Химияны оқытуда халықтық педагогика элементтерін пайдалану

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1 ХАЛЫҚТЫҚ ПЕДАГОГИКА ҰҒЫМЫНА КЕШЕНДІ СИПАТТАМА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Қазақ халық педагогикасының қалыптасу тарихына
қысқаша сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Қазіргі қазақ халық педагогикасының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... .
1.3 Халықтық педагогика элементтерін оқыту мен тәрбиелеу
процесінде тиімді қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2 ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДА ХАЛЫҚТЫҚ ПЕДАГОГИКА ЭЛЕМЕНТТЕРІН ПАЙДАЛАНУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Химия сабағындағы халықтық педагогиканың ұғымдары ... ... ... ..
2.2 Халықтық педагогикасы элементтері арқылы оқушылардың
химия пәнінен шығармашылық дербестіктерін арттыру ... ... ... ... ... ...
2.3 Химия сабағында халықтық педагогика негізінде
оқушыларда ғылыми көзқарас қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.4 Химия сабағынан сыныптан тыс жұмыстардағы қазақ
халық педагогикасының ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.5 Химиялық өндірісті құрудағы халық педагогикасының маңызы...
2.6 Химия ғылымы қазақтың халық шаруашылығы мен өмірінде ... ..
3 ХАЛЫҚТЫҚ ПЕДАГОГИКА . САБАҚ МАЗМҰНЫНДА ... ... ... ... ... ...
3.1 Бейорганикалық қосылыстарға «Тұсаукесер» сабақ ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2 Карбон қышқылдары. Майлар тақырыбын халықтық педагогика элементтері негізінде өткізу.
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе.
Диплом жұмысы тақырыбының көкейкестілігі: Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының стратегиялық бағыттарына сәйкес білім беру жүйесін дамыта отырып, әлемдік білім кеңістігіне ықпалдастырудағы негізгі бағдар – адамды қоғамның ең маңызды құндылығы ретінде танып, оның рухани жан-дүниесінің дамуына, көзқарастары мен шығармашылық қабілетінің, танымдық біліктілігі мен мәдени құндылықтарының жоғары деңгейде дамуына, жеке тұлғасының қалыптасуына жағдай жасау.
Бұл міндеттерді жүзеге асыру еліміздегі мектептерде оқыту үрдісінің мазмұндық болмысына химиялық білімді жаңа әдіснамалық тұрғыдан негіздеуді талап етеді. Мұндай жаңа әдіснамалық жүйе дәстүрлі оқыту мен қатар шығармашылықты арттыратын әдіс-тәсілдер мен оқыту формаларын пайдаланудың қажеттігін көрсетіп, оқушылардың танымдық, шығармашылық іс-әрекетін ұйымдастыра отырып, шығармашылық қабілетін қалыптастыруда білім мазмұнының жаңа өркениеттік бағдар тұрғысынан жетілдіруді қарастырады.
Қазіргі кезеңде мектептегі білім берудің жаңа тұжырымды идеялары мен даму жолдарына сай оқытуды саралау, бағдарлы оқыту, білім мазмұнын кірістіру, мектеп өмірін ізгілендіру идеяларын іске асыру мәселелері қарқынды жүргізілуде. Осы бағытта жүргізіліп жатқан жұмыстардың бірі – Республикамызда мектепте оқытылатын барлық пәндерге халықтық педагогика элементтерінің енгізіле бастауы.
Мектеп оқушысы пән мазмұнынан тек ақпарат пен дайын білімді алумен ғана шектелмеуі тиіс, ол оқушының қабілеттерін жан-жақты дамытатындай, өз қызығушылықтарын іске асыруға, шығармашылық ойлауын және өмірлік құзіреттіліктерін қалыптастыра отырып, халықтық педагогика элементтерінен сусындауға көмектесетіндей болғаны жөн. Сонымен қатар қазіргі мектеп оқулығы педагогикалық тәжірибенің жинақталған ақпараттық моделі ретінде білім мазмұнын іске асыра отырып, оқушылырдың жалпы ақпарат көздерінен алған мәліметтерін бір жүйеге келтіріп, кірістіруге мүмкіндік жасауы қажет. Осы орайда белгілі қазақ ғалым-ағартушылары Ы.Алтынсарин, А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев еңбектерінде оқытудың ғылыми-педагогикалық мәселелері мен оқу процесіне халықтық педагогика элементтерін пайдалану жөнінде келелі ойлар көрініс тапқан.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Жадрина М. Оқушыларды химиядан алған білімдерін пайдалануға дағдыландыру. Алматы. Рауан, 1990.
2. Жарты ғасырдағы ақиқаттар. Әдістемелік құрал. Павлодар: Brand Print, 2004 – 73 б.
3. Тәуелсіз Қазақстан мәртебесіндегі қазақ мектептерінің ғылыми-теориялық негіздегі даму барысы. Әдістемелік құрал. Павлодар: ПМУ баспасы. 2010. – 66 б.
4. Халықтық педагогика құндылықтарымен құрылған теориялық негізді құру Әдістемелік құрал. Павлодар: ПМУ баспасы. 2010. – 52 б.
5. Әл-Фараби Ғылымдардың шығуы туралы. Алматы, «Наука», 1987ж., 100-101 бб.
6. Некрасов Б.Б. Учебник общей химии. Москва, «Химия», 1972г., 269 стр.
7. Некрасов Б.Б. Учебник общей химии. Москва, «Химия», 1972г., 394 стр.
8. Павлов Б.А. Курс органической химии. Москва, «Химия», 1969г., 148 стр.
9. Павлов Б.А. Курс органической химии. Москва, «Химия», 1969г., 338 стр.
10. Қасыманов С. Қазақ халқының қол өнері. Алматы, 1999ж., 75-93 бб.
11. Кирюшкнн Д.М. Методы обучения химии в средней школе. - М.: Просвещение, 1968.
12. Общая методика обучения химии / Цветков Л.А. и др. - М.: Просвещение, 1981.
13. Шаповаленко С.Г. Методика обучения химии. - М.: Учпедгиз, 1963.
14. Гаркунов В.П. Совершенствование методов обучения химии в средней школе. - Л.: ЛГПИ им. А.И. Герцена.
15. Тәрбие мен білім //Химия мектепте, -Алматы, 2009. №4. – Б.46- 48.
16. Шығармашылық дербестікті қалыптастыру талаптары// Білім. -Алматы, 2010. № 2.
17. Шығармашылық дербестікті қалыптастыруда модульдік оқыту технологиясын пайдаланудың тиімділігі //Білім – Образование, -Алматы, 2009. -№ 4. –Б.22-26
18. Білім берудің жаңа парадигмасы жағдайында оқушылардың шығармашылық қызығушылығын қалыптастырудың мүмкіндіктері// «Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақстан»-Қазақстан республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007 жылғы 28 ақпандағы Жолдауы аясында облыстық тамыз кеңесінің материалдары. -Ақтөбе, 2007. -Б.16-21. (бірлестікте: Омарова Р.С.).
19. Шығармашылық-инновациялық процестің маңызды сипаты // Жоғары білім болашақ маманның бәсекеге қабілетті тұлға ретінде дамуының негізі. Республикалық ғылыми-практикалық конференция. -Ақтөбе, 2007. -Б.135-138. (бірлестікте: ОмароваР.С.).
20. Оқушылардың шығармашылық дербестігін қалыптастырудың мүмкіндіктері //Қазақстан Республикасының егемендігі-ұлттық заңнаманың даму негізі. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. II бөлім. –Ақтөбе, 2006. –Б.76-81. (бірлестікте: Омарова Р.С.).
21. Кирюшкин Д.М., Полосин В.С. Химияны оқыту методикасы. Алматы, Мектеп, 1984.
22. Мырзабаев А. Химияның қызығы. Алматы. Қазақ мемлекеттік баспасы,1963.
23. Мұсабеков С. Химияны ауыл шаруашылығымен байланыстыра оқыту. Алматы. Мектеп, 1965.
24. Сарманова К.А. Реформа талаптарына сәйкес химияны оқыту тиімділігін арттыруға арналған методикалық нұсқаулар. Алматы, Мектеп, 1987.
25. Химияны оқытуды жақсарту жолдары. Алматы, 1963.
26. Шабдаров К.Н. Химияны оқыту тәжірибесі. Алматы, Мектеп, 1967.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................
1 ХАЛЫҚТЫҚ ... ... ... ... ... ... ... тарихына
қысқаша
сипаттама...................................................................
......................
1.2 Қазіргі қазақ халық педагогикасының қалыптасуы.........................
1.3 Халықтық педагогика элементтерін оқыту мен тәрбиелеу
процесінде ... ... ... ХАЛЫҚТЫҚ ... ... ... ... ... ... ... Халықтық педагогикасы элементтері арқылы оқушылардың
химия пәнінен шығармашылық дербестіктерін арттыру........................
2.3 Химия сабағында ... ... ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстардағы қазақ
халық ... ... ... ... халық педагогикасының маңызы...
2.6 Химия ғылымы қазақтың халық ... мен ... ... ...... ... 3.1
Бейорганикалық ... ... ... ... Майлар тақырыбын халықтық педагогика элементтері
негізінде өткізу.
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
...........................
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... Еліміздің әлеуметтік-
экономикалық дамуының стратегиялық бағыттарына сәйкес ... беру ... ... ... білім кеңістігіне ықпалдастырудағы негізгі бағдар –
адамды қоғамның ең маңызды ... ... ... оның ... жан-
дүниесінің дамуына, көзқарастары мен ... ... ... мен ... құндылықтарының жоғары деңгейде дамуына, жеке
тұлғасының қалыптасуына жағдай жасау.
Бұл міндеттерді жүзеге асыру ... ... ... ... болмысына химиялық білімді жаңа әдіснамалық тұрғыдан негіздеуді
талап етеді. ... жаңа ... жүйе ... ... мен ... арттыратын әдіс-тәсілдер мен оқыту формаларын пайдаланудың
қажеттігін ... ... ... ... іс-әрекетін
ұйымдастыра отырып, шығармашылық қабілетін қалыптастыруда білім мазмұнының
жаңа өркениеттік бағдар ... ... ... ... ... ... берудің жаңа тұжырымды идеялары мен
даму жолдарына сай ... ... ... ... ... мазмұнын
кірістіру, мектеп өмірін ізгілендіру идеяларын іске асыру ... ... Осы ... ... ... ... бірі –
Республикамызда мектепте оқытылатын барлық пәндерге халықтық педагогика
элементтерінің енгізіле бастауы.
Мектеп оқушысы пән ... тек ... пен ... ... ... ... тиіс, ол оқушының қабілеттерін жан-жақты ... ... іске ... ... ойлауын және өмірлік
құзіреттіліктерін қалыптастыра отырып, халықтық ... ... ... болғаны жөн. Сонымен қатар қазіргі мектеп
оқулығы педагогикалық ... ... ... ... ... мазмұнын іске асыра отырып, оқушылырдың жалпы ақпарат көздерінен
алған мәліметтерін бір жүйеге ... ... ... ... ... орайда белгілі қазақ ғалым-ағартушылары Ы.Алтынсарин, А.Байтұрсынов,
Ж.Аймауытов, ... ... ... ... мен оқу ... ... ... элементтерін пайдалану
жөнінде келелі ... ... ... Оқытудың этнопедагогикалық
мәселелерімен айналысқан көптеген көрнекті ... ... ... ... ... ... мектеп
оқулықтарының моделін жасау үшін олардың әрбір құрылымдық элементінің
қызметін ... ... ... ... ... ... ұсынған. Осы
бағытта И.Нұғыманов химия оқу-әдістемелік кешеніндегі химиялық тілдің
маңызы, ... ... ... ... ... ... ... жөнінде зерттеу жасаған. ... ... және ... тұрғыдан жан-жақты талдауға ... ... ... ... бірі – ... тәжірибені
жинақтап, химияны оқыту процесінде халықтық педагогика элементтерін
пайдалануды жетілдіру болса, ...... ... ... ... ... ... педагогика элементтерінің оқу процесіндегі орны, маңызы, оны
атқаратын қызметтеріне қойылатын талаптар тақырыбы ... ... ... бойы ... келе ... ... белгілі. Мысалы,
З.Е.Гельман, В.И.Дайнеко, Л.М.Кузнецова, Д.А. Эпштейн ғылыми зерттеулерінде
химия пәнін оқытудағы халықтық ... ... ... ... ... білім беруде халықтық педагогиканың маңызы үлкен екендігін
айта келіп, олардың мазмұны мен құрылымы, жетістіктері жайында сараптаулар
жасаған. ... ... біте ... жатқан этнопедагогика элементтері
өмірде болып жатқан құбылыстарды ғылыми ... ... ... ... Осылайша жалпы білім беретін мектеп оқушыларына
арналған оқу-әдістемелік кешен әзірлеуде этнопедагогиканы ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстарының
өзегіне айналды.
Диплом жұмысының міндеттері:
1. Химияны оқытудағы ... ... ... ... ... ... ... педагогика элементтері негізінде оқытудың жаңа бағыттарын
ұсыну.
3. Химия сабақтарында халықтық педагогика элементтерін ... ... ...... ... ... ... жаңашылдығы: егер химия курсы бойынша жаңа буын ... ... ... халықтық педагогика элементтері енгізілсе,
осының негізінде әлеуметтік сұранысқа сай ... оқу ... ... ... ... дайындалса, және оны сабақта қолданудың
ерекшеліктері анықталып, тиімді әдістемесі жасалса, онда мектепте ... беру ... ... ... ... ... пәніне таным
қызығушылықтары артып, химияның негізгі мәселелерін ... ... даму ... сай ... және ... сәйкес өмірлік дағдысын
қалыптастыруға мүмкіндік жасалады.
Диплом жұмысының зерттеу әдістері:
1. Білім беру ... ... ... ... ... ... ғалымдардың тұжырымдарын зерделеу.
2. Оқу-тәрбие мәселелері мен оқу-әдістемелік кешен дайындауға ... ... ... және ... ... әр ... ... оқулықтарын теориялық, жүйелік және мазмұндық
тұрғыдан талдау.
3. Қазіргі химияны оқыту әдістерін кешенді сараптау нәтижелеріне талдау
жасау және оны ... ... жаңа ... ... ... ... ... ролін анықтап, жүйелеудің ұстанымдары мен ... ... ... және оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере
отырып ... беру ... ... ... оны ... тиімді
пайдаланудың әдістемесі жасалса ғана жаңа әлемдегі бәсекелестік жағдайында
өмір сүретін жас ... ... ... ... ... ... ... қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайға сәйкес өмірлік
дағды ... қана ... ... ... де алар ... ... ... ұғымына кешенді сипаттама
1.1 Қазақ халық педагогикасының қалыптасу тарихына қысқаша сипаттама
Қазақ халқы, ... ... ... ... өткере отырып, өзіне тән
адамгершілік-эстетикалық мәдениетінің алтын қорын ... ... ... ауыз ... сан ... ... мазмұнында, ақын-жыраулар
толғаулары мен ғұламалардың қанатты сөздерінде, теңдесі жоқ ... ... ... ата ... ... ... мұң-
мұқтажы мен көңіл-күйін домбыра үнімен күмбірлеткен ... мен ... біте ... ән-жырларында, жүн мен теріні, ағаш пен мүйізді,
алтынды аптап, күмісті қаптап жасаған қолөнер туындыларында, ... ... ... ... жемісі саналатын, біздерге мәңгілік мирас
болып қалған айшықты ою-өрнек өнерінде ... ... осы ... ... ... ... пайдаланып келген тәлім-тәрбие
құралдары, асыл арналары саналады.
Қасиетті ата-бабаларымыз өз ... ... асыл ... ... ... ... ... ете отырып, ұрпағының
ақылды, адамгершілігі мол, мейірімді, сыпайы ... ... ... ... ... ... ... деген бейімділік пен
шеберлікті көруді арман еткен және сол ... ... ... ... жасап отырған. Осылардан халқымыздың арманы мен талап-
тілегін көреміз.
Қазақ халқының адамгершілік-эстетикалық тәрбиесінің басқа халықтарға
ұқсамайтын ... тән ... ... бар. ... бәрі ... ... заң ... халық педагогикасы құралдары арқылы өңделіп,
толықтырылып отырған. ... ... ... ... ... сана тәжірибесіне ендірілген, адамгершілік қатынас
мазмұнында көрініс тапқан моральдық ережелер мен нормалар.
Халық педагогикасында ең ... ... ... ... ... одан қымбат, одан қасиетті ешқандай құндылық жоқ ... ... және ... ... оны ... пида ... ... ешқандай
құндылықтың жоқтығын түсіну болып табылады. «Адам деген ардақты ат», «Адам
болып туған соң, адам ... өлу ... ... ... ... ... ... т.с.с. халық даналығындағы мақал-мәтелдер адамның құндылық
екенін дәлелдейді.
ХХІ ғасырдағы тасқындаған толассыз ... ... ... ... өмір сүріп жатқан жас ұрпақты тәрбиелеудің ... ... ... ... Ғаламдану өріс алған қазіргі заманның тәрбие
жүйесіне ұлттық тәрбиені дарыту одан да өзекті ... ... Осы ... ... ... ... бойы ... уақыт тезінен өткен тәрбие
тәжірибесінің ауқымды бір ... - ... ... ... ... ... этнопедагогикасының алтын діңгегін адамгершілік тәрбиесі
құрайды. ...... ... ... байланысты
гуманизм принциптерін бейнелейтін моральдық қасиет. Адамдарға деген ізгі
ниеттілік, құрмет, жанашырлық пен ... кең ... ... үшін жан ... сияқты жеке қасиеттерді қамтиды, ... ... ... та ... жатады. Адамгершілік
ұғымы ізгілік, гуманизмнің синонимі ретінде, адамның ... ... ... ... ... ... мен қоғамдық ахуал ретінде
неғұрлым кең мағынада да ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық
ой-пікірлер, оның шініде адамгершілік-эстетикалық тәрбие беру жайлы құнды
ой-тұжырымдардың дамуы VІ-ІХ ғасырлардан бастау ... бұл ... ... ... келу ... ... жазу ... Қорқыт ата
тағылымдары, т.б.) болып табылады. Қазақтың жазу мәдениеті арқылы белгілі
болған ... ... ... тарихы ертедегі тас жазулардан
(Күлтегін, Білге қаған т.б.) басталады. Одан ... ... ... ... ... оқу-жазу үрдісімен этнопедагогиканың арқауы болған ... ... ... ... ... (этнопедагогиканың) дамып
ғылым болып қалыптасқанын көрсетеді.
Орхон-Енисей ескерткіштерінен кейін түркі тектес ... ... ... ... Қорқыт есімімен байланысты. «Қорқыт ата
кітабында» ел басына қиын-қыстау күн туғанда ... ... ... ... қас ... ... ... ақыл-өсиет айтып, өз заманында елге
ұйтқы болған ақылгөй даналардың, ... ауыз ... ... жырланады.
Сонымен бірге аталмыш шығармада тәлім-тәрбиелік мәні зор ... ... мен ... тағылымдар жиі кездеседі. Мұның өзі ... ... ... ғана ... сол ... ... ... тәлім-тәрбиелік ой-пікірлерінің өзіндік ерекшелігін
айқындайтын педагогикалық туынды екендігін білдіреді.
Адамзат ... ... ... ... ... ... асырып, жаңа педагогикалық жүйенің қалыптасуында өз заманында
Аристотельден кейінгі «Екінші ... ... ... ... ... ғұлама
ғалым, халқымызға білімнің нәрін сепкен ұлттың ұлы кемеңгері Әбу Насыр әл-
Фарабидің алатын орны ерекше. ... ... ... ... ... ... ... білді. Халық даналығы
туғызған данышпандық ой-пікірлерге, шығыс мәдениетінің озық ... ... ... ... төл ... ... ... Адамгершілік,
ізгілік қасиеттер әл-Фарабидің педагогикалық идеясының негізгі ... ... ... ... ... принципіне негізделуі қажет
екендігін өз уақытында ғылыми тұжырымдалған ... ... ... ... ... ... ... мен ғұламалығы
дәлелденіп, мыңдаған жылдар өтсе де, жаңа ... беру ... ... ... ... ... тарихында әл-Фарабидің эстетикалық ой-
пікірлердің дамуына қосқан үлесі орасан зор. Оның ... ... ... ... ... атап ... ... Қазіргі педагогика
ғылымында білім беру мазмұнының әрбір түріне тән меңгерудің белгілі бір
тәсілі бар ... ... ... «Музыканың үлкен кітабы»
еңбегінде музыкалық білім беру ... ... ... ... анықтап береді.
Жалпы педагогиканың бір саласы болып табылатын тәрбие теориясының
әдіснамасын әл-Фарабидің тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан
негіздейтін жетекші педагогикалық ой-пікірлері айқындайды.
XI ғасырда өмір ... ... ... ... ... ... білік» еңбегінің негізгі идеясы педагогиканың ең маңызды мәселесі
тәрбиеге негізделіп, оның мазмұнында ... ... ... және ... теориясының негізгі мәселелерімен қатар, жеке тұлғаны
қалыптастыруға бағытталған адамгершілік, эстетикалық, ... ... т.б. ... ... қарастырылады.
Жалпыадамзаттық құндылықтар тұрғысынан алып қарасақ, «Құтты білік»
дастанының бүгінгі адамзат қоғамы үшін құндылығы мынада болып ... ... ... - халықтың құты, ырысы болған ілім; 2) әрбір адамға ... құт ... ... 3) ғасырлар бойында көзі ашық, көкірегі ояу
кемел ұрпақтың бойына адамдық, ... ... ... ... ... рухани күш дарытатын тәрбие тұжырымдамасы. Ғұламаның
«Кітап атын «Құтадғу білік» қойдым – ... ... ... ... ойдың»
деген ой-пікірі дастанның әрбір адам үшін құндылығын аша түседі.
Түркі өркениетінің шежіресін жазып, өз есімін мәңгілік ... ... ... ұстаз Махмұт Қашқаридің «Түрік сөздігі» еңбегін оқып-үйрену
және теориялық ... ... бұл тек ... ... тілтану мәселелерін
ғана қарастырған еңбек еместігін, онда біздің ата-бабамыздың ұрпақ ... ... ... ... ... ... ... айқын көруге болады. Ғұламаның адамгершілік тәлім-тәрбиелік
идеялары өнегелі өмір сүру үшін жас ... ... ... мен ... ... ... дәріптеуге бағытталған. Сондықтан оның педагогикалық
тұжырымдамасының негізгі өзегі - орта ғасырдағы түркі баласының бейнесі ... ... ... ... ... ... серік болған», «бабалардың әдеп-ақлақты насихатын ұстанған» ірі
тұлға. ... ... ... ... ... тәрбие мазмұнының
М.Қашқари ілімінде тұжырымдалуы ашып ... ... ... ... ақын ... ... ... жазған «Диуани Хикмет»
(Даналық кітабы) кезінде Орта Азиядан бастап, Еділ жағалауына дейінгі
көшпенді түркі ... ... ... ... Қожа ... өзінің
атақты «Даналық кітабы» аталатын циклді өлеңдерін жазған.
«Диуани Хикмет» ... ... ... ... ... пен ... ... пен адалдық, мейірімділік пен қаталдық,
ізгілік пен жауыздық, ерлік пен ездік, сараңдық пен жомарттық, дастық ... ... ... күрделі мәселелердің кең жырланып, байыппен
сипатталуына осы «Диуани хикметтің» әсер-ықпалы ерекше болды.
Түркі ... ... ... ... ... ... болып Ахмет
Жүгінекидің ғұлама ойшыл, ағартушы ретіндегі ... ... ... де жастарды имандылыққа, әсемдікке, адамгершілікке тәрбиелеуде және
рухани құндылықтарымызды насихаттауға мәні ерекше.
Қазақтың біртума ... ... ... ... ғылымының
дамуына, оның ішінде адамгершілік, ізгілік қаситтерді ... ... ... ... ... қалдырған. Оның «Тарих-и Рашиди» атты әлемге
әйгілі ... – XIV ... XVI ... орта ... ... яғни ... ... энциклопедиялық сипаттағы еңбек.
Қазақ халқының данышпан ғалымы, белгілі би Қадырғали Қосымұлы Жалайыри
еңбектеріне де ... ... жөн. Ол 1600 жылы ... «Жами ат-тауарих»
(«Жылнамалар жинағы» деп те аталады) атты шежіре кітабын жазуға кірісіп,
оны 1602 жылы ... ... ... ... оның ... орны ерекше.
 ХҮ-ХҮІІ ғасырларда өмір сүрген қазақ ақын-жыраулар ... ... ... салт-санасын, ой-өрісін, тілек-мақсатын айқын
аңғарамыз. Өйткені жыраулар толғауларынан халықтың не бір ... ... ... ... ... ... ... өсиеті,
тәрбие тағылымы өзекті орын алады.
Ақын-жыраулардың шығармашылығын талдау ... өз ... үшін ... ... ... көсем ролін атқарғаны, өз руластарының моралдық
бағдарына жауап бергені ... ... ... ... кеңістік өзінің барлық тәжірибесін сөз
арқылы бейнелеуге тырысатын ... ... ... ... негізделді. Негізінен жыраулар қалыптасқан этникалық қауымдастықты
(қазақтардың) біріктіру идеясын ... ... ... Сонымен
қатар жыраулар поэзиясының этикалық және эстетикалық құндылықтар ... ... ролі ... ... ... өз ... ... мен даңқты өзек етті. Оның символдары ретінде бостандық,
еркіндік, ... ... ... ... ... ... ... аспектіде қарастыруға болады.
Өйткені жыраулар ... ... ... ... ... қарағанда
кеңірек болып келеді. Мәдени-философиялық ... ... ... ... қалыптасу мәселесінің жыраулар шығармашылығындағы
көрінісі қарастырылады. Бұл ... ... ... ... ... оның ... ... рухани дәстүрлеріндегі даралықтың және
даралық сананың көрінісі ... ... ... ... ... ... ... қарастырылуы адам
даралығының қалыптасуының әлеуметтік тұжырымдарын қарастырады. Бұл жерде
индивидтің адамгершілігі, оның этикалық жауапкершілігі ... сөз ... ... ... (басқа да түркі тілдес қауымдастықтардағы
сияқты) жырау бейнесі ерекше құрметке ие болған, олардың дарынын ... деп ... ... ... ... ... да ... белгісі – ымыраға көнбестігі, ... сөзі үшін ... ... ... ... табылады. Өз шығармаларында еркіндік,
бостандық, теңдік ... ... ... олар өз заманының тәрбие
мақсатын анықтады.
Қазақтың белгілі жыраулардың ішінен Асан Қайғы, ... ... ... ... және т.б. ерекше атауға болады.
Жыраулардың шығармашылығы олар өмір сүріп отырған ... ... ... ... ... ... етсе, үстем тап өкілдерінің
мүддесін көздесе, басқалары бұқара халықтың атынан сөйлеп, халықтың мұң-
мүддесін – ... ... және ... ... ... және ... ... табылады.
ХҮ-ХҮІІ ғасырларда өмір сүрген ... ... ... ... халықтың салт-санасын, ой-өрісін, тілек-мақсатын айқын
аңғарамыз. Өйткені жыраулар толғауларынан халықтың не бір ... ... ... қуаныш-сүйініші, келер ұрпаққа айтар өсиеті,
тәрбие тағылымы өзекті орын алады.
Толғау тарихы жыраулық поэзияға ... ... ... ... ... ... ... т.б. бейнелеу тәсіліне насихаттық,
өсиеттік сарын, мәселені ... ... ... ... ... ... Толғауда маңызды ... ... ... ... ... орын ... ... даму кезеңінде
толғау мазмұны жағынан да, ... ... ... да бірталай өзгеріп,
жаңаша сипат алды.
Өзінің толғауларында эстетикалық талғамның жоғары деңгейін көрсете
отырып жыраулар ... ... ... ... ойлар айтады. Өз
шығармалары арқылы олар жан сұлулығы мен тән ... ... ... ... ... ... ... көркем
сипаттау арқылы сөз өнерінің жоғары үлгісін көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... Сыпыра-жырау сияқты жыраулар заман, қоғам,
жайлы, ел басына түскен әр алуан оқиғалар жайынан ... – жыр ... ... ... ... жеткіншек, ақылгөй тәрбиешінің ролін
атқарады. Ақын – жырауларға тән ... сөз ... ... ... де ... ... ... өмір сүріп, өзінің ... ... ... ... ақын ... шығармаларының қазақ педагогикалық ойлар
тарихындағы алатын орны ... ... ... ақын ... ... ... ... көрсетіп, олардың мәніне үңілген.
Сөз болып отырған кезеңдегі жырдан дауыл тудырған саңлақ ... ...... ... ... ... ... ойлар өзі
өмір сүріп отырған заманның тұрмыстық келбетінен туындап, сол ... ... ... көрінеді. Мәселен, тұрмыс-тіршілігі көшпелі
мал шаруашылығымен тығыз байланысты болған ... ... төрт ... ... ... ... ... тәрбиесі үшін маңызы зор өлеңдер Шал
ақында көптеп кездеседі. «Дос болма майда тілді күлгенменен, сырты ғана
жылтырап ... - деп ... ... Шал ақын ... ... пен ... арақатынасын ашып берді.
Осы кезде өмір сүрген тағы бір ақын – Жанақ өз ...... ... би – ... ән – ... ... - көркің, ақын
- жорғаң» деп, көркем өнердің эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... өнердің және әдеміліктің орны
Дулат Бабатайұлының шығармаларында да айқын көрсетіледі. Ақын ... ... ... айтқанда, оның табиғат әсемдігін сипаттайтын
жырларына тоқталмай кету мүмкін ... ... ... ... ... ... үлес ... бірі – Шөже Қаржаубайұлы. Оның ... ... ... ... ... ... бір-біріне қарама-қарсы
категориялары - әсемдік пен ұсқынсыздық, асқақтық пен төмендік бір ... ... ... ... өмір ... ... ... шығармаларында жас
ұрпақты тәрбиелеуге қатысты ойлар аз емес. Оның ішінде эстетикалық талғам
қалыптастыруға, ... мен ... ... ... ... пен
ұсқынсыздықтың ара-жігін ажыратуға бағытталған өсиет жолдар да ... ала ... ... ... ... қыз-бозбала өседі» деген Майлықожа
ақын өз шығармаларында әсемдікке ... ... ... аса ... тәрбие мәселесі қазақ ағартушыларының
шығармашылығында терең орын алған. Қазақ ағартушылары - ... ... ... Абай ... ... ... ... және
әдеби еңбектерінде қазақ халқының адамгерішілік-эстетикалық тәрбиеге аса
қатты ... ... ... ... ... зерттеу арқылы қазақтардың
адамгершілік қасиеттерін және эстетикалық талғам ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеге байланысты
көптеген құнды пікірлер айтты.
Қазақ ағартушыларының адамгершілік-эстетикалық ... ... ... ... дүниетанымдық көзқарастарымен тығыз
байланыстылығы сол өздері өмір сүрген дәуірдегі тарихи ... ... Ол - ... құбылыс. Бұл жердегі басты мәселе ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінше сол проблемалар жайлы сөз қозғап, ... мен ... ... ... жатыр.
Ұрпағына сөзімен де, ісімен де, ақылымен де, ... де ... ... ата-бабаларымыздың ... ... ... сарқылмас қазына. «Ата сөзі – бата сөзі» деп, ата-
бабамыздың нақыл сөздері мен ақыл сөздерін - ... ... ... жадымызда сақтаймыз. Елге бірлік, тыныштық тілеп, ... ... ... ... ... ... ... қуып,
жоралғысын жасау – біз үшін міндет, парыз, ұрпақтық борыш.
1.2 Қазіргі қазақ ... ... ... ... ... бүгінгі әлемдік
педагогикамен үндесіп келетінін көптеген ғалымдар анықтаған:
Жалпы педагогикаға жататындары: дене ... – тән), жан ...... ... ... ... (бдүгінгі қосылғаны білім
мазмұны);
Методика – белгілі бір пәнді қалай оқыту ... ... ... ... басқару - өзінің ісін ұйымдастыру жолдары ... ... ...... ... ... (білім берудің тарихы
қосылды).
90-жылдары тәуелсіз мемлекетіміздің қазақ мектептерін халықтық
педагогика ... ... ... ... ... ... ... бүгінгіге дейін қазақ мектептерінің қандай бағытта жұмыс жүргізуі
мемлекеттік деңгейде шешіліп, халықтық педагогика ... ... төте ... ... және оның өркениетті елдермен паритетті болуына
қолайлы жағдай туғызылған Ел ... ... ... ... ... ... ... атап өтуге болады.
1-кесте. Қазақ мектептерінің халықтық педагогика құндылықтарымен
құрылған ... ... ... даму ... ... |
|1 |2 ... 20-30 ... мектептері халықтық педагогика құндылықтарымен |
|жылдардағы қазақ ... ... ... ... |
|мектептерінің ... ... ... жұмысы |
|құрылуы ... ... яғни ... ... орай |
| ... ... негіз толық іске асырылмайды. ... 40 ... ... ... күш ... халықтық |
|жылдардағы қазақ ... ... ... ... ... ... ... Н.Н.Крупская, С.Шацкий, П.Блонский, |
|құрылу характері ... ... ... ... 50-60 ... педагогика байқау әдісін барлық Одаққа ... ... ... ... ... Ол ... бүгінгі |
|мектептерінің ... ... әлі де ... ... А.). ... ерекшелігі |Сырттай қазақ мектептері орта мектептерінің басқару |
|1 ... ... оның |
|1 |2 |
| ... толықтай көшіру іс-әрекетінде. Мұнымен бірге |
| |50-60 ... ... ... ... дамымалы |
| ... ... ... ... ... Бірақ халықтық |
| ... ... ... ... |
| ... саны ... ... ауыл |
| ... ... ... кәсіпке |
| ... ... ... ... ... |
| ... атқаруды міндетіне алады. ... 70-80 ... ... ... ... ... |
|жылдардағы |болып келеді. Халықтық педагогика құндылықтары ығысып, |
|халықтық ... ... оның ... ... ... ... |
|педагогика ... ... ... ... айналады. ... ... ... ... ... ... ... |арналғанымен, оның басым көпшілігі орыс тілінде |
| ... ... ... ... |
| ... ... ұлттық санасының орнына дүбәралық |
| ... оның ... ... Бұл кез – ... |
| ... ... ... көрсеткіші. |
|5 ... ... V-VII ... ... ... ... ... |
|жж. аралығындағы |халықтық педагогика құндылығын оқушыларға дарытарлық |
|Тәуелсіздікке қол |қазақ мектептеріндегі білім мазмұнының ... ... ... пен ... сәт. ... мазмұны мүмкіндік бергенімен, оның |
|кеңістік ... ... ... халықтық педагогика |
| ... ... ... алу мәселесінің|
| ... ... ... біздің зерттеу |
| ... ... ... ... ... ... ... жеке ізденімпаздық қажетсіну уәжін іске
қосу іскерлігін шыңдауға қозғау салады.
Ал педагогикалық технология ұжымдық іс- ... ... ... ... ... ұстанымды ажыратып ... ... ... ... ... ... деген ұғымды дұрыс түсінуге болады.
«Инновация» ұғымы «Жаңаша ... ... ... ... Бұл ... оқыту жүйесін мемлекеттік және әлемдік стандарт аясындағы көш басы
технологияларды бүгігі Қазақстан Республикасының ұлттық негіздегі ... алу ... ... іске ... ... тік сызықты программалық технологиясы бүгінгі ... ... ... ... ... бола ... жеткендей.
Интерактивтік технологияда үш түрлі парадигма негізгі қызмет атқарады.
Оның біріншісі – эмпирикалық, екіншісі – ... ... ... ... ... ұғым оқыту технологиясына жаңа
философиялық пайым дегенді ... ... ...... ... ... ... сүйенуі. Стохастикалық парадигма –
ықтималдық теориясын жасауы, яғни ... ішкі ... ... ... ... деңгейліктерге дәлме-дәл жіктеуі. Әрине,
технология деген ұғым бар ... ... ... ... бағыттайтын дәрежеде. Біздің жағдайымызда «сүйенуі»,
«алгоритмдеуі». «жіктеуі» деген ... ... ... ... ... ... ... құрал ретінде қолданылып
тұр. Аталған үш парадигманың екеуі кешегі ... ... ... ... ... Атап айтсақ, олар – эмпирикалық, алгоритмдік
парадигмалар. Эмпирикалық парадигма таза тәжірибе дегенді білдіретіні жайлы
жоғарыда айтып өттік. Дәрісте, ... және ... ... ... 100%
эмпирикалық парадигма негіз болса, жаңалықтың жоқтығы өз-өзінен түсінікті.
Сол себепті 100%-ың тек 20% ғана ... ... 20% ... ...... мемлекеттік стандарт талабы. Алгоритмдік
парадигманың да 20-25% қолдану тиімді.
Кеңестік дәуірдегі пайызнамалық сан ... ... ... ... ... ... бірден-бір жолы – әр оқушының ... ... табу үшін ... міндеттердің мәтіндерін
құрастыру, дебат, пікірталас, сайыс ... ... ... ... Ішкі ... өзі ... күш ... қабылданып, саннан сапаға
ауысудың көрсеткіші ретінде қабылданған. Қазақ ... ... ... ... әдістер жүйесін, оның оқушылардың
ішкі логикалық деңгейін зерделеуге ... ... ... ... ... амал-жолдарын, іс-әрекеттік үдерістерін ... өзі ... ... ... ... қолданылған
болып екіге бөлінді.
Қазақ мектептерінің халықтық педагогика құндылықтары ... ... жж. ... ... ... 2003 жылғы 4 сәуіріндегі «Ішкі және саясаттың 2004 ... ... атты ... ... ... және Қазақстан
Республикасы Президентінің 2004 ж. 13 қаңтарындағы ... ... ... жж.» бағдарламасы туралы №1277 Жарлығы негізінде С.Торайғыров атындағы
ПМУ-нің «Мәдени мұра: 2004-2006 жж.» ... ... ... рөлі ... ... ... элементтерін оқыту мен тәрбиелеу процесінде
тиімді қолдану
Этнопедагогика – тек ... ... ... ойы тілегі,
адамгершілікті тәрбиелеу бастауы ғана емес, ол осы ... ... ... тамыры.
Белгілі жазушы, қоғам қайраткері ... ... және ... даму ... білмеген адам, қоғамның алға даму тарихынан тыс
қалып, бір ... қана өмір ... ... ... жастар арасында бой алдырған жағымсыз қасиеттер ... іс – ... етек жаюы – ... ... қол үзіп ... ... ... даусыз.
Жас ұрпақтың санасына батыстық құндылықтар мен нормалардың, тұрмыс –
салт үлгілерінің ықпал ете ... да ... ... ... ”Батыстан келген бұл рухани апаттан жастарды аман
алып қалудың жолын қарастыруымыз керек. Ол әр ... ... бойы ... қалыптасқан, түрлі сындардан өткен, халықтың бай ... ... ... ... – деп ... 1 ... «Қазақ халқының этнопедагогикасының өзгешеліктері»
№ 2 сызба. «Этнопедагогика ұғымына сәйкес оқушының моделі»
Этнопедагогиканың озық дәстүрлерін пайдалана ... ... ... ... ... жұмысын жүзеге асыруда – қазақ тілі
мен әдебиеті сабақтарының, сыныптан тыс өткізетін шаралардың орны ерекше.
№1 ... ... ... ... және сыныптан тыс шараларда
қолданудың»
|ХАЛЫҚ ПЕДАГОГИКАСЫН ... ЖӘНЕ ... ТЫС ... ... ... ... ... ... элементтерін |Қазіргі заман талабына сай азаматты |
|қолдануға қолайлы жұмыс ... ... ... ... намыс, қадір – қасиет |
|Керекті материалды іріктеу; ... ... ... ... ... ... намысқа қарсы қылықтарды |
|тиімді қолдану; ... ... ... ... |Қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу;|
|құралдарды қолдану; ... ... салт – ... ... іс – ... ... |– ... сыйлауға тәрбиелеу |
|әдістемелік нұсқалар жазу | ... ... ... ... жеті ата, жеті ... жеті
жұрт, жеті шелпек, бес дұшпан, бес асыл іс ... ... ... жаттығулар құрап, соларға байланысты шығармаларды ... ... Ұлы ... ... ... мақтанба» өлеңінен үзінді оқып
берсе :
Адам болам десеңіз
Бес нәрсеге асық ... ... ... бол – дей келе адам ... ... ... қасиет: өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ және
бес жақсы ... ... ... ... ой, ... ... ... туралы
әңгіме өткізу арқылы бала тәрбиесін этно тұрғыдан өткіземіз. Ал ... салт ... ... ... ... ... ... кесу,
сүндет тойда берілетін бата түрлерінен алынған үзіінділерден балаға,
жастарға айтылған ... ... мен ... ... ... арқылы
қазақ отбасында ежелден бала тәрбиесіне көп көңіл бөлгеніне ... ... ... ... ... ... – мәтелдері жас ұрпақты, ата ... ... ... тәрбиелеуге бағытталған. «Жеті атасын білмеген
– жетім», ... ... ұл ... ... ... қыз ... ... алтау,
ана біреу». Оқушыларды тәрбиелеуде отбасында сақталатын салт – дәстүрлердің
орны ерекше. Шілдехана, ... ... ... ... ... ... ата – анасын сыйлап, туған – туысқандарын біліп, сыйластық қарым –
қатынаста болуын тәрбиелейді. ... ... ...... ... ... саналады, ғасырлар бойы балаларды тәрбиелеудің бір құралы ... Ойын ... ... ... ... бейнелейді. Ойындар екі
топқа бөлінеді: шығармашылық және ережелі ойындар. Егер ... ... бала өз ... ... ... ... топ ... және баланың ойлау дағдысын қабілетін ... ... ... ... ... дұрыс қозғалу музыкалық, эстетикалық,
ойлау ... ... ... ... ... ... ... болатын оқиғалар бейнеленеді және қазақтың ұлттық
ойындарының көбі дене тәрбиесіне бағытталған. Ойындарды біз ... ... ... тыс ... кеңінен қолданамыз.
Этнопедагогика элементтерін тек сабақ үстінде ғана ... ... тыс ... ...... ... да енгізіп
отырамыз. Өйткені, бұл оқушылардың ұлттық рухта тәрбиелеуге мол мүмкіндік
береді. Сыныптан тыс ... ... ... ... жалғасы.
2 Химияны оқытуда халықтық педагогика элементтерін пайдалану
2.1 Химия сабағындағы халықтық педагогиканың ұғымдары
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі елдің ... әрі ... ... ... ... ... ... керек.  Ол мемлекеттің экономикалық,
қорғаныс қабілеттерін күшейтері анық.
Жас жеткіншектерді ұлтын, елін шексіз сүюге тәрбиелейтін бірден ... оқу ... ... ... халқының этнопедагогикасын сәтті ендіру болып
табылады.
Халқымыздың дәстүрлі білім мен тәрбиелер жиынтығы ғұмыр бойы ... ... ... ... ... ... өткен ұғымдар,
түсініктер, пайымдар жатыр. Мәдени мұралар уақыт озып, қоғам дамыған сайын
екшеленіп, жаңарып жаңа мазмұнға ие болады. ... ... ... ... ... баласының қол жеткізген дана пікірлері мен асыл ойларына,
тәжірибелік тұжырымына өте бай. Мәдени мұралардың тәрбиелік мәні ... ... нәр ... ... ... қуатымен бүгінгі білім беру
саласының алтын желісі болып отыр.
Көшпелі ... ... ... ... ... және ... бітене
қайнасып отырады. Ұлы далада көшпелі өмір сүруге бейімделген олар өзі мекен
еткен ... ... ... ... ... ... сол кеңістіктегі
құбылыстарды уақытымен зерделеуге, теңдестіруге, пайымдауға машықтанды.
Ертедегі қазақ халқы қоршаған ортаның бір-бірімен оқшау ... ... ... ретсіз жиынтығы емес, тұтастай байланысты бірліктегі
дүние деп таныды.
Табиғат ... мен ... ... ... ... пайымдады.
Табиғат туралы қазақ халқында оның ... ... ... ... және ... ... бар ... ондағы заттар ... ... ... әрі ... ... бойынша дүниетаным
қалыптасты.
Дүние тану ата-бабаларымызда алғаш дайын тұрған ... ... ... ... Бұл кез адам ... ... ... тұрған шақ еді. Мыңдаған жылдар өте келе көшпелі өмір кешкен
бабаларымыз тіршілік барысында ... ... ... ... ... ... тусіп, құбылыстардың сырын аша білді.
Адамзат баласының даму эволюциясына байланысты дүниетаным ... ... ... ... Өйткені адамның дүниені ... ... ... ... сол кездегі өмір сүрген қоғам арасындағы ... ... ... ... өзін қоршаған табиғат, ондағы құбылыстар
туралы білімдермен ... ... ... дүниетанымы да соғұрлым байып
тұрақтанады.
Тарихи зерттеулер тас дәуірден бері өмір ... келе ... ... арғы ... малмен, егіншілікпен айналысып, жартылай көшпелі
өмір сүргенін дәлелдейді. Тіршілік  ету барысында осы ... ... да ... ... ... болды, әрі олардың сапалы болуына да
мән берілді. Көшпелі өмір салты үнемі ... ... ... тұрмыс
бұйымдарының формасына әсер етті, яғни бұйымдар көбіне дөңгелек шар тектес
не түбі ... ... ... ... ... ... дала көшпенділері үшін
қолайлы болды.
Өзін қоршаған табиғаттағы заттар мен ондағы ... ... ... ... ... мынадай реттегі (алгоритм) түйсінуі
қалыптасты. Затқа ат берді
- атап, оны таныды – құрамын білді – ... ... ... ... себебін түсіндірді – оны анықтады – құбылысты жүргізді және өмірде
қолдана білді. Осы ... ... ... ғасырға өте «заттар»,
«құбылыстар» туралы мағлұматтар көбейе түсті.
Құбылыс - қоршаған дүниеде, айналада ... ... әр ... ... ... өзгерістер. Жалпы құбылыс – сезімдік мүшелердін
қабылдау түйсігі. Металдарға байланысты құбылысты ата-бабаларымыз темірден
жасалынған бұйымдардың ... көп ... ... тат басып бүлініп кететіні
бойынша байқаған. Темірді көрікте қыздырып балқытқан ... ... ... ... ... ... ... қызған пышақ, қанжар тәрізді
заттарды мұздай ... ... ... ... ... өзін ... ... және құбылыстар туралы ой-
пікір, түсінігі, пайымы осы тәрізді бағытта қалыптасқаны ... ... ... ... ... ата ... түркілерде
болды. Олардың ойынша төбемізде «көк» аспан, төмендегі «қара» ... ... ... ... ... ... Бұл ... «көк», «қара»
деген сөздердің магиялық, тотемдік мәндері болды. Аспандағы барлық дүниенің
иесі, қорғаушысы, қолдаушысы – «атаң» деп көк ... ал, ... ... алып ... ...... деп ... «Жоғарыда көк аспан», төменде
«қара жер» пайда болған соң, екеуінің ... Адам ... ...... ... жазылуы осының айғағы.
Ұлы бабамыз Әл-Фараби да дүние туралы, заттар мен ... ... ой, ... зерделі пікір айтқан. «Ғылымдардың шығуы туралы»
атты шығарма жазды.
Әл-Фарабидің пайымдауынша дүниедегі өмір ... ... ... ... ... ... ... есті жануарлар, адамдар;
• ессіз жануарлар;
• өсімдік;
• минералдар;
• төрт түпкі негіз.
Олардың әр алуан қосылуының нәтижесінде олардан гөрі ... ... ... ... ... ... ... жойылып отыруы мүмкін ал 4 түп ... ... ... Жаңа ... ... ... ... отырады.
Әл-Фарабидің «зат» туралы дүние ең алғаш жаратылғанда болмашы ғана орын
алған нұр сәуле күйінде болған, сол ... ... ... ... ...... постулаты бар. «Дүниеде затсыз бос бөлшектерсіз құр кеңістік
(вакуум) ... Ұлы ... ... ... ... ... грек
ойшылдарымен ұштасып, бүгінгі ғылым дәлелдерімен толықтырылып отырғанымен
құнды.
Қазақ халқының ғұлама ақыны, философы ... ... өмір ... ... ұлы (1858 – 1931 ж.). Шәкәрім дүниетанымы өзі туған
көшпелі қазақ елі тұрмысы мен ... ... ... ... ... ... ... «Үш анық» деген еңбегінде дуниетаным бірінші
анық – материялық заттарды тану, екінші анық – ... ... ... үшінші анық ой таным – ұжданнан тұрады. ... пен ... ... екі ... ... Негізгі
қағидасы «Бар нәрсе жоғалмайды, өзгереді» – ... ... ... тезистен
құралады.
Шәкәрім «Дүниенің негізгі атомдардан тұрады, жаңа туып, ... ... ... ... ... үнемі қозғалыста өзгерістер болады» - дейтін
көзқарасты қуаттап:
- «Кетті, келді, толды, семді, өзгеленді бұл ... ... ... ... сөнді, өршіп өнді қайтадан» - дей келіп,
«Іздедім таптым анығын,
  Тастадым ескі танығын» - деп ой түйеді.
 Шәкәрім бабамыз айтуынша ... ... 5 зат ... ... ... ... отырған. Мысалы, ағаш жанғанда от туады,
оттан – күл топырақ туады, күлден – ... ... су ... деген пікірдің
қалыптасуы табиғатта жүретін құбылыстың (реакция) сырын ... ... ... біте ... ... етіп,
табиғатта жүретін реакцияларды сезінді, әлі ... ... ... ... жануы;
• Темірдің тот басуы;
• Ашу;
• Тері өңдеген ... ... ... ... химиялық түсінігі болмаса да, ертедегі қазақтар
реакциялар туралы ой қорытып оның негізін ... ... ... ... шөп, көмір) жанатынын ол кезде жылу,
жарық және түтін бөлінетінін білді  С+О2 – СО2+Q
Оттың түтінін де ... ... ... ұзақ уақытқа созылатын баяу
тотығу, шіру процесі де жүретінін білді.
Қазақтар қоршаған ... ... ... ... ... ... процесі жүріп жатқанда оңың өзіне тән заңдылықтары бар ... ... ... ... Мысалы, ағаш жанып күлге айналса,
оның біраз бөлігі ұшып ... осы ... ... пен жылу ... Сүт ... айранға айналады. Қайнап тұрған суға түскен тағамдық зат түрін де,
дәмін де ... Шын ... ... бәрі ... ... ... ерте ... сезген.
Ертедегі қазақтар отты ерекше қадірледі, оның көптеген қасиетін білді.
Оттың «өмір» екенін оның әрі ... әрі жылу ... ... ... ... деп әртүрлі тыйымдар салады. Мысалы: «отқа түкіруге
болмайды», «оттан аттауға», «отты кесуге» болмайды.
Қазақ ... өте ерте ... отқа ... салт ... Олар: жас нәрестені бесікке саларда бесікті отпен аластау, жас
келін үйге алғаш енгенде табалдырықтан отқа май құю, ел жайлауға ... ... екі от ... ... Ескі қоқыс жарамсыз заттарды өртеп
отыру т.б. Мұның бәрі ... ... ... ертедегі  ата-
бабаларымыздың айқын аңғарғандығы.
Отқа қатысты тағы бір ... егер отты ... оның ... жанатынын
білген. Ошақтағы от бықсып жақсы жанбай жатса оны ... ... ... от
жүйрік» деп дәріптеуі бір ... отқа ... ... ... отты
үрлегенде ауадағы оттектің мол келуіне мумкіндік жасап, оттың ... ... ... ... ... ертедегі қазақ ұсталар, теміршілер, зергерлер
ұстаханада көрікті кеңінен пайдаланған.
Ата-бабаларымыз кең өңдеуде, металл өндіруде, бұйым жасағанда да ... ... мән ... халық «тот басу» процесі үзбей жүретініне көз жеткізді.
Ылғалды жерде қалған ... ... ... соң ... ... түске
боялып, мүжіле беретінін байқау киын емес еді.
Темірден жасалынған ... ... ... ... ... жерге түссе
тотығу процесі жүреді.
Тот басу процесінің жалпы реакциясын былай жазуға болады
              4 Fe+2H2O+3O2=2Fe2O3 H2O
Түзілген ... ... ... ... ... ... түсе
беретіндіктен арасында ұсақ қуысшалар пайда болады. Сондықтан ол ... әрі ... ... ... ... тот ... темірді ата-бабаларымыз
пайдаланбаған.
Табиғатта ашу процесі жүреді. Ашу – органикалық заттардың (қантты
заттар) ... ... Оның ... организмдер өмір
сүруге қажетті энегия бөлінеді. ... ... ... және ... байланысты ашыту нәтижесіне байланысты ертедегі қазақтар
ішімдік ... ... ... боза) органикалық қышқылдар (сут қышқылы)
туындылар айран, ... ... ... ата-бабаларымыз сақ заманынан бері қымыз ашытып, айран
ұйытқан. Қазақ халқы ашыту процесінің екі түрін ... Ол ерте ... ... дейін жалғасын тауып ... ... ашу. Бұл ... не ... ... қантты заттардың ашыту бактериялары
нәтижесінде ашу процесінің жүруі. Бұл өте көп ... ... ... ... ... болады:
         C2H12O6-2C2H5OH+2CO2
Глюкоза спирт немесе дәндегі крахмал – амилаза ......... ......... қанты – зимаза ферменті –
этил спирті + СО2 түзіледі.
Ертедегі ата-бабаларымыз осы реакцияларды ... ... ... боза ... бұл процесс осы күнге дейін жалғасын тауып келеді.
Ашу процесін Европа халқы Х ғасырда ғана білсе, біздің ... ғұн ... ... ... ... ... ... пайдаланып
келе жатқанын көшпелілерге саяхат жасаған Г.Рубрук, М.Поло, М.Платини жазып
кеткен.
Осы тәрізді көшпелі ата-бабаларымыз ... сүт ... ... ... айран, қатық, сүзбе алған. Ол кезде мынадай реакия ... ... ... ... ... халқы ерте кезден пайдаланып келе жатқан кәсіптік ісінің бірі
тері өңдеу. Көшпелі тіршілікте өмір ... ... үй ... ... сиыр, қой, ешкі) және ... ... ... ... ... ... тұрмысына қажетті аяқ киім, тон, ішік, саба, мес,
көнек, ер-тұрман ... ... ... ... ... екі
әдіспен өңдеген.
1. малмаға салып бұқтырып өңдеген. Малма – дегеніміз ашыған айран
және оның сары суы ... ... сүт. ... ... тұзды суды
пайдаланған.
2. жағу. Иді қатықтан айраннан жасайды.
Екі әдістің екеуінде де айран мен сүт құрамындағы сүт ... ... ... ... күрделі реакцияға түсіп тері құрамындағы белокты
заттармен әрекеттесіп теріні ... ... ... ... теріні бояғанда жүреді. Біріншіден теріге
түс, өң беру болса, екіншіден су өткізбеу үшін ... ... тері ... ... ... ... пайдалана білген.
Табиғи бояуларды қынадан және тал терек, емен қабықтарынан, сонымен бірге
шеңгел мен көк тікеннің ... ... Бояу үшін ... ... ... салып, тазалап жуып, кептіріп, келі не диірменге салып ұнтақтайды.
Ұнтағын тұз салып қайнатады. Қайнатқан соң, ... ... алып ... ... ... ... суығанда теріні бояған.
Орыс, батыс ғылымдарының айтқанындай қазақ халқы ... ... ... барысында олар табиғаттың объективті ... ... ... оның ... ... оны ... байланысты игере
білді.
2.2 Халықтық педагогикасы элементтері арқылы оқушылардың химия пәнінен
шығармашылық дербестіктерін арттыру
Шығармашылық ─ адам ойлауы мен өз ... ... ... ... ... және ... құндылықтарды жасау деп
түсіндірсек, ал философиялық сөздікте: „Шығармашылық - ... ... ... ішкі байланыстарды біріктіретін, нәтижеде жаңа материалдық және
идеалдық құндылықтар алынатын адамның мақсатты әрекеті“, – деп ... ...... ... жету ... талаптануы мен
талпынысынан, жігері мен сабырынан, сұранысы мен ізденісінен түзіліп, ... ... ... ... бітімінен көрінеді. Шығармашылық нәтижелері
адамды ерекше қуанышқа бөлеп, жаңа бастамаларға жетелейді.
Шығармашылық іс-әрекеттегі дербестік ұғымының мазмұнын ... ... ... ... жаңа өнім ... ... оны болжау мен жоспарлау, алға ... ... ... ... ... ... ... Ю.Н.Кулюткин, А.С.Мустояпова, т.б.);
─ жаңалыққа құмарлық, ойлаудың жаңа деңгейіне жетуге ... етуі ... ... ... ... ... тез ... өзгерте алу қабілетінің болуы
(Б.А.Тұрғынбаева, І.С.Сманов т.б.);
─ тұлғаның шығармашылыққа бағытталған ұстанымының беріктілігінен
туындайды ... ... ... т.б.);
─ нақты мүмкіндіктері арқылы жүзеге асады, білік, дағдылардың бірлігі
қажеттігін көрсетеді (Ш.Таубаева, М.Г.Ярошевский, А.В.Морозов т.б.);
─ шығармашылық сипаттағы әрекетті іске ... ... ... ... көрсету арқылы өзіндік ... ... ... ... ... ... ... тұрақты қажетсіну, жоспарлап, ұйымдастыру,
нәтижесін көру тұлғаның ... ... ... тудырып,
қызығушылығын аттырады (А.Е.Әбілқасымова, Р.С.Омарова т.б.);
─ өмірлік бағытын анықтаушы фактор ретінде, белсенділік пен ізденіске,
істі ... ... ... ... дағдыландырады (М.Ә.Құдайқұлов,
Б.А.Оспанова т.б.).
Тақырыптың мәселесіне сәйкес ғалымдар ... ... ... ... мәнін, мазмұнын бiр аспектіде ғана қарастыруға
болмайтын күрделi ұғым ... жеке ... бұл ... ... ... жасау кезiнде жүйелi түсiндiрудi ... ... ... ... өзіндік жетілдіруде көрініс табатын, жаңа ... ... ... көрініс табады деген тұжырым жасауға болады.
Диплом жұмысында көрсетілген ... ... ... ... және орта ... практикасындағы қалыптасқан іс-тәжірибелерді
зерделей келе, біз “шығармашылық дербестік” ұғымына ... ... ... дегеніміз – танымдық белсенділігі ... ... ... ... жеке ... ... жасаудағы креативтілігі мен жаңа нәтижеге қол жеткізуге ұмтылысынан
танылатын, өзіндік ... ... мен ... ... сапасы».
Оқушылардың шығармашылық дербестігін ... ... ... ... ... белгілеу арқылы ... ... ... және ... ... ... салыстыра отырып, оны дамытуға қызығушылық туғызу;
─ жаңа білімді меңгеруде тапсырмалар мен өзекті мәселелердің шешудің
стандартты емес ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіндегі өзіндік қорытындылар мен
рефлексиялық талдау ... ... ... ... ... қызығушылығы, ізденімпаздығы мен интеллектуалдық
белсенділігі оның шығармашылық іс-әрекет құрылымын анықтайды. Оқушылардың
қоғам өміріндегі ... ... ... ... ... оның ... ... әрекеті болашақ кәсіби әрекетінің ... ... ... ... оқушының іс-әрекеті кәсіби бағытталған, ал
оның әлеуметтік және шығармашылық белсенділігі оның ... ... ... ... ... дербестік ─ оқушының танымдық қабiлеттерiн жетілдіруде
жаңаны жасау мен жаңалық ашуға бағдарланушылық тұрғысында олардың ... ... ... нәтижесiнде туындайды.
Сонымен, химия пәнін оқытуда оқушылардың шығармашылық дербестігінің
қалыптасуына ықпал ететiн оқу-тәрбие үрдісiнiң факторларына тоқталсақ:
1) ғылымның қоғамдық ... ... орны ... ... ... оқу ... ... жүзеге асуы, химиялық
білім мазмұнын меңгерудегі мотивацияға байланысты;
2) оқушы ... ... ... ... ... ... оқу материалының мазмұнды, тиімді топтастырылған, әрі оқушылардың
қызығушылығын арттыратындай, дербестігін жетілдіріп, шығармашылық ... ... ... пән ... кәсіби шеберлiгiнің жоғары деңгейде болуы;
5) оқушының жеке тұлғалық ерекшелiгi мен білім алуға, бақылау ... ... ... ... ... ... оқыту үрдісiндегi жағымды қарым-қатынас, ынтымақтастық,
серіктестік және ұжымдық шығармашылық.
Халық педагогикасы негізінде ... ... ... ... дербестігінің қалыптасуына, жеке тұлғасының дамуына,
танымдық ... ... ... механизмдер арқылы оң
әсерлері бар рефлексия нәтижесінде өз іс-әрекетіне ... ... және ... ... ... мен ... ... қалыптасуына мүмкіндік береді.
Тақырыпқа байланысты педагогикалық-психологиялық әдебиеттерді теориялық
талдау мен мектептердегі тәжірибелік жұмыстар ... ... ... қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық моделін жасауға мүмкіндік
береді. ... ... ... ... ... ... тұрады (2-кесте).
Көрсетілген модельдің негізінде мектептерде халық педагогикасы негізінде
оқушылардың шығармашылық дербестігін ... төрт ... ... (креативті) деңгей, жеткілікті (рефлексивті) деңгей,
орташа (репродуктивті) ... ... ... ... ... ... танымдық міндеттерді өз бетінше анықтайды,
тапсырмаларды шешудің жолдарын болжап, дербес ... ... ... ... ... ... пен білім алуға қызығушылық танытады. Ойлау
белсенділігі мен шығармашылық қызығушылығының тұрақты болуымен ... ... ... ... жаңаны ойлап тауып, әрекетте
дербестігі сақталынады.
Жеткілікті ... ... ... ... ... қалыптасқан, шығармашылық жұмыстың тиімді тәсілдерін таңдай
алады, мәселенің шешімін өз бетінше шығара ... ... ... ... ... іс-әрекетті ұйымдастыра алады. Өзін-өзі дамытуда
рефлексиялық бағыт таңдалынып алынғанымен, іс-әрекетінде ... ... ... ... ... оқу-танымдық материал мазмұнын, танымдық
әрекет деңгейін таңдау үлгі бойынша ... ... ... жасау негізінде жүргізіледі. Ұжымдық шығармашылық жұмыстарға
қатысқанмен, ... ... ... ... ... ... - ... бір әрекеттің үлгісі болғанда, оларды
орындау тәсілдері туралы көмек болғанда ғана орындайды, ... ... ... ... ... ... ... Оқытушының
шығармашылық көмегін қажетсінеді, тапсырманы үлгі ... ... ... ... ... ... ... танытпайды, деңгейлік тапсырмаларды орындауға ынтасы төмен.
Халық педагогикасы негізінде оқушының шығармашылық ... ... мен ... ... мен ... ... шығармашылық жұмыстарының формаларын, әдістерін,
мазмұнын айқындауға мүмкіндік береді.
Мектептерде халық педагогикасы ... ... ... ... ... ... Оқушылардың шығармашылық дербестігін қалыптастыру моделі
|Компоненттер |Өлшемдері ... ... | ... |─ ... өзіндік бағдармен |
|еріктік ... ... ... ... ... |
|компонент |өзіндік өмірдегі ... ... |
| ... ... мен |─ шығармашылық дербестікке ұмтылуы, |
| ... ... ... ... қол ... |
| ... |─ ... ... ... оқушының |
| | ... ... ... |
| | ... ... қажетсінуі, |
| | |─ ... ... мен |
| | ... ... |─ ... ... ... |ой-өрісі мен танымдық |дербестігінің ... ... ... ... |─ ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |─ құбылыстың мәнін білуге ... |
| ... ... |мен ... ... игеруге ынтасының|
| ... ... ... |
| ... |─ ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | |─ жаңа ... мен әрекет |
| | ... өз ... ... |
| | ... ... |
| | |─ ... ... және |
| | ... ... ... ... ... |─ ... ... мен дамыту, |
|сиялық компонент|дамыту, өзін-өзі реттеу|─ жаңаны ойлап табу мен жаңа |
| ... ... мен ... ... ой тереңдігі мен |
| ... ... ... ... ... |
| ... бағалауға |─ ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | |─ ... түсінушілік, шешім |
| | ... ... пен ... |
| | ... ... ... |
| | |─ ... ... ... |
| | ... ... құндылықтарды саналы |
| | ... |
| | |─ ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... химия курсының мазмұнымен
сабақтастықта болуы және нақты теориялық, практикалық ... ... ... ... ... құрылған шығармашылық тапсырмаларды
оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен ізденімпаздық ... ... ... ... іріктеу;
─ оқушыларды өмірге бейімдеуде халықтық педагогикамен химиялық білімнің
маңыздылығы мен мәнін, танымдық ... мен ... ... ... ... ... мен ... тәрбиелеудегі
практикалық қызметтің оңтайлы сабақтастықта көрініс табуы;
─ шығармашылық жұмыстарды жоспарлаудан бастап, мақсат, ... ... ... ... ... ... ... табуы;
─ ғылыми-теориялық білімдерді, дербестік сапаларын, шығармашылық ... ету және ... ... ... оқушылардың білім
алуында пайдалануға бағыт-бағдар беру, ... ... ... ... оқушылардың шығармашылық ... ... ... - ... педагогикасы элементтері негізінде
ұйымдастырылған оқу дискуссиялары негізінде олардың оқу ынтымақтастығын
қалыптастыру.
2.3 Химия сабағында халықтық ... ... ... ... ... ... ... бірі ретіндегі міндеті оқушыларда
қоғам, табиғат және ... ... орны ... ... ... екені айтылды. Жеке адамның ... ... ... ... ... білім мен біліктер ... ... ... ... ... ... ... қолдану тиімділігіне шүбәсіз сену,асқақ мұраты мен негіздерінің ... ... іс ... ... ... көзқарас жеке пәндерден алған білімнің қорытылуынан туады.
Дүниеге ... ... ... қорытындылаудың үш деңгейі бар. ... ... ... ... және жеке ... химиялық) деңгей. Осы деңгейлерге сәйкес ... ... ... және жеке ... (химиялық, физикалық т.б) бейнелері
қалыптасады.
Химия материяның нақтылы бір түрі-заттарды және материя қозғалысының
химиялық ... ... ... зерттейтін ғылым. Химияны
үйренгенде заттармен құбылыстар туралы білімді жалпылап ... ... ... ... ... ... ... алынған нақтылы
білімді басқа жаратылыстану ... ... ... ... табиғаттың жалпы ғылыми бейнесі ... ... ... ... бейнесі дегеніміз-химиялық жалпы ... ... ... ... ... ... ... сенімге
айналуы.
Ғылыми білімді сатылап қорытындылаудың рәтижесіде оқушыларда. Ғылыми
көзқарас идеяларының мынандай ... ... ... ... ... ... ... мен мәңгілігі,құбылыстардың өзара
шарттастығы,қозғалыс-материяның тіршілік тәсілі екені материя ... ... ... адам ... ... ... ... болатыны:танымның шексіздігі.
Оқушылардың жас ерекшеліктеріне, өтілетін материалдың мазмұны мен
теориялық деңгейіне, ... ... ... қарай дүниетанымның
қалыптасуы бірнеше кезеңде жүзеге асады.
Бірінші кезеңде, бейорганикалық химия курсын өткенде, заттармен ... ... ... жеке көзқарастар химиялық ұғымдар
деңгейінде, химиялық терминдер арқылы қалыптасады. ... ... ... ... ... және құрамы мен құрылысына тәуелді болады.
Заттар үздіксіз өзгеріске ұшырайды, бірақ ізсіз жойылмайды, бір зат ... ... Бұл ... кезінде затты ... ... ... ... ал ... ... ... алған біліміне
сүйеніп, атомдардың күрделі бөлшек екені, құрылысындағы қайшылықтар ... ... ... мен ... реакциялардың жіктелуін, олардың
арасындағы генетикалық және себеп-салдар ... ... ... ... мен ... ... санның сапаға ауысуы туралы
көзқарас орнығады.
Д.И.Менделеев ашқан ... заң мен ... ... ... ... ... ... жүйедегі орнымен
сипатталатыны, бір-біріне айналатыны және ... ... ... ... ... ... заңдарының бірі екеніне, оның
ашылмаған элементтерді алдын ала болжауға мүмкіндік бергеніне және олардың
расталғанына ... көзі ... ... соң ... ... ... жеке ... және олардың қосылыстарын өткенде
өтілген заңдар мен теорияларды басшылыққа алып, ... ... ... ... ... ... ... химияны өтуге байланысты. Бұл кезеңде оқушылар
заттардың сан алуандығы, олардың электрондық және кеңістіктегі ... ... ... ... ... реакциялары, қасиеттерінің
жалпы заңдылықтарға бағынатыны, ешқандай «тіршілік ... ... ... ... ... ... өлі табиғат пен тірі табиғаттың бірлігіне көз
жеткізеді. Химия мен биологияның арасында пәнаралық байланыс ... ... орта ... үшін жаңа ... курс – ... ... жүзеге асады. Жалпы химия курсында ... ... ... ... мен ... ... ... білімі
тереңдетіліп, бір жүйеге түсіріледі, ... ... ... және ... ... философиялық біліммен ұштастырылады.
Химиялық ұғымдар мен қалыптасқан дүниетаным философиялық ұғымдар дәрежесіне
дейін көтеріледі.
Төртінші кезеңде биологиялық ... ... ... ... жалпы химиядан алған білімді қорытындылағанда әрбір химиялық ұғым
диалектикалық ұғым ... ... ... ... ... ... табиғат пен қоғам
дамуының жалпы заңдарын қарастырғандықтан, ... ... ... ... осы ... ... ... мысалдар мен түсіндіріледі. Затқа
материяның нақтылы бір ... ... ... ... формасы деген
анықтама білдіреді. Зат үздіксіз өзгерістің бір буыны ретінде қарастырылып,
оның өткені қазіргісі және болашағы жөнінде қорытынды ... ... ... ... ... ... ішкі қайшылықтары және
сыртқы жағдайдың әсері бойынша түсіндіріледі. Мәселен, бір ... ... S0, S+4, S+6, ... ... ... алғашқысы-
тотықсыздандырғыш, сонғысы оған ... ... ... ... әрі ... әрі ... ... Бұл зағдылық басқа химиялық элементтерде қайталанады.
Ғылым айналамызға ... ... ... қана қоймайды, оны адамның
игілігіне сай өзгертіп, өндіруші күшке айналдыруда. ... ... ... ...... аса ... ... бар заттар
өндіру. Сондықтан химия ауыр индустрияның ең маңызды саласына айналды, ... де аз ... ... ... ... жедел өркендетуге әрдайым жете көңіл
бөлінуде, бұл саладағы жетістіктер ... ... ... ... Осыған орай тәрбие беру мақсатында мынадай мәселелерге баса назар
ауарған жөн: табиғи шикізаттарды іздеу және тиімді ... ... ... ... ... ... ... саны мен сапасының артуы;
халық шаруашылығының түрлі салаларында ... ... ... ... ... салаларымен ұштастырылуына және табиғаттың табыс көздерін
тиімді пайдаланудағы мәні; Қазақстан химия өнеркәсібі мекемелерінің ... ... ... ... ... ... ... дамуы;
бұл өндіріс орындарындағы негізгі мамандықтарды, адамдардың қажырлы
еңбегімен ... ... ... мысалға алып, ғылыми техникалық
прогрестің жаңа бағыттарымен таныстыру, ... ... және ... беру ... ... ... ... ғылымы мен өнеркәсібінің дамуына
қомақты үлес қосқан ғалымдардың ... ... ... отансүйгіштікке
тәрбиелеу.
Білім және тәрбие берумен бірге химияны оқытудың тағы бір аса маңызды
міндеті - оқушылардың ақыл-ойын дамыту.
Педагогикалық теориялардың ... ... ... ... ... қарқынының көтеріңкі болуына, соларға сійкес ... ... ... ... болады. Мұның мәнісі – оқушылардың білім
алудағы «ең таяу биігі» көрініп тұруы, оған жету ... ... ... мен ... ... еңбек істеуі тиіс деген сөз.
Психологиялық жағынан алғанда дамыту білімді ... мен ... ... жаңа ... ... білу, логикалық ойлануды қалыптастыру болып
табылады.
Әдістемелік әдебиеттерде оқушылардың дамуы химиялық білімнің ... ... ... ... сан және сапа ... және ... оқыту кезінде жүзеге асатыны баяндалған.
Оқушылардың ойлау қабілетін дамытуды қамтамасыз етуде ... ... ... зор. Ю.В.Ходаковтың еңбегінде (заттардың құрылысы мен
химиялық құбылыстар ... ... ... қалыптастыру барысында)
оқушылардың логикалық ойлауын ... ... ... жатқызылады:
бақылаған нәрселерін салыстыру арқылы ұқсастығы мен айырмашылығын анықтай
білу; нәрсені ой жүзінде жеке бөліктерге ... ... ... ... нәрсенің тұтас күйін және жеке ... ... ... ... елеулі қасиеттерін елеусіздерінен ажыратып, бөле
білу; бақылаулардан және жеке деректерден тиісті қорытынды жасап, ... ... өз ... ... дәлелдеп жалған болжамдарды теріске
шығара білу; өз ойын анық, жүйелі және нанымды баяндауға ... бұл ... ... ... ... жүзеге асырудың
мәселелерін нақты мысалдармен талдады.
Оқушылардың ақыл-ойы білім мен білікті игеру барысында дамиды. ... ... ... және ... ... химиялық тілден,
химиялық эксперимент жасаудан, сан есептерін шығарудан қалыптасатын білім
мен біліктердің тізбегі мемлекеттік бағдарламада ... ... ... ... ... мен ... іске жарата
білуінен айқын көрінеді. Мұның үш деңгейі бар. Бірінші ...... еске ... ... Бұл білімді мұқият қабылдап, жадында ұстай
білуінен аңғарылады. Екінші деңгей – ... ... оның ... ... ... білу. Мұнда білімді қайта жаңғырта отырып, тасымалдау ... ... ... ... Үшінші деңгей – алған білімді бұрын кездеспеген
жаңа жағдайда қолдана білу. Бұл жаңа ... ... ... ... ... тәсілдерін жүзеге асыруды қажет етеді.
Білім алу мен оны қолдану үрдісінде жүзеге асатын ойлау тәсілдері:
салыстыру, ... ... ... ... ... ... байланысын
ашу, қорыту және жалпылау. Бұл бір-бірімен ұштасып, жүзеге асырылғанда ақыл-
ой әрекетінің ... ... деп ... ... ... ... салыстырудан қорытынды жасалады. Жалпылау кезінде елеулі
белгілері таңдалып, жүйеге ... ... ... ... ... ... жіктелуі жеке
бөліктерінің арасындағы өзара байланысы ашылады.
Оқушылардың ақыл-ой әрекетін қалыптастыру химияның алғашқы ... ... ... Ол үшін әр ... ... сұрақтар,
жаттығулар мен тапсырмалар әзірленеді. Осы ... ... бір ... және ... ... ... зор. Бұл сабақтарда ақыл-ой
әрекетінің айтылған тәсілдерін ... ... ... ... жаңа
қырынан көруді үйренеді. Жеке бөліктерінің ... ... ... ... білімді қолдана білуге дағдыланады.
2.4 Химия сабағынан сыныптан тыс жұмыстардағы ... ... ... ... ... тыс жұмыстарды ұйымдастыра келе, ... ... ... ... химиялық тұрғыдан түсіне
білуінің негіздерін ... ... мәні ... ... білімдерін қалыптастыру мәселесінің теориялық негізін
айқындау ... ... ... ... ... мен
ерекшеліктерін қарастырумен тығыз байланысты.
Жеке тұлғаның білімін немесе мәдениетін қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... ... түпкі нәтижелерін
анықтауға назар аударуды талап етеді. Осыған байланысты ... ... ... ... мәні және ... ашып көрсетіледі.
Жоғарыда айтылғандар қазақ халық педагогикасы ... ... ... білімдерін қалыптастырудың төмендегі ерекшеліктерін
анықтауға негіз болды:
біріншіден, халық педагогикасы ... ... ... ... ... салт-дәстүр мен әдет-ғұрыпжетекші фактор болып
табылады;
екіншіден, халық педагогикасы ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді;
үшіншіден, өлкетану жұмыстарының ерекшелігі топонимика, ономастика
сияқты ... ... ... ... аталмыш жұмыстардың келесі ерекшелігі тарихи мәліметтермен
тығыз ... ... ... ... және ... оқу ... ұстанымдары, әдістері, құралдарымен сипатталады;
бесіншіден, халық педагогикасын химиялық тұрғыдан тану мақсатында
сыныптан тыс уақытта ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылады;
алтыншыдан, танымжорықтар арқылы халық педагогикасымен сусындату
оқушыларды алған химиялық білімдерін ... ... ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілігін арттыруға, ... ... ... өзіндік ерекшелігі бар оқу-тәрбие
процесіне айналады.
Өлкетану жұмыстарының ... ... мен ... ... ... ... жүйеде жасалады. Тұлғаның жерді ортақ
мекен, Қазақстанды ортақ Отан есебінде ... көру ... ... ... ... ... білім мен ... ... ... білім ретінде мынадай міндетті ... ... ... келуге негіз болды:
танымдық компоненті жаратылыс пәндері бойынша теориялық ... ... ... ... ... ... ... рационалды және
иррационалды білімдері ... ... ... тұлғаның
мүмкіндіктерін жүзеге асырады;
эмоционалды компоненті химиялық білім ала отырып, халық педагогикасының
маңыздылығын мойындауымен, туған жерінің табиғатына, ... ... және ... ... химиялық көзқарас тұрғысынан қарай алуымен
анықталады.
Көрсетілген екі компонентті алғанымыздың себебі оқушы бойында белгілі
бір білім ... ... ... ретінде қарастырылатын сәйкестіліктің
қалыптасқаның білдіреді. Олай болса, кез келген ... ... ... ... ... ... т.б.) өз құрамына
аталған үш компонентті енгізеді.
Химиядан сыныптан тыс жұмыстарда қазақ халық педагогикасының ... ... ... білімдерін қалыптастыру процесін мүмкіндігінше
толық қарастыру үшін оның негізгі нәтижесін ... ... ... ... тыс ... қазақ халық педагогикасының құралдары
арқылы ... ... ... ... моделін жасамастан
бұрын, оның нәтижесін болжай білу қажет.
Осыған орай, оқушылардың жас және ... ... ... ... ... ... және ... дамуын
қозғайтын сапалық өзгерістер, сонымен бірге сыртқы ортамен өзара әрекетінің
көріну ... ... ... ... химиялық білімінің
қалыптасуының өлшемдері мен ... ... (3- ... ... халық педагогикасы негізінде қалыптасқан химиялық
білімдерінің өлшемдері мен ... ... ... ... ... |жаратылыстану пәндері бойынша ... |
| ... ... |
| | ... ... және ... |
| | ... ... ... ... |
|эмоционалды |химиялық ... ... ... |
| ... ... ... білімнің маңыздылығын сезіну; |
| | ... ... ... ... |
|мінез- ... ... тыс ... белсенділік; |
|құлықтық |тәжірибе |химиядан алған ... ... |
| | ... ... ... өлшемдер негізінде оқушылардың химиялық білімдерінің
қалыптасуының үш ... ... ... ... ... ... теориялық білімдерді жетік,
білімдері оқу бағдарламаларына сай, химия пәні бойынша білімі ... ... және ... ... ... ... теориялық деңгейдегі химиялық білімдерге және оларды игерудегі
шығармашылық іс-әрекетке деген ... ... ... ... ... ... ... алады.
Орташа деңгей: жаратылыс пәндері бойынша білімдері оқу бағдарламаларына
толық сәйкеспеген, химиялық білімдері ... ... ... ... ... түсінеді, ізденіс жұмыстарын ... ... ... ... деңгей: жаратылыстану пәндері ... ... ... пәні ... түсінік қалыптаспаған, халықтың
рационалды, ... ... ... аша ... ... ... көрсеткіштер мен деңгейлерге сәйкес ғылыми-
теориялық ... ... озат ... ... ... ... тұтас педагогикалық процестің жүйесін және химиялық ... ... біз ... ... негізге ала отырып, химия
сабағында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың химиялық
білімін қалыптастыруға ... ... ... құрудағы халық педагогикасының маңызы
Орта мектептегі химия курсының мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... өндірістері туралы берілетін
мағлұматтар оқушыларға политехникалық білім беру міндеттерін ... Бұл ... ... ... ... ... ... жалпы техникалық негіздерімен таныстыру; өлшеу және есептеу
техникасымен байланысты білім, білік, дағымен ... ... ... дамытып, жобалар және конструкция жасай білуге
баулу; оқушыларды еңбекке үйрету.
Қазіргі ... ... ... ... ... отырған химия
өнеркәсібі халықтың жүздеген ғасыр бойы жинаған тәжірибесінің ... ... ... тұрмысында жинақталған өндірістік тәжірибені
пайдалана отырып, оқушыларды ауыр ... аса ... ... негіздерімен таныстырады. Химия ғылымы мен өндірісінің өзара
шарттастығын, ғылымның өндіруші күшке айналып отырғанын көрсетуге мүмкіндік
жасайды. ... ... ... ... және тұрмыста кеңінен
қолданылатыны, шикізаттарды химиялық өңдеудің кең өріс алғаны, экологиялық
мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... материалдар химияның физикамен, экологиямен, биологиямен,
сызу және математика, тағы ... ... ... жүзеге асыруға
септігін тигізеді, олардың алған ... ... ... ... ... түрлі мамандықтармен таныстыру арқылы
оқушыларға кәсіптік бағдар береді, өмірде өз орнын табуға көмектеседі.
Өндірістік материалдардың ... ... ... ... туралы
ұғымдар жүйесін қалыптастыру. Бұл жүйеге өндіріс өнімі шикізаты, шикізаттың
өнімге айналуының ... ... ... ... технологиялық
процестер, қондырғылар мен аппараттар және олармен жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... өнімі, кез-келген химия өндірісі қажетті өнімді
шығару үшін ... ... Өнім деп ... өзі – ... ... және химиялық қасиеттері бар зат, сондықтан бұл зат өндірістен
бұрын оқылады. Бұл жағдайда ... ... ... Жаңа зат ... ... ... және ... мүмкіндігі зерттеледі. Содан
соң зат зертханадан гөрі ... ... ... ... ... ... Сынау кезінде өндіріске байланысты мәселелер жинақтап
анықталғаннан кейін химиялық зауыт салынады, зат химиялық өнімге айналады.
Мәселен, ... ... ... ... ... осы ... ... асады. Күкірттің оттекті қосылыстарын өткенде ... ... ... ... жүзінде зерттейді, күкірттің табиғатта
кездесетін ... ... ... бір-біріне айналу
реакцияларын зерттеу арқылы ... ... ... ... Бұдан
соң өндірістің негізгі сатысына жататын химиялық реакциялар зертханалық
қондырғыларда жүзеге асырылады, ... ... ... ... ұғым - ... шикізаты. Шикізат ретінде табиғатта кездесетін
заттар, басқа өндірістердің жартылай өнімдерімен қалдықтары пйдаланылады.
Осыған орай тарихи ... ... ... және үнемді пайдалану,
азық заттарын шикізат есебінде қолданбау тұрғысынан ... ... бір ... сәйкес жүзеге асатын химиялық реакциялардың
нәтижесінде өнімге айналады. ... ... ... және ... реацияның жылдамдығына әсер ететін әрекеттесуші заттардың
концентрациясы, тиімді температура, қысым және активті ... ... ... ерекшеліктеріне қарай өндірістің технологиялық
процестері анықталады. Бұған шикізаттарды өндіріске ... ... ... реакция жүретін ең қолайлы жағдайларды қамтамассыз ету,
өнімді бөліп алу және ... ... ... ... анықтау
жатады. Технологиялық процестердің сатылары, үздікті және үздіксіз жүзеге
асуы, ғылым мен техниканың соңғы ... ... ... ... ... ... аралық өнімдердің физика-
химиялық қасиеттерін ескеретін, реакциялардың жүру жағдайлары ... ... ... мен ... ... ... ... кірісетін және реакция кезінде түзілетін ... ... ... сілтілердің және басқа реагенттердің әсеріне
төзімді материалдардан жасалады. Барлық өндірістерде, солардың ішінде ... ... ... ... ... мен аппараттардың
құрылысы және жұмыс істеу негіздері қарастырылады.
Технологиялық процестерге байланысты ... ... ...... өндірісінің экологиялық таза болуын қамтамасыз ету. ... ... ... ... жоспарлауда, салуда және пайдалануда мол өнім
алу бірінші орына қойылып, өндірістің қалдықтарын залалсыздандыруға ... ... ... келді. Осынад барып, химия өндірісі бір жағынан
зор пайда келтіргенімен, екінші жағынан экологиялық ... ... ... тірі ... орны ... зиянын да тигізді. Бұдан
өндірістік материалды біржақты қарастырмай, қауіпсіздік шараларына,
табиғатты ... ... ... ... аудара оқыту міндеттері келіп
туындайды.
Химиялық өндіріспен байланысты тағы бір маңызды ұғым - ... ... ... ... ... процестерді,
машиналардың жұмыс істеуін басқаратын, аппараттарды іске қосып ... мен ... ... және ... ... ... және ... толып жатқан мамандық иелері жұмыс істейді. Осылардың маңызы және
жұмысының ерекшеліктерімен таныстыру, абыройға бөленген ... ... ... ... ... ... бағдар беру химия пәнінің оқу-
тәрбиелік міндеттерінің бірі болып табылады.
Әр кезеңде орта ... ... ... ... ... ... ... пәнінен оқытылатын өндірістік оқу материалының
мазмұны үздіксіз өзгеріске ұшырайды. Бұл ... ... ... ... ... елеулі еңбек сіңірді. Ол орта мектепке арналған оқулық және
әдістемелік ... ... бірі ... ... ... материалдарды сұрыптау, орналастыру, жетілдіру және ... табу ... ... ... тұрақты бағдарламасынан бастап, заттарды өндірісте алу
тәсілдеріне жете назар аударылуда. Мұндай материалдардың мазмұны мен ... ... ... ... ... білім беретін орта мектепке
этникалық ерекшеліктеріне қарай сипат беруге байланысты арта ... ... ... ... тұз ... ... қышқылын, азот қышқылын
өндіру, өндірісте аммиак синтезін, аммоний ... алу ... ... ... ... ... ... түрлері, коксохимия және
қатты отынды газдандыру, металлургия, органикалық синтез өнеркәсібі едәуір
толық ... ... ... ... ... ... тыс ... кетті. Соңғы жылдарда оқу-тәрбиелік маңызы
шамалы өндірістер біртідеп қысқарып, жаңа бағдарлама бойынша ... ... ... ... ... мына негіздер ескерілді:
1. Өнімнің халық шаруашылығындағы маңызы. Тұз, азот және ... ... ... ... ... көп ... ... біледі.
2. Оқылатын өндірісхимия бағдарламасына кіретін материалдармен
тығыз байланысты және ... ... ... ... ... ... осы ... сай келеді.
3. Химиялық техника мен технологияның соңғы ... ... Осы ... ... күкірт қышқылының
мұнаралы әдісінен гөрі, контакт тәсілімен алынуын ... ... ... ... ... ... алмастырған
«қайнаған қабатпен» жұмыс істейтін жаңа ... Сөз ... ... ... сәйкес дәстүрлі
оқылатын кейбір өндіріс орындары материалдық және ... ... ... ... ... Мысалы, ацетилен алудың карбидтік әдісі
органикалық синтездің қажеттігін өтей ... ... ... ... мөлшерде жылу, оксидті карбидке ... үшін ... ... ... кезде ацетилен тікелей табиғи газдан
алынатын болды. Осыған орай органикалық химияның соңғы ... ... ... ... ... әдісі түсті кесте
арқылы көрнекі баяндалған. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... да ... бола алады. Метил
спиртімен салыстырғанда этил спиртінің маңызы зор, ... ... ... ... ... ... ... ол
көмірсутектер мен спирттер арасындағы генетикалық байланысты
және тікелей синтездің технологиялық ... ... ... пен пән ... байланысты жүзеге асыруға
үмкіндік береді.
4. Оқушылардың политехникалық ой-өрісін дамытуға жәрдемін тигізетін
болуы керек. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... түсініктілерін таңдап
алады. Мұндай негіздерге реакцияласушы реагенттің арзандауын
артық мөлшерде алу, ... ... ... ... т.б жатады.
Басқа оқу материалы ... ... ... ең ... сабақта
өтіледі. Химияға қызығатын оқушылар үшін «өнеркәсіптегі химия» деген
факультатив ұйымдастырылады. Бұл ... ... ... ... бағдарламасы, оқу құралы және әдістемелік талдаулары
жасалған. өндірісті ... оқып ... оқу ... ... ... түрі – ... ... өндірістерді зерттеу, оқу, өндірістік
сарамандықтары кезінде жүзеге асырылуы мүмкін. Өндірістік ... ... ... ... тыс ... маңызы зор. Химиялық
өндірістерге арналған политехникалық кештер ... ... ... ... ... дәстүріндегі химиялық процестерді тыңғылықты
зерттейді.
Аталған оқу жұмысын ұйымдастырудың ... сөз, ... ... ... ... ... Бастапқыда өндірістік материал
суреттеме және тарихи суреттеме тәсілдері арқылы ... ... ... ... ... ... диапозитивтерді
пайдаланып, білімді дайын күйінде хабарлайды.
Оқушылардың әзірлігі артқанда іздестіру, ... және ... ... ... орын алады. Өндірістің ерекшелігіне қарай бұл тәсілдердің
қолданылуы алуан түрлі ... ... ... шикізаттың құрамы және
қасиеттерімен танысқаннан кейін өнімге ... ... ... жоспарлайды. Технологиялық процестер және оларды оның жүзеге асыру
жағдайлары талқыланған соң ... ... ... ... жұмыс істеу әрекеттерін оқушылар ойлап табады.
Оқушылар сарамандықпен шұғылданған кезде химиялық өнім алу ... ... ... ... ... ... заттың
және өнімнің қасиеттерін зерттейді. Зауыттың жұмыс ... ... ... және сынап көреді. Мұндай ... ... ... ... үйірме жұмыстарында оқушылардың өздері жасайды.
Өндірістік материалдарды ойдағыдай игерудің пәрменді құралы өндірістік
мазмұны бар есептер шығарту. Бұл есептер шикізат пен өнім ... ... ... ... ... процестер кезіндегі ысырапты,
өнімнің шығымын, шикізаттардың қоспасын ескере білуге үйретеді. Мұның бәрі
өндірістің өнімділігін есептеуге, айлық және ... ... ... ... екеніне оқушылардың көздерін жеткізеді.
Оқу жұмысын ұйымдастырудың тиімді түрлерін және ... ... ... ... ... ... ... технологияның
заңдылықтары жөнінде жалпы ұғым қалыптасады. Мұғалімнің ... ... бұл ұғым ... ... ... ... және жүру
заңдылықтары туралы жалпыхимиялық ұғымдарына негізделеді. Сондықтан
адсорбция, гомогенді және ... ... ... ... оған әсер ... ... туралы оқушылардың білімін ұдайы ескеріп,
ұтымды пайдалану керек.
Пайдаланылатын жалпы ұғымдардың тағы бірі – ... ... ... әсер ... мына ... ... заттардың концентрациясын
арттыру; бір затты ... ... алу; ... ... ... ... ... температураны таңдау; қолайлы қысым тудыру;
катализаторды қолдану; реакция өнімін бөліп әкету.
2.6 Химия ғылымы қазақтың халық шаруашылығы мен ... ... ... ... ... ... және химия
ғылымының жетістіктіктерін шаруашылықтың әтүрлі саласында кеңінен ... ... ... Химияландырудың мақсаты- шикізаттарды және
энергияны тиімді пайдалану, ... ... ... ... ... шаруашылығын химияландыру мәселелерімен оқушылар жеке химиялық
элементтерді және олардың қосылыстарын ... ... ... ... ... көрнекі бейнелейтін сызбанұсқалар, кестелер және
трек хабарларын сызады. Ең маңызды методикалық мәселе – ... саны ... ... ... белгілі қасиеттеріне сай келетіндерін
іріктеп алу.
Химияның маңызы туралы оқушылардың жеке ... ... ... ... ... ... ... мәні» деген соңғы
тақырыпта ... ... Бұл ... ... ... химияландыру негізгі бағыттарының мәнін ашу; химия
өнеркәсібіндегі ... ... ... таныстыру; экологиялық
мәселелерді шешудегі, азық- түлік және ... ... ... химияның маңызын көрсету; химия өнеркәсібі дамуының ... ... ... ... ... жөнінде бағыт- бағдар
беру.
Ең алдымен осы мақсатқа жеткізетін оқу ... ... ... ... ... мәселе - химия өнеркәсібі ауыр ... ... ... оның ... ... өнеркәсіптер кіреді: тау-
кен химия өнеркәсібі, негізгі ... ... ... ... өндіру,
синтетикалық смола, пластмасса өндірісі, бояу, органикалық ... ... ... ... ... және аса таза ... химия –фото өнеркәсібі.
Осы өнеркәсіптерді іске қосу және жедел қарқынмен дамыту арқылы ... ... үш ... жүзеге асырылады.
Бірінші бағыт –шикізат қорларын толық және ... ... ... ... минералды шикізат, жанғыш- ... ... және ... ... болып бөлінеді. Минералды шикізаттарға
химиялық элементтердіңтабиғатта ... ... ... ... ең
арзаны ең таралғаны –су мен ауа. Ауадан оттегі мен азот, сутегі мен оттегі
алынады. Шикізаттарды химичлық ... үшін 20 млрд т ... ... ... ... 2,5 млрд көмір және соншама мұнай қажет. Қазба байлықтардың
қоры жыл сайын азаюда, кейбіреулері таусцылып та ... ... ... ... ... бір ңана жолы ... тұйық тізбекті
алмасуын қамтамассыз ету, геохимиялық ашық тізбекті ... ... ... технологияға көшу.
Оқушылардың 8 сыныпта күкірт қышқылы өндірісімен танысуына байланысты
шикізаттарды ... ... ... ... ұғым ... зор
мүмкіндік туады. Қазіргі кезде өндірілетін ... ... ... ... және қара металлургияның , газ және мұнай өнеркәсібінің ұалдық
газдарынан алынады, ол екі есе ... ... ... ... ... бос ... ... Колчеданнан жанасу әдісімен күкірт
қышқылын өндіру, оқушыларға таныс ... ... үш ... ... ... бұл ... шегендеме өнеркәсібі пайдалануға кірісті. Осыған
орай бұл өнеркәсіп шикізатының 15 ... ... және ... ... құралатыны айтылады.
Екінші бағыт – шикізаттардан химиялық өңдеу әдістерін кеңінен ... ұғым ... үшін ... жұмыстарды өңдеудің басқа
тәсілдерімен салыстырып, К.Маркстың «адамзат ... ... ... ... ... механикалық өңдеудің орнын химиялық өңдеу
алмастырады» деген ... ... ... ... ... ... ... мысалдармен көрсетуге болады. Бұрын ағаш пен тас көмір отын
ретінде ғана пайдаланылса, қазір олар аса бағалы ... ... ... алебастр, скипидар, ақуыз ашытқысы, фурфурол, көмір қышқылы, ... ... ... кокс газы, смола, аммиак т.б толып жатқан өнімдер
алынады. Оның үстіне тас ... ... ...... ... ... өндірістердің бірі. Кокс металлургияда тотықсыздандырғыш, кокс ... ... ... алу үшін ... ретінде қолданылады. Бір кезде бұл
газ қалдық заты ретінде түтінмен кететін. Осыған орай ... бір ... ұйып ... ... ... ... ... кокс өндіретін
зауытына шетелден бір бейтаныс кісі келеді. Тегін алыңыз ... ... ... ауаға шығып жатқан түтінді сатып алады. Бұған зауыт
басшылары да, есітушілер де қайран ... ... ... өзі есінен адасқан
біреу шығар деушілер де табылады. Көп ... кокс ... ... ... алатын қондырғы салынады. Одан әлгі адам ... ... ... және ... ... да ... өнімдер шығарып, пайдаға
кенеледі. Келеке етушілер оның іскерлігіне таңданады. Ғылым мен ... ... ... ... ... көңіл-күйін көтеріп,
ынтасын арттырады.
Үшінші бағыт – химия өнімдерін халық шаруашылығының басқа салаларында
және ... ... ... Ең ... ... ... тұтынатын
шаруашылықтың салалары өнім үлесінің кему реті бойынша келтіріледі: химия
өнеркәсібі; машина жасау; жеңіл өнеркәсіп; ауыл ... ... ... ... ... ... ағаш өңдеу өнеркәсібі; отын және
энергетика; құрылыс материалдары; сауда; басқа да өнеркәсіптер.
Химия өнімдерін мол ... ... бірі – ... ... мен ... ... ... және жүн маталар,тері ... ... ... ... Олардың орнын жасанды тері, былғары және
синтетикалық ... ... ... ... аударатын басты мәселе –
тоқыма өнеркәсібінің шикізаттары жақсартылып, жұмсалатын ... ... Мұны ... ... ... ... және жүн ... жасанды
талшықтың, нитрон, вискоза, капрон жібегінің бір тоннасын өндіруге
шығындалатын жұмыс ... ... ... ... цифрлармен көрсетуге
болады.
Металдар кен орнынан химиялық әдіспен алынады, химия ... ... ... ... ... ... ... электр
пештерінде оттегін пайдалану еңбек өнімділігін арттырып, алынатын ... ... ... ... оттегін үрлеп, шойын қорытқанда
еңбек өнімділігін ... ... ... ... ... ... ... болады.
Халық шаруашылығын химияландыруға байланысты оқу материалын ... ... ... ... Жеке тақырыптардың мазмұнын деректі материалдармен байыту.
Химиялық өндірістерді және металлургияны ... ... ... ... ... көрсету.
2. Жүйелі түрде жиналған ... ... ... графиктер, кестелер әзірлеу, оларды тиімді
пайдаланудың ұйымдастыру түрлерін және әдістерін іздестіру.
3. ... ... ... ... және ... ... ... ұйымдастыру.
4. Халық шаруашылығын химияландыруға арналған тақырыптық кештер
өткізу, үйірме жұмыстарын ұйымдастыру.
Қазақ ... ... ... өмір ... оның ... мал
шаруашылығы ерекше орынға ие болды. Жазда жайлауға, ... ... ... қазақ халқы ұзақ жылдар бойы тынымсыз мал ... ... ... топырақтың сортаңданып, ... ... ... ... келе ... ... Сондықтан мал
жайылымдарын пайдалануды тиімді ұйымдастырып отырған.
Осыған байланысты, химия өнімдерін молынан тұтынатын саланың тағы бірі
– ауыл ... Орта ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары: минералды ... ... ... ... ... ... ... өсімдік және жануар өнімдерін химиялық өңдеу.
Аталып өткен бағыттардың ... ең ...... ... Орта ... ... ... түрлері, түрлері, құрамы,
қасиеттері, алыну жолдары және маңызы ... ... ... ... біртұтас кешен. Ол жер қыртысындағы атмосфера,
гидросфера, ... және ... ... ... ... зат ... ... асып, экологиялық тепе-теңдік орнайды. Осы тепе-теңдікке
басқа толып ... ... ... ... өндірістер және халық
шаруашылығын химияландыру зор ықпалын тигізуде.
Биосфера – айналамыздағы ... ... ... ... Оны ... ... ... судан және топырақтан бөліп
қарауға болмайды. Қазіргі кезде биосфераны табиғаттағы барлық ... ... ... Ол ұзақ жылдар бойы қалыптасқан эволюцияның
тәтижесінде өзін-өзі тазартып, қалдықсыз қайтадан жаңарып ... ... ... ... ... дәрежеге көтеріле алмағанын,
көптеген қалдықтар беретінін барлығымыз білеміз. Осының салдарынан жер
ресурстарын пайдаланғанда ... ... және ... ... өзгереді.
Экологиялық жүйеге өң беріп, тіршіліктің тынысы болып келген жердің жасыл
жамылғысы да азайып ... ... ... жер ... ... ал
кейбіреулеріне жойылу қаупі төнуде. Олар Қызыл кітапқа тіркелді. ... ... ... ... ... ... арқылы табиғатты қорғау
мәселесі дүние жүзі халықтарын алаңдатып ... ірі ... ... Бұл аса ... мәселенің саяси-әлеуметтік, техника-экономикалық
және экологиялық қырлары бар. Солардың ішінде химияға ...... ... ... ... ... ... материалдарды ауаны, суды,
топырақты, қорғау және қалдық ... ... ... ... ... ... төрт мәселенің төңірегіне шоғырландыруға болады.
Қорытынды
Тәуелсіздік алған соң елімізде М.Жұмабаевтың: «Осы күнгі ... ... ... ... бай, оралымды, терең тіл жоқ» деген
ұлағатты тұжырымына сүйене ... ... ... бірден-бір белгісі
ана тіліне маңыз берілді. Халықтық педагогика құндылықтарынан нәр алудың
өзі ... ана ... ... ... С.Жиенбаевтың еңбегіндегі
қазақ тілін оқытуға қатысты ой-пікірлеріне талдау жасалынды. ... ... бас ... халықтық педагогика құндылықтары назардан
шығып, А.С.Макаренконың ... ... ... идеология қарымы
басымдық мәнге ие болғаны айқындалды. А.С.Макаренкомен қатар ... ... ... еңбектері де қазақ мектептеріне
міндеттеліп, халықтық педагогика құндылықтарының ысырылуына жағдай жасағаны
байқалды.
Тәуелсіз ... ... ... ... ғылыми-
педагогикалық негіздегі даму барысы ашылды: А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,
Ж.Аймауытов ... ... ... игі ... жалғастырушы
зерттеушілердің мектептерді халықтық педагогика құндылықтарымен теориялық-
педагогикалық негізде құруы туралы тұғырлы тұжырымдары тұтас талдау арқылы
сараланды.
Білім ... ... ... ... ... сараланып,
оның өзі мектепті басқару ісіне тәуелді екені айқындалды.
Ғаламдық жаһандасу үдерісінде бұл мәселе шешімін таппаса, ... ... ... ... ... бар ... ... зерттеушілердің
еңбектерінен тұжырымдар іріктелді. Теориялық қағидалар мен зерттеу
жұмыстарын тарихи ... ... ... ... ... жасауға
мүмкіндік береді:
- халықтық педагогика құндылықтарымен ұсынылған ... ... ... және т.б. ... тұлғалардың
еңбектерін мектеп өміріне қайтадан енгізу;
- қазақ мектептерінбарлық пәндерді оқыту негізіне халықтық педагогика
құндылықтарын тірек ретінде тәжірибеде қолдану;
- ... ... ... ... ... ... ... туындайтын тұстарын тиімділікпен
пайдалануды ... ... ... процесінде аталған теориядан нені басымдықта алу
қажет деген ... ... ... ... зерттеу барысында
қарастырдым:
- ата бабаларымыздың ежелден өз тұрмыстарында қандай заттарды (металдар
мен олардың қоспалары) ... білу - ... сана ... ... ... ... химиялық құбылыстарды химия сабағында алған
білімдерімен ұштастыра білу;
- ұлттық түйсіну халықтың тұрмыс тіршілігіндегі табиғат ... ... ... ... арқылы жүзеге асады.
Дипломдық жұмысты қорытындылай келе мынадай тұжырым жасадым:
• Халықтық педагогика кез-келген халықтың тарихи ... ... ... ... ... ... ... беру процесінде
халықтық педагогика элементтерін пайдаланудың оқушыларға отансүйгіштік
тәрбие беруде ... ... ... ... ... яғни ... тікелей байланысты
болғандықтан халықтық педагогикамен тығыз байланысты;
• Мектепте химияны оқыту процесінде ... ... ... ... ... ... меңгеріп қана қоймай, олардың
күнделікті тұрмыстағы заттар мен құбылыстарға химиялық тұрғыдан назар
салуына жол ашады;
... ... ... ... ... ... күнделікті өмірде болып жатқан құбылыстар арқылы білім
беруге жағдай жасайды.
Көріп отырғанымыздай, химияны ғана ... ... кез – ... ... ... ... элементтерінің маңызы өте үлкен. Ол саналы да,
сапалы ұрпақ ... ... бірі ... ... ... ... сай, ... бiлiм берудiң жаңа
сипатына сәйкес химияны оқытуда халықтық педагогика ... ... ... ... талабына сай терең білім берудің әдiснамалық
ғылыми-теориялық ... ... және сан ... болғандықтан, зерттеудiң
болашақтағы зерделенетін бағыттары ретінде: ... ... ... ... ... ... ... шынайы
өмірге деген ғылыми көзқарастарын халықтық педагогика элементтерін оқыту
негізінде қалыптастыру; болашақ ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Жадрина М. Оқушыларды ... ... ... пайдалануға
дағдыландыру. Алматы. Рауан, 1990.
2. Жарты ғасырдағы ақиқаттар. Әдістемелік құрал. ... Brand ... – 73 ... ... Қазақстан мәртебесіндегі қазақ мектептерінің ғылыми-теориялық
негіздегі даму барысы. Әдістемелік құрал. Павлодар: ПМУ баспасы. 2010. –
66 б.
4. Халықтық ... ... ... ... ... ... ... Павлодар: ПМУ баспасы. 2010. – 52 б.
5. Әл-Фараби Ғылымдардың ... ... ... ... 1987ж., 100-101 ... ... Б.Б. Учебник общей химии. Москва, «Химия», 1972г., 269 стр.
7. Некрасов Б.Б. Учебник общей химии. Москва, ... 1972г., 394 ... ... Б.А. Курс ... химии. Москва, «Химия», 1969г., 148 стр.
9. Павлов Б.А. Курс органической химии. Москва, «Химия», 1969г., 338 стр.
10. Қасыманов С. Қазақ ... қол ... ... 1999ж., 75-93 ... Кирюшкнн Д.М. Методы обучения химии в средней школе. - М.: Просвещение,
1968.
12. Общая методика обучения химии / Цветков Л.А. и др. - М.: ... ... С.Г. ... ... химии. - М.: Учпедгиз, 1963.
14. Гаркунов В.П. Совершенствование методов обучения химии в средней школе.
- Л.: ЛГПИ им. А.И. ... ... мен ... ... ... ... 2009. №4. – Б.46- ... Шығармашылық дербестікті қалыптастыру талаптары// Білім. -Алматы, 2010.
... ... ... ... ... ... технологиясын
пайдаланудың тиімділігі //Білім – Образование, -Алматы, 2009. -№ ... ... ... жаңа ... ... ... шығармашылық
қызығушылығын қалыптастырудың мүмкіндіктері// «Жаңа әлемдегі Жаңа
Қазақстан»-Қазақстан республикасының ... ... ... 28 ... ... ... ... тамыз кеңесінің материалдары.
-Ақтөбе, 2007. -Б.16-21. (бірлестікте: Омарова Р.С.).
19. Шығармашылық-инновациялық процестің маңызды сипаты // ... ... ... бәсекеге қабілетті тұлға ретінде дамуының негізі.
Республикалық ғылыми-практикалық конференция. -Ақтөбе, 2007. ... ... ... шығармашылық дербестігін қалыптастырудың мүмкіндіктері
//Қазақстан Республикасының егемендігі-ұлттық заңнаманың даму ... ... ... II ... ... ... ... Омарова Р.С.).
21. Кирюшкин Д.М., Полосин В.С. Химияны оқыту методикасы. ... ... ... А. ... қызығы. Алматы. Қазақ мемлекеттік баспасы,1963.
23. Мұсабеков С. Химияны ауыл шаруашылығымен байланыстыра ... ... ... ... К.А. ... ... ... химияны оқыту тиімділігін
арттыруға арналған методикалық нұсқаулар. Алматы, Мектеп, 1987.
25. Химияны оқытуды жақсарту жолдары. Алматы, 1963.
26. ... К.Н. ... ... тәжірибесі. Алматы, Мектеп, 1967.
-----------------------
Моральдік құқықтық нормалар, қоғамның пікірі
Халық ... ... ... ... тәрбиенің өзгешеліктері
Туып - өскен табиғат
Этнопедагогика
(негізгі ұғымдары)
Халықтың ауыз - әдебиеті, музыкасы, өнері
Еңбек, қолөнері
Халықтың салт – дәстүрлері мен әдет - ғұрыптары
Өз ... ... ... ... меңгерген, ұлттық ауыз әдебиетін, музыкасын, өнерін білетін
Интернационалист (бірге тұратын халықтардың мәдениетін, салт – ... ... ... ... ... ... - өзі сенімді
Алдына мақсат қоя білетін
Білімді
Еңбексүйгіш
Туған халқының салт – дәстүрін, әдет – ғұрпын білетін
Өз халқының діни ұстанымдарымен таныс
Байланысқа бейімді ...... ... адам

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Химияны оқытуда халықтық педагогиканың элементтерін пайдалану4 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Тарихи-педагогикалық білім беруді жетілдіру71 бет
Тәрбие әдістері. Тәрбие әдістерінің түрлері . Әдістердің анықтамасы10 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь