резервті кіріктіреді.
Үкімет резервінің және жергілікті атқарушы ... ... бөлу ... ... ... ... екі пайызынан аспауға тиіс.
Бюджет тапшылығы (профициті)таза бюджеттік кредит  беруді және  қаржы 
активтерімен ... ... ... сальдоны шегеріп тастағандағы 
операциялық сальдоға тең.
Теріс белгімен алынған шама бюджет тапшылығы, оң белгімен алынған шама
бюджет профициті болып ... ... жол ... ... ... әлеуметтік –
экономикалық дамудың орта мерзімді жоспарымен ... ...... ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден алынатын 
түсімдердің, салыққа жатпайтын және өзге түсімдердің, сондай – ақ ... ... ... кірістердің көлемі.
Бюджеттің шығыстары- бұл бекітілген бюджет шегінде қайтарылмайтын
негізде бөлінетін қаражаттар.
Республикалық ... ... мына ... ... ... ... сипаттағы мемлекеттік қызметтер көрсету:Қазақстан Республикасы
Президентін және оның отбасын қамтамасыз ету, ... ... ... және
күзету, Парламенттің Үкіметтің және Конституциялық кеңестің жұмыс істеуі,
сайлаулар мен референдумдар  ... ... ... ... ... ... ... салық службасы органдарының қызметі,
республикалық меншікті басқару, мемлекеттің біріңғай жүйесін  ұйымдастыру,
мемлекеттік ... ... ... қызметтері, мемлекеттің сыртқы саяси
қызметі, іргелі ғылыми зерттеулер жүргізу мемлекеттік статистикалық есеп,
мемлекеттік службаның ... ... ... ... ... әр ... салалары мен қызмет сферасында мемлекеттік сыйлықтар
беру және мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... мемлекеттің қорғанысын
ұйымдастыру және қамтамасыз ету, ... және және ... ... басқадай көріністеріне қарсы күрес, Қазақстан ... ... ... және ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету,
паспорт және виза жұмысын ... ... ... ... тергеу қызметі,
азаматтық қорғаныс жүйесін ... ... және ... ... қызметі және басқалары.
3) Құқық, сот, қылмыстық – атқару ... ... ... мен мемлекеттің мүдделерін ұқықтық қорғау, заңдылық пен құқықтық
тәртібін қамтамасыз ету, соттың сараптамалық қызметі, сот жүйесінің ... және ... ... ... ... ... ... дарынды балаларға
жалпы білім беру, республикалық мектеп олимпиадаларын өткізу, республикалық
деңгейде орта кәсіби білімі бар ... ... ... ... ... оқу ... ... кәсіби білімі бар мамандарды ... ... ... біліктілігін арттыру және қайта даярлау,
білім берудің республикалық маңызы ұйымдарын ... ... ... ... бар ... беру ұйымдарында балаларды оңалту және
басқалары.
5) денсаулық сақтау:жоғары мамандандырылған медециналық көмек көрсету,
ауру ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет, республикалық денсаулық сақтау ұйымдары үшін қан, оның
компоненттері мен ... ... ...... санитарлық – эпидемиологиялық сауаттылығын республикалық деңгейде
және мемлекеттік шекара мен көлікте қамтамасыз ету, сот –медецина және ... ... ... жүргізу және басқалары.
6) әлеуметтік көмек және әлеуметтік қамсыздандыру:бюджет ... ... ... ... ... ... бар ... зейнетақы төлемдері, мемлекеттік әлеуметтік
жәрдемақылар, арнаулы ... ... ... ... ... апат аумақтарында тұратын адамдарға әлеуметтік
көмек, әскери қызметшілерге құқық қорғау органдары қызметкерлеріне, ... ... ... ... ... құрбандарына және одан зардап
шеккендерге төлемдер, көші – қон іс – шаралары, ... ... ... төлемдер және басқалары.
7) мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістік:
8)  ауыл, су, орман, балық шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау, ... ... жер ... пайдалану, сәулет, қала құрылысы және
қызметі:
10)көлік және коммуникациялар:
11) ... ... ... ... ... ... ... тауар белгілерін тіркеу және қорғау,
мемлекеттік инновациялық ... ... ... және ... ... және ... қарсы реттеу, бәсекелестікті қорғау және
табиғи монополияларды реттеу.
12) басқада бағыттыр: облыстық бюджеттерге, республикалық маңызы бар
қалалар, ... ... ... қорға берілетін ресми трансферттер,
үкіметтік ... ... ... және оны ... ... кепілдіктер
бойынша міндеттемелерді орындау.
Республикалық бюджеттен сонымен бірге  барлық мемлекеттік органдардың
және басқа мемлекеттік мекемелердің қызметін ... ... ... ... және бұл ... ... ... арттыруды қоса алғанда), бюджеттік инвестициялық жобалар мен
бағдарламаларға, халықаралық ынтымақтастыққа, ... –ақ ... ... ... ... ... ... заңнамалық
актілері мен көзделген өзге де ... ... ... ... ... ... және олардың аумақтық бөлімшелерін
ұстауға ... ... ... ... Президентінің және
Үкіметтің актілерімен бекітілген штат саны ... мен ... ... ... ... ... қатынастарға көшу жағдайында республикалық бюджет шығыстарының
құрылымы да айтарлықтай өзгерістерге ұшырауда – ұлттық шаруашылықтың, ... ... ... ... ... бюджет
қаражаттары шұғыл қысқаруда. Жекешелендіру бағдарламасын жүзеге асыруға
байланысты мемлекеттік кәсіпорындардың едәуір бөлігі акционерлік ... олар ... ... ... қаржы рыногында жұмылдырылған
меншікті қаражаттар мен ресурстар есебінен жүзеге асыру тиіс.
Алайда нарықтық механизмдердің іс - әрекеті жағдайында да жеке ... ... ... ... бағдарламаларды, экономиканың
мемлекеттік секторын бюджеттен қаржыландыру өзінің ... ... ... ... ... бюджет жүйесінің барлық дербес буындары жалпы
мемлекеттік ... ... үшін ... ... ... ... ... ықпал етеді, нарықтық инфроқұрылымды дамыту
және азаматтардың әлеуметтік ... ... үшін ... табысты
қайта бөлудің белсенді құралы болуы тиіс.Сонымен қатар бюджет рәсімін,
барлық деңгейлердегі бюджеттер ... ... – ақ ... ... ... субьектілер арасындағы қаржылық өзара қарым
қатынастарды одан әрі демократияландыру мен жетілдіру ... ... Жаңа ... саясатының мәні
Президент Нұрсұлтан Назарбаев өзінің биылғы “Қазақстан халқының әл-
ауқатын арттыру – ... ... ... ... атты Жолдауында
салық жүйесін елдің жаңа даму сатысына сәйкестендіру ... ... бере ... ... байланысты экономиканың жаңғыруы мен
әртараптандырылуына мүмкіндік беретін жаңа Салық кодексін және ... ... ... жасайтын, сонымен қатар, соңғы ... ... ... жоспарлаудың жаңа ... ... ... ... ... ... тапсырма берген болатын.
Ел экономикасының жоғары деңгейде дамуына, халықтың ... ... ішкі ... ... байланысты осындай жаңа
тұрпатты заңдардың қажеттілігі заңды құбылыс. Жаңа Бюджет ... ... және ... ... ... қол жеткізеді. Сонымен ... жаңа ... ... ... ... және ... ... негізгі тәртібін,
қағидаттары мен жұмыс істеу тетіктерін жасайды. Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорын қолдану мен ... ... да осы ... ... ... рет ... ... яғни орта мерзімге арналған бюджет
осы ... ... ... отыр.
Жаңа Бюджет кодексінің негізгі мақсаты – мемлекеттік жоспарлаудың жаңа
жүйесін ... ал ол ... ... кеңінен қолданылатын “орта ... ... ... ... ... ... ... үлгісінен
тамыр тартқан. Жалпы айтқанда, соңғы нәтижеге бағдарланған бюджеттеу
бюджеттік үдерістің: жоспарлау, қарастыру, ... ... ... ... ... сияқты барлық сатысын қамтиды. Сонымен қатар, ол бюджет
қаражатын әлеуметтік-экономикалық саясаттың басымдықтарына ... ... бар ... ... ... Осыған байланысты бюджет
шығындарын мемлекеттік саясаттың басымдықтарымен байланыстыру да негізгі
міндет болып отыр. Бұл ... ... ... шығынның түрлеріне
қарай емес, түрлі бюджеттік бағдарламалар жасалған стратегиялық мақсаттарға
қарап бөлу. Оларды іске асыру барысында ... ... ... ... және соңғы нәтижелері, бюджеттік бағдарламалардың әкімгерлері алға
қойған мақсаттардың орындалғанын көрсететін критерийлер ... ... ... ... ... де, оның ... жасалған үш жылдық
бюджетті де Парламент қабылдап, Президент қол ... ... үш ... ... көшу ... ... енді осы
мәселені талқылап көрелік. Жоғарыда айтқанымыздай, үш жылдық бюджетке ... ... ... бағдарланған мемлекеттік жоспарлау жүйесін
енгізуге байланысты ... ... Бұл ... ...... оны орындау және орындалуын бақылаудың сапасы сияқты үш ... ... ... үш ... бюджет орта мерзімдік жоспарлауға
жатады. Егер экономикамыз осылай тұрақты ... ... ... ... ... ... өсіп ... ұзақ мерзімдік,
айталық бес немесе жеті жылдық бюджеттік жоспарлауға да көшуіміз мүмкін.
Өйткені, ... ... ... ... ... үшін
осындай ұзақ мерзімдік жоспар керек. ... ... ... ... мен олардың істеріндегі нақты және соңғы нәтижелерін
байланыстыратын ... ... мен ... жұмыстары “жылжымалы” сызбамен
жыл сайын жасалатын болады.
Үш ... ... ... мәселелердің бірі деп бюджеттік
бағдарламалар ... ... ... атқару бойынша
ұсынылатын өздерінің тендерлерін желтоқсан айының басынан өткізетінін ... Бұл ... ... ... ... ... барысында мемлекеттік
қаражатты икемді әрі тиімді жұмсауға мүмкіндік ... ... ... ... бюджеттің арқасында мемлекет бұрынғыға қарағанда теңгерімдірек
экономикалық және ... ... ... ... ... өзі елдің
экономикасының дами ... мен ... ... әл-ауқатының жақсара
түсуіне мүмкіндік береді.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... үш ... бюджеттің
шығындары төмендегі бағдарлар бойынша қарастырылған:
– әлеуметтік сала мен адам капиталын инвестицияландыруды дамытуға;
– елдің индустриялық-инновациялық дамуын қамтамасыз ... ... елді ... қамтамасыз ету қауіпсіздігін сақтау үшін ауыл
шаруашылығы саласының дамуына жағдай жасауға, және осы саланы жүйелі ... ... ... ... ... ішінде мемлекеттік
органдар дамуының стратегиялық жоспарларында ... ... ... іске ... ... ... ... сәйкес 2009-2011 жылдары халықтың
әл-ауқатын арттыра түсу үшін төмендегі әлеуметтік қолдаулар іске асырылатын
болады:
– бюджет саласы қызметкерлерінің еңбекақысы, зейнетақы мен ... ... ... 2009 жылы – 25, 2010 жылы – 25 және 2011 ... пайызға ұлғайтылады;
– ең төменгі өмір сүру көлемі 2009 жылы – 12, 2010 ... 2011 жылы ... ... ... Бұл ... ... 2011 жылы 34,4 пайызға
ұлғайтуға жеткізеді;
– баланы бір ... ... ... үшін берілетін жәрдемақы 8129 теңгеден
12563 теңгеге дейін артады, бұл 2007 жылмен салыстырғанда 2,5 есе көп деген
сөз;
– төрт және одан да көп ... ... ... үшін ... жәрдемақы 2009 жылы – 38190, 2010 жылы–68750 және 2011 жылы
73900 теңгеге дейін ... ... және ... орта ... беру ісін ... көздеген
“100 мектеп пен 100 аурухана” бағдарламасының ... ... және ... ... ... ... ... болады.
Жергілікті бюджеттерге тұрмысы төмен отбасылардың 18 жасқа ... ... мен ... әлеуметтік өтемақылар, білім беру,
денсаулық сақтау салаларының іске ... ... ... және ... ... ... ... жергілікті маңызы бар жолдарды
күрделі жөндеудан өткізу, сумен қамтамасыз ететін нысандарды қаржыландыру,
т.б. үшін мақсатты ... ... ... ... ауылды
жерлерге білім беру мен денсаулық сақтау салалары ... жас ... үшін Ауыл ... ... ... ... ... және ынталандыру үшін шығындар қарастырып отыр. Соның ішінде:
– ауылды жерлерге келген әлеуметтік ... жас ... ... АЕК ... көтермеақы төленеді;
–  осындай қызметкерлерге 2010 жылдан бастап өсімі нөлдік ставкамен
бюджеттік несиелер беріледі;
Мәдениет пен ақпараттық кеңістік саласында да үш ... ... ... ... ... ... Тілдерді дамыту мемлекеттік
бағдарламасының шараларына, ... ... ... ... холдингінің
жарғылық капиталын толықтыру арқылы телехабарлар жүйесін ұлғайтуға және
сандық телерадионы ... ... ... ... ... етуге,
соның ішінде “Қазақфильм” ҰК жарғылық капиталын көбейтуге, “Мәдени мұра”
бағдарламасының шеңберінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар қарастырылды.
Қазақстандықтардың денсаулығының сақталу ісі туризм мен спортты дамыта
түсуге де байланысты. Осы мақсатпен аталмыш саланың аса ірі ... ... бөлу ... отыр. Соның ішінде 2011 жылғы Азия ойындарын
Қазақстанда өткізуге және ... ... ... инфрақұрылымын
дамытуға шығындар бөлінді.
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын іске асыру шеңберінде үш
жылдық ... ... ... қолдау шығындары да қарастырылған.
Сондай-ақ арнайы экономикалық аймақтар мен ... ... ... “Хоргос” халықаралық орталығы, ... ... ... және осы заманғы басқару технологиясын
енгізуге қаражаттар бөлінген. 2009-2010 жылдардағы ... ... іске ... үшін ... ... ... құру шараларына да
қаражаттар  қарастырылған.
Президент Н.Назарбаевтың “Қазақстан ... ... ... туралы” атты Жарлығына сәйкес “Қазақстанның 30
корпоративті ... ... әлі де ... Атап ... ... ЖЭС, ... магистральді газ құбыры, Атырау
облысындағы бірлескен бірінші газхимиялық ... ... ... атом
электр стансасы, Өзен-Түркіменстан ... жолы ... ... ... Батыс Еуропа-Батыс Қытай тасжолы дәлізі, т.б. құрылысын
салуды қамтамасыз етеді.
Сонымен ... үш ... ... ... ... арналған
Мемлекеттік тұрғын-үй құрылысы бағдарламасын, көлік инфрақұрылымын одан әрі
дамыту шығындары, т.б. қарастырылған.
Жалпы айтқанда, үш ... ... ... ... ... ... ... бюджет параметрлерінің болжамы алдағы жоспарлау
мерзімі үшін ... ... ... және ол кезектегі қаржылық жылда,
айталық 2010, 2011 ... ... жаңа ... халықтың
қажеттілігіне сәйкес өзгеріп отырады. Әрине, бұған ... ... ... ... бағдарламалардың орындалу
қарқынының, т.б. ... ... ... ... ... ҚР сыртқы қарыздарының мемлекеттік бюджетке әсері. Бюджеттен
тыс қорлар
ІІІ.1 Қазақстан Республикасының сыртқы қарызының қазіргі жағдайын
талдау
Сыртқы ... ... ... ішкі ... пен орта ... ... стратегия шараларын жүзеге асыру
2003-2007 жылдары ең маңызды макроэкономикалық көрсеткіштердің оң ... ... ЖІӨ ... 2007 ... 01 қаңтарында жедел деректер бойынша
ағымдағы бағалармен 9 738,8 ... ... ... ... ... 2006 ... ... салыстырғанда 10,6% болды. ЖІӨ 2006 жылдың 01 қаңтарымен
салыстырғанда нақты көрсеткішпен 80,6% ... жəне ... ... ... ЖІӨ екі ... міндетіне 2008 жылдың өзінде-ақ қол
жеткізуге болады.
1990-жылдардың басында ... ... ... ... ... ... ... мен тұрақты ... ... ... үшін ... ... ... ... болмауымен сипатталады. Бұл несие капиталының ішкі ... ... ... ... алуды тарту қажеттілігі мен ҚР-ның
мемлекеттік қарызының түзілуіне себепші болды.
Республиканың жалпы сыртқы қарызының (ЖСҚ) өсуі тез ... ... жəне 2007 ... ... ... ... тоқсан ішінде 10,1 млрд.
долл. ұлғая отырып, 92 млрд. АҚШ долл. (бұдан əрі – ... ... ... ЖСҚ ... ... экономикасының секторлары бойынша
бөлініп көрсетілген. 1-суретте көрсетілгендей, ағымдағы жылдың екінші
тоқсанында «Басқа ... ... ... ... «Банктер»
секторының (екінші деңгейдегі банктер жəне «Қазақстан Даму ... ... ... ... алғанда асып түсуі болды». Егер «Мемлекеттік
басқару» секторы бойынша (ҚР ... 2005 ... ... бері ... ... 1,5 млрд. долл. жуық болса, онда «Ақша-кредиттік реттеу
органдары» секторы бойынша (ҚР Ұлттық ... 3,1 ... ... ... өсу
болды.
Ескертпе–ҚР-ның Ұлттық Банкінің деректері бойынша автор әзірлеген
1- сурет – ҚР-ның секторлар бойынша жалпы сыртқы
қарызының серпіні, млн.долл.
Бұл ... ... ... талдау елдің экономика секторлары бойынша
ғана емес, сонымен қатар ... жəне ... ... ... ... ... ... қарызға талдау (ҚР Үкіметінің, Ұлттық Банктің ... ... ... ... бар кредиттері бойынша
сыртқы берешегінен тұратын) жəне мемлекет кепілдік бермеген сыртқы қарызға
талдау жасалған (1-кесте).
1-кесте – ... ... ... ... ... ... серпіні
(млн.
АҚШ долл.)
|Көрсеткіштері |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |1 тоқ. |2 тоқ. |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2007 ... және |3 622,6 |3 132,9 |2 175,0 |3 124,6 |4 122,9 |5 098,3 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |15,8 |9,6 |5,0 |4,2 |5,0 |5,5 ... | | | | | | ... %-бен | | | | | | ... ... |19297,6 |29580,3 |41253,5 |70898,1 |77812,5 |86977,1 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |84,2 |90,4 |95,0 |95,8 |95,0 |94,5 ... | | | | | | ... %-бен | | | | | | ... |22920,2 |32 713,2|43 428,5|74 022,7|81 935,4|92 ... ... ... деректері бойынша автор әзірлеген |
Кепілдік берілмеген қарыз ... ... ... ең ... мен ... ... өндіру, қайта өңдеу мен тасымалдау жөніндегі ірі
жобаларды қаржыландыру себепші ... ... ... ... ... ... сурет – ҚР-ның жалпы сыртқы қарызының құрылымы
3-суретте заемшылар салалары бойынша есепті ... ... ... ... ... банк ... жекелеген түрлерін
жүзеге асыратын ұйымдардың айтарлықтай қарыз алуының, ... ҚРҰБ ... ... ... ... ... ... болуын
жалғастыруда. Шетелдік инвесторлардың Қарашығанақ ... ... орны ... жəне ... ... жəне табиғи газ
өндіру» саласына жатқызылған басқа кəсіпорындардың негізгі ... ... бұл ... ... ... 2006 ... 8,9
млрд. долл. салыстырғанда 2007 жылдың маусымының ... 8,2 ... ... ... ... ... ... басқару» саласына жатқызылды.
Ескертпе–ҚР-ның Ұлттық Банкінің
деректері бойынша автор әзірлеген
3- сурет – ... ... ... ... сыртқы қарыз, 01.01. 2007 ж
Сырттан қарыз алу көлемінің өсуі нəтижесінде оған қызмет ... ... ... ... ... жəне ... ... шотында көрсетілетін өзге де ілеспе төлемдер бөлігіндегі ... ... ... тек ұзақ ... ... бөлігіндегі ғана қызмет
көрсету көрсетілген.
2-кесте – 2003-2007 жылдардағы ҚР-ның ұзақ мерзімді ... ... ... мен ... ... |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |1 тоқ. |2 тоқ. |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2007 ... ... ... |4539,6 |7246,1 |9355,5 |9297,5 |2709,7 |5476,3 ... және ... | | | | | | ... | | | | | | ... және |280,1 |680,2 |1 088,1 |197,9 |125,2 |394,0 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... кепілдік |4 259,5 |6 565,9 |8 267,4 |9 099,6 |2 584,5 |5 082,3 ... ... | | | | | | ... ... ... |719,1 |939,2 |1 698,3 |3 639,0 |1 183,2 |1 286,7 ... және | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... және |186,8 |188,2 |170,6 |91,8 |16,2 |20,3 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |532,3 |751,0 |1 527,7 |3 547,2 |1 167,0 |1 266,4 ... ... | | | | | | ... |5 258,7 |8 185,3 |11 053,8|12 936,5|3 892,9 |6 763,0 ... ... Банкінің деректері бойынша ... ... алу ... айтарлықтай өсуінен елдік орта-ұзақ
мерзімді болашақтағы төлем қабылеттілік ... ... ... ... ... салыстырмалы өлшемдері нашарлады. Атап айтқанда,
ЖСҚ-ның ЖІӨ-ге соңғы жылдары жеткілікті дəрежеде жоғары болып, 2006 ... 91% ... ... 2007 жылдың 2 тоқ. аяғында 101,1% болды. ... ... мен ... ... ... ... да ұлғайды жəне 2006
жылғы 178,1 салыстырғанда 198,4 % болды
Тұтастай алғанда елдің борыштық құралдардағы ... ... ... долл. бағаланды жəне осылайша елдің таза сыртқы қарызы 30.06.07 жылы
22,4 млрд. долл. құрады ... ж. 20,1 ... ... жəне ... ... ... сыртқы қарыздың серпіні 3-
кестеде берілген.
3-кесте – Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген сыртқы ... ... |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |1 тоқ. |2 тоқ. |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2007 ... қарыз: |3 073,2 |2 499,6 |1 582,4 |2 572,0 |3 557,7 |4 566,7 |
| - ... |3 073,2 |2 496,1 |1 478,9 |1 495,2 |1 476,5 |1 422,5 |
| - ... Банк |0 |3,5 |103,5 |1 076,8 |2 081,2 |3 144,2 ... кепілдік |549,4 |633,3 |592,5 |552,6 |565,2 |531,6 ... ... ... | | | | | | ... |3 622,6 |3 132,9 |2 175 |3 124,6 |4 122,9 |5 098,3 ... ... ... ... бойынша ... ... ... ... ... ... заемдар бойынша игеру 39
млн. долл. болды. Өтеуді жəне ... ... қоса ... ... ... заемдар түрінде тартылған сыртқы қарызы ... ... ... ... ... 2007 жылдың мамырда мемлекеттің
еурооблигациялар бойынша міндеттемелері толық өтелді, ... ... ... ... 2007 ... 2 тоқ. ... 1422,5 млн. ... (4-сурет).
Ескертпе–ҚР-ның Қаржы Министрлігі, Қазақстанның Ұлттық Банкінің
деректері бойынша
4-сурет – Мемлекеттік және мемлекет ... ... ... ... отырған кезеңде де АМК заемдары мен еурооблигациялары
түрінде басымдықпен белсене қарыз алуды ... жəне 2007 ... ... аяғында олардың сыртқы берешегі 46 млрд. долл. жуық болды. 2007
жылғы 2 тоқсанда резидент ... ... ... ... ... ... алғанда 6,6 млрд. долл. астам болды (5-сурет).
Ескертпе–Қазақстанның Ұлттық Банкінің
деректері бойынша
5-сурет – ... ... ... ... ... 2007 ... 2 тоқ.
Қазақстандық банктердің негізгі резидент емес кредиторлары мынадай
қаржы ұйымдары болып ... ... ... (Morgan Stanley ... Limited, Standard Bank Plc, Deutsche Bank AG London ... əр түрлі синдикаттары), Халықаралық қаржы ұйымдары (ЕБРР, ... ... да ... ... (оның ішінде АМК шығарған
еврооблигациялардың ... ... ... ... Тұтастай
алғанда, Банктер үшін негізгі кредитор елдер үлестеріне 45,9 млрд. ... ... ... 50 % ... ... жəне Ұлыбритания - 17,8 %
болып табылады (6-сурет).
6-сурет – Банктердің кредитор елдер бойынша сыртқы
қарызы, 2007 жылдың 2 тоқ.
Ескертпе–Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... (фирмааралық берешекті қоспағанда) 7-
суретте көрсетілген. Қарастырылған көрсеткіш 2003 жылы 731,4 АҚШ ... жылы 1063,9 АҚШ ... ... өскен, ал 2007 жылдың екінші
тоқсанында бұл көрсеткіштің ... 4294,4 АҚШ ... ... (2006 ... АҚШ ... Жан ... ... сыртқы қарыздың деңғейін 2003-2007
жылдар аралығында қарастырсақ, онда бұл ... күрт ... ... яғни 5,9 есе ... ... Министрлігі, Қазақстанның Ұлттық
Банкінің деректері бойынша
7-сурет – Жан басына шаққандағы жалпы ... ... ... қоспағанда), АҚШ долл.
Жалпы сыртқы қарыздың ЖІӨ-ге қатынасы (фирмааралық берешекті
қоспағанда) ... ... Бұл ... 2003 жылы 35,5 ... жылы ... дейін өсті, ал 2007 жылдың екінші ... ... ... ... ... ... аралығында жалпы сыртқы қарыздың
ЖІӨ-ге қатынасы 2,0 есе жоғарлаған.
Ескертпе–ҚР-ның ... ... ... ... ... ... – Жалпы сыртқы қарыздың ЖІӨ-ге қатынасы (фирмааралық берешекті
қоспағанда), %-бен
9-суретте жалпы сыртқы қарыздың ТҚЭ-ге ... ... ... ... ... ... 2003 жылы 73,2 ... жылы 79,3-ке дейін өсті, ал 2007 ... ... ... 141,6-ға
дейін көтерілді. Жалпы бұл көрсеткіш 2003-2007 жылдар аралығында 1,9 ... ... ... ... ... ... бойынша
9-сурет – Жалпы сыртқы қарыздың ТҚЭ-ге қатынасы (фирмааралық берешекті
қоспағанда), %-бен
Сөйтіп, Қазақстандық экономиканың осалдығын талдау, ЖСҚ-дың серпіні, ең
алдымен, кепілдік ... ... ... ... ... ... бар
екенін көрсетті. Мұның үстіне, жыл сайын мемлекттік ... ... ... ... ... ... ... еврооблигацияларды
шығару, экспорттық несиелерді тоқтату, екі ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылатын қарыз алудың өсуінен туған
несиегерлер ... ... ... ... ... ... параметрлерін табалдырықты көрсеткіштермен салыстыру қарыздың
жеке көрсеткіштерінің дағдарыстық мәнінен асып ... ... ... ... береді. Сондықтан, бұдан әрі, егер ... ... ... ... ... болса, сырттан қарыз алу ... ... ... ... яғни ... ... мен сыртқы қарызды
өтеуде қиын мәселелер пайда болуы мүмкін.
ІІІ.2 Қазақстан Республикасының сыртқы қарызын ... ... ... ... ... үлгісі қарызқорлық және ақша-
кредит саясатының байланысы жөнінде мәселені қозғамайды. Ол ... ... алу мен ... ... тұрақты салықтарды уатыты
бойынша қайта бөлгенде оңтайлы серпінді салық салу ... ... ... ... ... ... таңдап алудың нақты мүмкіндігі
болғанда, ... ... ... ... ... ... өтпелі
экономикаларда ғана емес, тұрақты ... салу ... ... ... тиімді әсер ету объектісі бола алады. Бұл, дұрысы, көрсеткіш, ол
қоғамдық таңдап алу ... ... ... ... лоббистік
мүдделер тобының ойын нәтижесі болып табылатын ... ... ... Бұл ... айтарлықтай шамада мемлекеттік шығынды
қалыптастыру деңгейіне де жатады. Сондықтан салық жүктемесі деңгейін ... ... ... ... ... саясатының
құралы ретінде қарастыруға болады.
Осыған орай қарызды ... ... қою ... ... ... ... көрсеткіштерінің тізбектілігі экзогенді берілген. ... ... ... ... жол ... ... ... ысырапты мейлінше азайтатын қарызқорлық саясатты таңдап алады.
Мемлекеттік қарызды басқаруды талдауға мұндай ... ... ... өзара байланысына ерекше назар аударады. Біз қарыздың уақытша және
валюталық ... ... алу ... ... ақша эмиссиясын қазыналық саясаттың негізгі құралы ретінде
қарауымызға ... Егер ... ... басқа бағыттарын, мысалы,
өндірісті ынталандыру әрекеттерін немесе банк секторын қолдауды есепке
алмасақ, онда ... ... ... ... ... ... болады.
Ресми үлгіні құру үшін мынадай жағдайды қарастырайық. ... ... ... көрсетілген D0 кейбір базалық қарызы болсын. Бұл қарыз
бойынша негізгі бөлімнің пайызы мен өтеуін қоса жыл ... ... ... t=0 ... ... кезеңінен бастап және T ақырғы
кезеңге дейін, төлем мөлшері δt ... ... ... ... ... ... бар. Ол ... кезеңде нарықта қосымша қарызға алуды
іске асырады. ... ... ... ... ең аз ... ... ... төлемдерді кесте бойынша қамтамасыз етуде.
Ресми түрде сөз болжалды дисконтталған атқарым шығынын мейлінше азайту
жөнінде болуға тиіс. ... ... ... атқарым қарастырылады, ал
қарызды басқару міндеті мынадай түрде болады:
T
min Eo ∑ β t ... , bt} ... t + b t = d t + ( R t / G t )
b t-1 , ... …, T ... ≤ b* ... mt – ақша ... ... өсуі немесе сеньораж, β –
дисконттаушы көбейткіш, R t – ... ... G t- ... өсу ... b t
- ... ... t ... аяғына қосымша таза қарызға алу (дегенмен b0 =0);
dt ... ... ... ... ... t кезеңіндегі бюджет
тапшылығы. Барлық сандық айнымалы шамалар сәйкес жылдың ЖІӨ-нің үлестерінде
берілген. Бюджеттің нақты тапшылығы dt= xt δt – ... xt- ... ... st – ... ... профициті.
(1) өрнек - бұл ... ... ... ... ... ... қазыналық биліктін мақсатты атқарымы.
Ысыраптың квадраттық ... ақша ... ЖІӨ ... ... ... сипаттайды. Мұндай әсер ету, ең алдымен, трансакцияға салық ретінде
инфляциялық салықтың бұрмалануымен шарттасылған. ... ... ... ... шарттасқан математикалық болжауды білдіреді. (2) теңдеу
уақыттың түрлі кезеңіндегі қарыз бойынша ... ... ... ... ... ... Rt ... пайызы
Gt экономикалық өсу қарқынына түзетіледі, өйткені қарыз ЖШӨ ... bt ... ... алу бастапқы қарызға қызмет көрсету және өтеу
мақсатымен сыртқы немесе ішкі нарықта іске асырылады. Егер bt < 0 ... ... ... ... ... ... (3) ... міндеттемелердің T ақырғы сәттегі шектік шамасын шектейді.
Біздің мақсатымыз қарызды оңтайлы басқару ... ... ... ... ... оңайлату үшін кейбір болжам жасайық. Атап айтқанда
біз қарыздың мерзімдік және валюталық құрылымынан ... ... таза ... ... бір ... деп түсінуге болады. Бұдан әрі, біз
нақты пайыздың ЖІӨ қарқынының өсуіне қатынасы дисконттау көбейткішіне кері
үйлесімді деп ... Rt/Gt = 1/β. ... ... ... жалпы тепе-
теңдіктің серпінді үлгісіне арналған тепе-теңдіктен келіп шығады және
өсудің тұрақты тәртібін ... ... әрі біз ... ... ... мен ... коэффициентті байланыстыратын арақатынасқа
кездейсоқ көбейткішті енгізіп бұл болжамды әлсіретеміз.
Жоғарыда аталғандай, қарыз бойынша ... ... ... деп са-
налады, сондықтан δt барлық мәңдері уақыттың алғашқы кезеңінде белгілі деп
саналады. Қарыз шамасы b* ... ... ... ... Бұл ... ... қарыз бойынша T сәтіне өтелмей қалған міндеттемелердің есебінсіз
рұқсат берілген жүктемені көрсетеді. b* ... ... ... ... ... ... ... бағдары ре-тінде қарастыруға
болады. Мұндағы Xt және st ... ... ... ... бұл нақты айырбас бағамы мен бастапқы профициттің табиғатына
әбден сәйкес болады. Төменде біз бұл ... ... ... ... оңайлату үшін біз сондай-ақ ақша ... ... ... және ... ... еместігіне шектеу
енгізбейміз, mt ≥0. ... ... ... ... ... ... ... қарызын өтемейді дегенді білдірген болар еді. ... оның ... ... арғы ... мәңін өзгертпейді, өйткені, төменде
көрсетілгендей, ... ... ... ... ... келу
қажеттілігінің мәңі жоқ.
Жоғарыда келтірілген нәтижелерді оңтайлы ақша эмиссиясын есептеп шығу
үшін қалай пайдалануға болатынын ... Бұл үшін ... ... ... айырбас бағамы мен бюджеттің бастапқы профициті
үшін айрықшаландыру қажет. Доллардың нақты айырбас бағамы ... ... ... деп есептейміз:
xt = ax xt-1 + (1-ax )x* +εxt,
мұндағы ax – ... ... x* - ... ... ... ... ... εxt – 0 математикалық болжамы бар кездейсоқ ... ... ... ... үшін x0 = 1 ... ... пайдаланыла-ды,
сондықтан t жылындағы базалық қарыз бойынша төлемнің бастапқы сәтіндегі
болжауы мынаған тең:
E0 δt xt = δt [axt + ( 1- axt ... ... ... үдеріске бағынады деп санаймыз, оған E0
st, t = 1,…,T бастапқы болжамы белгілі. Бұл ... ... ... ... біркелкі қолайсыз және қолайсыз. Мұнда біз сыртқы қарызға
өтеу мен қызмет көрсету нақты кестесін пайдаланамыз. Біз ... ... 3% -ға ... және тең ... ... Біз 245 ... долл.
өрнекпен базалық 2000 ж. ЖІӨ-нің бағалануының өсуіне сүйенеміз. Ақырында,
x* долларының нақты бағамының мәңі 0.59 тең, ал ... ... а
= 0.8 тең деп ... ... ... және ... ... сәйкес
жылдың ЖІӨ-нің пайызында берілді.
Қазақстан Республикасының жалпы және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қарыз ауыртпалықты болса,
соғұрлым үлкен шамада оның қызмет көрсетуі бүкіл ұлттық ... ... ... ... ... өзара іс-қимылға тартатындығын
көрсетті. Бұл, ең алдымен, мемлекеттік бюджетке, ақша-несие жүйесіне, елдің
несиені өтеу ... әсер ... ... үшін сыртқы қарыздың шамадан тыс өсуінің қолайсыз
салдарлары негізінен оның өтеу кезеңімен ... ... ... үшін жаңа қарыздар, керісінше, ... және ... ... ... ... жүктемені азайту мүмкіндігін дәмелендіреді, ... ... ... икемдірек оңтайландыруға мүмкіндік ... ... ... ... жөніндегі төлемдер кестесі қолайсыз болуы мүмкін.
Кез келген жағдайда өзара ... ... мен ... негізінен
жинақталған сыртқы қарыздың салыстырмалы шамасына байланысты.
ІІІ.3 Экономиканы қаржымен қамтамасыз ету мақсатындағы мемлекеттік
бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... ... қоры» АҚ - жарғылық ... жүз ... ... "Мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры"
акционерлiк қоғамын құру ... ... ... ... ... 27 ақпандағы N 237 қаулысына сәйкес құрылды. ... ... ... бюджет қаржысынан қалыптасады және 45 950 000 теңгені
құрайды. Қордың ... ... ... ... ... қарастырылған тәртіппен соттың немесе жалғыз акционердің
шешімі негізінде жүргізілуі мүмкін.
2004 жылдың 21 ... Қор ... ... ... ... (тіркеу туралы
куәлік №16157-1901-АО). 2004 жылдың 01 ... № 10 ... ... Қор ... ... пакетiне иелiк ету және
пайдалану құқықтары ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік ... ... ... капиталы 45 950 000 теңге болғанда акция ... ... құны 1 000 (бір мың) 45 950 мың ... ... саны 45 950 жай ... құрайды KZ1С51240014, шығу формасы
құжатсыз. Акция шығару ... ... ... ... акция
жоқ.
Қордың құрылтайшысы ҚР Қаржы министрлiгiнiң Мемлекеттік мүлiк ... ... ... ҚР ... ... ... акционер Қордың жоғарғы органы болып табылады. Жалғыз ... мен ... ... ... ... ... ... ескеріле отырып, «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан
Республикасының 2003 ... 13 ... № 415-11 ... ... Кеңесі Қордың басқару органы болып табылады. Директорлар Кеңесі
Қазақстан Республикасы заңнамасына және Қор ... ... ... ... ... ... Қор ... жалпы жетекшілікті
жүзеге асырады.
Қордың ағымдағы қызметіне басшылықты жүргізетін Қор Президенті атқарушы
орган болып ... ... ... қоры бiрден-бiр құрылтайшысы мен
қатысушысы мемлекет ... ... ... ... ... емес ... Қор ... аударымдарды шоғырландыруды және
міндетті әлеуметтік ... ... ... - ... отбасы мүшелерін қоса алғанда, әлеуметтік тәуекел туған жағдайда -
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында ... ... ... енгізу, әлеуметтік аударымдардың сақталуы мен
мақсатты жұмсалуын қамтамасыз ету болып табылады.
Қордың негізгі қызметтерi:
- әлеуметтiк аударымдарды шоғырландыруды жүзеге асырады;
- мiндетті әлеуметтік ... ... ... - асыраушысынан
айрылған отбасы мүшелерін қоса алғанда, әлеуметтік тәуекел туған жағдайда ... ... ... ... ... ... жүргізеді
- Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi ... ... ... ... ... ... инвестициялық қызметті жүргізеді
Қордың
• мiндеттi әлеуметтiк аударымдарды шоғырландыруды жүзеге ... ... ... және басқа да қаржы құралдарына байланысты ... Қор ... ... асыруға комиссиялық сыйақы алуға;
• қаржы қозғалысы туралы Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Қор қызметiн
қамтамасыз етуге қажеттi ақпаратты сұратуға және алуға құқығы бар.
Қор:
... ... ... ... ... ... төлемдердi
жүзеге асыруы үшiн қаражаттың уақтылы аударылуын қамтамасыз етуге;
• Қордың ... бос ... ... Республикасының Ұлттық Банкi
арқылы қаржы құралдарына орналастыруға;
• Жыл сайын аудит өткiзудi қамтамасыз етуге;
• Қазақстан Республикасының заң ... ... өзге де ... ... Қор ... кепiлге беруге;
• кәсiпкерлiкпен және Заңмен көзделмеген өзге де қызметпен айналысуға
құқылы емес.
«Ұлттық инновациялық қоры» АҚ
Ұлттық инновациялық қор (ҰИҚ) ... ... ... ... ... 2003 жылы құрылған.
ҰИҚ міндеттері:
- отандық және шетелдік инвесторлармен бірлесіп венчурлық қорлар құру
- түрлі даму ... ... ... іске ... ... ... жасаудан өндірісті кеңейтуге дейін)
- инновациялық белсенділікті арттыруға бағытталған шаралар ... ... ... ... ... (үлестік қатысуы 49 % аспайтын
5 млн. долларға дейін)
• Тәжірибелік-құрылымдаулық зерттемелерді гранттық қаржыландыру (250
мың долларға дейін)
... ... ... ... ... 49 %-ға ... Технопарктер құруды қаржыландыру (үлестік ... 500 мың ... ... Дамудың бастапқы сатыларында жаңа және әрекет ететін инновациялық
компанияларға кепілдіксіз инвестициялар .
• Жаңа ашылған компаниялардың халықаралық ... ... ... ... іске ... үшін бүкіл Қазақстан бойынша технопарктердің
базасында жұмыс ... ... ... мен бизнес-инкубаторларда жаңа технологияларды
коммерциялау үшін ... ... ... ... алуға
жәрдемдесу.
• Бизнес жоспар дайындауда кеңес беру және жобаның кәсіби менеджментін
жүзеге асыруда көмек көрсету.
- ... ... қор 2005 ... ... 5 ... венчурлық
қордың акционері болып табылады.
- Құрылып жатқан венчурлық индустрия ... ... ... ал ... ... қорларға қатысу озық
технологиялардың трансфертін ... ... ... береді.
- Инновациялық инфрақұрылым
- Инновациялық инфрақұрылымның басты ...... құру және ... үшін ... және ... база ... оның ... жаңалық табушылар арнайы қызметтер кешенің ала
алады.
- 2006 жылы ... 25 ... ... ... Alatau IT city ... ұлттық паркі ашылды, сондай-ақ
Қазақстанда үш өңірлік технопарк жұмыс істейді – “UniScienTech” (Қараған-ды
қаласы), “Алгоритм” (Орал қаласы) және ... ... ... ... ... Қ. ... атындағы қазақ ұлттық техникалық универ-
ситетінің базасында оның алаңында орналасқан жеке және ... ... ... ... және басқа қызметтер көрсететін
технологиялық парк жұмыс ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық қоры
Инвестициялық қордың мақсаты қайта құрылған және күшіндегі ұйымдардың
жарғы капиталына қатысу жолымен экономиканың ... емес ... ... өндіріс ашу туралы жеке сектор ынтасына қаржылай қолдау
көрсету болып табылады. Қор ... ... ... Қор ... ... 49% акцияны иелене отырып шыға алады. Инвестициялық
жобаларды іске асыру мақсатының ... ... жолы ... ... ... және 50 ... акцияны бақылауды жүзеге асыру үшін
жеткілікті маркетингтік және ... ... бар ... ... ... ... қамтамасыз ететін стратегиялық инвестор болуы
тиіс ... ... ... ... болып табылады.
Кәсіпорынның жарғы капиталына қатыса отырып, Қор инвестор ... ... ... ... ... мен ... ... Қор стратегиялық
инвесторларға локальды қауіптерді азайту мен мемлекеттік мекемелермен ... ... ... ... басқа да қатысушыларымен қарым-
қатынасты үйлестіруді қамтиды.
Инвестициялық жобалар
• Қаржыландырушы жобалар
... ... ... ... инвестициялық жоба бойынша ұсынысты қабылдау
үшін бірінші кезекті міндетті ... ... ... өтініш толтырып
беруі тиіс.
Инвестициялық жобаларды қарау мен іске асыру регламенті
Инвестициялық құжаттар жинағы. ... күні Қор ... ... ... бар ірі ... ... ... ауыстырылған және ол жаңа әрі жималық экономикалық кластерді
толтыруға әсер ететін болады.
«Қазақстанның ... ... ... ... Қоры» АҚ Қазақстанның даму институты
ретінде Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық ... ... ... ... стратегиясын іске асыру шеңберінде Қазақстан
Республикасы Үкіметінің №501 қаулысымен 2003 жылдың 30 ... ... ... ... АҚ ның ... ...... Әл-ауқат Қоры» АҚ. Қордың мақсаты – перспективалы ұйымдардың
жобаларына инвестицияларды ... ... және ... арқылы Қазақстан
Республикасының индустриялық-инновациялық саясатын іске асыруға ықпал ету,
экономиканың шикізаттық емес ... жеке ... ... ... ... ... Шикізат пен материалдарды ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті өнімдерді шығаратын, сонымен
бірге келешегі бар ұйымдарға өндірістік қызмет ... ... ... ... ... ... жаңадан құрылған, сондай-ақ жұмыс
істеп тұрған ұйымдардың жарғылық капиталдарына инвестицияларды жүзеге
асыру;
2. ... ... ... ... ... ... емес ... жеке инвестицияларды ынталандыру (ұйымдардың
жарғылық капиталдарына инвестицияларды жүзеге ... және осы ... ... ... аралас өндірістерді дамытатын, ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасынан тыс жердегі инвестициялық жобаларды ... ... ... ... ... ... ... ықпал ету;
«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ
«Самұрық-Қазына» ұлттық әл ... ... ... ... « ... ... қабілеттілігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ету
жөніндегі кейбір шаралар туралы» Қазақстан ... ... ... 13 ... № 669 ... және « Қазақстан Республикасы
Президентінің 2008 жылғы 13 қазандағы № 669 ... іске ... ... ... » ... Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 17 қазандағы
№ 962 қ аулысы на сәйкес «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік ... ... ... ... ... жөніндегі қазақстандық холдингі
акционерлік қоғамын біріктіру жолымен құрылды.
«Самұрық-Қазына» ұлттық әл ауқат қоры ұ ... ... ... мен ... арттыру және әлемдік нарықтағы өзгерістердің
елдегі экономикалық өсуге ықтимал жайсыз әсер етуі факторларынан сақтандыру
үшін құрылды.
Қор қызметінің ... ... ел ... ... ... ... ... жәрдемдесу;
2) экономиканы жаңғырту мен әртараптандыруға жәрдемдесу;
3) компаниялар қызметінің тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ... ... 30 ... ... бағдарламасын, компаниялардың
алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерді іске асыру ... ... ... ... және ... ... негізгі бағыты болып
табылады.
Қор экономиканың шынайы секторына инвестициялар тарту, өңірлерде ... ... және ... ... ... ... ... әрі шұғыл шеше отырып және бар ... ... ... ... ... ... ... Үкіметіне
барынша жәрдемдесу үшін танылған.
Ұлттық экономиканы тиімді әртараптандыру және жаңғырту, әсіресе, мынадай
экономиканың басым секторларында ... ... ... іске ... ... ... мұнай- газ секторы ;
- электр энергетикасы;
- металлургия;
- химия, мұнай- химия;
- ... ... ... ... ... ... ... табылады:
1. Қордың жалғыз акционері ретінде мемлекеттің мүдделерін сақтау;
2. Қордың және оның компаниялары қызметінің ашықтығы, ... ... ... ... және ... іске асыруда кезінде жүйелілік және
шұғылдық;
4. ... және ... ... қызметінің негізгі бағыттары мыналар болып табылады:
1. ұлттық экономиканы жаңғыртуға және ... ... ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігін арттыру.
Қордың міндеттері:
1. өңірлік, ұлттық және халықаралық ауқымдағы ... ... және оның іске ... қамтамасыз ету;
2. Қордың компаниялары топтарының қолданыстағы активтерін ... ... ... дамытуға және әлеуметтік жобаларды іске асыруға
жәрдемдесу;
4. отандық тауар ... ... ... мен ... Осы ... ... ... Қазақстан Республикасының басқару
жөнінде заңында бюджеттің кірістері мен шығыстарын қалыптастыру және реттеу
жөніндегі ... ... ... ... және оның ... бюджетті – құқықтық  мәртебесі негізі – ол  осы құқықты іске
асыруға пайдаланатын кең таралған бюджеттік уәкіліктікті ... ... ... құқық. Биліктің әрбір деңгейіндегі ... ... бар, ... бюджетті қалыптастыру, оны атқару және бөлінген
бюджеттік ақша беруді пайдалануын бақылау ... ... ... ... ... – мемлекеттің міндеттері мен функцияларын іске асыруды қаржылық
қамтамасыз ету үшін ... оның ... ... ... ... тұрғыдан арналуы, оның қоғамдық ұдайы өндірудегі
орны мен ... ... ... ... ... ... құрылымы Қазақстанның бюджеттік құрылысы үшін
негіз құрайды.
Бюджеттік құрылыс деп экономикалық та, сондай-ақ ... та ... ... мемлекеттік бюджетті ұйымдастыру ұғынылады.
Бұған мемлекеттік бюджеттің ішкі бөлімшелерінің құрамы мен құрылымы, оларды
пайдалану саласының функционалдық ара ... ... тең ... ... ... ... ... құқықтық және рәсімдік
жағы енгізіледі. Басқа сөзбен айтқанда, бюджеттік құрылыс – бұл ... ... оны құру ... Республикасының бюджет жүйесі Қазақстан Республикасы ... ... ... ... негізделеді. Оларға бірлік,
толықтық, шынайылық, ... ... ... негізділік, уақтылылық, кассалардың бірлігі, бюджеттердің
дербестігі, тиімділік, жауапкершілік, бюджет ... ... ... ... сияқты қағидаттар жатады.
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен ... ... ... ... бюджеттің жұмыс жасауы ерекше
экономикалық нысандар— ... ... мен ... ... болып
отырады. Олар құндық бөліністің жеке ... ... ... де бюджеттің өзі сияқты объективті және ... ... ... ... кірістер мемлекетті қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз
етеді, ... ... ... ... ... ... бөледі. Бюджеттің түсімдері ... ... ... мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер,
сондай-ақ мемлекеттік қарыздар, ал оның ... ... ... ... активтерін сатып алу, қарыздар бойынша негізгі ... ... ... мен ... ... мен құрылымы нақты әлеуметтік-экономикалық
және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын мемлекеттік бюджет және салық
саясатын ... ... ... ... Бұл ... ... бір жағдайларда кірістерді қалыптастырудың және шығыстарды
жұмсаудың қолайлы нысандары мен ... ... ... кезеңде бюджет жүйесінің барлық дербес буындары жалпы
мемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қоғамдық өндірістің ... ... ... ... етеді, нарықтық инфрақұрылымды дамыту
және азаматтардың ... ... ... үшін ... ... бөлудің белсенді құралы болуы тиіс. Бұл тек салықтардың ынталандырушы
рөлін күшейту, бюджеттен қаржыландырудың және ... ... ... әдістерін қолдану жолымен бюджет ресурстарын
қалыптастырып, жұмсау кезінде ... ... қол ... ... ... ... қатар бюджет рәсімін, барлық деңгейлердегі бюджеттер
арасындағы, сондай-ақ ... пен ... ... субъектілер
арасындағы қаржылық өзара қарым-қатынастарды одан әрі ... ... ... етеді.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі.–Алматы: Юрист, 2004.
2. Салық ...... ... мен ... да ... ... ҚР ... – Алматы: Юрист, 2003
3. Қазақстан Республикасының заңдары.
4. Б.С. Өтебаев. Мемлекеттік бюджет.– Алматы: ... ... ... А.М., ... И.В. ... и ... ... Российской
Федерации: Учебное пособие.–М. Дашков и К, 2002
6. ... Ғ.С. ... ... ... ... ... ... В.Д., Ильясов К.К. Финансы.–Алматы: Қаржы қаражат,2001.
8. Ильясов К.К., Саткалиева А.Ж. и др. Государственный бюджет:
Учебник.–Алматы: РИК,1994.
9. Қазақстан Республикасының ... ... ... Б.С., ... Р.М. ... ... и бюджетная система:
Учебное пособие. – Ақмолa: 1997.
11. «Қазақстан - 2030» Даму стратегиясы
12. ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың 2008 жылғы 6
ақпандағы «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру - мемлекеттік
саясаттың ... ... ... ... ... – Казахстанская
правда, 2008
13. «2007 жылға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан
Республикасының 2006 ... 8 ... № 194 ... ... ... арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан
Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсанындағы № 96-IV Заңы
15. Мемлекеттік бюджет туралы заңдарға қосымша 2006, 2007, 2008 ... ... ... ... және коммуникация министрлігінің 2009-
2011 жылдарға арналған стратегиялық даму жоспары. Астана, 2008 жыл.
17. Қазақстан Республикасы Индустрия және ... ... ... ... ... даму жоспары. Астана, 2008 жыл.
18. Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі. 2008 жылғы
25 шілдедегі экспресс-ақпарат № 4-3б/16. «Қазақстан ... ... ... капиталына инвестициялар туралы».
19. Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің статистикалық бюллетені
20. “Макроэкономика”  авторлары: Н.Қ Мамыров, М.Ә
Тілеужанова                                                            
       
21. “Қаржы” авторы:  Ілиясов
22. “Экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... Ж.О  ... ... ... авторлары” авторлары:  К.Р Макконелл, С.Л
Брю                                                      
25. “Жалпы экономикалық теория” авторлары:   Шеденов Ө.Қ,   Сағындықов Е.Н
26. ... ... С.С ... С.Қ ... Е.Қ ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік бюджет және оның құрылымы. Қазақстанның мемлекеттік бюджетін теңестіру мәселелері25 бет
Мемлекеттің қолындағы бюджет қаржысын орталықтандырудың қажеттігі7 бет
Қазақстан Республикасынының бюджет жүйесі39 бет
“Қазынашылық бюджетінің кірісін бақылаудың” ақпараттық жүйесін талдау69 бет
Мемлекеттік және жергілікті бюджеттер: қалыптастыру және орындалу мәселелері111 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
Алымдар29 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Бірыңғай бюджеттік сыныптама6 бет
Балқаш ауданы салық бюджетінің кірісін бақылаудың ақпараттық жүйесін52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь