Биология сабағында танымжорықты жүргізу және ұйымдастыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Биологияны оқыту әдістемесі және сыныптан тыс жұмыстар ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Отандық биологияны оқыту әдістемесінің қысқаша тарихы ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Сыныптан тыс жұмыстардың маңызы, оларды өткізу жолдары ... ... ... ... ... 12
1.3 Мектепте биологиялық білім берудегі танымжорықтардың мәні ... ... ... ... ..19

2. Табиғатта кешенді танымжорықты жүргізу және ұйымдастыру әдістемесі...23
2.1 Танымжорық биологиядан оқу.тәрбие процесін ұйымдастыру формасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
2.2 Танымжорықтар арқылы экологиялық тәрбие беру жолдары ... ... ... ... ... ... 35
2.3Табиғатқа кешенді танымжорық кезінде ойын элементтерін қолдану ... ... .49

3. 7.сыныпқа арналған «Өсімдіктану» пәні бойынша танымжорықтар өткізудің әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59
3.1 Биологиялық танымжорықтарға қойылатын дидактикалық талаптар ... ... 59
№ 1 Танымжорық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69
№ 2 Танымжорық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..70
№ 3 Танымжорық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..71
№ 4 Танымжорық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..72

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...74
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .77
КІРІСПЕ


Биологияны оқыту танымжорықтарсыз мүмкін емес. Алғашында сыныптан және мектептен тыс оқытудың міндетті емес формаларының бірі ретінде пайда болған биологиялық танымжорықтар, уақыт өте келе білім берудің ажырамас бөлігіне айналды. Қазіргі кезде танымжорықтар оқу-тәрбие процесінің негізгі тірегі болып табылады.
Биологияны оқыту кезінде танымжорықтарды пайдалану әдістемесін зерттеуде А.Я.Герд, В.В.Половцев, К.П. Ягодовский, В.А. Герд, В.Е. Райков, Н.М. Верзилин, В.М.Корсунская, И.Д. Зверев, И.И.Полянский және басқа биолог-әдіскерлер өлшеусіз үлес қосты.
Танымжорықтарды биологияны оқыту процесіне енгізуді жүздеген жылдар бойы мұғалімдер өздерінің мақсаттары ретінде қарастырып келді. Нәтижесінде, танымжорықтарды пайдалану мұғалімдерге білімді меңгерту барысында ғана емес, оқушыларға да білімді игеруде таптырмас дидактикалық құралға айналды. Танымжорықтар аса мол танымдық және тәрбиелік мәнге ие. Олар оқушылардың білімдерін кеңейтеді және тереңдетеді.
Дипломдық жұмыстың тақырыбы «Табиғатта кешенді танымжорықтарды жүргізу және ұйымдастыру әдістері» деп аталады және биологияны оқыту процесінде кешенді танымжорықтарды ұйымдастыру мен жүргізудің ерекшеліктері мен тиімді әдістерін қарастырады.
Тақырыптың өзектілігі. Биология, география және экология секілді пәндерді оқыту барысында танымжорықтар ұйымдастырудың негізгі мақсаты көрнекілік білім беріп қана қоймай, балаларды қоршаған ортаға жанашырлықпен қарауға тәрбиелеу болып табылады. Академик В.И.Вернадский өзінің биосфера туралы ілімінде қоршаған ортаны ғылыми, жаратылыстану жағынан түсіндіріп, "адам-табиғат" жүйесіндегі өзара байланыстардың әдіснамалық негізін қалады.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың 2030 жылға дейінгі стратегиялық даму бағдарламасында қоршаған ортаны ластауға, экологиялық қалыпты жағдайларды бүлдіруге жол бермеуге зор көңіл бөлінгендіктен, оқушыларға экологиялық білім беріп, табиғатты қорғауға тәрбиелеу бүгінгі күннің кезек күттірмөйтін өзекті мәселөрінің бірі болып табылады.
Бүгінгі күні адамның қоршаған табиғатқа ықпалының өсуіне байланысты жалпы табиғатпен байланысты проблемалардың негізінде туындап отырған актуалды педагогикалық проблема - оқушылардың қоршаған ортаны тану білімін қалыптастыру.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:


1 Арбит А.Е. Луговьер Д.А.Фотография и киносьемка в путешествий.-М., 1988
2 Әлімқұлова Р. Өсімдіктану.-Алматы, 1995.
3 Беркімбай 0., Муталиөв Ә. Жануарлар экологиясы.-Шымкент, 1999.
4 Биология, химия, география №2, 1998; №3, 6 1999; №2,5 2000.
5 Богоявленская А.Е. Активные формы и методы обучения биологии. – М.: Просвещение, 1996.
6 Вербе И.А., Голыцин С.М. Туризм в школе.-М. 2003.
7 Верзилин Н.М, Корсунская В.М.Габаев Я. И. Пути оптимизации эколого-природоохранительного образования студентов в педвузе. В. Кн.: Проблемы экологического образования и воспитания в средней школе. Таллин, 1980. Герцен А. Н. Собр. Соч. М.: АН СССР, 1966. Т. 2. 33-36 с.
8 Гонобалин Н.Ф. Политико-идейный аспект подготовки будущих учитилей. - Москва, 1972. - 218 с.
9 Грин Н., Стаут У. Биология в 3-хтомах. -М.,1990.
10 Груздева. А. Факультатив «Родной край»//Новые аспекты экологического образования в школах Ленинграда. – Л., 1991 . – С. 15-26.
11 Жарықбаев Қ. Психология. – Алматы, 2002. – 415 бет.
12 Жатқанбаев Ж.Ж.Экология негіздері. - Алматы, 1989.
13 Жикалкина Т.К. Биологиядан ойындар мен қызықты тапсырмалар. – Алматы: Рауан, 1992. – 64 б.
14 Захлебный А.Н., Суравегина И.Т. Экологическое образование школьников во внекласной работе (пособие для учителей). -Москва, Просвещение, 1984. - 164 с.
15 Зверев И.Д., Мягкова А.Н.Общая методика прөподавания.-Алматы, 1998.
16 Ишкина И.Ф. Биология. Поурочные планы. – Волгоград, 2002.
17 Калинова Г.С. Методика обучения биологии (6 – 7 кл.) – М.: Просвещение, 1987.
18 Колесов Д.В. Тематическое и поурочное планирование к учебнику “Биология. Человек” – М.: Издательский дом “Дрофа”.
19 Ковшар А.Ф. Мир птиц Казахстана.-Алматы, 1988.
20 Қалиұлы Б.Өсімдік атаулары. Орысша-қазақша сөздік.-Алматы, 1993.
21 Қайым Қ.Жануартанудан танымдық ойындар.-Алматы, 1995.
22 Қайым Қ. Жануартану.-Алматы, 2001.
23 Қасымбекова Т. Тіршіліктану.-Алматы, 1993.
24 Қуанышова С.Е.Өсімдіктану пәнінен табиғатта өткізілетін танымжорықтар.-ОҚМУ, 2000.
25 Қуанышова. С.Е.Биологияны оқыту әдістемесі.-ОҚМУ, 2003.
26 Обаев С.Н. Биология сабағында оқушылардың білімі мен біліктілігін тексерудің тиімді жолдары / С.Н. Обаев, И. Бименова // Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы. Жаратылыстану – география ғылымдары сериясы = Вестник КазНПУ им. Абая. Серия Естественно-географические науки. - 2009. - № 1. - 6 б.
27 Обаев С.Н. Биологияны оқыту әдістемесі (жалпы бөлім) / С.Н. Обаев, А.Кисымова. – Алматы:Абай атындағы ҚазҰПУ баспаханасы,2010. - 80 б.
28 Общая методика преподавания биологии.-М., 1983.
29 Ұзақбаева С.А., Шілдебаев Ж.Б. Экологиялық білім беруге қажетті оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендер дайындаудың дидактикалық нормативтері. - Алматы, Абай ат. Қаз ҮПУ.
30 Розенштейн А.М. Самостоятельные работы учащихся по биологии. – М.:Просвещение, 1998.
31 Сағындықов Е. Ұлттық ойындарды оқу–тәрбие процесінде пайдалану. – Алматы: Рауан, 1993. – 76 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ........................................................................................................................3
1. Биологияны оқыту әдістемесі және сыныптан тыс жұмыстар...........................6
1.1 Отандық ... ... ... ... ... ... тыс ... маңызы, оларды өткізу жолдары....................12
1.3 Мектепте биологиялық білім берудегі танымжорықтардың мәні..................19
2. Табиғатта кешенді танымжорықты жүргізу және ұйымдастыру әдістемесі...23
2.1 Танымжорық биологиядан ... ... ... ... ... ... ... экологиялық тәрбие беру жолдары........................35
2.3 Табиғатқа кешенді танымжорық кезінде ойын элементтерін қолдану.........49
3. 7-сыныпқа арналған пәні бойынша танымжорықтар өткізудің әдістемелік негіздері.................................................................................................59
3.1 ... ... ... дидактикалық талаптар........ 59
№ 1 Танымжорық......................................................................................................69
№ 2 Танымжорық......................................................................................................70
№ 3 Танымжорық......................................................................................................71
№ 4 Танымжорық......................................................................................................72
ҚОРЫТЫНДЫ...........................................................................................................74
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.........................................................77
КІРІСПЕ
Биологияны оқыту танымжорықтарсыз мүмкін емес. Алғашында ... және ... тыс ... ... емес ... бірі ретінде пайда болған биологиялық танымжорықтар, уақыт өте келе білім берудің ажырамас бөлігіне айналды. ... ... ... ... процесінің негізгі тірегі болып табылады.
Биологияны оқыту кезінде танымжорықтарды пайдалану ... ... ... ... К.П. ... В.А. Герд, В.Е. Райков, Н.М. Верзилин, В.М.Корсунская, И.Д. Зверев, И.И.Полянский және басқа ... ... үлес ... ... ... ... ... жүздеген жылдар бойы мұғалімдер өздерінің мақсаттары ретінде қарастырып келді. Нәтижесінде, танымжорықтарды пайдалану мұғалімдерге ... ... ... ғана ... оқушыларға да білімді игеруде таптырмас дидактикалық құралға айналды. Танымжорықтар аса мол ... және ... ... ие. Олар ... ... ... және тереңдетеді.
Дипломдық жұмыстың тақырыбы деп аталады және биологияны оқыту процесінде кешенді танымжорықтарды ұйымдастыру мен жүргізудің ерекшеліктері мен ... ... ... ... Биология, география және экология секілді пәндерді оқыту барысында танымжорықтар ұйымдастырудың негізгі мақсаты көрнекілік білім беріп қана қоймай, балаларды қоршаған ... ... ... ... болып табылады. Академик В.И.Вернадский өзінің биосфера туралы ілімінде қоршаған ортаны ғылыми, жаратылыстану ... ... ... ... өзара байланыстардың әдіснамалық негізін қалады.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың 2030 жылға дейінгі стратегиялық даму ... ... ... ... ... қалыпты жағдайларды бүлдіруге жол бермеуге зор көңіл бөлінгендіктен, оқушыларға экологиялық білім беріп, табиғатты ... ... ... күннің кезек күттірмөйтін өзекті мәселөрінің бірі болып табылады.
Бүгінгі күні адамның қоршаған табиғатқа ықпалының өсуіне байланысты жалпы ... ... ... ... туындап отырған актуалды педагогикалық проблема - оқушылардың қоршаған ортаны тану білімін қалыптастыру.
Қоршаған орта туралы білім мен ... ... бала ... ... ал ... ... тән. ... ағарту, сондықтан білім берудің негізгі баспалдағы - мектепте оны қолға алу ... Осы ... оқу ... ... ... озық ... ... дәстүрлі сабақтар мен сыныптан тыс жұмыстар арқылы мектеп оқушыларының қоршаған орта туралы біілмдерін ... ... ... ... ... мәдөниетін қалыптастыру, жалпы адамзаттық экологиялық рухани құндылықтарды ... ... жас ... ... ... - ... кезеңдегі мұғалімдердің міндеті.
Қазіргі уақытта жалпы білім беретін мектептердің алдында тұрған мақсат - оқушылардың ой-өрісін жан-жақты дамыту, оларға қазіргі заман ... сай ... ... ... Ал оқушыны жан-жақты дамыту дегеніміз - оның тек қана дене ... ... өсіп ... ... ... ... жан ... байып, рухани өсуі, қабіліеті мен дарынының анықталып, кең өрістеуі, парасаттылық ой мен ... ... ... Осындай ізгі қасиеттерді қалыптастыруда оқушылардың санасына әсер етудің үлесі зор болмақ, сонда ғана олар қоршаған ортасын, туған ... ... ... ... Осы ... жас өспірімнің бойында экологиялық құндылықтарды қалыптастыру үшін қалаулары бойынша экологиялы және ұлт болашағы, сана-сезім ... тіл ... ... туризм, топырақ, жер қыртысы экологиясы, химия-экология, биология-экология т.с.с. Арнайы пәндер енгізілуіне басты ... ... ... орта ... ... мен ... қорғауға тәрбиелеу, олардың жалпы ой-өрісін арттыру үшін балаларға арналған көркем әдебиетті тек сабақ ... ғана ... ... ... тыс ... ... мүғалім оқушылардың әрқайсысының қандай қабілеті бар екенін байқайды.
Сыныптан тыс орындалатын жұмыстар оқушылардың ғылыми көзқарастарын, табиғатты сүюге, еңбек ... ... ... өз бетінше бақылау жүргізу икем-дағдыларын, ұжымдық жұмыс жасау мөн мәселе көтеру ... ... ... ... жүзінде оқып үйренген білімдері есте қала бермейді, ал табиғатта өткізілетін сабақ ... ... көз ... ... ... ... ... Олар табиғатты сезімталдықпен қабылдап, олардың бойында есте сақтау қабілеті, ... ... ... қамқорлық жасау сезімдері оянады. Табиғатта өткізілетін сабақ барысында оқушылар жергілікті жерді танып білуге, табиғат әлемін бақылауға, ... ... ... ... ... ... ... және өлкетанулық тәрбие берумен қатар, оларды денешынықтыруға, еңбекке баулып, сабақта ... ... ... пысықтауда, дамытуда үлкен рөл атқарады. Табиғат аясында сабақ өту оқушыларға білім берудің, тәрбие берудің, бірден-бір табиғи жолы. Мұғалім табиғатта ... өту ... ... танымдық ықпалын жандандыра түседі. Табиғатта сабақ өту барысында баланың табиғатқа, қоғамдық ... ... ... ... ережелеріне көзқарастары қалыптасады.
Мен өз дипломдық жұмысымда оқушыларды өлкетануға, яғни табиғатқа саяхат жасауға бару арқылы жергілікті жердің ... ... ... ... ... ... көзбен көріп, қолмен ұстап, табиғатты қорғаудың маңызы жайлы түсініктер қалыптастыруда сыныптан тыс табиғатта өткізілетін туристік ... ... ... ... ... жұмыстың мақсаты:
* сабақ бағадарламасы бойынша әдебиеттерден ізденіс ... ... ... ... ... танымдық-теориялық білімдерін көтеру.
* танымжорық барысында қоршаған орта көптүрлілігін тамашалау кезінде табиғатқа жанашырлық сезімдерін оятып, оны ... ... ... ... ... ... көрсету, жолдастық қасиеттерін, адамгершілік сезімдерін ұштау.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
* оқушыларды табиғатты түсінуге және оған сүйіспеншілік туғызуға үйрету;
* өз ... ... оның ... ... ... ... білімдерін тереңдету;
* оқушылардың табиғи орта және табиғат компоненттерінің орналасуы туралы түсінігін дамыту;
* биология ... ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыстар білім берудің маңызын, мәселесін шешуге көмектеседі, яғни оқушының шығармашылық қабілетін дамытады.
Тақырыптың зерттеу нысаны: биология сабақтарындағы ... ... ... зерттеу әдістері: теориялық және ғылыми мәліметтер жинау, ақпараттарды салыстыру, талдау, тұжырымдау.
Дипломдық жұмыстың пәні: биологияны оқыту әдістемесі.
Дипломдық ... ... ... екі ... ... және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Биологияны оқыту әдістемесі және сыныптан тыс жұмыстар
1.1 Отандық биологияны оқыту әдістемесінің қысқаша тарихы
Қазақстандағы биология ... ... ... мен ... ... ... ... пайда болуымен тікелей байланысты. - деп аталды.
Осы оқу орындарында ... ... ... Зуев ... ... берді. 1786 жылы В.Ф. Зуев өз тегін көрсетпей 2 бөлімнен тұратын оқулық жазды. Оқулық - деген атпен жарық көрді.
Осы ... ... ... ... ... ... ... басталды. Оқулықтың бірінші бетінде автор пәннің мақсаты мен міндеттерін алғаш рет ашып берді. Оқулықта В.Ф.Зуев жаратылысты, табиғатты оқытудың ... мен ... ... ... қазба байлықтар (Өлі табиғат);
* тоңатын әлем (Өсімдіктер өлемі);
* жануарлар әлемі (Зоология).
Оқулықта өсімдіктер мен жануарларға, олардың биологиясына тоқтала ... адам ... ... ... да ... Оқулықта 148-ге жуық өсімдіктер мен 157-ге жуық омыртқалы жануарларға сипаттама берілген. Мазмұндауда автор К.Линнейдің систематикасын басшылыққа алып, ... ... ... адам ... пайдалы өсімдіктер мен жануарлар түрлеріне көбірек тоқталған.
Оқулықтың кіріспе бөлімінде, сабақ ... ... ... ... ... ... ... көрнекіліктерді пайдаланудың тиімділігін көрсетті.
Оқулықтың екінші бөлімі деп ... онда 57 ... 193 ... ... Осы ... ... өту ... оқушыларға таратылып берілуі тиіс.
Оқулықтың құндылығы, барлық биологиялық мәліметтер нақты, ғылыми тұрғыдан дәлелденген, оқушылардың алған білімдерін ... ... ... көрсете білген.
Әулие Петр қаласында журналының бас редакторы ... ... ... ... қатар В.Ф.Зуев сол кездегі жаратылыстануды оқытудың маңызды проблемаларын шешу барысында көптеген еңбек етті. ... ... ... оқушылардың білімді саналы түрде игеруі, оқыту әдістерінің практикалық мәселелеріне тоқталды.
ХVIII ғасыр аяғында мектеп биологиясын оқытуда тек қана биологиялық фактілерді ... ... ... ... Сол ... ... ... жануарлар және адам организмдерін зерттеу барысында сипаттама әдістерін пайдалана ... ... ... ғылымының дамуындағы басты бетбұрыс ХІХ ғасырдың орта кезінен бастап, Ч.Дарвин ілімінің ... ... ... ... ... ... ... сырларындағы құбылыстарды зерттеуде тарихи даму әдістері енгізіле бастады. Осы жағдайлар орта мектептегі биологиялық білім беру, оқыту процестеріне үлкен әсерін ... ... ... ... ... 1-ші рет ... ... оқытуда эволюциялық идеяларды ең басты критерий етіп көрсетті.
ХХ ... 20-30 ж.ж. ... ... экология, генетика салалары тез дамып жатты. Н.И.Вавилов тұқым ... ... ... ... ... ... ... генетикалық біркелкі емес, ол рецессивті мутациялар мен ... ... ... Осындай биология салаларындағы әртурлі зерттеу жұмыстарының нәтижесі, эволюциялық ілім мен генетикалық синтездік әдістерінің қорытындысынан келіп, эволюцияның синтетикалық теориясын қалыптастырады.
Осы ... ... ... ... мынадай: популяция-эволюцияның ең қарапайым құрылым бірлігі; оның ең басты бірлігі белгілі уақытта, кеңістікте ұрпақ бойында өзгеріске ұшырау қабілеттілігі бар.
Эволюцияның ... ... ... Ол ... ... ... бір ... белгілі бір жиілік пен популяцияға таралып, олардың ... ... ... ... ... ... факторы мутациялық процесс, популяциялық толқын, оқшаулану, табиғи сұрыпталу. Табиғи сұрыпталу ең басты фактор .
4. Эволюцияның ең ... ... - ... ... ... және түр ... ... болып есептеледі .
5. Түр - бірнеше популяциядан және түр тармақтарынан тұрады. Оның ... ... ... ... ... Ол бір тұтас генетикалық жүйе болып есептеледі. Синтетикалық эволюция теориясы бойынша түр жайындағы көзқарас прокариоттарға және ... ... ... қолдануға болмайды. Микроэволюция макроэволюция процесімен тығыз байланыста. ... 30 ... ... Романов, Райт эволюцияның ең басты факторы - ... ... ... ... ашты. Олардың ұйғаруы бойынша эволюция үшін ең маңызды фактор жеке мутация ғана ... ... ... ... ... ... ... саналады, мысалы тасқын су, өрт, салдарынан гендердің кездесуін өзгертіп, соның нәтижесінде популяция құрылымы өзгеріп, ол ұрпақтан - ... ... ... ... дамуына тағы бір үлесін қосатын биологияның саласы, молекулалық биология, генетиптердің эволюциясын айқындауға мүмкіндік береді . ... ... ... теорияның деңгейін көтеріп, тірі организмдерді зерттеуде онтогенетикалық, популяциялық шегінен тыс сырларын ашуға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... гендердің нәзік құрылысын зерттеп, олардың функцияларының сырларын ашып гендердің жасанды синтезделуі арқылы, бір ... ... ... ... барысында ғылымның жаңа саласы гендік инженерия ... ... ... ... ... ... ... ережелері ашылып белок құрылысының ақпараты ДНҚ молеуласының тізбектерінде ... ... ... ... ... бермейтін қосымшалар арқылы бөлініп тұратындығы дәлелденді. Гендердің осындай ... ... ... ... ... ... қабілеттерін арттырып, мутация ... ... ... жаңа гендердің қалыптасуына мүмкіндік береді .
Ғалымдардың анықтауы бойынша ... ... ... ... кемшіліктері болады немесе генотиптегі гендердің ұқсас топтары әрқайсысы ұқсас кейде бірдей белоктарды қолдайды .
Бұлардың осындай ... ... ... ... ... ... ... үшін органмзмдерге үлкен мүмкіндік береді. Гендердің ... бір ... ... ... үшін өте ... болады, себебі ол популяция ішінде тез ... ... ... ... ... ...
Ғылымның техникалық жетістіктері барлық ... ... ... ... ... ... ... болашақ мамандардың экологиялық сауаттылығы мен тәрбиесі шешуші роль атқарады . ... ... ... ... беретін мектептерде, лицей, гимназияларда жас өспірімдер мен ... ... ... ... ... ... аса ... аударуда.
Герцен жастарды тәрбиелеуде жаратылыстану білімінің ... айта ... оның ... ақыл ойды ... қалдықтарынан тазартуға бағытталғанын осы негізде оларға кең мүмкіншілік ... ... ... таңда табиғатты қорғау мәселесі бүкіл әлемдік масштабта. Сондықтан биологиялық білім әрбір азамат, мемлекет, адамзат үшін ауадай қажет.
XXІ ғасыр ... ... ... биология ғылымдарының жетістіктері. Ауыл шаруашылығында өнеркәсіптер, өндірістер, медицинада, космостық биологияда. Ал жасөспірімдер мен жастар үшін білім мен ... сан ... ... ... биологиялық білімнің мәні зор. Мысалы: Политехникалық-санитарлық-гигиеналық дүниеге ғылыми көзқарасты қалыптастыру байқампаздық пен ... ... ... ... мен ... ... ... тәрбие, табиғатты сүю, аялау, қорғау, экологиялық-эволюциялық білім мен тәрбиені қалыптастыратып дамыту, отандық-патриоттық сезім мен ... ... ... орны ... ... ... әдісін дамытуда профес - сор Борис Евгеньевич Райковтың (1880-1966) еңбектерінің маңызы ерекше. Ол сабақ беру ... ... мен даму ... ... еңбектері мен зоология оқулығының авторы. Ең бірінші рет ... ... ... ... ... жүйеге көшуді колдады.
Б.Е.Райков 1924 жылы Ленишрадта биологиялық станция ашып ғылыми зерттеулер мен бақылаулар жүргізді. Табиғатқа экскурсиялар өткізудің білім деңгейін ... ... атап ... ... ... ... сабақ берудің жаңа әдістерін және қолдануды нұсқады. Лабораториялық әдіс, ... ... ... сабақтардың орнын алып, мұғалімнің рөлін кеңесші деңгейінде көрсетті. тапсырмалар беріліп ай соңында конференциялар өткізілді. XX ... 30-шы ... ... ... ... жаратылыстану пәндерін оқытудың жалпы және арнайы оқу-әдістемелері қарқынды дами бастады.
1932 жылы 25 қазанда КПОК (б) ның ұйғарымында ... ... ... ... ... және ... мектептердің түрлері жалпыға бірдей білім беретін он жылдық орта мектептерге ай - ... ... ... ... ... ... жүйелілікпен жүргізілді. Осы кезеңдердегі методикалық проблемаларды дамытуда өздерінің үлестерін қосқан ... ... ... ... Д.А. ... (1873-1942), М.М.Беляев (1880-1955), В.Ф.Натали (1890-1965), П.И.Боровицкий (1896-1966), Н.М.Верзилин (1903-1984) т.б. ... ... ... ... - лы Б.В.Всесвятскийдің редакциясымен жарық көрді. 1946-1948 жылдары Б.Е.Райковтың редакдиясынан Ленинградтагы журналы қайта жаңғырып ... ... - ... ... ... ... ... қатар В.Ф.Зуев сол кездегі жаратылыстануды оқытудың маңызды проблемаларын шешу барысында көптеген еңбек етті. Пәннің ғылымилығы, көрнектілігі, оқушылардың білімді ... ... ... ... әдістерінің практикалық мәселелеріне тоқталды.
Ол бірінші педагогикалық экскурсиялық биостанция ... Бұл ... ... ... ... практикалық оқыту формаларына баса көңіл аударылды. Осылай оқытудың нәтижесінде оқушылар нұсқау бойынша өз бетінше жұмыс жасау икем дағдыларын ... ... ... ... негізінде Б.Е.Райков әдісін анықтады.
Лабораториялық жұмыстарды жүргізу үшін үлестіліріп берілетін материалдар кеңінен тарады: тірі, кептірілген, ... ... ... және минералдар.
Жаңа мектептің ашылуы, оқу бағдарламаларының және жоспарларының жасалуына көптеген ғалымдар ат салысып, жаратылыстану пәнінің әдістемелік проблемаларын ... ... үлес ... ... бірі ... ирофессоры Валериан Викторович Половцев (1862-1919) болды. 1901 жылғы Петербургте өткен орыс жаратылыс зерттеу ... мен ... XI ... ... тақырыбында жасаған баяндамасында, жаратылыстану пәнін оқытудағы негізгі мақсат тәрбие және оны қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... керектігін керсетті.
Биологияны оқыту әдістемесі педагогикалық ғылымдар саласына жатады, сондықтан пәннің құрылымы оқытудың жалпы білім беру және ... ... сай ... ... әдісі мектеп биология пәндерінің ерекшеліктеріне байланысты білім беру және тәрбиелеу процестерінің жүйесі ... ... Бұл ... ... ... ... ... бойынша оқушыларды тәрбиелеп оқыту процестерін басқаруына мүмкіндік береді. Биологияны оқыту әдісі, биологиялык мазмұнды, ... ... ... ... мектептегі барлық пәндерді оқыту барысындағы педагогикалық қағидаларға сай ... оқу ... ... ... ... ... оны ... қолдана білу дағдыларына үйрету жолдарының тиімді әдістерін үйретеді. Қысқаша айтқанда методика-оқу пәнінің ... және ... ... мен ... ... ... Методиканың аталған бөлімдері бірін-бірі толықтырады және тығыз байланыста, бірлікте болады. Оқыту жұмыстарының құралдарымен ... ... осы ... ... ... ... ... биологияны қалай оқыту керек, нені үйретіп қалай ... ... ... не үшін оқу керек? - деген сұрақтарға жауап береді.
Биология - оқу пәні ... - ... ... ... ... сипатталады, онда нақты объектілер (өсімдік, жануар, адам) және тірі ... ... ... мен ... ... Бұл ... ... жұмыстарын ұйымдастырудың ерекше формаларын қолдануды талап етеді (топсеруендер, оқушылардың өз бетінше, сабақтан тыс және үй жұмыстарын, сыныптан тыс ... ... т.б.). ... ... ... ... - практикалык жұмыстар, лабораториялық жұмыстар, эксперименттep, тәжірибелер, арнайы көрнекіліктер қолдану ... ... ... ... және оның ... ... ... әдістерін, тәсілдерін анықтаумен шектелмейді оның тәрбиелік мүмкіндіктерін де ... ... ... ... ... ... бір-бірімен байланысын, тірі табиғаттың даму эволюциясының заңдылықтарын оқып-білу оқушылардың ғылыми, диалектикалық-материалистік көзқарастарын ... ... ... ... ортаның маңызын, табиғатты қорғау қажеттілігімен қалпына келтіру ... ... және жеке ... ... ... түсінуге, оқушыларды өмірге бейімдеп, политехникалық білім алуға мүмкіншілік туғызады.
Атақты педагог К.Д. ... ... . ... тірі ... объектілерін бір-бірімен салыстыру, анықтау, эксперименттер кою, оқушылардың ойлау қабілетінің дамуын қамтамасыз етеді.
Отандық биологияны оқыту әдістемесінің пайда болуы мен ... ... ... ... ... биологиясына жаңа эксперименттер мен демонстрациялау енгізу қажеттігі туды.
Сабақты өту әдісінің проблемаларын шешу аса ... және ... ... бірі ... ... оқу ... ... кезінде өсімдіктер мен жануарларға бақылау жүргізумен және материалдар жинаумен тығыз байланыста болды. Жануарлар мен өсімдіктерге тірі табиғат ... үйде ... ... ... ... Танымжорықтар өтетін сабақтың тақырыбына байланысты өткізілетін болды, үйге берілетін тапсырмалардың ерекшеліктері мен әдістері ... ... тыс, ... тыс, көпшілікпен бірге орындалатын жұмыстардың формалары мен әдістері өңделіп, оқушылардың білімі мен тәрбиесін дамытудағы орны анықталды.
Бертін келе ... ... ... ... проблемалары шешілді.
Ленинградтағы А.И.Герцен атындағы педагогикалық институттың жаратылыстану кафедрасында, 1938 жылдары мұғалімдердің біліктілігін арттыру институттарында әдіскерлер ұжымының еңбектері жарияланып методикалық зерттеулердің жаңа ... ... , ,- ... ... ... ... Досмұхамедұлы Досмұхамедов (1939) тұңғыш рет ана тілінде жаратылыстану ғылымы бойынша оқу құралдарын жазды. ... бірі 1922 жылы ... ... ... ... ... Күдерин (1891 -1938) қазақтан шыққан тұңғыш биолог-ғалымдардың бірі, ботаника жөнінде атты оқу құралын 1927, 1930 - ... ... ... Ол ... жасында ауылшаруашылык мектебін бітіріп, егіс және мал шаруашылығының маманы атанды.
Қазақстан Республикасында жаратылыстану әдістемесінің дамуына үлес ... ... ... ... - оқу ... баспасынан 1992 жылы қайта жарық көрді. 265 беттен тұрады.
Бүл ... 1927 жылы және 1930 ... араб және ... ... ... рет ... тілінде басылып шыққан, өсімдіктер тіршілігін тартымды баяндайтын оқу құралы болды.
Күдерин Ж.М. тұңғыш қазақ тілінде жарияланған, жазылған және құрастырып, аударылып жасаған ... ... бір ... етіп ... Бүл ... 1937 ... ... тап болған абзал аза-маттың Қазақстандағы ауыл шаруашылығына қосқан нәтижелі үлесі ретінде кейінгі ұрпаққа ұсынылып ... Ауыл ... ... ... ... ... қауымға арналған.
Атақты ғалымдар И.И.Шмальгаузен, Н.П.Дуби - нин, С.С.Четвериков және көптеген шетел ғалымдары Ф.Добржанский, Г.Симпсон, Дж.Хаксли, Э.Майер еңбектерінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ілімі Н.В.Сукачевтің ілімдері мектеп биология пәндерін оқытуда ғана экологиялық-эволюциялық мақсаттарды шешудің бірден-бір жолы ретінде оқытылды.
Н.М.Верзилиннің басқаруымен ... ... ... ... ... ... ... орын алды. Осы бағытта жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары баршылық. 1966 жылдары Ю.И. Полянскийдің басқаруы мен ... тобы ... ... эволюциялық ілім, цитология, аутоэкология, биоценология және биосфера туралы ілімдерін ... ... ... ... жылдардағы биологиядан білім беру про - блемалары: білімнің сапасын арттыру, теориялық білімді ... ... оқу ... шешу үшін оқытудың активті жаңа формаларын енгізу болып ... ... тыс ... ... ... өткізу жолдары
Сабақтан тыс жұмыстарға барлық оқушылар қатысуы қажет. Мұндай жұмыстар жыл бойы жүргізіледі, одан оқушы керекті, пайдалы, қызықты жаңа мағлұматтар ... ... ... тыс жұмыстардың мазмұны әр сынып балаларының деңгейіне сәйкес болу керек. Мұғалім, білім деңгейі жоғары оқушыларға әртүрлі тапсырмалар бере ... Әр ... ... ... ... өздерінің білім деңгейін көтереді.
Мұғалім сыныптан тыс жұмыстарды келесідей ұйымдастыруына болады:
1) әр оқушының білім деңгейін, қабілетін, көзқарасын ескере ... ... жеке ... ... тақырып бойынша беруіне болады.
2) барлық окушыға берілетін тапсырма бірдей, бірақ, орындау әдісі әр ... ... ... ... ... және ... ... оның оқу тәрбиелік жұмыстарының сапасын жоғарылатуға үлкен назар аударылады. Осыған байланысты ... ... ... ... сабақтан тыс жұмыстар санын жетілдіріп отыру керек.
Оқушы әртүрлі ақпарат көздері арқылы зоология, топырақтану, ботаника, океанология, агрономия және т.б. сол сияқты ... ... ... алыс және ... елдерге саяхат және биолог-саяхатшылар туралы әңгімелер қызықтырады, олар ботаникалық ашылулар жайлы толығырақ білгілері ... ... ... ... ... және ... әлемдік фермерлік іс сияқты бөлімдерімен таныса бастайды. Оқушылардың биологияға деген қызығушылығын қанағаттандыра, терендете отырып, мүғалім, білімге құмар баланы ... тыс ... ... түседі.
Оқушылардың биологиялық зерттеудегі жаңа және ғылыми әдістермен танысуы, әртүрлі құралдармен, аспаптармен жұмыс ... ... ... және ... ... қызығушылық туғызады.
Сабақтан тыс жұмыстардың тәрбиелік мәні де өте ... Ол өз ... ... және ... тереңірек оқыта отырып, оқушының Отан сүйгіштігін, өз елінің байлығын дұрыс қолдануға, табиғи ескерткіштерді, тарихын, мәдениетін т.б. ... ... тыс ... оқушылардың биология пәні бойынша білімін тереңдете отырып, оқу жұмыстарымен де тығыз байланысты. Бірақ сабақтан тыс жұмыстарда оқушы саны аз ... ... ... тек ... қызығатын санаулы оқушылар жұмыс істейді. Ал танымжорықтарға оқушыларды мейлінше ... ... ... ... Бұндай сабақ түрі теориялық білімді практикалық жұмыстармен байланыстыра отырып көптеген жақсы нәтижелер әкеледі.
Биология ... ... тыс ... ... әдісі төмендегідей болады:
1. Ауызша. әдіс (вербальды): лекция, әңгіме, баяндама, сұхбаттасу. Әдістің бұл тобына мұғалім көмектеседі. Дәрістер, әңгімелесу, сұхбаттасуды ғалымдар, экспедиция ... ... ... ... көмегімен де өткізуге болады.
2. Практикалык әдіс оқушылар тобымен немесе ... ... ... сабақ үстінде жүзеге қолданады. Оқушы бұл сабақта өздігінен биологиялық материалдар, лабораториялық ... ... ... ... ... ... ... өңдеуден өткізуді, сондай-ақ табиғат қорғау шараларын жүзеге асыруды үйренеді.
3. Бақылау әдісін оқу барысында, табиғат құбылыстары сияқты, адамның шаруашылық әрекеті ретінде де ... ... ... әдіс - ... қиын табиғи процесстер мен құбылыстарды зерттеу мақсатында қодданылады. Мысалы, өсімдіктер түрінің пайда болуын, орналасуын көрсететін тәжірибелер т.б. Тәжірибені ... ала ... ... ... оның ... талқылайды.
5. Конструкциялар мен модельдеу - биологиялық процесстердің мәнін түсінуге қажет құралдар мен аспаптар моделін жасауға мүмкіндік береді.
6. Таныжорықтық әдіс-объектіні және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
7. Объектіні оқу әдісі - оқушының өз ... ... ... үлкен рөл атқарады. Бұл әдіс биологиялық әлемді зерттеудің әртүрлі сатыларында қолданылады: зерттеуге дайындық кезінде, жұмыс барысында, қорытынды жасауда.
Сабақтан тыс ... ... ... ... мақсаты, мазмұны, ұйымдастыру түрлері, жүргізу әдістер ерекшелігімен сипатталады. Бұндай тыс жұмыстарда оқушы әртүрлі ақпарат көздері ... ... өз ... ... ... ... жұмыстар оқушының танымдық қабілеттерін арттыруға көмектеседі, яғни өз ... ... ... ... шығармашылық, биологиялық ойлау қабілеттерін, танымдық қызығушылығын, байқампаздығын арттырады.
Танымжорықтар жұмысының мақсаты - оқушылардың сабақта алған теориялық оқу ... ... ... ... Сондықтан оқыту процесінде оның маңызы зор. Ол барлық оқу пәндерінде, әсіресе физика, химия, биология, тарих және еңбек сабақтарында ... ... Бұл ... оқу ... ... ... жаттықтырады және оқу материалын өмірмен байланыстыра алуға үйретеді.
Танымжорық ... ... ... ... оқу алаңына, табиғат аясына, ауыл шаруашылығына, өндіріске, көрмелерге, музейге бару т.б. нысаналар жатады.
Оқыту процесін бұлай ұйымдастыру ... зор ... ... ... етеді. Танымжорық түрінде жақсы өткізілген әрбір сабақ оқушыларға нақтылы фактілер мен ... ... оқып ... өз ... кеңейтіп, білімдерін бекітуге мүмкіндік береді.
Биология пәнінің бағдарламасы бойынша күз және көктем мезгілдерінде оқу танымжорықтарын өткізу керек. Өсімдіктану курсы ... (8 ... - төрт рет ... ал жануартану курсы бойынша (9 сыныпта)- бір экскурсия - ... ... мен ... ... ... ... танымжорық - бұл мектептегі оқу-тәрбиелік процестің бір түрі, оны ... ... ... ... ... кезінде оқушыларда ботаникалық, зоологиялық түсініктердің негіздері болып келетін, табиғи объектілер мен құбылыстар ... ... ... ... ... жер ... ботканикалық білімдер арқылы Жердің жасыл қабықшасындағы болып жатқан көптеген құбылыстар мен процесстерді түсіндіруге болады. Сондықтан, бұл ... ... ролі өте ... ... ... ... кезінде оқушыларда көптеген біліктіліктер қалыптасады, біріншіден, бақылау жүргізу, биологиялық объекті мен адам шаруашылығын талдау. Жергілікті жер ... ... ... ... тығыз байланысын және олардың табиғи аймақтық кешендерге бірігетінін түсінеді. Табиғи компоненттер ... ... ... болатын кешендердің құрылуын, табиғи-аймақтық кешендердің заңдылық негізі ретіндегі тұтастығын түсінеді. Бір компоненттің ... ... ... ... әкеп ... бұл ... ... орнына келмес процесс пайда болу мүмкін. Танымжорық барысында, сондай-ақ, жергілікті материал арқылы оқушыларға экологиялық тәрбие беруге ... ... ... ... оқушылар сол саладағы процесімен, өндірістің ұйымдастыру және тиімділігін көтеру жолымен танысады.
Сонымен, оқу танымжорықтары оқушылардың биологиялық білім жүйесіндегі бекіту әдістерінің негізгі ... ... ... танымжорыққа сабақ кезінде дайындайды. Оларды теориялық және практикалық түрінде дайындап ұйымдастыру керек.
Оқушылардың теориялық дайындалуы, танымжорық кезінде, практикада немесе бір ... ... ... ... және ... ... ... дайындалу деген -- оқушылардың танымжорық кезінде, оның бағдарламасы бойынша орындалатын кейбір жұмыс ... ... ... ұйымдастыру жұмысы деген -- мұғалім оқушыларға экскурсияның тақырыбы мен жоспарын айтады, сыныпты 6-7 ... ... ... ... ... тағайындайды, керекті заттардың тізімін, уақытын, жиналу орнын, қандай киім және қалай киіну керектігін т.б. айтады.
Танымжорықтың жақсы өтуі оның ... ... оны ... жоспар арқылы жүргізуге болады:
а) әңгімелесу (кіріспе); (табиғатта әңгімені мұғалім жүргізеді, өнеркәсіпте - сол жердегі әкімшілік);
б) танымжорық ... ... ... орындау;
в) қорытынды жасау.
Танымжорықтан кейін әрбір оқушы берілген тапсырма бойынша мұғалімге жазбаша түрінде есеп ... Есеп ... ... ... ... ... ... ашып көрсетеді.
Бұл жұмыстардың барлығы биологияны оқытудағы өлкетану принципін ... ... ... ... ... ... ... дамытуда сыныптан тыс жұмыстар үлкен рөл атқарады. Ол үшін сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың ең тиімді деген түрлері мен әдістерін іріктеп ала ... ... ... тыс ... ақпараттық жұмыстар биология пәнінің негіздерін оқушыларға үйретіп қана ... ... ... ... жастарды өмірге әзірлеп, мамандықты еркін таңдай білулеріне көп септігін тигізеді. Мұның өзі жеке мемлекет болып, білім берудің ... ... ... ... ... ... ... жаңа мазмұнға ие болып отыр [1].
Биология пәні бойынша сыныптан тыс жүргізілетін ақпараттық ... көп ... бері ... ... ... ... Бұл жөнінде әдістемелік мақалалар мен кітапшалар да басылып шықты.
Дегенмен, бұл салада әлі де зерттеліп, жетілдіріле ... ... ... ... Орта ... ... ... оқу бағдарламасына сәйкес алған білімін іс жүзінде пайдалануда шорқақтық танытса, енді бірқатары биологиялық тәжірибелерді институт қабырғасының өзінде де жете ... кете ... жүр. ... мектепте биологияны оқытудың сапасына да байланысты екені ... Орта ... ... ... ... ... ... оқушыларды өз беттерінше шығармашылықпен жұмыс істеуге әлі де жете үйрете алмай келеді. Жас ... тек ... ... ғана біліп, сыныптан тыс ақпараттық білім беру мәселесіне аз ... ... ... ... ... тыс ... жұмыстарды оқушылардың көпшілігі қатысатын ,атап айтқанда, биологиялық кештер, ойлан - тап ойындарын өткізумен ғана шектеледі. Оның өзінде оқушылардың өз ... ... ... жеке ... мен ... ... ... жете көңіл бөлінбейді.
Мектептердегі қабырға газеті де бір сарынды, көшірме рөлін атқарып келеді, өйткені онда пайдаланған ... ... ... ... газеттер мен журналдардан сөзбе - сөз көшіріле салады.
Соңғы ... ... тыс ... ... етіп ... биология апталығы, танымдық сөзжұмбақтар, биологиялық ойындар,жарыс кештері, т.б. көптеген білім беретін материалдар кең түрде қолданыла бастағанына қарамастан, ... ... етіп ... жағы ... Бұл ... да ... ... аз пайдаланылады. Әсіресе оқушыларды жаппай қатыстыратын сыныптан тыс ... ... ... ... ... мәні бар ... ... оқушылар білімін тексеруге арналған алғырлар,тапқырлар жарыс кештері сирек өткізіледі. Кейбір ... осы ... ... ... ... ... ... басқаларға ұсынуға мән бермейді.
Оқушыларға жеке пәннен тек білім беріп қана қою жеткіліксіз, оларды сабақ үстінде де, ... тыс ... ... да сол ... сүйе ... ... өз ... білім ала білуге үйрету керек. Ұстаздар тәжірибесі сыныптан тыс ақпараттық жұмыстардың ... ... ... ... да сабақты қызықты етіп өткізу арқылы оқушылардың ... өз ... ... ... ... негіз қалау қажет.
Көп жылдан бері студенттермен жүргізіп келе жатқан ұстаздыққа тәрбиелеуге байланысты жұмыстардың барысында ... ... және ... маңызы бар әдістемелік материалдар жинақталды. Бүгінгі таңда халық ағарту саласы алдына жаңа да биік талаптар қойылып отыр. Жеткіншек ұрпаққа білім мен ... ... ... одан әрі ... ісін түбегейлі жақсарту міндеті тұр. Қазақстан Республикасының Білім беру туралы заңында мемлекеттік маңызы зор шаралар қатарында оқу-тәрбие ісі де терең ... ... ... байланысты көтерілген мәселелерді шешуге мүдделікпен карап, мазмұнды жұмыспен ат салысу керектігі атап ... ... ... беру ... ... ... ... заңда атап көрсетілгендей, бүкіл тәрбие ісін жинақты жүргізуге, идеялық-саяси, еңбек және адамгершілік тәрбиесінің тығыз ... ... ... ... оқу - ... ... даму ... бір сәт көз жіберіп қарасақ, қазақ мектептерін былай қойғанда, алғашқы кездерде орта білім беретін орыс мектептерінде сыныптан тыс жұмыстардың рөлі ... ... қасы ... ... пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды жетілдіру мен ... ... түсу ... әр кез ... ... тыс қалған емес. Мектептердің даму кезеңдерінің әр түрлі сатысында ... тыс ... ... мен мақсаты өзгеріп нақтыланып, дамып отырғанын мұғалімдер тәжірибесінен байқауға болады. ... ... ... тыс ... ... ... ... меңгеруге негізделген.
Сыныптан тыс биологиялық жұмыстардың көздейтін мақсаты әр түрлі үйірмелер мен бірлестіктер қамтылған оқушылардың қоғамдық және шығармашылық белсенділігін көтермелеу. ... ... ... ... ... ... пайдалы жұмыстарға көбірек тарту, оқу көрнекі құралдарын дайындату арқылы биологиялық ... ... ... жабдықтату міндеттері де басты орында тұрады.
Сыныптан тыс ақпараттық жұмыстардың түрлері мен әдістерін жетілдіруге арналған ғылыми - ... ... ... ... ... ... тұрғыдан тұжырымдала бастады. Олар биология тарихынан баяндамалар дайындап, жергілікті биология ... ... ... ... тыс ... жұмыстардың басты негіздерін шешу жөніндегі алғашқы жұмыстар Москва қаласында №110 мектептің мұғалімі Л.И.Розинаның еңбектерінен байқалады. Ол академик Н.Д.Зелинскийдің басшылығымен ұйымдасқан ... ... ... ... ... іс - ... қалалық мектептердің жағдайына негізделіп жазылғандықтан,селолық мектептердің жағдайына аса қолайлы болмады. ... орай ... ... ... ... мектептер үшін шешімін таппаған кездейсоқ қорытындылар екені сыналады. ... бұл ... ... тыс ... жетілдіруде мұғалімдерге көп көмегін тигізді.
деген тақырыпта П.Н.Карелин өзі ... ... ... ... ... жазды. Ол өз еңбегінде сыныптан тыс ақпараттық жұмыстарды ұйымдастырудың және оны өткізудің түрлері мен әдістерін әңгіме етеді. ... ... ... пәніне байланысты сыныптан тыс ақпараттық жұмыстарды ұйымдастыруға тәрбиелеудің ... ... сөз ... тыс ... жұмыстардың оқу - тәрбиелік рөліне, ұйымдастыру принциптеріне баса назар аударған. Дегенмен бұл салада әлі де ... ... ... ... мәселелер баршылық. Орта мектеп түлектерінің бірсыпырасы оқу бағдарламасына сәйкес ... ... іс ... ... шорқақтық танытса, енді бірқатары биологиялық тәжірибелерді институт қабырғасының өзінде де жете меңгеріп кете ... жүр. Жас ... тек ... ... ғана ... ... тыс білім беру мәселесіне аз көңіл бөледі.
Сыныптан тыс ақпараттық жұмыстар белгілі бір ... сай ... де ... болуы керек. Оқу-тәрбие барысында сабақ пен сыныптан тыс ақпараттық жұмыстардың өзара байланыстылығын жетілдіру; мұнымен бірге оқушылардың білімге, жеке ... ... ... ... ... ... ... пайдалы еңбекке неғұрлым белсенді қатыстырып, белгілі бір кәсіптік мамандықты игеруге әзірлеу-мұғалімдердің негізгі міндеті. Сондай - ақ мұғалімнің оқу материалын ... ... ... баяндауы, тәжірибелерді шеберлікпен көнекі көрсетіп, сабаққа танымдық арттырып, қиялын қозғауға әсер етеді. Мұғалім сыныптан тыс ақпараттық жұмыстарды жеке оқушыға ғана әсер ... ... ... ... ... етіп ... ... пәнге деген ықыласы артып, қызыға бастаса, онда ... ... ... ... ... ... ... кезеңде сабақтың мазмұны мен оны түсіндірудің негізгі әдістері оқушылардың өз беттерінше танымдық іс - ... ... ... нақты материалды жүйелі меңгертетіндей етіліп құрылғаны жөн. Осы ... бәрі ... жасы мен ... ... білуді қажет етеді.
Сыныптан тыс ақпараттық жұмыстар оқушылардың биологиялық білімін дамытып қана ... олар ... ... де ... ... Әрбір оқушы өзінің еріктілігімен қатар, өз бетінше жеке дара жұмыс істейтінін де, ұжым алдындағы ... де ... ... ... ... тыс ... жұмыстардың жоспарын жасаған кезде әрбір үйірме мүшелерінің жеке міндеттері де ... Бұл ... ... арасында ұжымдық сезімді тудырады. Ұжымдық жұмыстардың нәтижесі сан алуан түрде ... ... ... ... жеке тапсырманы ұжымдық тапсырмаға ұластырып,қоғамдық пайдалы жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... бастап биология кабинетін толық жабдықтауға дейінгі жұмыстар жатады. ... ... ... ... ... ... қажеттігі айқын көрініп тұрады.
Оқушылардың сабақтан бос уақытын пайдалы істерге жұмсауда балалар қайткенде бір нәрсемен шұғылданса болды ... ... ... болмайды. Бұл істе кездейсоқтыққа, жоспарсыздыққа, немқұрайлыққа жол бермеген жөн. Бос уақыт ұғымы-күрделі ... Бұл ... ... үшін ... бос болғанымен) әрқашан мектептің, мектептен тыс мекемелердің бақылауындағы уақыт.
Балалардың бос ... ... ... ... ... ... пәнге қызықтырып, бос уақыттарын пайдалы іспен үйлестіруге болады. Бұл мәселе бүгінде педагогтарды көп толғантып жүр. ... ... ... оқу ... шеңберінде қанағаттандыру мүмкін емес, сондықтан да сыныптан тыс әр түрлі ақпараттық жұмыстар жүргізіледі. Мұндай ақпараттық жұмыстар ... ... ... ... ... кәсіптік бағдар беріп, мамандықты еркін таңдауға көмектеседі.
Бұдан шығатын қорытынды, яғни ... тыс ... ... ... ... мақсаты-әр түрлі үйірмелермен қамтылған оқушылардың қоғамдық және шығармашылық белсенділігін көтермелеу. ... өз күші ... ... айналысса ғана оның үйірмедегі не бірлестіктегі ісі жемісті болады. Сыныптан тыс жұмысты ұйымдастырушылар түрлі үйірмелердің, клубтардың ... ... ... қатысуына көңіл бөлгендері абзал. Биологиядан жүргізілетін сыныптан тыс ақпараттық жұмыстар оқушылардың ықыласы мен ... ... қана ... ... оқу - ... жұмысын жоғары деңгейге көтеруге көмектесуі тиіс. Ең бастысы ... ... ... ... ... деген қызығушылығы мен жауапкершілігі артып,алған білімдерін біріне-бірі үйрететін дәрежеде болады.
1.3 Мектепте биологиялық білім берудегі танымжорықтардың мәні
Орта мектептің ... ... ... ... ... оқушылардың танымын, ойлау қабілеттерін дамытуға арналған. Танымжорық барысында оқушылардың тірі және өлі табиғат туралы, жылдың әр түрлі ... ... ... ... жергілікті жерде өсетін өсімдіктер туралы, үй және жабайы жануарлар туралы бастапқы мәліметтерді және ... ... ... ... ұйымдастыру қарастырылады.
Танымжорықты ұйымдастырудың негізгі міндеттері:
* қоршаған әлемде іс жүзінде бағдарлауға арналған қажетті икемділіктер мен ... ... ... ... мен ... дамыту және қалыптастыру;
* табиғаттағы заттардың қолданыс түрін есепке ала отырып, олармен іс-әрекеттердің ... ... ... ... ... тудыру және табиғатқа деген жауапты қатынасты қалыптастыру.
Мұғалім жоспарлаудан бастап, танымжорықтың түрі мен әдісін өз бетімен таңдайды. Бұл ... ол ... ... ... ... ... ... білімі және оған тиімді де, арнайы көмек көрсету;
* педагогикалық тәсілдерді оқушылардың мүмкіндіктері мен қажеттіліктеріне және қоршаған орта жағдайына ... ... ... ... ... жұмыс қарқынының даралығы;
* оқытылатын материалдың қолжетімділігі;
* қиындықтың біртіндеп өсуі;
* үйрену-оқу үдерісіндегі баланың белсенді және саналы ... ... ... пен мысалдардың жан-жақтылығы;
* интегралды әсер ету (ішкі және пәнаралық байланыстар, мамандардың өзара бірлесе іс-әрекет жасауы);
* тұрақты жетістіктерді және оларды ... ... ... ... ... ... алынған білім мен дағдыларды үнемі бекітіп отыру, оларды ... ... ... ... секілді оқу танымжорығы да мынадай бірнеше кезеңнен тұрады:
* дайындық;
* жүргізу;
* қорытынды.
Бірақ ... ... тағы бір ... оның ... ... ... биологияны оқыту мақсаттарында пайдалану болып табылады. Оқу танымжорығының тиімділік шарттары сабаққа қойылатын талаптармен сәйкес келеді, және оның барлық элементтерінің ... ... ... ... ... кезеңі.
Б.Е. Райков оқушыларға білім берудегі танымжорықтың орнын анықтау отырып, былай деді: .
Оқу ... ... ... жоспарымен және мектептің жалпы білім беру міндеттерімен анықталады, ұйымдастырылады.
Әр танымжорық ұйымдастырудың ... ... ... ... етеді. Танымжорықтың алдындағы сабақтардазерттелетін тақырыптың мазмұнымен байланыс орнатылады, сұрақтар қойылады, оларға танымжорықтар кезінде жауаптар мен шешімдер ... ... мен ... арналған тапсырмалар беріледі.
Жылдық жоспарды құра отырып, мұғалім танымжорықтардың өткізілу уақытын белгілейді, оның мазмұнын алдыңғы сабақтармен байланыстырады. Танымжорықтарда жеке ... мен ... ... ... ... ... табиғат туралы кеңейтілген түсініктерге ұласады.
Сонымен қатар, оқушылардың бақылауларының нәтижелерін келесі сабақтарда пайдалануды жоспарлайды. Әр танымжорық тақырып ... ... ... ... осы ... белгілі бір орынға және уақытқа ие болады. Сабақтар оқушыларды танымжорықтарға дайындайды, ал танымжорықтар олардың ... ... ... ... және мұқият жоспарланған танымжорықтар оқу-тәрбие жұмыстарын сәтті шеше алады.
Сабақ пен ... ... бір: ... ... ... ... дамыту, оқушылардың мінез-құлқын тәрбиелеу. Айырмашылық оқу материалының айырмасынан, мұғалім мен оқушылардың іс-әрекетінен көрінеді.
Танымжорықтың оқу материалы оқушыларда өмірде ... ... және ... ... ... ... ортада бағдарлау, оқушылар үшін өзіндік жұмыстың бір бағыты болып табылады. Оқыту практикалық түрде жүреді. Қалыптастырылатын ... ... ... және ... ... байланысты болады.
Кешенді танымжорықтың басты міндеті - қоршаған ... орта ... ... ... ... ... танымы мен ойлау қабілетін дамыту.
Биологиялық білім берудің алдында тұрған барлық міндеттерді сабақ барысында шешу ... ... ... ... беру міндеттері шеңберінде мектептегі танымжорықтар алдына қойылатын міндеттер бөліп қарастырылады. Оларға оқыту, ... және ... ... ... ... ... ұйымдастыру формасы ретінде орасан зор білім қорына ие. ... ... ... ... мен ... ... ... танымжорық кезінде табиғат туралы кеңейген ұғымдарға ұласады. Табиғи күйіндегі нысандарды бақылау ... ... ... ... ... ... еске түсңре отырып, оларды тануға мүмкіндік береді. Бұл оқушыларда әлемнің тұтас бейнесін қалыптастыруға мүмкіндік береді. ... ... тірі ... ... ... ... танымжорықтар кезінде кеңейеді және тереңдейді. Оқушылардың табиғаттағы биологиялық нысанды зерттеуі ... ол ... ... мәліметтердің нақтылығы маңызды нәтиже береді.
Табиғаттың тұтастығын ұғынуда, оның әр түрлі элементтерінің өзара күрделі байланыстылығын түсінуде танымжорықтың ролі орасан ... ... ... ... орындауда да танымжорықтар маңызды роль атқарады.
Оқушылар сабақта сызба ... ... ... мен ... ... және синтездеуді меңгереді. Бұл жерде, егер танымжорықтар пайдаланылмаса, онда оқушыларда олар оқып үйреніп отырған нәрселер тек сыныпта, мектепте ғана орын ... екен ... ой ... Бұл ... жою үшін ... ... тыс жұмыстар ұйымдастыру, яғни танымжорықтар жүргізу қажет. Осыған байланысты танымжорықтар табиғаттың шынайы нысандарын зерттеудің ақпараттық тұрғыдан бай ... ... ... ... ... ... тірі нысандарды белсенді тану мүмкіндігі танымжорықтың ерекшелігі болып табылады. Жергілікті жерде бағдар алу ... ... ... ... ... байланыстарды анықтайтын, мезгілдердегі маусымдық өзгерістерді зерттейтін жағдай туады.
Оқушылар мұғалімнің тапсырмасы бойынша биологиялық нысандарды табуға және айыра білуге, ... ... ... және ... ... ... ... қарапайым ғылыми зерттеу тәжірибесіне ие болады. Оқушылардың танымжорық ... ... ... ... ... білімдері есте ұзақ сақталады.
Танымжорықтарда өсімдіктер мен жануарларды анықтаушы құралдармен жұмыс істеу тірі ... ... ... білу ... ... ... ... зерттеу жүргізу тәжірибелері қалыптасады, олардың қатарына мыналар жатады: ... және ... ... тірі ... ... (ландшафттың, өсімдіктердің, жануарлардың) сипаттамаларын жасау, нәтижелерді болжау.
Танымжорықтарда оқушылар үшін сыныптан тыс жұмыстар мен ... тыс ... ... ... ... ... нысандар, олардың сипаттамалары, жүргізілген бақылаулардың нәтижелері, суреттер мен сызбалар) жинауға болады.
Сонымен қатар, танымжорықтарда оқушылар табиғатты қорғау іс-әрекеттерінің кейбір ... ... ... қауымдастықтарын ластану факторларынан қорғау мақсатында аумақты тиімді жоспарлау. Танымжорықты ... ... ... жүйесімен тығыз байланыста ұқыпты ұйымдастыру танымжорықтың мағынасын кеңейте түседі. Себебі, танымжорықта қол жеткізілген білімдер мен ... ... ... мен ... қолданылуы мүмкін.
Табиғатпен тығыз қарым-қатынас жасау, оның құбылыстарын тану оқушыларда нақты білімдер мен тәжірибелер қалыптастырып қана қоймайды, үлкен ... ... де ие. ... ... ... ... жергілікті табиғи ресурстарды қорғау бойынша практикалық жұмыстарға тартып ... ... ... ... ... ... ... аумақты көгалдандыру, өсімдіктерді күтіп баптау, ауланы тазалау т.б.
Танымжорықтың табиғаттың тұтастығын, оның күрделі құбылыстарын зерттеудегі маңызы үлкен. Экология мәселелерін зерттеу ... ... ... ... басым рольге ие. Табиғатқа кешенді танымжорыққа шыққанда мұғалім оқушылардың назарын ландшафттың әдемілігіне, жекелеген өсімдіктер мен гүлдердің сұлулығына, табиғаттағы ... ... ... ... ... ... ... және табиғатта бақылау тәжірибесінің қалыптасуы - осы мүмкіндіктердің барлығы танымжорықты жүргізу ... ... ... ... ... тыс ... және ... таным іс-әрекетінде тәрбиелейтінін де атап өту маңызды.
Біз үщін танымжорықтардың оқушылардың биологиялық пәндер жүйесіне деген танымдық қызығушылықтарын арттыруы маңызды ... бірі ... ... Танымжорық барысында зерттелетін табиғи нысандарды оқушылардың эмоционалды қабылдауы, жан-жақты зерттеуі, олардың бейтаныс жаңа қасиеттерімен ... ... ... ...
Танымжорықтардың кәсіби бағдар беруші ролін де бағалап ... ... ... ... ... ... оқушылардың кәсіби бағдар алуына, кәсіби тәрбиеленуіне және кәсіби бейімделуіне жол ашады.
К.П. Ягодовский былай деп ... ... ... ... ... жүргізу және ұйымдастыру әдістемесі
2.1 Танымжорық биологиядан оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру формасы ретінде
Әр кезеңдерде танымжорық термині әр ... ... ие ... ... Анықтамалардың әртүрлілігі оған әртүрлі мазмұн беріп отырды. Осыған байланысты танымжорыққа деген көзқарастар да ерекшелене түсті. Бірақ, ... ... ... қана ... танымжорықтың өзі де қоғам тіршілігінің құбылысы ретінде өзгерді. Танымжорық ісінің көрнекті зерттеуші мамандары танымжорықтың негізгі белгілеріне мыналарды ...
1. және (И. М. ...
2. және , яғни ... олардың табиғи шығу орнында зерттеу (Б. Е. Райков).
3. Мазмұндылық (Н. П. Анциферов).
4. Нысандарды олардың табиғи ... ... (И. А. ... ... ... мұғалім оқушыларға оның тақырыбы мен мақсатын алдын ала түсіндіреді. Соның негізінде оқушылар ... ... ... ... бақылау жасайды.
Танымжорық маршруттарының күрделі жағдайдын, түрлі нұсқасын қамтитын өлкенің кез келген ... ... ... ... ... - ... ... арқылы жасалынады. Жаяу, таумен, сумен, шаңғымен, атпен, велосипедпен, мотоциклмен жүзеге асады.
Жаяу жорық - ... ... қолы ... ... Бірақ жаяу танымжорыққа шығушы өзі көтеретін жүк салмағын есепке алуы керек, ... бұл ... ... ... ұзақ жол ... көп ... душар етуі мүмкін. Ең негізгі кедергілер өзеннен, батпақтан, орман-тоғай белдеулерінен өткенде кездесері сөзсіз. Жаяу танымжорықшысының жер жағдайын жетік аңғарып, дұрыс ... ... ... ... ... ... ... бойынша жүруінің маңызы үлкен. 15-тен 20 шақырымға дейінгі аралықты күндіз жүріп өту - бұл ... ... ... жол ... шынығу деңгейіне және жорықтың шартына байланысты өзгеруі де мүмкін, ол танымжорықшылардан жаяу жүру ... және ... ... етеді.
Танымжорықтың ең қызықты, сонымен бірге күрделі түрлерінін бірі- таулы аймақтағы жорық. Тау соқпақтармен өтетін ... ... көп ... керек ететін қырға одан төмен түсу қиындығын ... ... ... Ең ... ... ... тыныс алу ауырлайтыны мәлім. Күн мен түннің температурасы тез өзгереді. Ауа райы да ... ... әрі ... тыс жүру ... ал тау ... құлама жартастардан, шындардан, үрінді қар мен мұздан өту одан да ... ... ... ... альпинистердің амал және айла-тәсілдерінен, таулы аймақтағы қозғалыстың тәсілдерінен ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең қиыны, ең күрделісі биік таулы аймақтағы танымжорық ... ... ... ... ол танымжорықшыларды ғажайып көріністермен қуантып, төзімділігін сыннан өткізуге, табиғат күшімен күрес барысында ерлігі мен ... ... ... мол мүмкіндік береді. Дұрыс және шынайы дайындық жасап, тауда жүріп-тұрудың ... ... ... ... ... қауіпсіз болады.
Сумен танымжорық жорыққа шыққан адамнан көп төзімділікті қажет етпейді, бірақ ... жүзе ... ... ... ... ... есе алатын болуы міндетті.
Қайықты бастапқы орнына апарып қою немесе ағаштарды ... ... ... ... ... су танымжорықының дамуын біршама шектейтіндей. Сумен танымжорық өзіңмен бірге көп жүк ... ... ... дене ... ... ... дүниетанымын тарылтып, өзен жағалауларымен тұйықтайды.
Жаяу танымжорыққа қарағанда сумен ... ... ... ... оңай, оны өзннің ағысы арқылы анықтауға болады.
Сумен күндіз танымжорық жасағанда ең бастысы ағыс жылдамдығына өзен бойындағы қатты жыныстар ... өзен ... ... ... ... 0 ... 80 ... дейінгі қашықтыққа бара аласыз. Біздің елімізде кездесетін көптеген өзен бойындағы қатты жыныстар шоғырының күрделі де қауіпті болатыны мәлім, олар жағаларды жиі ... ... ... сүйреп, жүктерді тасымалдауға мәжбүр етеді.
Танымжорықтың ең күрделі түрлерінің бірі - шаңғы арқылы жасалынатын танымжорық. Ол елімізде жыл өткен сайын кең ... ... ... келеді. Шаңғы және таулы аймақтағы шаңғы тебу тәсілін жетік меңгеру ... ... ... жүрудің қиындығы, температураның төмендігі, боран және т.б. танымжорыққа қатысушылардың дене тәрбиесін арттыруды жүктейді.
Қыстың күндері жолды бағдарлау күрделене түседі, олай дейтініміз ... ... ... қар астында қалады, әсіресе елді мекендері аз ... ... шығу ... ол ... ... ... ... қонуды ұйымдастыру тәжірибесін, организмнің төменгі температураға үйренген болуын, ұқыптылықты, өзін-өзі бақылай білуді талап етеді.
Шаңғымен танымжорық жорығы кей ... ... ... ... ... есте қалып, оған қатысушылардың дене құрылысын шынықтыруда зор маңызға ие болады.
Шаңғы танымжорықына қатысушылардың басты кедергілері: қар жауып ... ... ... ... қары ... ... ормандарда, биік, ұйлыға өскен бұталар, мұзы жақсы қатпаған өзендер, биік, қия, жоталар.
Қардың қалың, жұқа ... ... ... ... ... болуына байланысты шаңғымен танымжорықтың күндізгі орташа қарқыны 15-35 ... ... ... ... ... ... кесіп өтетін жақсы жол тораптары велосипедпен танымжорық жасау түрін кең дамытуға мүмкіндік береді. Танымжорықтын басқа түрлеріне қарағанда велосипедпен ... ... ... алыс ... ... ... жасайды және оған қатысушылардың зерттеу жұмыстарын жџргізуге жағдай жасайды.
Алайда, жолдан бұрылып шыға алмаушылық көп жерлерді аралап көру мүмкіндігінен айырады. Рас, ... ... де ... ... ... онда велосипедпен танымжорықтың барлық артықшылығы жойылады. Кейде велосипедпен танымжорық велосипед жарысына айналып та ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығын шамадан тыс пайдалануға болмайды. Велосипедпен танымжорық жасаушылар күндіз орта есеппен 50-60 шақырымдай жүрулері керек.
Велосипедшілердің негізгі кедергілері ... ... ... тік ... мен өңістер, өткелдер болып табылады.
Автомобильмен және мотоциклмен танымжорық та кен ... ... ... Ол ... ... ... жерлерге жорыққа шығумен ерекшеленеді, мыңдаған шақырым алыс қашықтықтарға сапар шегу қызық.
Спелео-үңгір танымжорықы өзіндік мағынаға ие. Бірінші ерекшелігі - ... ... ... ... ... ең ... ... - қараңғылық. Жарық жоқ жерде қозғалу, бағытты бағдарлау қиындай түсетіні ... ... ... ... ... құдыққа құлап кетуге де болады. Мұндайға ұшырмау үшін танымжорықшылар жарық сыйлар құралдарды өздерімен бірге алып ... ... ... ... жол ... ... күрделі, онда адаспай көздеген орынға жету тәжірибелі бастаушының өзіне де қиын соғуы ... ... ... ... ... және ... еденге тас сынықтарының құлайтыны бар. Олар тіпті қатты дауыстың өзінен-ақ үгітіледі.
Жерасты танымжорық кезінде адамды ... ... ... ... ... ... қалғанын кездестіруге болады. Жалпы үңгірлер сол жердің үстіндегі климатқа ... ... ... ... ... әр танымжорықшы альпинистік тәсіл негіздерін, шыңға шығу әдістерін игеріп, мұзды ... аман ... ... ... ... т.б. сақтауы тиіс. Жерасты танымжорықына байланысты кездесетін қиындықтар әркімнен батылдықты, тапқырлықты, төзімділікті, тез ... ... ... мықты болуын талап етеді. Жерасты танымжорықына кетіп бара ... ... ... ... бір сәтке де ұмытуға болмайды. Ең алдымен біреу бақытсыздық ... ... ... оған ... қалай көмек көрсетудің шаралары, сондай-ақ танымжорықшылардың үңгірден қашан оралатыны туралы күні бұрын бақылау мерзімі белгіленуі керек.
Оқытуды танымжорық жолымен ... үш түрі бар: ... - ... ... деп ... Ол сабақта күрделі тарау, тақырыптарды өтер алдында ұйымдастырылады. Танымжорықтың бұл түрін бастауыш және орта ... ... ала ... олар үшін сабақ өте қызықты жағдайда болады.
Екіншісі - ілеспелі танымжорық деп аталады. Ол ... бір ... ... ... ... оның орта шенінде немесе өн бойында жүргізілуі мүмкін.
Үшіншісі - қорытынды танымжорық. Ол күрделі тарау немесе тақырыпты өтіп болғанан ... ... ... ... ... теориялық білімдерін пысықтау, бекіту мақсатын көздейді.
Танымжорық сабағының нәтижелі өтуі негізінен мұғалімнің алдын-ала дайындық жұмыстары мен өткізу орнын дұрыс таңдай ... ... ... Мұғалім танымжорық болатын нысананы алдын ала барлап, содан кейін оқушыларға оның мақсатын түсіндіреді. Мақсатына қарай оның жоспары жасалады. Жоспарда негізінен мына ... ...
* ... барысы, негізгі кезеңдері, басталу және аяқталу уақыты;
* маршруты, қамтитын ...
* ... ... ...
* ... ... байқау нысаналары мен оларды пайдалану жолдары.
* жеке және топ ... ... ... ...
* ... ... сай ... тапсырмалары т.б.
XVIII ғ. Францияның атақты ғалымы Жан-Жак ... ... ... ... ... олармен табиғатқа танымжорық жасау қажеттігін дұрыс деп тапты. Оқытудың бұл түрі тек XIX ғ. бастап қолданыла ... Оны ... Л. Н. ... ... Ясная Поляна мектебінде кеңірек пайдаланды.
Мектепте танымжорықтарды ұйымдастыру қажеттігі туралы алғашқы пікірді айтқан педагогтардың бірі Александр Яковлевич Герд ... Ол өз ... ... ... ... әдістемесінің негізін қалады.
А.Я Герд өз жұмысында деп атап көрсетті. Бұл сөздер революцияға дейін және одан ... де ... ... ... ... ... келді. Танымжорық кезінде өлкені табиғатын тануға негізделген оқу-тәрбие жұмыстарынан А.Я Герд танымдық іс-әрекетті дамытудың тамаша мүмкіндіктерін көре ... ... атты ... жеке ... оқу ... бөлігі және білім беру әдісі ретінде сабақтар мен танымжорықтар жоспарлары құрылған.
Оқыту жұмысының ... ... ... баса ... аударды.
1861 ж. Н.Волокитин өзінің атты мақаласында орманда демалуды ғана емес, табиғат ... ... да ... Д.Н ... та өзінің орман және жазықтық өсімдіктері туралы танымал мақалаларында осындай кеңестер ... ... ... ... ботаникалық журналдар шыға бастады. Оларда өсімдіктердің әр жыл мезгілдеріндегі сипаттамалары ұсынылып отырды.
В 1901 жылы Мәскеуде биология пәні оқытушысының алғашқы кітабы ... ... Ол ... ... ... ... ... жүргізуге арналған нұсқаулар берілді және анықтама карточкалар құрастырылды.
Осы жылы танымжорықтар орыс мектептерінде жаратылыстануды оқытудың міндетті ... ... ... Айта кету ... бұл ... танымжорықтар ұйымдастыру әдісіне жаппай беалыс байқалды. Орта мектептерде биологияны оқыту ... ... ... ... биологтар мен әдіскерлер А.Я Герд, М. П. ... В.В ... И.И ... В.А ... А. ... К.П. ... Б. В. ... В.Зеленский айналысты.
Кеңестік мектептердің пайда болуының алғашқы жылдарында зерттеу әдістерінің кеңінен пайдаланылуына байланысты танымжорықтарға биологияны оқыту процесінде ерекше мән беріліп келді. ... ... үшін ... ... мен ... ... ... кейін танымжорықтарға назар аудару бәсеңдейді, себебі, әдіскерлер сабақ әдістемелерін жасауға бет бұрған болатын.
Тәрбиелеп оқыту принциптерін жүзеге асыру және ... ... ... педагогикалық аспектілерін шешу кезінде танымжорықтар мектептерде биологияны оқытуды ұйымдастырудың маңызды формасы ... ... ... ... ... жаңа ... жаңа ... әдістермен және оқыту тәсілдерімен байытылды.
Қазіргі кезде мектеп бағдарламалары оқушылармен ... ... ... институттарында, ауылшаруашылық өндірісінде, олардың мазмұнын зоология, анатомия, физиология, адам гигиенасы және ... ... ... ... ... ... танымжорықтар өткізуді міндеттейді.
Биологиядан танымжорықтар ұйымдастыру бойынша мұғалімдерге арналған құнды ... ... жиі ... ... ... А.Я. ... Н.П. Анциферов, Ф.А. Звягинцев, Б.В.Всесвятскийдің жетлдірілген әдістемелік құралдарының арқасында мектептегі танымжорықтардың теориялық және ... ... ... ... ... ... түсінігі әртүрлі мәнге ие болып келді (лат. - жүгіріп шығамын) және олардың әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... әдіскер В.А. Герд (экскурсия) түсінігіне деп анықтама берді.
Танымжорық ісінің алғашқы әдіскерлерінің бірі Б.Е. ... ... және ... ... мәнін былай түсіндірді: .
Ал күнделікті сөздіктерде түсінігі деп түсіндіріледі.
Танымжорық мәнін анықтау ... ХХ ... ... ... үшін екі ... ... ... танымжорық - оқу процесінің бірден бір жетекші базасы, танымжорық - мектептің оқу ... ... ... ... и В.М. ... өз ... ... толық анықтама бере алды: .
П.И. Пидкасистый өзінің атты ... ... деп ... ... ... ... беру ... топ болып табиғи кешендерді аралауды білдіретін биологиялық білім беру формасы ... ... ... ... танымжорықтар бірқатар маңызды дидактикалық қызметтерді жүзеге асырады:
* оқытудың көрнекілік принципі жүзеге асады;
* оқытудың ғылымилығы артады және ... ... ... ... ... ... ... тәрбие процесі жүзеге асады.
Танымжорықтардың мәні олардың көрсету және әңгімелеу тәсілдерімен органикалық үйлесімінен көрінеді. Мұғалім оқушыларға нысандарды көрсете ... ... ... ... ... Егер ... да бір ... ашатын табиғи нысандар болмаса, танымжорық та болмайды. Нысанды көрсете отырып, мұғалім оқушыларды көргенін дұрыс қабылдауға, көрнекі заттар мен ... ... баға бере ... ... биология пәнінің тұтастығын бұзбай отырып, оны оқыту мен тәрбиелеу процесіне білім беру формасы ретінде ... ... ... Әрбір жеке танымжорықтың тақырыптағы орны мен ролі мақсаттар мен міндеттер көмегімен анықталады.
Оқу танымжорығының мазмұны мен әдістемесі бір-бірінен ерекшеленген ... ... ... ... ... тақырыпта немесе тарауда белгілі бір орынға бағытталады.
Әр танымжорықтың тақырып пен мақсаттарына тәуелсіз белгілері мен ерекшеліктері ... және ... бірі ... ... ... ... жоғалтады.
Өз жұмыстарында И.Д.Зверев және А.Н.Мягкова танымжорықтың мынадай белгілерін ерекшелеп көрсетеді:
* табиғи нысандар мен құбылыстарды зерттеу ... ... ... ... ... ... ... күйдегі немесе арнайы жасалған жағдайдағы нақты нысандар мен құбылыстарды зерттеуге бағытталады;
* ... ... ... тапсырмалар бойынша өзіндік жұмыстары басым роль атқарады;
* оқу процесі мектептен, сыныптан тыс жүргізіледі, түсіндіру жұмыстарын мұғмлім ғана ... ... өз ... ... ... ... ашып ... өткізу уақыты кезінде бір сағаттан бір тәулікке дейін созылуы;
* саны 10-30 адам болатын экскурсиялық топтың болуы;
* жорық жетекшісі міндетін атқаратын, ... бір ... ... ... ... ... ... көрермен таңданыстары мен нысанды жаппай бақылау;
* танымжорыққа қатысушылардың алдын ала белгіленген бағыт бойынша орын ауыстырып отыруы;
* бақылаудың мақсатты жүргізілуі, жорық ... ... ... ... ... ... болуы.
Танымжорық білім беру жұмысының өн бойында белгілі бір тақырып бойынша және ... ... ... ... ... түрде ұйымдастырылып отырады.
Танымжорықтар негізінен күз және көктем мезгілдерінде биология мен экология курстары бойынша оқытылатын ... ... ... ... өткен сабақтың материалымен тығыз байланыста болады. Сонымен қатар, ... ... ... мен ... ... келесі сабақтарда көрнекілік ретінде пайдаланылады.
Мұғалім оқу процесіндегі әр танымжорықтың орнын ... ала ... Ал ... алдындағы сабақтарда оқушылардың алдына тақырыптағы құбылыстармен тірі табиғаттта танысу ... ... ... ... соң мұғмлім кері байланысты да пайдаланады: оқушылардың көрген және түйген білімдерінен нені еске түсіруге болады және ... ... ... ... қалай пайдалану қажет.
Білім беретін мектептердің негізгі міндеттерінің бірі тірі және өлі табиғаттағы құбылыстар мен ... ... ... ... табиғат құбылыстарымен таныстыру болып табылады. Барлық осы салалар мектепте белгілі бір ... ... ... ... ... алан ... мен табиғат туралы түсініктері арасында байланыс қалыптасады. Осы жағынан алғанда танымжорықтар қоршаған ортадағы құбылыстар жайлы толық және ... ... ... ... ... құрал ретінде бірінші орында тұр.
Биологияны оқыту танымжорықтарсыз толық жүзеге асырылмайды. Мұғалімнің жетекшілігімен табиғат құбылыстарын үздіксіз бақылау оқушыларда әлемнің ... ... ... ... компоненттерінің өзара байланысы мен дамуы, табиғат байлықтары және олардың халықшаруашылығындағы маңызы жайында бірінші және дұрыс түсініктер қалыптастыруға жағдай ... ... ... мен ... және ... ... ... ұстау ережелерін меңгеру, экологиялық этика нормаларын үйрену табиғатпен теориялық түрде ғана танысу кезінде мүмкін ... ... ... ... ... ... қағидаларын пайдаланады. Мәселен, оқушы бақылаулар арқылы табиғаттың тұтастығына және алуан түрлiлiгiне көз ... Ол ... ... ... әр түрлi табиғат элементтерiнiң арасындағы байланыстарды, ал жекелеген жағдайларда өзара байланыстарды да анықтайды.
Жаратылыстану ғылымдарын оқыту оқушыларға экологиялық тәрбие беруге кең ... ... ... ... ... пен ... ... аша отырып, оқушылардың назарын қарастырылып отырған процестердiң табиғи дамуына аударғанда ғана атеистiк жұмыс ойдағыдай жүзеге асады. Өкiнiшке орай, кейбiр ... ... ... ... ... мен себептi тәуелдiлiктер туралы бiлiмге ие болғаннан ... өзiн ... ... ... деп қaтe ... ... ... құстардың ұшып келуiн бақылай отырып, күрделi байланыстарды анықтай алады: көктемде құстардың ұшып келуi ауаның температурасына, қардың epyiнe, су ... ... ... ... ... ... Құрт-құмырсқалар шықпайынша маңайдағы ормандарға құстардың ұшып келмейтiнiне оқушының көзi жетедi; су қоймалары мұздан ... су ... ұшып ... ... ... Ал ... epyi, ... мұздан арылуы, құрт-құмырсқалар шығуы ауа температурасының жоғарылауымен байланысты. Оқушы мұндай байланыстардың көбiн анықтай алады. Ол ... ... ... бәрi бұл ... yaқыт ... апта, ай) iшiнде ғана емес, сонымен бiрге кеңiстiкте де жүрiп жататынын байқайды. Бұл табиғаттың жалпылама дамуы туралы ... ... ... ... ... ... саналатын өсімдіктану пәнінің көптеген тақырыптары дұрыс дүние танымның қалыптасуына жағдай жасайды. Мысалы, табиғат ұғымдарының мазмұнына кipyгe тиicтi эстетикалық белгiлердi ... ... ... ... көре бiлуге үйрету- күрделi ic. Мұғалiмнiң бағыттаушы және басқарушы рөлiнсiз бұл әрекетте табысқа жету мүмкін емес. Сондықтан мұғалiмнің өзiнiң ... ... ... ... тиiс. ... ... бұл жұмысты табиғатта көргендi сөзбен айтып жаттығудан бастау керек. Бiрнеше мысалдар келтiрейiк. Халық сүйiспеншiлiкпен жырға қocқaн бiздiң aқ дiңдi қайың ... ... ... ... ... ... оны сөзбен сипаттап көрiңiз. Қайың туралы көптеген өлеңдер мен әндердi еске түсiрiңiз, aқынды таңдандырған сөздердi ... ... ... ...... ол ... ... түсiндiрiңiз. Қайынның тұтас бейнесiн жасаңыз (Tүciнiк құрыңыз), қайыңды басқа ағаштармен салыстырыңыз, ұқcacтығы мен айырмашылығын ... ... өзi ... таңдандырады! Мысалы, сiздер оны жар қабақты жағадан тамашалап ... ... ... көгінің арасынан иреңдеген көгiлдiр лента айдының, суға төнген тал шыбық бұталарын, күннің суға түскен күмic сәулесiн, айнадай су бетiнде ... ... ... пайда болған шеңберлердi көрiп тұрсыздар. Оқушылармен бiрге осы көріністің сипаттамасын беруге талаптанып ... ... ... ... ... ... ... ашуға болады. Барлық сыныптарда бағдарлама бойынша табиғатқа танымжорық жасау ... ... ... ... ... ландшафтының және таным жорықта зерттелетiн объектiлердiң әсемдiгiн ашу ... ... ... Бұл ... шығармашылық жұмысы. Көптеген мұғaлiмдер танымжорық барысында оқушыларға эстетикалық тәрбие беру жөнiнен мол тәжiрибе жинайды. Олардың танымжорықта оқушыларды ... ... ... байлықтарына ұқыпты қарауға тәрбиелеу жөнiндегi тәжiрибесi кеңiнен таратуға тұpaрлық.
Өз пәніне деген танымдық ынтаны дамыту - әр бір ... аса ... ... бірі. Танымдық ынта бірден тумайды, ол жекелеген элементтерден тұрады. Алдымен ол білуге құмарлық немесе әуестік. ... ... тез ... ... Оқушыларда тұрақты ынтаны оқыту мен тәрбие берудің әр түрлі әдістерін қолдана отырып, көптеген, әурешілігі көп және қиын ... ... ... ... болады.
Танымдық ынта деп таным қуанышымен ұштасып жататын және адамды мүмкіндігінше жаңаны көбірек білуге, түсінуге және тексеруге, ... мен ... ... ... және ... ... ... ұмтылушылықты айтады. Осыдан келіп оқу жұмысын оқушының жеке басына, сезімі мен еркіне және ой салуға мүмкіндік беретіндей етіп ұйымдастыру ... ... ... ... оқу ... бәрі ... ... бола бермеуі мүмкін. Онда танымдық әрекеттің тағы бір маңызды көзі - әрекет процесінің өзі маңызды роль атқарады.
Оқушының оқуға ынтасын арттыру үшін оның ... ... ... ... ... ... шығармашылық және зерттеу жұмыстарын кеңінен пайдалану керек.
Менің қалам жылдың барлық мезгілінде - ... ... пен ... ... жазда да қайын мен үйеңкінің қаланы түрлі түсті жаңбырдай басып кететін жапырақтары асфальтта жататын ... де, бәрі ... ... ... да ... ... менің қалам көктемде табиғат ұйқысынан оянған кезде, ағаштар жапырақ жаятын, адамдар мен көшелер сәнді көрінетін көктемде айрықша әсем.
Біздің, оқушыларымызды өз ... ... ... ... ... ... ... табиғатты сүюге, жанды атаулының бәріне ұқыпты қарауға тқалай дағдыландыруға болады, ойландырмай қоймайтын және орасан зор қызығушылық ... сан ... ... ... ... ... ... мен жануартану пәндерінен алғашқы танымжорық күздің басында жүргізіледі. Мұғалім әрбір танымжорықтың алдына белгілі бір міндет қояды. Бұл ... ... ... мен ... ... күзгі кезеңде болатын өзгерістер туралы нақтылы түсініктер қалыптастыруы, бұл өзгерістердің себептерін анықтауы, жануарлардың осы кездегі тіршілігі мен ... ... ... кезінде жолдарда өзін өзі ұстау тәртібі, жол қозғалысының ережелерін сақтау, үлкендердің еңбегіне құрметпен қарау, оқушыларды жер ... ... ... ... ... және ... ... өз қаласына, туған өлкеге, Отанға сүйіспеншілік сезімін тәрбиелеу сияқты тәрбиелік міндеттер де шешіледі. ... ... оның ... ... ... демалу мен тамақтанатын, қонатын және түстенетін жерлер болады. Дем алатын орынды ұйымдастыруда ең ... ... - ... ... ... білуге, алаңды әзірлеуге, палаткалар тігуге, от жағып, лагерь қауіпсіздігін қамтамасыз етуге байланысты болмақ.
Орынды таңдау. Ашық дамылдайтын орын бірнеше басты ... ... ... ... ... ... ... таулы жерлерде, орманды жерлер бойынша өтетін жорық маршруты кезінде қауісіздік ... ... жөн. ... қар көшкіні қаупі бар тік құлама қыр, жарқабақ етегіне ... ... ... соң ... лайлы су тасқыны жүретіні белгілі, сол себепті лагерь палаткасын құрғап қалған өзен арнасына, жылға табанына тігу қауіпті. Оны лайлы тасқын ... ... алып ... мүмкін.
Палаткаларды тіккен кезде желдің бағытын ескеруді есте ұстаған жөн. Палаткаға кірер есік желдің ық ... ... ... өзен ... бойынша төменгі жағындағы қыстақтарға, өнеркәсіп мекемелеріне, егіс даласына, мал сарайларына жақын орналастыруға рұқсат етілмейтін. Мұндай жағдайда олардан екі шақырым алысқа ... ағып ... су ... ... ... ... егер ... желісі маршруты ормансыз жермен өтер болса, онда танымжорықшылар өзендерімен бірге примус ала жүреді. Бірақ көп жорық маршруты көрікті, сұлу ... ... онда ... да, бұталар да жеткілікті. Жорық жемісті және қызықты өту үшін тамақ әзірлеуге, ... ... дем ... ... от ... тұрмайды. Сондықтан ашық далада дамылдайтын орыннан отын табу - негізгі талаптардың бірі ... ... ... өзге ... бәрі тілекке сәйкес қажеттіліктер. Оларға тоқтаған жердің қолайлығы, желден қорғануға ... ... ... ... ... ... ... соғып тұрғаны жатады. Ауыз су алу үшін тік құлама жардан төмен ... ... отын үшін ... бармау жағы да ескерілу тиіс. Әдетте орын барынша тегіс және құрғақ алаңдардан, өзен жағасындағы жазықтан ... ... күні ... дем ... орын күн көзі қыздыратын жерге, ал жазғы ыстықта көлеңкелі жерден таңдап алынғаны дұрыс. ... ... ашық ... ... орын ... ... жақсы көріністерге бай аймақтан таңдалғаны да жөн.
Кейбір жетекшілер лагерьді ... ... ... ... баса ... ... Палаткаларды қатаң тәртіппен ошақ басынан бір қатарға және бірдей арақашықтыққа орналастырғанды қолдайды. Әрине, ... ... ... ... бәрі ... дем ... ... береді, бірақ келесі бір кезекте жорыққа қатысушылар үшін үлкен қолайсыздық туғызатын аясы тар мақсатқа айналмауы керек. Мұндай бір палаткалар жел мен ... ... ... табанында, басқалары-массасы көп бұталардың арасында қалауы мүмкін. Осыған орай, лагерьге орын таңдағанда бәрінен бұрын қайсысы басты, қайсысы жанама мәселе ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру. Ашық далада дамылдайтын орынға жеткен сәттен бастап, жетекші өзінің бұрыннан не ... ... ... ... ... топ мүшелеріне нұсқауларын береді. Бірінші тапсырма жол дорбаларын қай жерге жинап қою ... ... ... жол ... үлкен аланның о шеті мен бұ шетіне шашылып, жорыққа қатысушылардың бірінші қажетті заттарын, ... ... ... ... мүмкін. Екінші тапсырма-жол дорбаларынан кім нені алуға. Әдетте ... ас ... ыдыс ... ... палаткаларды және басқа қажетті заттарды бірден алатыны ... ... ... ... ... от ... ... тігетін орындарды таңдайтын, су әкелетін және т.б. кісілерді мұқият анықтауы ... ... кең ... ... ... жөн. Бір ... ... тапсырма беруге де болады, бірақ олардың кезекпен ... ... ... ... ... жұмысты үзбей жүргізу үшін жетекші сол кезеңде аса маңызды болып табылатын участокке адамдарды дер ... ... ... ... ... Жорыққа қатысушылардың бәрі дерлік мына кеңесті тындауға міндетті: Бірінші - жолдасынан алған затты әр-дайым өз қолына беруі керек. ... ... ... не ана зат, не мына зан ... ... Екінші - бөгде беруге ақтартпауы қажет. Кейде кезекшілер тарапынан: Тұз сенің жол дорбанда ма, әлде менікінде ме? Менің жол ... ала сал ... ... ... ... оның жол ... іздеп, талай уақытын кетіреді, онымен қоймай басқа жол дорбаларды да аударып, төңкереді. Ал жорыққа қатысушылардың біріне арнайы тапсырма, ол өзінін жол ... ... ... ... біледі және іздеген затын тез-ақ тауып алады. Әлі бөлінген жұмысын бітіре алмай жатқандарға көмектесіп, тапсырманы тезірек орындауға қолқабыс ... ... ... ... аяқ ... ... немесе отты жағалай отыратын орындықтар әзірлеуді, таңертеңге отын дайындауды ... ... да ... ... Есте ... жай, ... барлық жорыққа қатысушылар үшін бір мезгілде аяқталған абзал.
Күз - көптеген oқyшылар мен олардың ата-аналарының жақсы көретін жыл мезгiлi eкeнi ... ... олар ... ... жиi ... Күзде орман нелiктен ұнайды деген сұpaққa оқушылар күзде орман өте ... ... мен әр ... ... ... гүл ... ... болады деп жауап бередi.
Одан кейiн оқушылар ағаштарды қарап, олардың аттарын атайды, ағаш, бұта және ... ... ... ... анықтайды, қайың мен шетеннiң жапырағын қарағай мен шыршаның қылқандарымен салыстырады. Мұғалім қылқан да ... ... ... мен ... ... ... дәлелдейді. Сондықтан ағаштардың бiразы қылқан жапырақты, басқалары жапырақты ағаштар деп ... ... ... аз ... ... олар әлi де ... Олардың iшiнен дәрiлiк түймедағы мен мыңжапырақты табуға болады. Оқушылардан демалуға аялдағанда танымжорық кезінде қандай болмасын бір ... құс, аң ... ... ме деп сұрап отыруға болады.
Танымжорық соңында оқушылар, жануарлар мен өсімдіктердің тіршілігіне үлкен өзгерістер болды, тірі табиғат пен өлі ... ... ... ... бар: күз ... ... күн салқындады, шөп солып қалды, жапырақтар сарғайып, түсті, құрт-құмырсқа ... ... жылы ... ұшып ... деген қорытынды жасайды. Қайтар жолда жергілікті тұрғындардың бақшаларынан көкөністі қалай ... ... ... ... ... ... бұтақ, қабық, бүр, жапырақтарды сыныпқа әкеліп, сабақтан кейін олардан жинақтарды, қолдан әр ... ... ... да ... ... ... - жануарлар мен өсімдіктерде қыста болатын өзгерістер жайында оқушылардың нақтылы түсініктерін қалыптастыру, қыстап қалатын құстарға ... ... ... ... ... көре білуге үйрету. Табиғатқа шығару алдында оқушыларға жолда жүру ережелерін сақтау қажеттігі және транспорт пен көшеде өздерін ұстау ... ... ... ағаш ... тек жаз бен ... ғана ... ... да жүрiп жатқанын байқайды.
Танымжорық оқушылардың білімді игеруіне көмегін тигізеді және көзделген мақсатқа жету үшін көмекші иллюстриялық ... ... ... ... ... ... - ... тәрбие береді. Олар этикалық адамгершілік, денешынықтыру, еңбекке баулу, экологиялық тәрбие беру мен қатар оқушылардың белгілі бір пәннен ... ... ... ... ... ... ... береді. Баланы өсімдік ортасымен дұрыс қарым - қатынас жасай білуге үйретеді.
Танымжорық кезінде өсімдіктердің жағдайын мысалы, ағаштардың ... ... ... ... солуы осылар жөнінде балаларға түсіндіріп, оған адамдардың кінәлі екенін, өсімдіктерді қорғау керек екендігін түсіндіріп беру тиімді болады. Мысалы, мектептің іші мен ... ... ... көшелер шағын бұта өсімдіктердің жемістері мен тұқымдарын жинау, бау - бақшаның зиянкес жәндіктерімен күрес, ... ... ... ... ... ... қатысу, мектеп маңын және көшедегі лас қоқыстарды, ағаштардың жапырақтарын жинау, туған ... ... білу ... ... ... ... алу және т.б.
Белгілі педагог әдіскер К. Г. Ягодовский ХХ ... ... ... ... ... ... ... ал "танымжорықтың негізгі мақсаты оқушыларға тірі заттардың аттарын жаттау емес, табиғатты бақылауға (көруге) үйрету" деді.
Танымжорық кезінде оқушылар жергілікті ... ... ... ... ... бақылауға, салыстыруға үйретеді. Сонымен қатар әлеуметтік, эстетикалық-этикалық және өлкетанулық тәрбие берумен қатар, олардың денешынықтыруға еңбекке ... ... ... ... ... пысықтауда, дамытуда үлкен рөл атқарады. Табиғатқа таныжорық оқушыларға ... ... ... - бір ... жолы. Мұғалім танымжорық арқылы оқушылардың танымдық ықпалын жандандыра түседі. Танымжорықтың ... ... ... ... ... түрлі көріністеріне маральдық номлар мен мінез құлық ережелеріне ... ... ... танымжорық барысында қосымша педагогикалық психологиялық тәрбие беру мақсатында "ботаникалық соқпақтың" да өзіндік орны бар. ... ... ... ... және ... маңызы ерекше. Баланы өзіндік ортасымен ... ... - ... ... ... үйретеді. Ботаникалық соқпақ өтетін аймақ алдын - ала жан - жақты тексеріліп, ... ... ... ... оған қатысқан әр - бір оқушының бойында өсімдіктерге деген сүйеніші болуы тиіс, сол арқылы өз ... ... ... жасайды. Әрбір ботаникалық соқпақ оқушының қызығатын, әрі қимайтын орнына айналуы тиіс. Ботаникалық ... ... 1,5 - 2 ... аспаған жөн. Егер одан ұзақ болса, оқушыларды жалықтырып жібереді. Ботаникалық соқпақтың өтетін жер ... ... ... ... ... ... көңіл бөліну керек. Әр бір оқушының есінде өмір бойы ұмытылмайтын әсер қалдыратындай салтанатты түрде өткізілуі керек.
Ботаникалық соқпақтың ... ... ... ... ... ... әсер ... тек сабақ үрдісінде алған біліміне сүйенбей, оқушы ... ... ... ... іс ... сүйенуіне мүмкіндік алады;
* табиғат пен айналадағы өсімдік ортасымен қарым - қатынас ... ... ... ... күтіп баптау жөнінде оларды пайдалану туралы түсініктер қалыптасады.
2.2 Танымжорықтар арқылы экологиялық тәрбие беру ... ... орта және ... оқу ... ... ... мен тәрбие беру жүйесі осы уақытқа дейін орталықтандырылмаған. Соның нәтижесінде ғылыми ... ... ... ... ... сипат алуда. Қазірге дейін экологиялық білім берудің теориялық ... өріс ... Онда 1990 жылы ... ... Республикасының Заңындағы қағидаға сәйкес алға қойған проблемеларды басшылыққа ала отырып шешуге ұмтылады. Басты мақсат - ... ... ... ... мен ... беру. Болашақ ұстаздар экология ғылымын меңгерумен қатар төмендегідей мәселелерді шешуге ұмтылғандары жөн.[1]
1. Айнала қоршаған ... ... ... жасап, оның себебіне
талдау.
2. Кез келген экологиялық жағдайдың себебін ашып, оны жоюдың, қалпына
келтірудің жолын ашу.
3. ... ... ... және ... пайдалану.
4. Табиғат қорғау мен экология бағытындағы өкімет заңдары мен
қаулыларын білу.
Қазір экология жөнінде көптеген пікірлер, тұжырымдамалар мен теориялар бар. Осыған орай ... ... ... ... ... көбірек қолданудамыз.Экология-адамзат баласымен айналадағы орта арасындағы қарым қатынастан туған биология ғылымының көрнекті салаларының бірі.[1,2]
Жер шарының қандай бөлігін алсаңыз да біздің ... ... ... ... ... аймақты кездестіре алмайсыз. Қазақ жері неше түрлі термоядролық сынаулардың табиғи палигоны болғаны рас. Атом, сутегі ... ... тек ... ... жерінде өткізілді. Әлемге әйгілі Семей, Ақтөбе, Маңғышлақ, Атырау, Орал, Қарағанды, Жезқазған атом полигондары радиациялық фонды күннен күнге қиындата түсті. Бұл ... ... ... 11 млн ... ең ... ... ... Бұрын соңды болмаған бұл жағдай адамзат баласының, сондай-ақ, биосферада тіршілік ететін барлық ... ... ... ... ... ... арасына мөлшерден көп қауіпті ісіктер мен неше түрлі дерттердің таралуына себепші болды. Адамдардың мезгілсіз өмірден кетуіне әкеп соқты.
Семей атом ... ... 646 ... ... соңғы жылдар ішінде әр жүз мың адамға шаққанда жүйке психикалық ауруға шалдыққан адамдардың саны 960-тан 1624-ке, ақыл ойы кем адамдар ... ... ... және ... ... ... бар адамдар 3692-ге көбейген.
Ал сары ауру, іш ауруы, туберкулез сияқты ауру түрлері әбден меңдеген. Кейінгі жылдары радиациялық экология термині пайда ... Ол жаңа ... келе ... ... ... бірі. Адамзат баласының айналадағы ортасында көбейген экологиялық фактордың ең бастысы иондаушы радиация. Ионданушы радиацияның негізгі қайнар көзі ... ... ... мен ... ... ... ... радионуклеидтердің адам ағзасына тигізетін әсерін зерттеген адамдар өте аз. Олардың туғызатын қатерлі ісіктері жөнінде Қазақстан алдыңғы ... ... ... да ... ... мамандар шешеді.Осыған орай Қазақ мемлекеті бойынша эколог мамандар даярлау кезек күттірмейтін проблема. Эколог маман кадрлар ... ... ... база ... ... Неше ... компьтерлік есептеу аппараттарын монтаждап, оларды іске қосып, айналадағы ортаның химиялық құрамына зерттеу ... ... ... ... ... ең бір ... ... және саналы мамандар дайындау экологиялық дүниетанымды жетілдіре түсу.
Бүгінгі таңда халыққа экологиялық білім мен ... беру ... ... ... көтерудің қажеттігі туындап отыр. Экологиялық білім беру дегеніміз - ... ... ... ... және қоршаған ортаның үйлесімділігін және табиғатты тиімді пайдаланудың жолдарын халыққа түсіндіру. Оның ішінде, қоршаған орта мен ... ... ... пайдалану арқылы табиғатты аялай білетін, оны бүлінуден ... ... ... мен ... ... ... адамгершілігі мол жас ұрпақты тәр­биелеудің маңызы зор. Экологиялық дағдарыстың ұлғаюын мейлінше тежеу, табиғат пен қоршаған ортаны қорғаудың жолдарын ... ... ... ... сауатын ашу, жастарға үздіксіз білім беру нәтижесінде ғана іске асады.
Қазіргі таңда оқушыларға ... ... беру мен ... ... ... ... сыныптан және мектептен тыс жұмыстардың орны ерекше. Оқушылардың сабақтан тыс жүргізілетін тәрбие жұмыстары көбіне сабақтан тыс ... ... тыс ... деп ... Бұл ... мұғалім сабақ үстінде жүзеге асыратын тәрбие жұмысын толықтыра және ... ... ең ... ... таланттары мен қабілеттерін неғұрлым толық ашудың, олардың белгілі бір нәрсеге кызығуы мен ынтасын ... ... ... ол ... бос ... ұйымдастырудын формасы болып табылады және олардың адамгершілік мінез-құлыққа жаттығуын ұйымдастырудың, адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... тыс жұмысқа сабақтан бос кезінде жүргізілетін, тәрбие мен білім беру сипатында ұйымдастырылатын мақсаты мен бағыты бар ... ... ... ... ... жүйесінде мектептен тыс жұмыстар едәуір орын алады. Сыныптан тыс жұмыстардын өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... ... ... қарағанда сыныптан тыс жұмыс ерікті негізінде өткізіледі. Оқушылар ынта мен бейімділіктеріне байланысты өз беттерімен әр ... ... ... ... тыс ... өз ... ... көп болып және жеке атқаратын жұмыстарға қатысады. Сыныптан тыс жұмысты ұйымдастырудың екінші ... оның ... ... ... ... болмайтындығында. Оның мазмұны мен формасы негізінен алғанда оқушылардың ынталары мен талап-тілектеріне, жергілікті ... ... ... ... сыныптан тыс тәрбие жұмысының мәні ондағы қоғамдық пайдалы іс-әрекеттің ... ... ... Егер ... ... бұрын сыныптан тыс жұмыста өзара сөйлесу және көңіл көтеру формалары басым болып келсе, казір ол қоғамға пайдасы мол ... ие ... ... тыс ... ... талаптардың ең маңыздыларының бірі: оның өмірмен тығыз байланыстылығы. Кез ... ... ... ... жұмысы айнала қоршаған өмірмен танысуға және оны гүлдендіруге белсене катысуға себепші болуы тиіс.
Сыныптан тыс экологиялык тәрбие беру ... ... ... түрі өте көп. ... ... де мақсаты - баланы жан-жақты жетілдіру, оның бойында табиғатқа деген сүйіспеншілікті ... оны ... ... ... және ... ... ... Тек олардың қай түрін оқушылармен жүргізу керек ... ... ... ескерілетін нәрсе: оқушылардың жас ерекшслігі, жүргізілгелі отырған жұмыс мазмұны, тәрбиенің өз мүмкіндіктері.
Бүгінгі ... ... ... мен ... ... ... ... Жас ұрпақты табиғатты сүюге, аялауға, қорғауға тәрбиелеу, яғни жас жеткіншектерге экологиялық тәрбие беру. Экология ұғымы табиғат пен тіршіліктің барлық түрінің ... ... ... Олай ... ... қорғау осы экологияның негізі емес пе? Қазіргі таңда көптеген экологияға ... ... ... ... ... ... ... кеш, апталық, дәріс, т.б. өткізу мәселесі өркендеуде. Көптеген өркениетті ... ... жеке пән ... ... ал ... оқу ... ... ғылымының тек кейбір элементтері мен терминдері ғана жаратылыстану пәндерінде ... ... ... жас ... жеке тұлға болып қалыптасуына ізгілік, ғылымилық, жүйелілік ... ... ... ... ... беру жүйесін құру, оның тәрбиелік мүмкіндіктерін саралау өзекті мәселелердің бірі болып саналады. Сондықтан да соңғы жылдары республика көлеміндегі мектепке дейіигі ... мен ... ... экологиялық тәрбие жұмысы бұрынғы қалыптасқан бағдарламадағы "Балаларды табиғатпен таныстыру" бөлімінен бастау алады. Ал табиғатпен таныстыру - балалардың танымын дамытудағы басты ... ... ... балалардың қоршаған орта жөніндегі үғым-түсініктерін байытатын жалпы және ... ... ... алуының маңызы зор. Табиғатпен таныстыру барысында "Табиғат -- бүкіл тіршілік атаулының алтын ... тал ... ... ... екендігі жөнінде нақты түсініктер беріледі. Кейінгі он жылдықта мектепке дейінгі және бастауыш сынып балаларының тірі және өлі ... ... ... ... ... мақсатында табиғатпен таныстыру, яғни табиғатты қорғау -- ... ... ... ... тәрбие -- жаңа категория, ол экология ғылымымен және оның тармақтарымен тікелей байланысты. Ал классикалық экологиядағы негізгі ... ... а) жеке ... ... ... өмір сүру ортасымен озара қарым-қатынасы, біртектес өмір сүру ортасына не болған бір ... ... ... ә) өмір ... тірі ... ... және олардың өзара бір-бірімен қарым-қатынаста болуы.
Бұл екі ұғым мектеп жасына дейінгі балалар мен бастауыш сынып оқушыларының қоршаған орта, табиғат ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Қоршаған ортаға деген жағымды қарым-қатынасты ... бір ... ... күнделікті іс-әрекеті. Демек, экологиялық тәрбие үрдісінде көрініс табатын іс-әрекеттің мынадай түрлерін атауға болады:
* ... әр ... ... ... немесе табиғатты қорғау, көркейту іс-әрекетін білдіретін сюжетті-рөлді ойын;
* мектеп алаңында (табиғаттағы еңбек) тіршілік объектілері үшін немесе оларды ... ... ... ... ... ... өңдеу (ойыншықтарды, кітаптарды және т.б. жөндеу) іс-әрекеті;
* табиғаттан алған әсерлерін және адамдардың табиғаттағы іс-әрекеттері негізінде ... ... ... ... ... тілдесу, әсемдіктер мен жануарлар дүниесінің объектілерімен еркін түрде байланыс жасау -- бакылау, ... ... ... ... ... ... мен ... бір жағдайға бағындырып үйретуді қамтитын кешенді іс-әрекет;
* тәжірибе жасау-бақылау нәтижесіндегі өз ... ... ... ... іс ... ... іс-әрекет;
* тіл, сөйлесу іс-әрекеті, сұрақтар, хабарламалар, әңгімеге диалогқа қатысу;
* табиғатқа байланысты кейбір мәліметтер мен қызықты да ... ... ... пікір алмасу, әңгімелесу арқылы табиғат жайындағы түсініктерін айқындау;
* бақылау -- өз ... ... ... ... ... туралы жәие табиғаттағы адамдардын іс-әрекеттері жөнінде мәліметтерді алуды қамтамасыз ету;
* табиғат жайлы мазмұндағы телехабарларды суреттердітамашалау, ... ... оқу ... ... жөніндегі қалыптасқан түсініктерін айқындайтын және жаңа мәліметтерден хабардар болуға ықпал ... ... ... табиғаттан алған әсерін әңгімелеп суреттеп беруі оның қиялына қанат бітіріп, табиғат жөніндегі түсінігін айқындауға ықпалын тигізеді. ... ... ... ... ... өзнен-өзі келе қоймайды, оны дамыту, жағымды іс-әрекет түріне ... ... және ... көмегімен жүзеге асырылады. Демек, олардың өз бетінше әрекет жасауын бақылау оның мазмұнын талдау ... жеке басы ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Мұндай іс-әекет түрлері арқылы баланың жеке ... ... ... оның ... ... ... ... байланыстыруға болады.
Балалармен экологиялық бағыттағы іс-әрекет түрлері кезінде нақты нәтижелерге қол жеткізу тәрбиеші-ұстаздың кәсіби шеберлігін ... ... ... ... кезінде тиімді әдіс-тәсілдерді игеруін камтамассыз етеді. Сол себепті балалардың экологиялық тәрбиелігінің деңгейін көтеруге ... ... ... экологиялық білімін дамытуда пайдалануға болатын мынадай әдіс түрлерін ұсынамыз.
"Тіршілік ... ... ... жағдайларды туғызу және қолдау әдісі" балаларға экологиялық тәрбие берудегі басты әдіс түрі ... Ол ... ... ... ... икемділіктерін айқындауға бағытталған. Объектілерді бақылау өсіп-өндірудің нәтижелері қалыптаса бастаған дағдыларды бағалауға ... ... ... ... ... ... етеді. Экологиялық тәрбиеде жақсы нәтижеге жету -осы әдіс түрінің тәжірибе мен ... ... ... байланыста болуында. Сондай-ак, заттарды күтіп-баптауда, оларды жөндеуде және ... ... ... ... ... қалыптастыруға септігін тигізеді. ... ... ... ... ... ... алғашқы географиялық танымдарын қалыптастырып және оқу іс-әрекетінің бастапқы дағдыларын игере білуге, өз елінің кейбір ... ... ... ... ... Осы ... ... түрлерін балалар үлкен құлшыныспен, қызығумен ынталы атқарады және ересектердің түсіндіргенін, қүрдастарының жауаптарын тыңдап, ұжымдық әңгімеде өзінің ой-пікірін айтуға дағдыланып, ... бір ... ... ... белсенді түрде қатыса алады.
Қазақстан Республикасының 2005-2010 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... білімді қарапайым түрде меңгеру деген білім мақсаты қазіргі ақпараттық ағымның үндеуіне шанысты пайдасыз болып қалды. ... ... ... ... ... ... түрде беру емес, ақпараттық-интеллектуалдық ресурстарды өз бетімен ала алатын, талдай білетін, идея бере ... ылғи даму ... ... және ... ... әлем жағдайында іске асыра алатын тұлға қалыптастыру болып саналады" деп атап көрсетілген.
Иә, қай ... де ... ... - білімді де білікті іскер де белсенді адамдар. ... да ... ... сай қоғамды көркейтетін, дамытатын жастар тәрбиелеу - ең маңызды мәселе. Қазақстан Республикасының "Білім туралы занында мемлекеттік ... ... ең ... рет "Әр баланың жеке қабілетіне қарай интеллектуалдық дамуы, жеке ... ... ... ... ... ... ... отырғаны мәлім. Біздің қазіргі мектептің маңызды мәселелерінің бірі: оқушылардың шығармашылық белсенділігін арттыру және білімді өз бетінше алуы және оны ... ... Бұл ... шешу үшін ... және ... ... ... ғылым мен мәдениет саласында белсенді қызмет етуге тәрбиелеу кажет.
Табиғатты корғау - ең ... ... ... ... табиғатты көріктендіру болашақ ұрпаққа бай мұра қалдыру деген сөз. Әрбір ... ... ... ... осы үш ... ... ... орындауды борышым деп білсе, табиғат артық ысырап болмайды, ел қазынасы ортаймайды.
Экологиялық білім мен ... беру ... жеке адам мен ... ... ... оң көзқарасын, экологиялық мәдениетін қалыптастыра аламыз. Сол арқылы еліміз халық шаруашылығының әлеуметтік және экономикалық мәселелерін шешуге көмектесеміз. ... және ... ... ... ... және ... ... орындау, табиғи ресурстарды тиімді пайдалануда жауапкершілікті күшейту, қоршаған ортаның табиғаты мен адам денсаулығының ... ... ... ... білім беруді ұйымдастыруды тездету, елдегі экологиялық жағдайлар жайлы мәліметтердің халыққа жетуін қамтамасыз ету, тағы басқалар осы саладағы ... ... ... ... ... ... ... заманғы ғылыми негіздері, оны жүзеге асыру проблемалары мен бағдарламалары БҰҰ мен ЮНЕСКО мәжілістерінде (1968) қаралған. Одан соң ол ... (1970), ... (1972) ... ... халықаралық конференцияларда жалғасын тапты. Ал Рио-де-Жанейрода (1992) өткен дүниежүзілік конференция экологиялық білім беру мәселелерін қайта қарап, ондағы негізгі ... ... ... Ол ... ... ... сақтау үшін экологиялық ағарту жұмыстарының тұтас жүйесін ... ... ... ... ... ... ... және жұртшылық арасында экологиялық үгіт-насихатты күшейту. Экологиялық білім берудің нормалық-реттеуші құжаттары Қоршаған ортаны қорғау туралы Заңда (1997), Қазақстан Республикасының экологиялық ... ... ... (1997), ... Республикасында экологиялық білім мен тәрбие берудің ұлттық стратегиясында (1998), Экологиялық білім бағдарламасында (1999) қарастырылған.
Экологиялық білім мен ... беру ісі оқу ... ... ... ... жүргізіледі. Мектепке дейінгі балалар мен бастауыш мектептерде ол қоршаған ортамен таныстыру, адам мен табиғаттың бірлігі мен өз ... ... ... ... ... ағаш, қораға өскен шөп, бау-бақша) қамқорлық жасау ... ... ... өтеді. Содан біртіндеп табиғаттың сыртқы көріністеріне қарай ауысады. Мұның өзі, белгілі дәрежеде, бала бойына ... өмір ... ... ... Бұл ... оқытудың негізгі әдістері мен амалдары - экологиялық мазмұнға құрылған танымдық дүниелер, ойындар, т.б.
Жалпы және ... ... ... орта ... оқу орындарындағы экологиялық білім беру мен тәрбие осы алғашқы мәліметтерге сүйене дамытылады. Бұл ... ... ... ... да ... ... білім жүйесін қалыптастыру, оқушыларды қоршаған ортаны қорғау сезімі мен жауапкершілікке баулу, экологиялық білім жетістіктерінен хабардар болу, ... ... ... ... ... қабырғасында жүзеге асады. Оларда оқытудың, үйретудің әдіс-тәсілдері де әрқилы болмақ (семинар, конференциялық сабақтар, компьютерлік ... ... ... КВН, викторина, т.б.). Адамның іс-әрекетінің табиғатқа әсерін, оның ... ... ... ... ... ... ... алғашқы элементтері есебінде баланың ізденуіне жол ашады. Сонымен бірге оқушыларға білім беретін факторлардың ғылымилығын, ... ... (ауа, су, ... ... ... т.б.) өзара байланысын, табиғаттағы тепе-теңдікті, балаларды табиғатты сүюге, оған қызығуға ... ... ... ... ... ... ... химия, математика, физика, әдебиет, тарих, қоғамтану, т.б.) үйлесімділігін, көрнекілік ұстанымдарын іске асыру да түпкі мақсатқа ... ... ... ... ... ... жағдайында экологиялық білім берудің ең ұтымды және экономикалық жағынан тиімді жолдарын іздестіру - ... ... ... ... ... ... Экология пәнін барлық сыныпта өту мүмкін емес. Біз жинақтаған тәжірибелер экологиялық білім берудің пәнаралық байланыстарын жүзеге асыру, пәндерді экологияландыру, факультативтік ... өту, ... ... ... жоғары сыныптардың бірінде (9 сынып) пән ретінде оқыту тиімді екенін дәлелдеп отыр. Пәндерді экологияландыру жаңа буын оқулықтарға негізгі мақсат ... ... ... ... ... ... ... материалдар берілмек. Бұл салада пәндерді экологияландыру арқылы экологиялық ... ... ... ... сонымен бірге арнайы экологиялық білім беретін курсты қалыптастыру міндеті қойылады. Қазіргі кезде осы екі ... іске ... ... ... ... ... Оған ... экологияландыруға белгілі бір пән мұғалімінің білімінің жетімсіздігі, ал пән ретінде ... ... ... ... ... ... бұл ... жұмыс істейтін ұстаздарға экология ғылымының теориялық негіздерін оқып-үйрену, пәндер (география, химия, биология т.б.) негізінде экологиялық проблемаларды интеграциялау, биосферадағы тіршіліктің тұрақтылығы мен ... оның ... ... әрекетімен болатын өзгерісін өзара байланыстыра қарап оқыту міндеттері ... ... ... ... ... ... ... негізгі саласы болуға тиіс. Экологияны факультативтік курстар арқылы оқыту, сыныптан тыс жұмыстар жүргізу, ... ... ... ... өткізу жобалары Қазақстан Республикасы білім беру жүйесінде экологиялық білім мен тәрбие беру ... (2002) ... ... білім беретін арнайы оқу орындары мен жоғары мектепте экологиялық білім мен тәрбие берудің де өз ... бар. Бұл ... ең ... ... - экология пәнінің мұғалімдерін, табиғат қорғау мамандарын дайындау. Оларға қойылатын талап үлкен. Олар әлеуметтану мен адам ... ... ... ... ... ... ... экологиялық көрсеткіштерді өздігінен анықтай алатын маман болуға тиіс.
Бұл жағдайлар биология, қоршаған ортаны сақтау, экология ... ... ... ... ... мақсатында жүргізілетін жұмыстарды да қауымдаса іске асыру қажеттігін байқатады. Бұл проблемалардың қайсысына болса да ғылыми көзқарас, негіз керек.
Бүгінгі қоғам алдында, ... ... ... ... ... ... табиғатты қорғау және табиғи байлықтарды үнемді пайдалану. Сондықтан ... ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік міндеттерінің негізі болып саналады. Қазақстандағы мектептерде экологиялық және биологиялық білім мен тәрбие беру ... ... ... заңдарына сай бүгінгі күннің өзекті мәселесі. 1968 жылы БҰҰ мен ЮНЕСКО тарапынан адам мен табиғат ... ... ... ... ... 1970 жылы ... ... және 1992 жылы Рио де Жанейро қалаларында өткен ғылыми практикалық конференцияларында қоршаған ... ... ... ... ... ... негіздері талқыланды.
Осы теориялық ілім қоршаған ортаның проблемаларын кешенді қарастыруды үйретеді. Арнайы экологиялық білім мен ... беру ... ... ... ... ... қана қоймай, табиғатты қорғауға шақырады. Ол қоршаған ортамен ... ... ... ... ... ... кешенді пәнаралық байланыс тәсілін қалыптастырып, қоршаған орта жағдайлары мен олармен өзара тығыз мәселерді біріктіре қарастырудың ... ... ... ... қоғамы ауаның, судың топырақтың ластануының өсе бастауына, жаңармайтын табиғи қорлардың азаюына, адам денсаулығының нашарлауына байланысты ары қараай даму ... ... ... тұр. ... ластанудан қорғау, табиғи қорларды ұтымды пайдалану, қоғам мен ... ... ... ... ету ... ... осы ғылымның даму жетістіктеріне байланысты.
Табиғатпен тiкелей қатынас жасау, оқушылардың оны зерттеуге деген құштарлығын арттырады және ... ... ... тәрбие беруге мүмкiндiк туғызады. Сөйтiп, туған өлкеге деген сүйicпеншiлiк сезiмге тәрбиелейдi, бұл экологиялық тәрбиесi үшiн ... ... ... ... ... табиғатты зерттеп, үйренуге құштарлығын арттыру және эстетикалық сезiмдi дамыту мұғалiмнен асқан педагогикалық шеберлiктi ... ... ... ... игiлiктi әcepi туралы көптеген, зертханадағы практикалық ... тipi ... ... жұмыстар, т. б. жолдармен бiрден қатынас жасау арқылы, табиғатпен танысу және онымен жақындасу арқылы ... одан ... ... көп ... ... ... Олар асем сыртқы көрiнicтердi, сайма-сай үйлесiмдiлiктi қарап керiп, бiр-бiрiне онша жақын болмаса да құбылыстардың және т. б. ... ... ... ... Бұл ... ... ... әдемiлiгi құ-пиясын - алғаш қарағанда қорап көpiнeтiн ... ... ... ... сөйтiп, табиғат тiршiлiгi көркемдеген сұлулық пен күрделiлiктен ләззат аласын. Осы жолмен тәрбиенiң ең ... ... бiрi ... есептелетiн эстетикалық сезiм дамиды, табиғатқа сүйicпеншiлiк және қызығушылық пайда болады .
Бұл ... ... ... бірі - ... ... ... ... өзгерістерді көрсету. Мен алдымен оқушыларға біздің мектебіміз бен ауданымыздың орнында шымтезек өндіруге де жарамайтын өткел бермейтін батпақ ... ... ... оқу ... ... ... ... әpi қарай қалыптастыра беруге мүмкiндiк бар. Осы тақырып бойыншa сабақтардың сәл ... ... ... ... ... ... болады.
Табиғат көп нәрсенi тек үйретiп қана қоймайды және тәрбиелейдi де. ... ... ... ... табиғатты бiлуi және оқушылар алдында оның байлығын, әдемiлiгiн аша алуы тиic; адамның қызметiне және оның ұжымдағы еңбегiне байланысты ... ... ... ... ... ... ... еселеп көбейту және қорғау, суюге үйрету.
Алдағы танымжорық туралы сөз қозғалса-ақ болды, оқушылардың қуанышқа кенелетiнiн тәжiрибе көрсетiп отыр. Олар бар ынтасын сала ... ... оны ... ... Сондықтан тәжiрибелi мұғалiмдер алғашқы оқытқан күннен бастап оқу пәнiне оқушыларды ... үшiн ... ... ... ... ... орындары мектепке жақын орналасқан бақтарда табиғат қорғау алқаптары, елді мекен даласы немесе мектептiң оқу-тәжiрибе учаскесі бола ... ... әр ... ... бiр ... ... бара беру оқушылардың танымжорыққа деген құштарлығын төмендетiп жiберетiнiн көрсетуге ... өз ... және оның ... ... ... ұштастыру, оның өзгерiстерiне қатысу, қажеттiгiн, түciну, накты ... ic - ... бәрi өз ... деген сүйiспеншiлiк сезiмiн тудырады. Оны бұрынғыдан да жақсы етiп, әдемiлеп, ... түсу ... ... ... ... ауданына, өлкесiне деген сүйiспеншiлiк сезiм оқушыларда мектепте оқыған барлық жылдарында үздiксiз және бiр бағытта дами ... ... ... ... ... атаулының бәріне мейірімді болуға үйретеді. Танымжорықта алға қойылған міндеттерді шешу, жаңа құбылыстарды байқап, оларды ... ... ... мұғалім олардың дүниетануға қызығуын тәрбиелеуге, табиғат туралы кітаптарды сүюге ... ... ... ... ... жүргізе отырып, мұғалім әрқашанда оларды табиғат байлықтарын сақтау және үнемі толықтырып отыру керек, әрбір адам табиғатты қорғаушы қатарында болу ... ... ... ... ... ... ... жүргізу, серуендер мен жорықтар жасау негізінде мұғалім оқушыларға шөп пен гүлдеп тұрған өсімдіктерді таптауға, құстардың ұяларын бұзуға, ... ... ... және т.с.с. ескертеді. Орманда, шалғында, далада өсімдікті жинақтарға қажетті мөлшерде ғана жинау керек.
Табиғатпен арласу оқушыларды тәрбиелеудің аса қуатты ... ... сөз жоқ. ... оның ... өмірдің өзімен тығыз байланыс жасаған жағдайда ғана оқушыларда сезім пайда болады, қабылдауы мен қиялы шыңдалады. Мұның барлығына ... ... олар ... ... шарқ ... мұғалiм бұл құдiреттiлiктi табиғатқа бағыттап, сөйтіп, оқушыларды табиғатты ықыласпен ... ... ... оны ... қарайтындай дәрежеге жеткiзуі шарт.
Тәжiрибе көрсеткендей, ешбiр баяндама, ешқандай әнгіме, туған табиғатқа бiлгiрлiкпен өткiзiлген экскурсиядай қызығушылық туғыза алмайды. Табиғат - ... ... оны ... өз ... ықыласпен оқыта бiлуi қажет.
Өсiмдiктi зерттейтiн танымжорықтарға ойын ... ... ... Ойын ... оқушыларды қызықтыра түседi және оларды тапсырманы өз бетiнше бағыттайды. Мысалы, ... ... ... ... оған ... өсiмдiктердi көрсете отырып (арнаулы белгi немесе санмен) жоспар әзiрлейдi. Оқушылар кестелік ... ... ... ... ... белгiлерi бойынша, өсiп тұрған жерден табуы тиic.
Мұндай танымжорық ойынды өткiзу ушiн eкi оқушыға жер жоспары керсетiлген бiр үлестірме ... ... ... ... өсiмдiктiң атын нөмipi бойынша жазып қояды, мысалы:
l-бүлдiрген жапырақ қазтабан; 2-сурепка; 3-шабындық шай; 4-дала қоғажайы; 5-шырмауық; 6-сүттiген; 7-улы ... ... ... ... ... ll-дала үйеңкiсi; 12-папоротник; 13-жебiршөп; 14-тал; 15-итошаган; 16-ярутка.
Оқушыларға өсiмдiктi сипаттап жазған үлестірме ... ... ... ... үлгici:
1- Үлестірме. Көпжылдық. Сабағы ұзын, жiңiшке, жатаған, буыннан ... ... ... ... ... бар, тақ жапырақ қауырсынды (ұзындығы 5-20 см). ... ... ipi ... жапырақты. Гүлi дара, ашық-сары түстi. Жапырақ тостағаншасы тұтас. Күлте жапырақшаларының ұзындығы 7-11 мм, ол ... ... eкi есе ... ... аталықтары бар. Көктемнен күзге дейiн гүлдейдi. Жемici ipi, жұмыртқа тәрiздi. Кез келген жерде, ... ашық ... ... өзен ... тағы ... ... жерлерде кездеседi. (Бүлдiрген жапырақ қазтабан.)
Басқа өсiмдiктердiң де сипаттамасы осы жоспарда берiледi. Өсiмдiк сипаттамасы ... ... ... ... ... соң, ... ... ұқыптылықпен оқуды тапсырып, жоспарына сәйкес бағдарлай отырып, өciмдiктi iздеп тауып, оның өсу ... ... ... ... ... ... үстiнде әдетте ойын тұрақтандырып, зер сала, iлтипатпен, қызыға жұмыс iстeyre кiрiседi. Олардың бар жiгерi, мақсаты өсiмдiктi ... да ... ... ... ... ... мұғалiм табылған өсiмдiктердiң көп түрлiлiгiн және оның биологиялық ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығы артады және бiр өсiмдiктi таба отырып, мұғалiмге келiп ... жаңа ... ... талпыныс бiлдiредi, тапсырма сұрайды. Бұдан баска осы жолмен оқушылардың ботаникадан алған бiлiмiн оңай бекiтуге болады және ... ... ... ... ... ... белгiлерiне карап, өсiмдiктi табу дағдысы калыптасады.
Мектептiң өлкетану мұражайында үшiн белгiлi бiр жер мөлшерінде өсiмдiк жинау максатында ... ... бiр ... танымжорық мысалына тоқталық. Өсiмдiктi гүлдеп тұрған кезiнде оны барлык мүшелерiмен бiрге жинап кептiру мақсаты көзделедi. Мұндай тапсырма ... ... ... - ... ғана ... ... қызықты да тартымды eтyi үшiн, мұғалiм оған ... ... ... Ол ... eкi ... бөледi де нақты тапсырма бередi, мысалы - аймақтағы су коймаларын тексерiп, кездескен өсiмдiктердiң ... ... ... жазу. Мұғалiм оқушылар алдына өсiмдiктi орынсыз жоймау кажеттiлiгi туралы катаң талап қояды. Жинақтардың тек мұғалiм көрсеткен өсiмдiктiң түpiн ... ... ... және ол ... сипаттап жаза бiлген топ қана жеңiмпаз болып саналады. Келiciлген жерде дамылдап, жұмыс корытындысы ... ... ... ... орналастыруда мұғалiм адам кәдесіне жарайтын жабайы флора өсiмдiктерiне (дәрiлiк, құрамында илiк немесе бояғыш ... бар және ... ... ... ... ... ... бұл танымжорықта мектеп оқушыларының назарын көзге аса байқала бермейтiн өсiмдiктер формасына аударады. ... өзi ... ... ... Мұндай қысқа мерзiмдi танымжорықта табиғат сүйгiштер - жас ... ... ... көп күндiк жорық өткiзуге жақсылап дайындалуына мүмкiндiк жасайды. Көп күндiк танымжорық мен ... ... ... ... ... бұл сабақтан тыс шаралар ретiнде өткiзiледi. Мұғалiм оқушылармен - жас натуралистермен бiрiге отырып, жергiлiктi жағдай негiзiнде ... ... Жac ... ... тiршiлiгiндегi сан алуан мәceлелер қызықтырады, шешiмiн олар танымжорықтар және жорықтарда табиғатпен тiкелей қатынас жасау арқылы ... ... ... оқу ... ... ... ескеру керек. Мысалы, оқушылар жабайы өceтiн және мәдени өсiмдiктер туралы түciнiктep алады, олар ... ... ... ... ... бұл әлi де анықтауды және кеңейтудi қажет eтeтiн алғашқы мағлұматтар ғана. Жорықтар кезiнде мектеп оқушылары әp турлi ... ... ... және ... ... ... ... кездеседi. Оларды зерттеу түciнiкті кеңейтiп қана қоймай, сондай-aқ, адамның бұл өсiмдiктердi ... ... жаңа ... ... мүмкiндiк бередi.
Туған өлкенi зерттеу жорықтарында оқушылар дәрiлiк өсімдiктердi, ... илiк ... ... заттары бар, сондай-ақ жеуге жарайтын өсiмдiктердi анықтауға және оны жинау жөнiнде, т. б. ... алуы тиiс. Көп ... ... кезiнде жануарлар мен өсiмдiктер объектiciн зерттеуден басқа, ... ... ... мен тау ... ... зиянды құрт құмырсқа жинақтары, өсiмдiктер жинақтарын жинау, су қоймаларын ... және ... дала ... ... ... ... беруге болады. Бұл тапсырманы жорыққа қатысушылардың тек даярлығы бары ғана орындай алады. Соңдықтан жетекшi жорық мүшелерiнiң мiндеттерiн дер ... ... ... ... жасау және жинау ережелерiмен танысуға, табиғи жағдайда объектiлердi анықтауға мүмкiндiк туғызуы тиiс. Сонымен бiрге жас ... грам жазу ... ... ... ... және қанаттылар әлемi кестесіне қарап шығуға мүмкiндiк берiлуi ... Бұл ... ... ... ... анықтауға көмектеседi. Жорықтар және танымжорық кезiнде мұғалiм пайдалы жануарларды, әcipece құсты қорғауға назар аударады, нелiктен eкeнi белгiciз, өрмекшiнi ... бiр ... жол ... ... ол ... ... тepic ... қалыптастыру қажет [30].
Экологиялық тәрбие жаңа категория, ол экология ғылымымен және оның тармақтарымен тікелей байланысты. Ал классикалық ... ... ... ... а) жеке ... ... ... өмірсүру ортасына ие болған бір аймақтағы экожүйелердің қызметі; ә) өмір сүретін тірі ... ... және ... ... ... ... болуы.
Бұл екі ұғым жоғарғы сынып оқушыларының қоршаған орта, табиғат жайындағы түсінігін дамыту арқылы ... ... ... ... ... ортаға деген жағымды қарым-қатынасты айқындаудың бір формасы баланың күнделікті іс-әрекеті. Демек, экологиялық тәрбие ... ... ... ... ... түрлерін атауға болады:
- табиғаттағы әр түрлі оқиғаларды бейнелейтін немесе табиғатты қорғау, ... ... ... сюжетті-рольді ойын;
- мектеп алаңында (табиғаттағы еңбек) тіршілік объектілері үшін немесе оларды күтіп-баптауды жүзеге асыру іс-әрекеті;
- табиғаттан алған әсерлерін және ... ... ... ... ... жасау;
- табиғатпен тілдесу, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің объектілерімен еркін түрде байланыс жасау - бақылау, оларды күтіп-баптау іс-әрекеті, ... ... мен ... ... ... ... қамтитын кешенді іс-әрекет;
- тәжірибе жасау - бақылау нәтижесіндегі өз пікірін айтумен сабақтасып келген іс жүзіндегі ... ... ... - ... -адам" жүйесіндегі қарым-қатынастардың шиеленісуі жылдан-жылға күшейіп, экологиялық зардаптар тіршілікке қауіп төндіріп отыр. Ал, мектеп кезеңіндегі білім қоршаған орта, ... ... ... ұғым беру ... баланың дүниетанымын қалыптастырудан басталады. Мектеп жасындағы балаларға қоршаған ортаның заттары мен құбылыстарын таныстыру арқылы олардың бір-бірімен ... ... ... ... ... ... алғашқы табиғат туралы ұғым негіздері қаланады. Балалардың мұндай табиғат жайында алған қарапайым дүниетанымдық ұғымдары, олардың ... ... ... барысында және жоғарғы сыныптарда биологиялық пәндер бойынша берілетін білім жүйесінің алғашқы баспалдағы болмақ. Ал, бұл болса тәлім-тәрбиенің ауқымды ... бірі ... ... Ол ... ... ... мен мінез-құлық нормаларын қалыптастыру екенін көрсете отырып "...басқа адамдармен жарамды қатынасқа ену, басқа адамдардың адамша ... ... ... ... білу тек толы ... адамның қолынан келуі мүмкін, ал ол дегеніміз - дүниеге, өмірге, табиғатқа шын дос қатынасындағы адам" - дейді. ... ... бала ... ... әр ... қарастырылғанымен оқушыларға экологиялық тәрбие беру үрдісінде зерттеу аясында ішінара зерттеледі. Сондықтан да бүгінгі ... ... ... сабақтарында танымжорықтар ұйымдастыру ісі жете зерттелмеген, тың ... Осы ... ... төмендегідей бірнеше қарама-қайшылықтарды атап айтсақ: - оқушылардың табиғатпен дұрыс қарым-қатынаста болмауы; - ... ... ... ... қалыптаспағандығы; - табиғатқа қамқорлық жасау, экологиялық мәдениетті қалыптастырудың жеткіліксіздігі; - табиғатты ... ... ... ... ... ... құралдардың аздығы; Осы қарама-қайшылықтарды ескере отырып, Қазақстанның жергілікті табиғатына сай, өлке тану ... ... ... қай ... ... мазмұнда табиғат жайында материалдарды енгізу керек? Оны оқытудың жолын талдайтын, балаға табиғат жайында жүйелі ұғым бере отырып, оның ... ... ... мен әдістерін анықтап, саралайтын ғылыми зерттеу жұмыстарының теориялық-әдістемелік базасы жеткіліксіз даму деңгейде келе жатқаны нақтылы және тиімді зерттеулерді қажет етеді. ... ... беру ... ... ... қалыптастыру жолдары, мүмкіндіктері ғылыми - әдістемелік тұрғыдан негізделді. Экологиялық сана, экологиялық сауаттылық, экологиялық мәдениет ... мәні ... ... ... қалыптастырудың мазмұны мен жоғарғы сынып көлемі талданып, меңгеру жолдарына ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың формалары жүйеленіп, тиімді экологиялық сана, әдістері іріктелді. Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар: табиғат - оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың негізі ретінде ... ... ... ... ... ... педагогикалық тұрғыдағы тәрбие беру арқылы балалардың дүниетанымын ... ... ... формалары мен әдістері. Оқушылардың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыруда мұғалімдер мен ата-аналарға арналған ұсыныстар. Жоғарғы сыныпта экологиялық тәрбие беру ... ... ... ... педагогикалық негіздері атты проблеманың философия, психология, педагогика, экология саласында зерттеу деңгейi салыстырылып, жоғарғы сыныптарда экологиялық ... ... ... шарттары, мазмұны баяндалып оқушыларға экологиялық, бiлiм мен тәрбие беру бағытында сұрыпталып, проблеманың бүгiнгi таңдағы жағдайы сипатталады.
Биология сабағында экологиялық тәрбие беру ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесінің мән-мазмұны туралы қазіргі кезде қалыптасқан ... ... ... ... ... беру ... олардың дүниетанымын қалыптастыруда экологиялық сана ұғымының мазмұны, құрылымы және ... ... алар орны ашып ... оқушылардың адамгершілігін қалыптастыру мәселесі талданып, соның негізінде экологиялық іс-әрекет процесінде оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу теориясына ... ... ... ... ... тәрбие берудің негізінде оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың, туған өлке және қазақ этнопедагогика материалдарын енгiзуде экологиялық бiлiм мен тәрбие берудiң формалары мен ... ... ...... ... тәжiрибелiк-эксперименттiк жұмыстың нәтижелерi шығарылып, ғылыми-әдiстемелiк ұсыныстар берiледi. Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеудің бастапқы күйі анықталып, мүмкіндіктері ашып көрсетіледі; ... ... ... оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу бойынша жүргізілген тәжірибелік-педагогикалық жұмыстардың мазмұны мен ... ... ... келе ... ... ... сынып оқушыларына экологиялық тәрбие берудiң теориялық және ... ... ... ... тұжырымдар мен ғылыми-әдiстемелiк ұсыныстар берiледi, зерттеу жұмыстары бойынша алынған тұжырымдар жасалады, осы салада әрі қарай ... ... ... болатын бағыттары көрсетіледі, оқушыларды таңдаған тақырыптары бойынша ғылыми жұмыстарға үйрету [26].
2.3 Табиғатқа ... ... ... ойын ... ... арқылы баланың дағдысын қалыптастыру кезінде ойын арқылы, көңіл - күйі ,баланың тілін дамытумен қатар пәнге деген қызығушылығын ... ... ... ... ... ... ... жұмылдыру, ойын таңдаудағы ойланғанын жүзеге асырудағы дербестігін жетілдіру, ойын түрін қолдану арқылы баланың жеке қасиеттерін қалыптастыру. Ойын арқылы ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Ойын оқушының ойлау қабілетін арттырады.Физика, химия, тарих т.б. ... ... ... - ... ... артып, пәнге деген қызығушылығы артып, білім сапасының артуына ықпал етеді. Бала дамуындағы ойынның рөлі туралы әр ... де ... ... ... ... ... ... Ойын арқылы балалар әлем есігін ашады, шығармашылық қабілеттері артады. Ұлы педагог В.А. Сухомлинский ойын ойнамай бала ... ... деп ... Ойынға да басқа оқыту формалары сияқты арнайы психологиялық ... ... ... ... да кез- ... ... сияқты ойын әрекеті де сабақ кезінде ынталандыруды ... ... ең ... ... ... ... сезінуі керек. Негізгі рөл оқушының ойынға қатысуындағы психологиялық және интеллектуалдық дайындығымен сипатталады.Ойын кезіндегі көтеріңкі көңіл-күй, ... ... ... ... ... үшін ... әр ойынға қатысушының мінез-құлқын, темпераментін, жинақылығын, ұстамдылығын және денсаулығын ескеруі керек. Ойынның мазмұны қатысушылар үшін ... және ойын ... ... анық көрінетіндей маңызды құндылықтарын сезінетіндей болуы тиіс. Әр баланың ойын әрекеті ... ... ... ... мен ... ... ол әрекеттер күнделікті әсерлі шешімдер қабылдауға,өздерін және қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ой өрісін дамыту, пәнге деген қызығушылығын ояту ... ... ... ... Әр сабақ-мұғалім ізденісісінің жемісі. Күнделікті сабақтағы бір сарындылық оқушылардың ынтасын, қызығушылығын жоғалтады. Сондықтан сабақты түрлендіріп, ойын ... ... ... сабақтын мазмұны ашыла түседі.Өйткені ойын оқушының бойындағы жақсы қасиеттерді қалыптастыруға, әлеуметтік өмірдегі процестерге өзінше баға беру мен пайыздай алушылыққа үйретіп, ... ... ... ... ... арта түседі, есте сақтау қабылеті дамиды [11].
Егер биология сабағында
- ойын элементтері жиі және жүйелі пайдаланса;
- уақытты тиімді пайдаланса;
- ... әр ... ... қарай берілсе,
онда оқушылар сабаққа белсене қатысады, пәнге деген қызығушылығы, танымдық белсенділігі білім сапасы мен ... ... ... ... ... ... ... болады.
-оқушы тұлға ретінде өзін көрсете біледі, оның іс-әрекеті өзінің қабілеті мен деңгейіне байланысты ... ... ... тез тіл ... жақсы ұғысады, бір-бірінен ептілікті сергектікті үйренеді.
-оқушылардың биологиялық қабілеттері айқындалады.
Еліміз егеменді ел болғалы бері келелі де ауқымды ... ... ... ... қаржылық т.б. салалардағы секілді білім беру саласы да мұндай өзгерістерден тыс қалған жоқ. Себебі ... ... ... үшін ... жаңаша көзқарастағы, білімді, жан-жақты дамыған ұрпақ тәрбиелеу қажеттігі туындады. Сондықтан ... ... даму ... алып ... онда ... жас ... елін ... отаншыл, саналы, тәрбиелі етіп шығару - оның басты бағдарларының бірі. Қазіргі жас ертеңгі халық тағдырын ... ... ... ... беру мекемелерінің алдында күрделі міндет тұр. Ол - оқушыны саналы ойлайтын ертеңгі күні ... өз ... ... жеке ... ... шығару.
Қазіргі кезеңде биологияныны оқыту әдістемесі ғылымында ізденістер, жаңалықтар болып жатыр. Түрлі әдістемелік жүйе, әдістер мен тәсілдер мектепте биология пәнін оқыту ... ... ... Ж.Қараевтың , В.В Давыдовтың , т.б
Қазіргі білім саласының алдына қойылған талаптар - ... ... ... ... Мұны ... ... ... оқулықтардан да көруімізге болады. Мұндай жағдайда оқушының алдында үлкен мәселе: оқушыны қалайша шаршатпай, енжарлыққа ... ... ... беруге болады? Осы тұрғыдан алып қарағанда оқыту үрдісінде ойын әдісін қолдану
- бұл проблеманы шешудің бірден-бір жолы. Сыныптардағы биология сабақтарын ойын ... ... ... ... ... маңызды мәселелерді шешеді: біріншіден, оқушылар ойын кезінде бір-бірімен тең құқықтыққа ғана қолы жетіп қоймай, ... ... ... ... қасиеттері дамиды, бұл оқушылардың логикалық ойлары дамитыны ... ... ... берілген материалдарды қызығып, ынта-жігермен оқиды, бұл оқушылардың білімді ... ... ... ... ... ... ... жарыс пайда болады, оқушының жеке тұлғалық қасиеттерін қалыптастырады, ... ... ... ойлауға дағдыланады.
Сондықтан сабақты ойын тәсілімен өткізу - биологияны сапалы оқытудың маңызды мәселелерінің бірі.
Ойын - ... ... ... ... ... тұрғысынан ойынды зерттеуге Л.С.Выготский, С.Л.Рубинштейн, Д.Б.Эльконин, Б.Г.Ананьев, А.Н.Леонтьев секілді ғалымдар ат ... ... ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология пәнінен сыныптан тыс тәрбиелік жұмыстарды өткізу әдістемелері45 бет
Балабақшада атқарылатын жұмыстармен танысу31 бет
Астықтың зиянкестермен зақымдалуы. Лас қоспалар мен күресу жолдары.3 бет
Ағылшын тілі сабағында сурет көрнекілігін қолдану арқылы оқушының сөйлеу іскерлігін дамыту44 бет
Балалар қабілетін ертегі арқылы дамыту7 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Бастауыш сынып математикасын оқытуда оқушымен жеке дара жұмыс30 бет
Жаңа технологияны ағылшын тілі сабағында қолдану6 бет
Математика сабағында экономикалық білім беру4 бет
Математика сабағында қолданатын дидактикалық ойындар20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь