Химияны жаратылыстану ғылымдарымен байланыстыра оқытудың ерекшеліктері

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

І бөлім. Химияны оқыту әдістемесіндегі жаратылыстану ғылымдарының маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.1 Химияны оқыту әдістемесінің зерттейтін мәселелері ... ... ... ... ... ..7
1.2 Химияны оқыту әдістемесінің зерттеу әдістері және оның басқа ғылымдармен байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.3 Химияның жаратылыстану жүйесіндегі ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.4 Химия пәні және ақпараттық технологиялар ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

ІІ бөлім. Химияны жаратылыстану ғылымдарымен байланыстыра оқытудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.1 Химияны оқытудағы пәнаралық байланыстардың маңызына қысқаша сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.2 Мектептерде химия мен биологияны байланыстыра оқыту ... ... ...20
2.3 Оқушыларға химиялық есептерді меңгертудегі математикалық тәсілдердің ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.5 Химияны жаратылыстану ғылымдарымен байланыстыра оқытудағы элективті курстардың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
2.6 Мектеп химиясын экологиямен байланыстыра оқыту ... ... ... ... ... 49
2.7 Мектептерде химияның жаратылыстану ғылымдарымен байланысын инновациялық оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
Кіріспе
Химия жаратылысты зерттейтін ғыымдардың бірі. Жаратылыс дегеніміз – бізді айнала қоршаған материялық дүние. Сондықтан, химия жаратылыстану ғылымдарының қатарына жатады. Мен дипломдық жұмысымда «Химияны жаратылыстану ғылымдарымен байланыстыра қыту ерекшеліктері» тақырыбы бойынша мектептегі химияны оқытудағы жаратылыстану пәндерінің маңызын ашуға тырыстым. Химияны оқытудағы пәнаралық байланыстардың ролін зертедім.
Тақырыптың өзектілігі: Пәнаралық байланыс- оқытудың қазіргі кезеңдегі ең көп қолданылатын үрдістерінің бірі. Ол пәндер арасындағы заңды байланыстылықты реттейді, оқушылардың алған білімдерінің бір-бірімен сабақтастығын бір жүйеге келтіреді. Пәнаралық байланыс оқушының меңгерген білімін кешенді түрде пайдалана білуге жол ашады. Бұл мәселенің ең негізгі дидактикалық міндеті – оқыту үрдісінің білім беру, тәрбие беру, дамытушылық сипатының арасындағы байланысты күшейте отырып, білім сапасын көтеру болып табылады.
Пәнаралық байланыстың алдына қоятын мақсаты сан алуан. Бірі пәнаралық байланыс бойынша білімнің теориялық негізін күшейтуді көздесе, екіншісі, пәнаралық байланыс арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастыруды, үшіншісі осы мәселе негізінде оқушылардың практикалық дағдылары мен шеберліктерін дамытуды тағы басқа сол сияқты түрлі- түрлі мақсаттарды көздейді. Сонымен қатар, пәнаралық байланыс арқылы оқушылардың оқу-танымдық қызметі мен оқытушының оқыту қызметінің өзара байланысын күшейту мәселесі де қарастырылуы мүмкін.
Оқытуда пәнаралық байланыс мәселесін жүзеге асыру арқылы білім беру үрдісінің пәндік құрылымына сүйене отырып, оқушы санасында қоршаған ортадағы нақты құбылыстар жөнінде білім жүйелерін беру, олардың дүниенің біртұтастығы туралы ұғымын қалыптастыру мақсаттары жүзеге асады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1 Омыртқалылар зоологиясы курсы (химия пәнін байланыстыру негізінде) Г.Кенжебаевамен авторлық бірлестікте [Электрондық құрал]. – Шымкент: ХҚТУ ШИ, 2006.
2 Омыртқалылар зоологиясы (зертханалық практикум) [Электрондық құрал]. – Шымкент: ХҚТУ ШИ, 2008.
3 Омыртқалылар зоологиясы / ХҚТУ ШИ. – Шымкент, 2007. – 80 бб. (Х.М. Сартаевамен авторлық бірлестікте).
4 Омыртқалылар зоологиясынан практикум / ХҚТУ ШИ. – Шымкент, 2007. – 100 бб. (Х.М. Сартаевамен авторлық бірлестікте).
5 Орнитология // Оқу-әдістемелік құрал / ШИ МКТУ. – Шымкент, 2005. – 32 бб. (Н.А. Раимбердиевамен авторлық бірлестікте).
6 Жануар терминiнiң құрылымдық моделi-жануартану пәнi мазмұнын компьютермен оқыту тұрғысынан айқындау негiзi // Ізденiс. – Алматы, 2003. – № 3. – 131–136 бб. (А. Әмiрбекұлымен авторлық бірлестікте).
7 Жануартану пәнi мазмұнының модульдiк құрылымы // Биология және салауаттылық негiзi. – Алматы, 2003. – № 5. – 19–21 бб.
8 Жануартану пәнiн оқыту үрдісінің технологиялық картасын жасау // Ұлт тағылымы. – Алматы, 2004. – № 4. – 9–13 бб.
9 Жануартану пәнiн компьютермен оқытуда тесттiк жүйенi пайдалану әдiстемесi // ТМНПК «Қазiргi таңдағы ғылым мен бiлiм»: Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. – Шымкент, 2005. –
3 т. – 5–9 бб.
10 Дидактикалық бiрлiктi iрiлендiру технологиясын жануартану пәнiн оқытуда пайдалану / Ун-т «Кайнар». – Алматы, 2005. – № 3/2. – 65–66 бб.
11 Жаратылыстану пәндеріндегі зертханалық жұмысты алгоритмдік деңгейде жасау ерекшеліктері // Хабаршы. Қ. Сәтбаев атындағы ҚҰТУ. – Алматы, 2008. – № 4. – 170–174 бб. (Л. Жайдақбаевамен авторлық бірлестікте).
12 Абкии Г. П. Методика решения задач по химии. — М.: Просвещение, 1971.
13 Аркавепко Л. Н., Гапонцев В. Л., Велоусова О. А. Для чего классифицировать расчетные задачи // Химия в школе, 1995, № 3. С. 60.
14 Архангельская О. В. Решение задач. Чем проще, тем изящнее // Химия в школе, 1998. С. 46.
15 Беляев Н. Н. О системном подходе к решению задач // Химия в школе, 1998, № 5. С. 46.
16 Буцкая Н. Н. К решению задач по химическим уравнениям // Химия в школе, № 5. С. 49.
17 Емельянова Е. О. Подготовка учащихся к решению расчетных задач // Химия в школе, № 3. С. 53.
18 Крыгин Д. П., Грабовый А. К. Задачи и примеры по химии с межпредметным содержанием. — М.: Высшая школа, 1989.
19 Ерыгин Д. П., Шишкин Е. А. Методика решения задач по химии. — М.: Просвещение, 1989.
20 Медведев Ю. Н. и др. Учимся решать сложные задачи // Химия в школе, 1977, № 4. С. 53.
21 Протасов П. Н., Цитович И. К. Методика решения расчетных задач по химии. — М.: Просвещение, 1978.
22 Савицкий С. Н., Твердовский Н. П. Сборник задач и упражнений по неорганической химии. — М.: Высшая школа, 1981.
23 Шамова М. О. К решению задач на определение формул веществ // Химия в школе, 1997, № 4. С. 50;
24 Учимся решать расчетные задачи по химии: технология и алгоритмы решений. — М.: Школа-Пресс, 1999. Химияны оқытуда пәнаралық байланыс негізінде салауатты өмір салтын қалыптастыру // Ұлт тағылымы. – Алматы. – 2008, №2.
25 Химия сабақтарында психологиялық зерттеулерді қолдану //Химия Қазақстан мектебінде. – Алматы. – 2006, №5, 7-11 бб. Баешова, А.Қ. Жалпы және биобейорганикалық химия: оқу құралы / Ажар Қоспановна Баешова; әл-Фараби атын. ҚазҰУ.- Алматы: Қазақ ун-ті, 2009.- 98, [1] б.
26 Жұмаділова, Р.Н. Химия: жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманит. бағытындағы 11-сыныбына арн. оқулық / Роза Нұрмұхамбетқызы Жұмаділова, Сақыпжамал Қамзақызы Әлімжанова.- Алматы: Мектеп, 2007.- 205, [3] б.- (Қоғамдық-гуманит. бағыт.).
27 Усманова, М.Б. Химия: жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арн. оқулық / Майкамал Бигалиевна Усманова, Құралай Назымовна Сақариянова.- 2-бас., өңделген, толық.- Алматы: Атамұра, 2009.- 286, [2] б.
28 Химия: жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-матем. бағытындағы 11-сыныбына арн. оқулық / [Ә. Темірболатова және т. б.].- Алматы: Мектеп, 2007.- 349, [3] б.- (Жаратылыстану-матем. бағыты).
29 Нурахметов, Н.Н. Химия: учеб. для 10 кл. обществ.-гуманит. направления общеобразоват. шк. / Немеребай Нурахметович Нурахметов, Курмангали Батырбекович Бекишев, Надежда Анатольевна Заграничная.- Алматы: Мектеп, 2006.- 203, [1] с.
30 Усманова, М.Б. Химия: учеб. для 9 кл. общеобразоват. шк. / Майкамал Бигалиевна Усманова, Куралай Назымовна Сакарьянова.- 2-е изд., дораб.- Алматы: Атамұра, 2009.- 287, [1] с.
31 «Химия» есептер мен жаттығулар жинағы. Ә.Е.Темірболатова.
32 Ю.М.Лабий. «Решение задач по химии с помощью уравнений и неравенств»
33 Г.И.Штремплер, А.И.Хохлова «Методика решения расчетных задач по химии» 8-11
34 Қ. Бекишев. Химия есептері.- Алматы: РБК, 1998
35 Қ. Бекишев. Химия олимпиада есептері.- Алматы: Рауан, 1997
36 А.С. Егоров. Все типы расчетных задач по химии для подготовки к ЕНТ.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.........................................4
І бөлім. Химияны оқыту әдістемесіндегі жаратылыстану ғылымдарының
маңызы......................................................................
.......7
1.1 Химияны оқыту әдістемесінің зерттейтін
мәселелері......................7
1.2 Химияны оқыту әдістемесінің зерттеу әдістері және оның басқа
ғылымдармен
байланысы...................................................................
........8
1.3 Химияның ... ... ... пәні және ... ... Химияны жаратылыстану ғылымдарымен байланыстыра оқытудың
ерекшеліктері...............................................................
...............16
2.1 Химияны оқытудағы пәнаралық байланыстардың маңызына қысқаша
сипаттама...................................................................
....................16
2.2 Мектептерде химия мен ... ... ... Оқушыларға химиялық есептерді меңгертудегі математикалық тәсілдердің
ролі........................................................................
........................25
2.5 Химияны жаратылыстану ғылымдарымен байланыстыра оқытудағы ... ... ... химиясын экологиямен байланыстыра оқыту....................49
2.7 Мектептерде химияның жаратылыстану ғылымдарымен байланысын инновациялық
оқыту.............................................................55
Қорытынды...................................................................
....................................60
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі......................................................................
62
Кіріспе
Химия жаратылысты зерттейтін ғыымдардың бірі. Жаратылыс ... ... ... ... ... дүние. Сондықтан, химия жаратылыстану
ғылымдарының қатарына жатады. Мен ... ... ... ... ... қыту ... ... мектептегі химияны оқытудағы жаратылыстану пәндерінің маңызын ашуға
тырыстым. Химияны оқытудағы пәнаралық байланыстардың ролін зертедім.
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... көп ... үрдістерінің бірі. Ол ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен
сабақтастығын бір жүйеге келтіреді. Пәнаралық байланыс оқушының меңгерген
білімін кешенді ... ... ... жол ... Бұл ... ең негізгі
дидактикалық міндеті – оқыту үрдісінің білім беру, тәрбие беру, дамытушылық
сипатының арасындағы байланысты күшейте отырып, ... ... ... ... ... алдына қоятын мақсаты сан алуан. Бірі пәнаралық
байланыс бойынша білімнің теориялық негізін күшейтуді көздесе, екіншісі,
пәнаралық ... ... ... ... ... ... ... негізінде оқушылардың практикалық дағдылары мен шеберліктерін
дамытуды тағы басқа сол сияқты түрлі- түрлі ... ... ... ... байланыс арқылы оқушылардың оқу-танымдық қызметі мен
оқытушының оқыту қызметінің өзара ... ... ... ... ... ... ... мәселесін жүзеге асыру арқылы білім беру
үрдісінің пәндік ... ... ... оқушы санасында қоршаған
ортадағы нақты құбылыстар жөнінде білім жүйелерін беру, олардың ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Орта мектептерде химиядан білім берудің ... ... ... ... А.П. ... А.А.Ярославцевті, К.М.Ольшанованы,
З.А.Барсукованы атауға болады. Осы ғалымдардың еңбектеріндегі ... мен өз ... ... ... ... ... пәнаралық байланыстарды жүзеге асыру оқытушының аса
күрделі әдістемелік міндеттерді ... ... ... ... ... тек
бір ғана негізгі пәннің мазмұнын, мақсатын, әдістерін меңгеріп қана ... ... ... ... ... химия», «Биология» т.б.
ғылымдарының мазмұнын, мақсатын және ... ... ... ... ... ... Сондықтан мектептерде химия пәнін оқытуда пәнаралық
байланыстарды жүзеге асыру үшін осы пәндерді ... ... ... ... ғана ... қол жетеді.
Химияны пәнаралық байланыста оқыту үрдісін жүзеге асыруда әдістемелік
тұрғыдан оқытушының қызметі күрделеніп, төмендегідей кезеңдерді қамтиды:
- аналитикалық химияның оқу ... ... оның ... ... ... ... анықтау. Химияның
теориялық материалдарын тірек ете отырып, арнайы ... ... ... ... анықтау.
Осы байланыстар негізінде игерілетін білім, ... ... ... ... байланыстағы тақырыптық сабақ жоспарларын құру;
- нақты тақырыптар бойынша пәнаралық ... ... ... ... ескере отырып, сабақта
қолданылатын құралдарды, танымдық ... ... ... ... ... ... ... көрнекіліктер мен таратып берілетін ... ... ... ... ... мен жүргізу жолдарын
саралау (пәнаралық байланыстағы қорытынды сабақтары, кешенді
семинарлар ... ... ... жүзеге асыру нәтижелерін бақылау мен
бағалаудың ... ... ... ... ... бойынша алған білімдері мен біліктерін
анықтауға арналған сұрақтар мен тапсырмалар);
- пәнаралық байланысты жүзеге ... ... ... ... ... ... негізінде оқытудың ... ... ... әдіс жиі ... Оның себебі,
оқытушы пәнаралық мазмұндағы материалды түсіндіре отырып, білім алушылардың
жұмыс ... ... білу ... ... Осы ... ... пәнаралық мазмұндағы материалмен жұмыс істеу білігі қалыптасады.
Осыдан кейін барып, репродуктивті және ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекеттерін дамыту мүмкіндігі туады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: химияны ... ... ... ерекшеліктерін анықтау, маңызын айқындап беру.
Химияның физика, математика, биология секілді ... ... ... ... бере ... ... ... көрсету.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
• жаратылыстану ғылымдары жүйесіндегі химияның ролін ... ... ... ... ... сипаттама беру;
• тақырыпты қорытындылай отырып, тұжырымдар мен тиімді ... ... ... ... ... орта ... химияны оқыту
үрдісі.
Зерттеу пәні: химия сабағында және сыныптан тыс жұмыстарда пәнаралық
негізде ... өмір ... ... ... ... химияны пәнаралық байланыс арқылы оқытуда салауатты өмір салтын
қалыптастырудың ...... және ... негіздері айқындалды.
- химия пәні сабақтары мен ... тыс ... ... арқылы салауаттылық туралы білім беру ... ... ... ... пәнаралық байланыс арқылы оқытуда салауатты өмір
салтын қалыптастырудың әдістемесі жасалды.
- орта мектеп химиясын пәнаралық байланыста оқыту ... өмір ... ... ... мен тәрбие берудің тиімділігі
педагогикалық ... ... ... ... ... кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және
пайдаланған ... ... ... ... ... ... ... жаратылыстану ғылымдарының маңызы
1.1 Химияны оқыту әдістемесінің зерттейтін мәселелері
Қазірге дейін химияны ... ...... ретінде танылып келеді.
Сондықтан да химия пәні ... ... ... оқу орындарының оқу
жоспарына химияны оқыту әдістемесінің курсы енгізілді.
Химияны оқыту әдістемесі педагогикалық ғылым әрі оқу ... ... ... ... ... зерттейтін ғылым. Демек, ... ... ... ... курсындағы осындай заңдылықтарды оқушыларға
үйрету жолдарын, түсіндіру тәсілдерін ... ... ... ... ... оқу ... ұйымдастыру, оқушылардың танымдық іс−әрекетіне
басшылық, ... ... мен ... қалыптастыру, шығармашылық
қабілеттер мен ғылыми дүниетанымдық көзқарастарды ... ... ...... оқиды?» − деген сұрақтың жауабына ... ... ... ... анықталады. Химияны оқыту әдістемесіне
ғылыми тұрғыдан қандай анықтама беруге болады? Бұл әлі ... ... ... ... ... бірі болып саналады. Кейбір оқу құралдарында
мынадай анықтама берілген: бұл жасөспірімдерге химия ғылымын ... ... және ... ... ... тәрбиелеп, дамыту, мектептегі
химия курсының мазмұнын оқушыларға ... ... ... ... ... әдістемесі мұғалімнің оқу материалын оөытуы мен
оқушылардың химиялық ... ... ... ... іс ... қолдану
ерекшеліктерін және дағдыларын дамыту әдістері мен құралдарын ... ... ... әрі ғылым, әрі оқу пәні ... ... оқу ... ... ... ... ... байланыста
зерттейді. Оқытудың заңдылықтарын ашумен қатар, ... ... ... ... мен ... ... мен оқушының іс−әрекетін
бір−бірінен ажыратпай біртұтас қарастырады.
Химияны оқыту әдістемесінің ... ... сол ... ... ... педагогика, дидактика және әдістеме ғылымы тұрғысынан
түсінуге болатын күрделі ... ... ... ... ... оқыту дегеніміз − жасөспірімнің бойына ұжымдық тәжірибені
сіңіру. Дидактикалық ... ... ... ... берудің мазмұнын
жасөспірімге жеткізу ісіндегі сабақ беру ... Ал ... ... ...... оқу пәнінің материалын жасөспірімге жеткізу
ісіндегі сабақ беру мен ... ... ... ... ... ... әрекетін әдістемелік деңгейде
зерттейді. (1- сызба)
Оқыту әрекетін, тұтастай алғанда дидактика зерттейді. Ол ... ... ашып ... ... мен ... ... бір ... оқытудың теориясын жасайды, екінші ... ... ... арқылы оқытудың сарамандығын жетілдіреді. Барлық жеке
пәндерді оқыту, солардың ішінде ... ... ... ... ... ... ... өзінің әдістемелік негізі ... ... және ... ... ... ... әдістемесі орта мектептегі химия пәнінің мақсаттары мен міндеттерін
анықтайды. Соларға сәйкес, мектептегі ... ... ... ... Ол мазмұн бағдарламаларда, оқулықтар мен оқу ... ... тағы бір ... ... ... және әдістерін жетілдіру, мектеп алдына қойылған
жаңа талаптарға сәйкестендіру. Бұлар мұғалім мен ... ... ... ... ... ... және ... арттыру
жағына қарай бағыттап отыр.
Әдістеме химияны оқытудың нәтижесін, оқушылардың білім сапасына,
тәрбиесі мен ... ... ... ... ... Оқушылардың
химиялық білімді игерудегі таным әрекетінің ерекшеліктерін және оны ... ... ... беру және ... ... − орта ... оқытылатын барлық
пәннің міндеті. Бұл салада мектепте өтілетін жиырмадан астам пәннің бірі
ретінде ғана химия өз ... ... Оның ... ... өзінің бұл міндетін
оқу пәні мазмұнының негізінде жүзеге асырады.
Жоғарыда айтылғандарды ескере келіп, «Химияны оқытудың әдістемесі ... ... ... мазмұнын және химияны оқыту барысының заңдылықтарын
зерттейтін педагогика ғылымының дербес бір саласы» ... ... ... ... алғашқы бөлігі оқытудың мазмұнын, соңғы бөлігі әрекет етуін
қамтиды. Мазмұнды бөліп қараудың себебі де ... ... ... оқу ... ... ... оқу пәні теориялық және сарамандық курстардан тұрады.
Теориялық курстың мазмұны студенттерге ... орыс ... ... ... ... мен ... ... және т.б.,
Г.М.Чернобыльскаяның әдістемелік оқу құралдарында баяндалған.
1.2 Химияны ... ... ... әдістері және оның басқа
ғылымдармен байланысы.
Осының алдында ғана баяндалған химияны оқыту ... ... ... ... ... ... әдістемесі алдымен химия ғылымымен тығыз байланысты
қарастырылады. Себебі, химияны оқыту әдістемесі ... ... ... ... роль ... ... химиясы оқушыларға химия ғылымы
ашқан теориялар мен заңдылықтарды, деректерді, ... мен ... ... Химияны оқыту әдістемесіне өзара жақын химия ғылымының
бір ...... ... Ол ... ... жеке ... оқытқанда
оның даму жолдары мен заңдылықтарын ашуда, ғалымдардың ... мен ... ... ... ... ... ... нақты
деректермен көрсетуге мүмкіндік береді.
Сондай−ақ, химияны оқыту әдістемесі ғылымы дидактиканың ... ... ... ... ... оқыту әдістемесінің жүйесі мен оған
қойылатын талаптар оқыту әдістерінің дидактикалық сипатталуымен ... Ол ... мен ... ... де ... оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес нақты материалдарға
байланысты білім дамытылып отырады.
Бұл мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... мына ... ... бақылау, жорамал жасау,
педагогикалық эксперимент, оқу-тәрбие құжаттарын, оқушылардың ... ... және т.б. ... ... мұғаліммен және
оқушымен әңгімелесу, анкета алу ... ... ... сан алуан өзгерістер болып тұрады. Зерттеуші
өзі ықпал жасамай, табиғи ... ... әр ... ... арасындағы байланыстарды, олардың өзге құбалыстармен байланысын,
өзара қарым-қатынасын ашып береді.
Бақылаудан алынған мәліметтерге сүйеніп, ғылыми ... ... ... тексеру үшін қосымша бақылаулар жүргізіледі ... ... ... Эксперимент кезінде ... ... ... ... ... ... ала жоспарланып,
өзгертілген жағдайда жүзеге асады. Зерттеудің мәселесі мен мақсаттарына
қарай енгізілетін өзгерістер де ... ... ... жұмысын талдау, әңгімелесу және анкета алу арқылы білім,
білік және ... ... ... мұғалім мен оқушының зерттеліп отырған
мәселеге көзқарасын анықтайды.
Химиядан оқу материалын іріктегенде, ... ... ... ... ... ... құралдардың жаңа түрлерін
жасауда, оқытудың ... мен ... ... ... ... материалын іріктеу, химия ғылымының мазмұнын әдістемелік талдау,
бұрыннан ... келе ... ... зертханалық тәжірибелерді,
көрнекі құралдарды жетілдіру және жаңадан ... ... ... ... ... жасау, т.б.
Химия жаратылыстану ғылымдарының жүйесінде физика, биология, геология
ғылымдарымен ... ... ... ... ... ... осы ғылымдардың түйісу шегінде ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы терең байланыс
негізінде медициналық химия, агрохимия секілді жаңа ғылым салалары дүниеге
келді. Сонымен ... ... ... ... ... секілді
кешенді ғылымдар қалыптасты.
Химия ғылым ретінде пайда болғалы бері ... ... ... дамып
келеді. Физиканың көптеген тараулары (молекулалық-кинетикалық ... ... ... және ... ... ... ғылыми-
теориялық аппаратын құрайды. Қазіргі кезде ... ... ... жатқан әдістер негізінен физикалық әдістер ... ... ... көлемнің, жылудың сандық ... ... ... ... бөлу, спектралды ... – бұл ... және ... ... ... ... ... Ал осы зерттеулер нәтижесінде алынған барлық мәліметтер
математикалық жолмен өңделеді. Сонда ғана химиктер ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі агрегаттық күйдегі
макроскопиялық қасиеттері мен заттың бір күйден екінші ... ... ... ... ... материяның атомдық-молекулалық
құрылысы туралы түсініктерге негізделген молекулалық физиканың маңызы
үлкен. Химия – заттардың бір ... ... ... ... ... ... зерттейтін ғылым. Басқаша сөзбен айтқанда, химияда да,
молекулалық ... да ... ... мен ... негізге алынады,
соған қарамастан заттың құрылысы мен құрамының оның ... ... ... ... физикалық қасиеттеріне әсері негізге алынады.
Осыған байланысты орта ... ... мен ... ... оқыту мәселесі қарастырылады.
Мектептегі химияны оқытуда оның молекулалық физикамен байланысы екі
бағытта көрініс табады. Біріншісі оқушылар меңгерген молекулалық ... ... ... ... ... ... білімдер
негізін молекулалық физикада зерттелетін ... ... ... кеткен жөн, қазіргі уақытта VII – XI ... ... ... ... ... ілім ... да, ... да дамып келеді.
Бұл жерде оқулықтардағы сәйкес материал осы екі ... ... ... ... ... ... оқытушының оқу
материалының мазмұны мен осы ... ... ... ... ... белгілі бір тақырыпты терең меңгертуді қамтамасыз
ететін басты фактор болып ... ... ... ... ролі заттардың биологиялық жүйеде
де, геологиялық жүйеде де бола ... ... ... зат ... ... ... мен ... басқа салаларымен де тығыз байланысты.
Химияда математикалық әдістер кеңінен қолданылады, процестерді есептеу мен
модельдеуде электронды ... ... ... ... ... ... ... тараулар бөлініп шықты: бейорганикалық химия,
органикалық химия, полимерлер химиясы, аналитикалық ... ... ... және ... ... ... жүйесіндегі ролі.
Философияда химия мәселесі физика мен математикаға қарағанда алдыңғы
орында тұр. Бұған таң ... ... ... мен ... ... ... жағдайларын табамыз, олар бізді адам ... ... алып ... ... ... ... құпияларына»
қаншалықты терең ене алатынын, оған заттың ұсақ ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Математика қатаң, нақты, ... ... ... ... Ал ... ... мен математикаға сүйене отырып, өзінің материалды
өндіріске, экономика мен ... кең ... еніп ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде осы
ғылыммен байланысты.
Барлық философиялық сұрақтар секілді, химия пәні туралы мәселе ... ... ие. ... ... қалыптасу тарихын ... ... ... үшке ... ... ... және ... Механизм – бұл өзара «рухани ... ... ... Механизмде ішкі ... ... ... ... ... ... ... Механикалық
қосылысқа қарағанда, химиялық қосылыс өзінің комбинацияға жатпайтын
спецификасына ие. Ал ... ... ... ие ... ... ... яғни организм жанды нәрсе.
Гегельдің бұл идеясын жетілдіре отырып, Ф.Энгельс төменнен жоғары қарай
даму идеясын ұсынды. Энгельс ... ... ... ... материя қозғалысының механикалық, физикалық, химиялық ... ... ... ... ... Ол механикалық қозғалысты
төменгі, ал биологиялық қозғалысты ең жоғарғы қозғалыс деп ... және ... ... ... ... формаға жатқызды.
Материя қозғалысының химиялық формасы туралы пікірталастар осылай басталды.
Ал ХХ ғасырдың соңында орыс ... ... ... ... ... ... ... Оның ойынша химия физиканы екі бөлікке –
субатомдық және молекулалық физикаға ... Ол ... ... осы екі ... ... ... болады деп атап көрсетті ... ... ... ... ... ... тырысты. Осылайша, Энгельстің идеялары негізінде қалыптасқан
Кедровтың «қозғалыстың химиялық формасы» концепциясы дамыды және ... ... ... ие ... ... бастаған екінші бір философтар тобы «қозғалыстың химиялық
формасы» биология ғылымынсыз мүмкін емес деген пікір айтып, ... ... ... ... Олардың идеялары бойынша, тіршіліктің химиялық және
биологиялық формалары бірін-бірі ... ... ... биосферада
негізгі зат және энергия айналымдары жүреді.
Химия заттар, олардың қасиеттері мен өзгеру түрлері туралы ғылым. Ол
қазіргі ... ... ... ... табылады. Жаратылыстану
ғылымдары жүйесіндегі орны тек соған ғана тән материяның қозғалу формасының
спецификасымен ... ... ... ... формасы
молекулалардың сапалық өзгерісі кезінде молекулалардың ішінде ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге басқа да түзілімдер материя қозғалысының
химиялық формасының ... ... ... ... ... мен ... да молекулалар
қозғалысының химиялық формасына жатқызуға ... ... ... ... ... ... Табиғатта және жасанды жағдайларда
барлық жаратылыстану ғылымдары ... ... ... ... т.б.) ... өзара байланысты тұрақты бақылауға ... ... және ... ғылымдары физикада қалыптасқан әдістер ... ... ... ... ... ... ... және математиканың көмегімен ғана ашуға болады.
Орыс ғалымы М.В.Ломоносов: «Химия ... ... ... мен
өзгерісін, құрамын қарастырады, химиялық өзгеру кезінде заттар неге
ұшырайтынын ... деп ... ... ... ... ... пәні ... мәселенің ролін
анықтаудың мағынасы жоқ, ол әлдеқашан шешілген ... ... ... Химияның математика, физика, биология секілді жаратылыстану
ғылымдары арасындағы ролі әлі толық ... ... оның әлі ... ... мол.
Қазіргі кезде кез-келген білім ошағында жаратылыстану пәндерін оқыту
алдыңғы орынға ... ... ... ... үшін ең ... оның
ғылыми базасы болуы қажет, ал ғылыми базаны қалыптастырушы ғылымдар ... ... ... ... бай ... ... оны ... міндеті тұр. Бұл бағытта бізге жаратылыстану бағытындағы
мамандықтар көмекке келеді. Сондықтан, ... ... ... ... ... жаратылыстану бағытын меңгерен мамандарға сұраныс келешекте
өсе түсетіні даусыз.
1.4 Химия пәні және ақпараттық технологиялар
ХХІ ғасырда ... ... жаңа бір ... ... ... ... келеді. Ол барлық білім беру процестерінде
электроника, техника және бағдарламалық қамтамасыз ету пәндерімен ұштасқан
сапалы ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық үрдістің қарқыны білім беру жүйесінің
алдына жаңа міндеттер қойып отыр. Сондықтан қазіргі білім беру ... озық ... ... ... жан-жақты маман болу
мүмкін емес. Жаңа технологияны меңгеру мұғалімнің оқу-тәрбие үрдісін жүйелі
ұйымдастыруына ... Жаңа ... ... ... ... ... рухани, азаматтық және басқа да
көптеген адами келбеттерінің ... игі ... ... ... ... үрдісін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі. Бүгінгі
таңда мектеп пәндерін ... ... ... нәтижелігін зерттеудегі
ғылыми проблемаларды шешу ең басты орын алады. Мектеп ... ... ... ... ... мен ... ... жүйесін,
олардың іс-әрекетінің мазмұнын, құрылымын, өзгерте отырып, олардың
мотивациялык ... ... ... ... әсер ... ... ... көптеген елдерде орын алып отырған ғаламдық өзгерістер
- ... жаңа ... ... ... ... ... ... коммуникациялық технологиялар құрайтын ақпараттык
кезеңге қадам басты. Қазіргі таңда ғылыми ... даму ... ... ... оқу ... жаңа ... әдістермен технологияларды
қолдануды кең көлемде қажет етеді.
Білім берудің негізгі мақсаты - білім ... ... ... ... мен әр ... ... ... тиімділігін
арттыруды талап етеді. Осы мақсатты жүзеге асыруда ... ... ... зор рөл ... - XXI ... ... Сондықтан да ол жаңа ... ... ... ... кездегі білім беру жүйесінде
негізгі мақсат ... жеке ... ... ... оның ... көп көңіл
бөлуде. Бұл пән мектеп мұғаліміне зор жауаптылықты талап етеді, ... ... ... ... ... ... ... Міне осы жағдайда
технологиялардың көмегі зор.
Оқыту үрдісін компьютерлендіру ... ... ... жұмыс
жасау тиімді. Қазіргі ... ... ... орта ... ... ... дерлік интерактивті тақтамен қамтамасыз етілген.
Тақтаны қолдану арқылы оқушылардың ... ... ... сапасын арттыруға болады. Интерактивті тақта мектеп ... ... ... ... ... химиядан зертханалық сабақтарды откізген кезде
оның құрылғылары (датчиктері) қолданылады. Мысалы, ... рН ... және ... ... құрылғысы, еріген оттегі құрылғысы судағы
оттегі концентрациясындағы нақты уақытты анықтауға мүмкіндік береді.
Интерактивті тақтаны пайдалану аркылы оқушылардың ... ... ... ... ... немесе жаңа сабақты бекіткен уақытта тестілеу
әдісін қолдануға болады. ... бір ... ... ... ... Ол үшін ... тақталардын арнайы құрылғылары (тестировщик)
қолданылады. Тестілеудің нәтижелерін құрылған график арқылы тексеріп, ... ... ... Жауап нәтижелерін бақылап және оқушылардың
материалды түсіну деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. Интерактивті ... ... ... ... ... оқушылардың білім деңгейін
анықтай алады. Оқушыға тест сұрақтарына жауап ... үшін ... ... жүйе ... ... ойын білдіріп, жалқау оқушылардың қызығушылығын
арттырады. Оқушылар жауаптарын құпия түрде бере алады.
Жаңа ақпараттық техникаларын ... ... ... ... ... ... маңызды бағыттардың бірі болып табылады. Мультимедиялық
технологиялар ... ... ... ... ... уакытта
сабақ материалына байланысты көптеген компакт-дискілер бар. ... ... ... ... суйеніп өткізуге көп мүмкіндіктер
жасалған. Жаңа материалды түсіндіруде ... ... ... ... ... ... ... Компьютерлік графикалық материал презентациялық монитор ... ... пәні ... ... ... ... ... танымын арттырады. Оқушылар бір тестілеуден жақсы нәтижеге
жеткенше бірнеше ... ... Бұл ... ... химия бойынша
минимум талаптарына сәйкес келеді. Келесі бір маңызды жағдай ... Аз ... ... ... көптеген киын ... мен ... ... арқылы түсіндіріліп, бекітіледі.
Органикалық химия белімін оқытқан кезде компьютерлік ... ... ие. ... ... ... құрылысын оқуда күрделі
органикалыкзаттардың құрылымдық формулаларын құруға тапсырма беріледі. Олар
радикалдар көмегімен ... ... ... ... ... ... ... алкандар номенклатурасын оқыған кезде, 2,2
диметилбутан формуласын құрады,
СНз
(
СН3- С – СН2 – ... ... ... ... ... яғни ... ... құрастырады. Бұл ... ... әр ... көз ... ... қауіпсіздік техникасына көп көңіл бөлінуде. Осыған
байланысты химия пәнінде улы ... ... ... ... ... ... арқылы компьютердің көмегімен ондай
тәжірибелерден үзінділер көрсетіледі. Бір ғана ... ... ... ... ... азот(ІV) оксиді - N02 улы газ, оның
зертханада алыну жолы тәжірибесі электронды оқулықтан көрсетіледі
Сu + 4НNО,(конц) = ... + 2N02Т( + ... ... мен ... ... компакт-дискілерде кең қамтылған.
Рефераттар жазуда оқушылар атақты химиктердің ... ... ... ала ... ... қатар оқушылар сабақта
видеоматериалдар пайдаланады. Олар оқушыларға заттар және ... ... ... ... мәліметтер алуға көмектеседі.
Электрондық байланыс жүйелері арқылы ақпарат алмасудың тиімділігі
өркениетті елдердің ... ... ... ... беру ... мен ... ... мақсатында ақпараттық технологияларды
енгізу басты мәселеге айналды. Қазақстандағы барлық орта ... ... ... ... оның ... дәлелі. Заман ағымына
сай күнделікті сабақка видео, аудио қондырғылары мен ... ... ... ... ... нәтижелер береді.
Мұндай қондырғылар оқушылардың қызығушылығын арттырып, зейін қойып ... ... ... ... ... ... бөлім. Химияны жаратылыстану ғылымдарымен байланыстыра оқытудың
ерекшеліктері
2.1 ... ... ... байланыстардың маңызына ... ... ... ... ... ... ... атқаратын жұмыстары мен орындайтын оқу әрекеттері де түрліше
болады:
- білім алушылардың химиядан алған ... ... ... ... және оларды жаңа материалды игеру кезінде қолдану;
- арнайы пәндерден алған білімдерін іске қосатын, білім алуда
белгілі бір ... ... ... ... ... ... көмектесетін тапсырмалар мен сұрақтарды
орындау;
- бағдарламалық материалдарды терең және тиянақты игеруге,
құбылыстар арасындағы себеп- салдарлық ... ... ... ... ... ... ... арқылы әр пәннің мазмұндық сабақтастығына көз жеткізу;
- пәнаралық сипаттағы хабарлама, ... ... ... ... ... ... байланыс бойынша алған білімдерін қолдану барысында
химиялық эксперимент жүргізу.
Бізге дейінгі пәнаралық байланыстар туралы ... ... оқу ... ... ... екі ... жолмен жүзеге асады.
Олар:
- уақытша (хронологиялық);
- мазмұндық.
Пәндердің хронологиялық жолмен байланыстары оның оқылу ... ... ... Мазмұндық – бұл негізінен ғылыми ... ... ... біз де ... ... біздің зерттеуімізде
пәнаралық байланыс төрт түрлі жолмен жүзеге асырылды:
- теориялық-мазмұндық байланыс. Мұнда пәндер ... ... ... ... ... ... мазмұнына сәйкес жүргізілетін тәжірибе жұмыстарының
байланысы;
- біліктілікті қалыптастыратын сарамандық жұмыстардың байланысы;
- пәндердің ... ... ... ... сыныптан
тыс жұмыстардың байланысы.
Пәнаралық байланыстар зерттеу әдістерінің ортақтығы бойынша да ашылады.
Химия ... ... ... ... үш ... бар: алдын ала,
ілеспе, болашақта орындалатын. Алдыңғы пәнаралық байланыстар – химия курсы
материалдарын ... ... ... пәндерден бұрын алған ... ... ... ... – бұл ... ... мәселелер
мен ұғымдар бір мезгілде химия бойынша да, арнайы пәндер бойынша да ... асып ... ... ... ... пәнаралық
байланыстар арнайы пәндерде химия пәнінен бұрын алған білімдерін қолдану.
Оқу пәндерінің құрылымы мен ... ... оны ... ... ... бірлестігін, сабақтастықтарын табуды көздейді. Өз
кезегінде пәнаралық байланыстар оқу ... ... ... ... біліктің «жүйеаралық компоненттерін» оқу-танымдық қызметтің жалпылама
ұғымдары мен ... ... ... әсер ... ... арқылы оқушылардың танымдық қызығушылығымен қатар
мазмұндық, іс-әрекеттік, ұйымдастырушылық – әдістемелік, ... т.б. ... жан – ... белсенділік көрсетуі күшейеді.
Пәнаралық байланыс ең алдымен оқушылардың сабаққа ... ... ... ... іс - ... ... кәсіптік дербестігін
пәнаралық байланыстар негізінде дамыту жеке ... ... ... ... ... ... ... өтеді. Әдістемелік
әдебиеттердегі тиімді ұсыныстар, оқытудың алдыңғы ... ... ... ... пәнаралық байланыстарды жүзеге асырудың төмендегі
түрлерін саралауға негіз болды:
- оқытылатын материалдардың ... ... ... тиісті білік түрлеріне байланысты;
- оқытудың әдістері мен құралдарына байланысты (кесте1)
Кесте 1 – Химияны ... ... ... ... ... түрлері
|Пәнаралық байланыс |Қалыптастырылатын ... ... мен ... ... ... ... Химияны арнайы |Теориялық мазмұн |Проблемалық эвристикалық,|
|пәндерде оқытылатын ... ... ... ... мен ... әрекет (ауызша және |дік,шығармашылық, көрнекі|
|дың теориялық |жазбаша шешім ... |лік ... т.б. ... |жоспарын құру т.б) ... ... ... ... | ... | ... т.б. ... ... ... ... ... ... бақылау, |
|заңдар мен ... ... ... ... ... ... |ерітінділерді дайындау; |қорытындылау. ... және ... ... ... ... ... |
|бойынша ұйымдастырыла |орындау және т.б. ... мен ... ... ... жұмыс-| ... т.б. ... ... ... | ... | | ... Оқылатын ... ... ... ... ... ... ... графикалық немесе|жүргізу, нәтижесін |
|деректер, құбылыстар, |технологиялық шешу; ... ... ... ... ... ... шешу, шешім |тестік тапсырмалар ... ... ойша есеп ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... |
|4. Химия мен арнайы ... ... ... ... ... ... ... ... мен |біліктілігін көрсететін |қорытынды шығару ... ... ... ... ... |дәлелділігі, ... ... |
| ... ... мен ... |
| ... ... ... | |
| ... мен | |
| ... салысты-| |
| |ру | ... Үй ... ... ... ... іс ... ... химия мен |баяндама жасау, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз |сөздіктер, слайдтар |Құралдары: слайтар, |
|ету ... ... т.б. ... Химия мен арнайы |Топсаяхат кезінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... |анықтау- ... ... ... ... тыс |ларды оқу зертханалық |шығару ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | ... орта мектептерде химия мен арнайы пәндерді байланыстыра
оқытудың құрылымдық – мазмұндық моделі ... ... ... ... ... асыру үшін оқытушыға төмендегідей
талаптар қойылады:
- оқу ... ... ... жүзеге асыру барысында
оқу әдістемелік жұмыстарды ұйымдастырудың негізгі принциптерін
білу;
- ... беру ... ... ... ... ... ... дамыту перспективаларын көру;
- оқу үрдісінде пәнаралық байланыстардың мазмұндық, іс-әрекеттік
ерекшеліктерін білу;
- оқыту үрдісінде пәнаралық байланыстарды ... ... ... ... ... ... кәсіптік дайындығында педагогикалық
мүмкіндігін анықтау барысында ең алдымен техникалық және кәсіптік білім
беру жүйесіне ... ... ... ... ... стандарттарының
білім алушыларға қоятын талаптарын саралауға тура келді. Сол арқылы
пәнаралық байланыстың ... ... ... ... көтеруде алатын
орынының ерекшелігі айқындалды.
Мұнайхимия өндірісіне ... ... ... ... ... ... ... байланыс түрлері: мазмұндық, жүйелік, пәнішілік,
тақырыпішілік айқындалып, оны зерттеу барысында қолдану мүмкіндігі туды.
Себебі, бұл пәндердің ... ... ... өте ... ... байланыс мәселелерін қарастыру кезінде отандық және жақын,
алыс ... ... бұл ... ... көре отырып,
олардың еңбектерімен танысып, талдау жасай отырып, оны өз ... ... 1 – ... ... мен ... ... байланыстыра
оқытудың құрылымдық – мазмұндық моделі
Химияны жаратылыстану пәндерімен байланыстыру ... ... ... және оның ... мәні ашылады. ... ... ... ... сабақтастыра отырып, оқушылардың бүгін
алған білімі мен келешекте ... ... ... ... және
оларды дамыту мақсатын жүзеге асырады.
Жалпы алғанда, осы ... ... ... ... пәнаралық
байланыстарды жүйелі және жоспарлы жүзеге ... ... пән ... білім беруді ұйымдастыру және тиімді әдістерді қолдануды керек
етеді.
2.2 Мектептерде химия мен ... ... ... ... ... беру жүйесінде пәндерді байланыстыра оқыту, оқу-
тәрбие үрдісінде пәнаралық байланысты пайдалану арқылы ... ... ... ... алдында тұрған негізгі міндеттердің бірі болып
саналады. Оқу-тәрбие ... ... ... ... ... үлес ... ... қатарына Е.И. Машбиц, В.В. Гриншкун, В.Н.
Косов, Е.Қ. Балапанов, Б.С. Гершунский, Ж.А. ... А.Ж. ... ... және т.б. ... ... негізінде біз мектептерде білім ... ... ... ... ... ... ... оқуда
оқушылардың тиімді ақпаратты жинап-табуларына, ерекшеліктері мен
ұқсастықтарын көре ... ... ... ... ... ... ... оқу жобасын жасап құрастыру жұмысын
жүргізулеріне, олардың ақпараттық мәдениеттілігін ... ... ... ... ұстандық. Оқушылардың химияның биологиямен байланысын жете
білуі маңызды, көкейкесті ... ... оны ... ... ... ... материалдарды, деректерді толық жинап, оны ... ... ... ... Пәнаралық байланыс негізінде биология
мен химия пәндерін кіріктіре оқыту оқушылардың логикалық ой қорытып, ... ... өз ... ... барысында ақпарат көздерінен алған
деректеріне сүйеніп мәселені дұрыс шешуге талпынысын тудырады.
Мектептерде ... мен ... ... ... ... мақсаты –
жалғыз бір пән бойынша білім алып қана ... ... ... ... ... ... пайдалануға, білім сапасын дамытуға
мүмкіндік беруінде.
Бұл оқушыларға жаратылыстану ғылымдарының негізін саналы ... ... ... ... Біз бұл жұмысымызда ... ... ... ... ... ... оқытуда кіріктіре отырып, білімнің ғылыми
тұрғыдан кеңеюі мен тереңдеуін, олардың ортақ ұғымдарды саналы меңгеруін,
ақпараттық материалдарды тиімді және ... ... ... ... баса көңіл бөлеміз. Осының нәтижесінде оқушылардың дербестігі,
танымдық ... ... ... рөлі ... ... басшы
қалыбынан кеңесші деңгейіне дейін өседі. Бұл ретте оқытушы мен ... ... ... сипатын былайша сипаттауға болады:
– оқушылардың дербестігі артады, олар өз жұмыстарының мазмұнын пәнаралық
байланыс ... ... ... ... ... ... ... білімі және практикалық дағды-біліктері ... ... ... ... ... ... ... қажетті
материалдарды тауып, тиімді қолдану дағдылары қалыптасады.
Пәнаралық байланыс негізінде ... ... ... көз ... ... Я.А. ... ... Ұлы дидакт: «Бір-бірімен байланысы ... сол ... ... ... ... ... ... болатын.
Атақты педагог пәндердің арасындағы байланысты пайдаланып кіріктіре оқыту
негізінде оқыту үрдісінің біртұтастығын ... қол ... ... Осы идеяға көптеген педагогтар қосылып, оны одан ... ... ... ... В.Я. ... Н.Ф. ... т.б. ... ғалымдар жалғастырып, пәндерді кіріктіре оқыту
әдістемелерін ұсынды. Үздіксіз ... беру ... ... ... беру ... одан әрі дамуының негізгі жолдарының бірі
(саралаумен ... ... ... кіріктіру қазіргі таңда оқу-тәрбие
процесін технологияландырудың бірден-бір шарты ... ... ... ... – лат. ... «қалпына келтіру»,
«толықтыруды» білдіретін бұл ұғым педагогикада бірнеше тұрғыдан қаралады:
– кіріктіру – оқытудың жүйелік принципіне сай ... ... ... ... ... ... – мазмұндық қайталауларды ... оқу ... ... логикалық негізделген бірізділік принципіне қарай
құрастыру және ... ... ... ... ... ... ... жеткізуге болады;
– кіріктірудің маңызы, кіріктірілетін пәннің оқу ... ... ... ... ала ... ... танымдық қабілеттерін дамытады,
табиғаттың біртұтас ғылыми бейнесі жөнінде түсінік қалыптастырады, алған
білімдерін ... ... ... оны ... ... ... ... сіңіреді.
Түрлі пәндерді кіріктіру материалдық дүние мен оны кешенді танып білу
мүмкіндіктерінің ... ... ... ... негізделеді.
Сондықтан да жаратылыстану пәндерін, ... ... ... мен химия
пәндерін ақпараттандыру негізінде кіріктіре отырып оқыту табиғат, қоғам,
болмысты, олардың ... ... ... ... ... ... ... қабілетін дамытуға септігін тигізеді.
Сөйтіп, пәнаралық байланыстардың әртүрлі нысандары болуы мүмкін.
Теорияда ... ... ... 1) құрамына, 2) әсер ету
бағытына және 3) ... ... ... ... ... ... ажыратады. Алғашқы нысан оқу материалының мазмұнымен,
қалыптастырылатын ... әрі ... ... ... ұйымдастырушылық нысандармен анықталатындықтан, мұнда
а) мазмұндық, ә) операциялық, б) ... және в) ... ... ... ... ... ... байланыс тараптарын шартты түрде латын А, В, С және D
әріптерімен ... ... онда бұл ... ... ... ... ... Біржақты пәнаралық байланыс .
2. Екіжақты пәнаралық байланыс ;
3. Көпжақты пәнаралық байланыс .
Байланыстардың оларды түзетін элементтердің әрекеттесуі бойынша нысаны
байланыстардың әр ... ... ... ... ... ... әдістер мен олардың құрамбөліктері мен топтасулары болып
табылатын бұл ... ... ... факторына орай
хронологиялық және ... деп ... ... деп ... асуының дәйектілігіне, ал хронометриялық – байланыстың іске ... ... ... пәнаралық байланыстарды айтады. Пәндерге
бөлінетін сағат ... ... ... ... оқу ... ... ... бір-біріне сәйкес келе бермейді. Демек, таза синхронды
байланыстыруға ... ... ... оқу ... ... ... ... болған проблемалық сұрақтар пәнаралық
байланыстар теориясын, соның ішінде ... ... ... жұмысымның барысында биология мен химия пәндерінің байланысын
саралап кіріктірудегі жетекші рөлді химия ... ... ... ... ... көпжылғы тәжірибелерге сүйене
отырып, аталған пәндерді кіріктіруді біржақты қарастырдым: химия пәнін
оқытуды ... ... ... ... кіріктіру
бағыттары және жолдары; мектептерде биология мен ... ... ... мен маңызын ашу.
Нәтижесінде химия курсының биологияменмен ... ... ... ... бұл пәндердің мазмұндық және процессуалдық жағының кірігу
дәрежесі өсті, жаңа материалды меңгеру, пысықтау, қорыту, ... ... ... іске асыру есебінен тиімділігі артты. Мұндай
«дидактикалық жинақтау» арқылы кіріктірілетін оқу ... ... ... ... ... ... сарамандық, семинар, танымжорық)
шеңберінде іске асырылады. Мұнда биология мен ... ... ... мен
нысандары да кіріктіріледі. Атап айтқанда, оқыту нысандарынан проблемалық,
бинарлық және бейне дәріс, қорытындылау ... ... ... ... ... ал оқыту әдістерінен түсіндіру, сипаттау, тәжірибе,
өзіндік жұмыс және бақылауды атауға болады.
Ал оқыту ... ... ... ... ... ... виртуальды зертхана, Интернет, өз білімін тексеру тапсырмалары,
бақылау және тест ... ... біз ... отырған мәселеге байланысты пәндерді
ақпараттандыру көмегімен кіріктіре оқыту негізінде тиісті ... ... ... үшін мынадай міндеттерді шешуге тура
келді:
– оқушылардың ақпараттандыруға ... ... ... ... ... мен ... пәндерінің арасындағы пәнаралық кіріктіру арқылы,
білім беруді ақпараттандыру ... ... ... жолдарын айқындау;
– биология мен химия пәндерінің кіріккен бағдарламасы, электрондық ... ... ... өз ... үнемі жетілдіруге,
танымдық белсенділігін арттыруға бағытталған әдістемелік жүйе ұсыну.
Соңғы міндетте аталған ... ... ... мына ... ... педагогикалық оқу орындарындағы биология пәні бойынша химия ... ... ... ... ... мазмұнын пәнаралық
байланыстарды толық ... оның ... ... оқу іс-
әрекетін дербестендіру, оқытуды жеке тұлғаға, оның ... ... ... ... ... дүниенің біртұтастығы туралы түсінік
беретін пәнаралық және пәнішілік ... ... ... ... ... ... әрі құрастыру мүмкіндігін туғызу;
– ұсынылған жүйенің тиімділігін анықтау, ақпараттандыру ... ... ... ... ... ... құрылымдық
компоненттерін анықтау, оқу мазмұнының теориялық және практикалық
аспектілерін толықтыру, қажетті ... мен ... ... жүйенің оқу үрдісін ұйымдастырудың ізгілендіру, іргелендіру
және прагматикаландыру принциптерін қамти отырып құрылуы ... мен ... ... ... мақсаты мен міндеттерін жүзеге асыруға
мүмкіндік берді.
Химия мен ... ... ... көрсету үшін химия мен
жануартану пәндерінің тақырыптарын қалайша үйлестіру ... ... ... ... басылымдар –мультимедиялық дәріс, электронды
оқулық, тақырыпқа байланысты слайдтар – кесте түріндегі ... ... ... ... бұл ... ... ... пайдалана
отырып, омыртқалы жануарлардың тіршілік ортасы – су, топырақ және ... ... ... ... ... сол ортаны мекендейтін тірі
организмдерге әсер ететіні нақты деректер арқылы және ... ... ... ... 2 − ... және ... пәндерінің кіріктірілетін тақырыптары
|Оқытуды |Кіріктіретін |Жануартану |Ақпараттық технология ... ... ... ... ... | ... | ... ... |Кіріспе. ... ... |
| ... және ... |организмдегі физиологиялық |
| ... ... ... электронды |
| ... ... ... ... |
| ... |орталары, |сызбанұс-қалар мен |
| ... ... ... ... ... ... |Ауаның құрамы: |Омыртқалылар-дың|Ауаның құрамын (оттегін, |
|зертханалық|оттегі, тотығу |тыныс алу жүйесі|тотығу ... ... ... ... | |алу ... ... |
| | | ... ... мен |
| | | ... ... ... |
|Дәріс, |Ақуыздар, |Омыртқалылар-дың|Асқорыту ... ... ... ... ... көмірсулар, |
|сабақтар |майлар | ... ... |
| | | ... ... мен |
| | | ... ... көрсету |
|Дәріс, |Ерітінділер. ... ... ... ... |зәр шығару |ерітінділердің анықталынған|
|сабақтар |ортасын анықтау |жүйесі ... (рН) ... |
| |(рН) | ... ... |
| | | ... ... ... ... ... ... ... |электролиттер, ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | | ... ... ... ... ... |Жануартану пәнінің|Ақпараттық технология ... ... ... ... ... | | | ... ... ... ... ... |химиялық құрамы.|қаңқа жүйесі ... ... |
| ... | ... ... |
| ... мен | | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | ... ... тұз ... көлге» |«Өлі көлде» тіршілік ететін|
|сабақ ... сол ... Сулы ... ... тұз |
| ... ... орта-сының |мөлшерін электронды |
| ... ... ... мен ... |
| ... ... бақылау |арқылы көрсету |
| ... ... ... | ... |Ауа ластануының |«Құс базарына» |«Құс базарына» танымжорық |
|сабақ ... ... және ... ... ... |
| ... жаңбырлар|құстарды бақылау |анимация арқылы және оларға|
| | | ... ... ... |
| | | ... бейнемен |
| | | ... ... ... ... ... ... оның ... пәнімен
байланысын ашып көрсету үлкен маңызға ие. Бұл ... ... ... ... білуге тәрбиелейді.
2.3 Оқушыларға химиялық есептерді меңгертудегі математикалық
тәсілдердің ... ... ... қарағанда, математиканы оқуды жеті жыл бұрын
бастайды. Оқудың осы кезеңінде олар алгебралық ... ... ... ... мен ... ... ... ие болады.
Оқушылардағы осы білімдер жинағы мен ... ... ... ... ... көмегімен химиялық есептерді шығаруға үйретуіне
сәтті жағдай жасайды.
Шешу жоспарын құру ... ... ... есеп ... мазмұнмен
байланысқан қарапайым қатарларға тармақталады. Есепті шешу жоспарын ... екі ... ... ... ... Аналитикалық.
Есепті шешудің жоспарын құрудың синтетикалық ... ... ие. ... ... ... ... жасалған бастапқы
қадамдардың әрқашан күткен нәтиже бермейтіндігімен сипатталады. Көптеген
оқушыларда қарапайым есептерге арналған ... ... және ... тәжірибесі болмағандықтан екі түрдегі қателіктер жіберіледі:
• Мәліметтерді салыстыру мен таңдауда;
• Шешу жоспарын құруда.
Есепті ... ... ... ... ... кері ... жасалады – табылатын саннан есептің шартындағы мәліметтерге дейін.
Синтетикалық әдістен ерекшелігі, есепті ... ... ... құру ... ... және бірінен бірі туындайтын тұжырымдардан
құралған, сондықтан оларды ... ... ... ... аз ... оқу кезінде оқушылар есепті шешу жоспарын құрудың екі
әдісін де ... ... және ... ... оқытушысы олардың кез
келгенін пайдалана алады. Жоспар құрудың аналитикалық әдісін шартында көп
мөлшерде ... бар ... ... ... ал ... ... есептерді шығаруда қолданған жөн. Күрделендірілген, әсіресе, олипиада
есептерін шығару кезінде екі әдісті де пайдалануға тура келеді.
Математика сабақтарында оқушылар шешімі ... ... ... ... ... ... Қатесіз;
• Мотивацияланған;
• Толық сипатты.
Егер есептің шешімі осы ... ... ... ... онда ... ... ... есептердің шешімінің дұрыстығын (қатесіздігін) есептер мен
жаттығулар жинағындағы жауаптары бойынша тексереді. ... ... ... ... ... кері шешілген есептерді
шығарады.
Оқушылардың математика сабақтарында ... ... ... ... ... ... процесінің маңызды, ажырамас бөлігі
болып табылады.
Егер есеп күрделі және оны ... ... шешу ... ... ... ... ... тәсілдері қолданылады. Осы жағдайда,
алгебраның басқа әдістерін, сызықтық теңдеулерді және ... ... ... ... екі ... ... ... есептің
шарты бойынша теңдеуді құру және алынған теңдеуді шешу.
Химиялық есептерді шешу ... ... ... ... ... ... ... есептеулерді жүргізу қажеттігі
туындайды. Әртүрлі обьектілер ... ... ... заттардың
қоспаларын, қорытпаларды қарастыруға боады. Химиктерге ғана ... ... ... – агрономдарға, дәрігерлерге, металлургтер мен геологтарға
және т.б. осы түрдегі ... ... тура ... ... ... ... қарастырылады.
Обьектілердің мөлшерлік құрамын компоненттердің тұтас обьектіге қатысты ... ... ... ... мольдік және көлемдік үлестер
қолданылады. ... ... ... w (X) ... ... осы компоненттің m (X) обьектінің m (об) массасына қатынасын ... ... ... немесе процентпен бейнеленеді:
W ( , немесе w( 100 %
Обьектінің массасын ондағы ... ... ... ... ... ... массасын есептеп шығарады: m(x ) = m (об) ∙ w (x).
Қосылыстардың химиялық құрамын, олардың ... мен ... біле ... осы қосылыстардағы элементтердің массалық үлестерін
есептеуге болады, және керісінше, ... ... ... біле ... қосылыстың молекулалық формуласын табуға болады.
Төменде жекелеген есептерді шешудің ... ... ... бір ғана ... ... ... ... шешу алгоритмдері де ұқсас.
Көп жағдайларда шешу барысы былай құрылады: белгісіз шамаларды ... және ... ... ... ... ... мен ... құрамыз; сандық мәндерді қоямыз; теңсіздіктер
мен теідеулер жүйесін шешеміз және жауабын табамызү
Есеп № 1. Егер ... ... ... 123 ... ... ... ... мынадай болса: көміртегі 58,5 %, сутегі 4,1 %, азот 11,4 ... 26,0 %; онда оның ... ... ... ... ... ... түрде былай жазуға болады: Cx H y
Nz Ot.
Табылатын мәндер: молекуладағы атомдар саны (x, y, z, t).
Берілген заттағы ... ... ... ... ... ... (N) =
W (H) = W (O) = ... мольдік массасының оның құрамына кіретін элементтің массалық
үлесіне туындысы элементтің мольдік массасына тең болатынын ... ... ... ... ... ... ( Cx Hy Nz Ot ) ∙ w ( C ) = x∙ M ( C ) ... = 12 х , х = 6
М ( Cx Hy Nz Ot ) ∙w ( H ) = y ∙ M ( H ) 123 ∙ 0. 041 = уу = 5
М ( Cx Hy Nz Ot ) ∙ w (N ) = z ∙ M ( N ) 123 ∙ 0, 114 = 14 z z = 1
M ( Cx Hy Nz Ot ) ∙ w ( O ) = t∙ M (O) 123∙ 0,26 = 16t, ... ... формуласы: (нитробензол).
Есеп № 2. Марганец сульфатының кристаллогидратында марганецтің массалық
үлесі 0, 268 тең. ... 1 ... ... ... мөлшерін
анықтаңыз. Тұздың формуласын жазыңыз.
Шешімі: қарастырылатын ... ... ... 1 ... болып табылады. Оның формуласын шартты түрде ... ... ... ... марганецтің массалық үлесі марганец ... ... ... ... тең ... ... ... теңдеу құрамыз:
W (Mn) =
Теңдеудегі таңбалардың орнына сандық мәндерді қоя отырып ... ... . ... шеше ... n = 3 ... мараганец сульфатының 1 моль кристаллогидратында 3 моль су
болады. Тұздың формуласы:
Есеп № 3. 3,1 г ... зат ... (М= 93 ) 8, 8 г ... (IV), 2,1 г су ... және 0,47 г азот ... ... ... Қосылысты жалпы түрде мына формуламен бейнелеуге болады:
, бұл жерде х , у, z және t- ... ... ... ала ... ... құрамыз :
1) Жанған зат пен түзілген көміртегі оксидіндегі көміртегі
массасы тең: m ( Cx Hy Nz Ot ... 3,188 , ... ... Жанған зат пен түзілген судағы сутегі массалары тең:
m (CxHyNzOt)
немесе 3,1 , бұдан у=7;
3) 3,1 г қосылыстағы азот массасы 0,47 г ... () , 3,1 ... ... ... мольдік массасы әр элементтің ... ... ... ... ... ... тең:
М () = х, немесе
93=6, бұдан t =0.
Жауап: ... ... ... № 4 . Шектік бірнегізді органикалық қышқыл тұзындағы күмістің
массалық үлесі 70,59 % құрайды. Егер бұл ... ... ... ... ... ... болса, онда бұл қышқылдың молекулалық формуласын
жазу керек.
Шешімі: қышқылдық және оның тұзының ... ... ... ... және Аg. х,y және z – ... ... ... массасын оны құрайтын атомдардың мольдік массалары
арқылы бейнелей отырып, аламыз:
М (Аg) = х
Тұздың мольдік массасының ондағы ... ... ... ... ... ... тең екенін есепке ала отырып, теңдеу құрамыз:
М (Аg)
(107+12х+у+16z) откуда 12х + у + 16z = ... ... ... ... ... органикалық қышқыл немесе
жалпы формулаға ие. Бұдан у =2х , z = 2.
Табылатын х және у ... бір ... екі ... қарастырады:
12х +у +16
2х = у
Теңдеулер жүйесін шеше отырып, х = 1, у = 2 ... ... ... ... - ... ... Қышқылдың формуласы – НСООН.
Есеп № 5. Аммоний карбонатының гидратынан, калий карбонатынан, аммоний
гидрофосфатынан құралған ... ... ... ... есептеу
қажет. Белгілі: бұл қоспаның 38,4 г мөлшерінен 8,8 г көмірқышқыл газы ... г ... ... ( ) = 114 г/моль
М () = 138 г/моль
М () = 132 ... х моль , у моль және z моль , ... + 138у + 132z = ... ... ... х моль ... 2х моль ... және х
моль көмірқышқыл газын алуға болады:
х2х х
→ 2
Балама түрде,
у у z 2z
→ → 2
n () = 8,8/44 = 0,2 моль х + у = ... () = 6,8/ 17= 0,4 моль 2х+2z ... ... шеше ... + 138у + 132z = ... + у = ... ... х = у = z = 0,1 моль
w () =
w () =
w ... = ... w () = 29,7 % , w() = 35,9 % ,
w () = 34,4 ... ... есепті шығарудың математикалық тәсілдері
оқушылардың ... ... ... ... ... табылады.
Математикалық формулалар, теңдіктер мен теңсіздіктер жүйесі, ... т.б ... ... және ... кеңіен қолданылып
келеді.
Осы арқылы химияны жаратылыстану ғылымдарының ... ... ... ... ... маңызы қандай екенін түсінуге
болады.
2.4 Органикалық ... ... ... оқытуда физикалық
білімді қолданудағы әдістемелік мүмкіндіктер
Физика және бейорганикалық химия курстарында игерілген оқушылар ... ... ... ... ... ... одан әрі дамыта
оқытуға мүмкіндік туғызады. Физика химия ... ... ... ... құрамы және қасиеттері жөніндегі ұғымдарды жетілдіруге
физикалық бөлімінің ықпалы зор екенін ... Егер ... ... ... ... дамуына бірдей әсер етсе, ал ол білім маңызы жоғары
сыныптарда заттардың ішкі ... ... ... ... ... ... ықпалы сыныптан сыныпқа өткен сайын кеми береді, ... ... ... оқу ... ... ... жоқ деуге болады.
Сондықтан Х-ХІ сыныптарда физикалық ... ... ... "құрылыс" және "қасиет" буындарын жетілдіру үшін қолданылады.
Органикалық химия сабақтарында оқушылардың физиканы ... ... ... ... ... тән ... оқудың әдістемелік жолдарын
ескере отырып жүргізіледі. Ол жолды үш кезеңге бөлуге болады. Бірінші ... ... оқу. Онда ... ... ... олардың
қасиеттері, өзара әсерлесу күштерінің табиғаты ... және ... ... ... ... кезенде оқылған заттар құрылысы туралы
ұғымдар олардың қасиеттерін түсіндіруге негіз болады. Үшінші кезең екіншіге
қарама-қарсы сияқты. Онда ... ... ... ... ... ... заттардың құрылыс ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... рөлі өзгереді. Бірінші кезеңде оқушылар ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін
ескеріп, олардағы заңдылықтарды түсіндіруге тырысады. Бұл жерде пәнаралық
байланыс заттардың құрылысы туралы ... ... ... ... ... ... жоқтың қасы, тіпті
түсіндірушілік қабілеті де өте аз.
Екінші кезеңде оқушылар құрылыс ... ... ... ... бірге балқу және қайнау температуралары сияқты заттардың жеке
қасиеттерін түсіндіре алады. Бұл ... ... ... рөлі де
біліне бастайды.
Үшінші кезеңде теорияның болжамдық рөлі ... да, ... ... көп ... ... көргендерімен түсіндіреді.
Сөйтіп, екінші әсіресе, үшінші кезеңде теориялық білімнің болжамдылық
маңызы арта береді. Пәнаралық ... ... ... сипатының
өзгеруін оқушылардың оны жүзеге ... ... бір ... ... болады. Мысалы: бірінші кезеңде физика ... ... ... ... ... ... құрайтын бөлшектер
қасиетіне сүйеніп, олардың құрылысын түсіндіруге ... ... ... - "қасиет" буындары арасындағы байланысты анықтайды. Бұл ... ... ... ... қасиеттерін болжауы мүмкін. Соңғы үшінші
кезеңде теорияның ... ... ... ... оқушылар заттардың
қасиетіне байланысты құрылысын болжап, оны түсіндіре алуы керек.
Органикалық ... ... ... ... -әдістемелік
жолы 1- кестеде көрсетілген, Кестеден барлық заттарды оқыту ... ... ... тұр. Шын ... ... курсында заттарды оқытудың бұл сызбанұсқасы ... ... ... ол ... ... ... әдістемелік жолын
көрсетпейді соның негізіде заттардың ... - ... ... ... ... циклі байқалады. Әр ... ... ... кезеңге жатқызудың өзі пәнаралық байланыс рөлін айқын
байқатады. Егер сабақ құрылыс пен қасиет ... ... ... оңда пән ... ... оның ... көп ... ықпалын тигізуі
қажет (тек химиялық мысалдарда емес, физикалық та қасиеттерде), сонымен
қатар, бұл тәуелділікі ... ... ... ... ... ... ... заттарды оқытудың әдістемелік жолы
|Мазмұны ... ... ... заттарды оқытудың |
| ... жолы |
| |1 ... |2 ... |3 ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... ... |
|қосылыстардың ... және ... ... |
|химиялық теориясы |"құрылыс" буындарын|буындарын дамыту ... |
| ... ... ... |арасындағы |
|2. Көмірсутектер: | |мен ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... | ... |лыс" ... ... |"Қасиет"- |
|3. Оттекті ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... карбон ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... ... |Заттардың ... ... ... ... ... ''Кұ | ... ... ... ... ... ... |арасындағы |
|б)аминқышқылдары ... ... ... ... ... | ... |айқындау |
| | ... | |
| | ... | |
| | | | ... ... ... ... ұғымдардың дамуы бірінші
тақырыптан басталады. Бұл жердегі негізгі ерекшелік, ол ... жеке ... ... ... ... ... ... болғандықтан, оның мазмұны оқушылардың бейорганилық
химия мен физикадан алған біліміне ... ... ... заттардың молекулалық құрылысы және молекулалардың ... ... ... ... ... бұл қағидалар әртүрлі
заттар мысалында ... ... ... ... ... ... бөлшектің натурасы оны құрайтын элементар
бөлшектің натурасымен, олардың ... және ... ... ... деген сөздерімен айтсақ, X сынып оқушыларының әбден түсінікті және ешбір
қиындық туғызбайды,
Валенттілік ... бір ... ... өз ... ... атомдарының белгілі санын ұстап тұра алатының сипаттайтын ... ... ... таныс. Міне, сондықтан Л.М.Бутлеров-теориясының
бірінші ... да ... ... ... үшін ... құрылым
теориясының ең бір күрделі жері - молекуладағы атомдардың өзара әсері
жөніндегі идеясы. Бұл ... болу ... ол ... ... ... өзара әсерлесу табиғатын ... ... ... ... ... оқытудың бұл ... ... ... әсерінің табиғаты ашылмай, тек ... ... Л .А. ... ... ... оқыту әдістемесі
туралы кітабында бейорганикалық химияда ... ... ... ... ... ... ұсынады.
Бірақ бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Оған бірнеше себеп бар. ... ... ... ... ... электрондық денгейде
қарастырылады. Ал, органикалық химияны оқыту бұл ... ... ... ... ... ... ... екіншіден, молекуладағы электрон бұлттарының қайта таралу
кұбылысы ... ... ... ... қасиеті негізінде дәлелденеді.
Сондықтан, оқушыларда атомдардың өзара әсерін көре алатындай ... ... ... химияның оқыту әдістемесінде ұсынылған хлорсутек,
су, аммиак және т.б. ... ... ... ... ... қышкылды-негізді қасиеттеріне әсерін тигізетін ... ... ... Ал ол-полярлы молекулалардың ... ... ... ... ... ... құбылыс.
Осы айтылғандарды және сонымен бірге классикалық атомистика деңгейінде
органикалық химияның бейорганикалық химия мен ... ... ... және ... ... ... ... құрылыс теориясын бөліп
оқытуға болады. Ең ... ... ... ... ... толық тоқталамыз, ал қағидасы тек жартылай
қарастырылады. Оған тек ... ... ... ... ... және қосылысу ретіне тәуелді деген қағиданы енгізсе ... ... ... ... ... органикалық заттардың
электрондық табиғатын оқығаннан кейін ... ... ... екінші қағидасын (молекуладағы атомдардың
өзара әсерін енгізбей) изомерлерді оқығанда дамытуға болады. Изомерлену
оқушылар үшін жаңа ... ... ... ... ... олар ... ... жоқ. Бұл мәселені қарастырғанда пәнаралық
байланыс изомерлердің физикалық ... ... ... ... бутан және пентан мысалдарында қарастырылады. Онда
изомерлердің балқу және қайнау температураларын келтіруге болады.
2-кесте
Бутан мен ... ... ... және ... |t0 ... |t0 ... ... |-138,3 |-0,5 ... |-159,6 |-11,7 ... |-129,7 |+36,07 ... |-159,9 |+27,8 ... |-16,6 |-9,5 ... ... аталуы қысқаша болу үшін ... ... Ол әлі ... ... ... ... ... формуласын
жазады.
Келтірілген мысалдар бойынша, оқушылар әртүрлі изомерлердің балқу және
қайнау температуралары бойынша бірталай өзгешеліктері бар ... ... Бұл ... ... заттардың қасиеттерін
сипаттайды, сондықтан оларды жекелеп тану үшін ... ... ... қарастырған жөн.
Одан әрі физикамен пәнаралық байланыс және ... ... ... оқыту процесінде маңызды рөл атқарады
химиялық байланыстардың түрін қарастырғанда іске ... ... ... ... жүзеге асырудағы мұғалімнің ... ... ... ... ... тарауын оқыту кезінде физикамен
пәнаралық ... ... ... ... атап ... (еске
түсіру, толықтыру, актуалдандыру, нақтылау) тәсілдері ... ... ... қажеттілігін белгілі физикалық білім ... ... ... есіне түсіріп, жетіспейтін мағлұматтарды
қосымша физикалық деректермен толықтырып., ... ... ол ... ... ... аша ... және жаңа химиялық
деректерді болжау арқылы түсіңдіреді.
Бұл тарауда оқушылардың физикалық білімі ... ... ... ... ... молекулаларының ... ... ... ... заңдылықтарын ашуда,
полимерлердің механикалық қасиеттерінің ... ... ... және кейбір физикалық әдістердің мәнін ашуда пайдаланылады.
Органикалық заттардың физикалық ... ... ... ... ... ... ... гомологтардың электрондық
және кеңістік құрылыстары, физикалық және химиялық қасиеттері толық және
терең ... ... ... ... олардың
молекудаларының құрамы және құрылысына тәуелділігі баса ... ... ... ... ... гомологтардың суда еруі,
ерімеуі, қайнау және балқу температуралары болады. Тек ... ... ... ... пайдалану арқылы органикалық ... ... ... ... ... құрамына
және құрылысына, химиялық байланыс түріне, заттардың кристалдық тор түріне
-тәуелділігін кен және терен қарастыруға болады.
Органикалық ... ... әр ... ... ... сипаттағанда олардың қайнау, балқу ... Бұл ... ең ... ... изомерлерін оқығанда,
оларды бір-бірінен ажырату мақсатында пайдаланылады. Осы химия сабағында
мұғалім ... ... ... ... деген №5 тірек белгілері
негізінде әңгіме әдісін қолданып, ... ... және ... ... оның ... мен тазалығына тәуелділігі туралы білімді
оқушылардың, есіне түсіреді. Әңгімелесу ... ... ... ... ... еске ... тәсілін қолданады.
Оқушылардың қолданған физикалық білімін актуалдандыруды мұғалімнің өзі
жүзеге асырады. Ол сұйық молекулалар ... ... газ ... ... ... ... бір-бірімен әлсіз
байланысқан, мөлшері кіші молеклалардан тұратын ... тез ... Ал ... ... ... ... ... оларды газ фазасына
өткізу үшін соғұрлым көп энергия жұмсау қажет өзара ... ... ... ... ... да өте қиынға соғатыны баса
айтылады. Сонымен заттардың қайнау ... ... ... ... ... көзі ... ... талдаудан кейін оқушылар органикалық химия ... атап ... ... ... ... ... түсінеді. Соңында
мұғалім бірнеше қаныққан көмірсутектердің қайнау температураларын мысалға
келтіреді, ал ... ол ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Органикалық қосылыстардың номерлерін таңыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... балқу температураларының әртүрлі шамасымен сипаттаймыз.
Н-пентан молекулаларының ... ... ... ... ... беті ... (пішіні элипске жақын). Молекулаларды
үзіп әкетуге көп ... ... ... ... ... ... ... үзіп әкетуге аз энергия қажет.
Метанның гомологтық қатарын оқығанда оқушылар оқулыктағы І-кестені
пайдаланып, ... ... және ... ... ... атомдарының санына тәуелділігін ... ... ... ... тез және жеңіл түсіңдіру үшін,
абсциса ... ... атом ... ... бірге молекулалардың
кұрылымдық формуласын да жазған жөн. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... гомологтық қатарындағы заттардың
қайнау және балқу температуралары молекулаларындағы көміртек ... ... ... ... ... сұйық және газ күйіңдегі заттардың
молекулалық құрылыстарында қаңдай ерекшеліктер бар? ... ... ... бетінен үзіліп кете алады? Молекуладағы көміртек ... ... ... көмірсутектердің қайнау температурасының үздіксіз
артуын, ал балқу температурасының секірмелі өсуін қалай түсіндіруге болады?
Не себептен метан гомологтары төменгі температурада балқиды?
Оқушылар ... ... және ... ... деген тірек
белгілерді қолданып, қысқа әңгіме үстінде заттардың агрегаттық күйлері,
электр ... ... ... ... жылу ... серпінділігі және т.б. физикалық қасиеттерімен олардың
молекулаларындағы атомдар ... ... ... және ... ... ... естеріне түсіріледі. Олар атомдық, иондық,
кристалдық торлары бар заттар қатты күйде болатының және ... ... ... ... ... ... Ал молекулалық
кристалдық торы бар заттардың ... ... ... ... қалыпты жағдайда ондай заттар көбінесе газ күйінде, өте аз
жағдайда жеңіл қайнайтын сұйық ... ... ал ... /j2/ ... ... зат түрінде кездеседі. Ондай зат молекулаларында
атомдар ковалентті байланыспен ... да, ал ... ... әлсіз молекула аралық күшпен әсерлеседі сондықтан оқушыларға оңай
заттардың балқу, қайнау ... ... ... ... ... мәлім. Ковалентті байланыстары бар молекулалардан ... ... ... мүшелері қалыпты жағдайда
газдар ... ал ... ... ... ... ... ... барлығында молекулалық кристалдық тор түзеді, сондықтан, балқу,
қайнау температуралары төмен болып келетіні айтылады.
Мұғалім ... ... ... ... температуралары
молекулалардың бір-бірімен өзара әсерлесу сипатына байланысты болатының
ескертеді. Молекулалар үш түрлі күштермен әсерлесе ... ... ... ... ... мен ... нәтижесінде пайда болатын
тартылыс күші.
3) Молекулалар арасындағы сутектік байланыс нәтиежсінде болатын ... ... ... ... ... ... және С-Н, С-С байланыстардың полярлануы аз, ал ... ... ... секірмелі түрде өзгертетінің ендеше метан гомологтарының
балқу, қайнау температуралары тек дисперстік күштің ... ... ... ... ... үздіксіз өсуін көмірсутектер ... ... ... күштерінің салыстырмалы молеулалық массаларының
өсуіне тәуелді деп түсіндіріледі. Бұл мәселе еске салу тәсілінен ... ... ... ... ... ... заттардың кейбір
молекулалары бейберекет қозғалыста жүріп біршама үлкен ... ие ... ... ... ... ... ... үзіліп шығып, газ күйіне өте алатынын біледі.
Бірақ қандай ... да ... ... ... ... барлық зат
молекулаларының қозғалысының орташа кинетикалық энергиясы температурамен
анықталады: , мұндағы К – ... ... Т - ... ... ... мынандай сұрақ тууы ... ... ... бір ... ... орташа кинетикалық
энергиясы бірдей болса да, гомологтардың бірі газ, ... ... ... ... ... ... ... болады? Бұл сұрақты таддау заттардағы
молекулалардың өзара ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамаға әкеледі. Бұл қорытындының
жеткіліксіз екендігін оқушыға ... үшін ... ... мәліметтер
келтіреді. Айтылған ұғымды ... үшін ... ... ... ... және балқу температураларының мысалға келтіреді. Бутан
мен изобутанның молекулалық массалары ... ... ... бутан - сұйық ал изобутан газ күйінде болады. Бұл ... ... ... дисперстік күшпен әрекеттесетіні жөніндегі
қосымша мәліметтерді енгізу арқылы ... ... ... ... ... ... табиғаты қандай деген
сұраққа жауап ... жай ... ... деген қажеттілік
туады. Мұғалім қосымша ... ... ... ... ... ... тек кваттық-механикалық көзқарас
тұрғысынан ... Атом мен ... ... ... ... ... Сұйық және қатты күйдегі
заттарда ... ... ... ... ... ... салдарынан бір-бірінен алысырақ қашықтықта қозғалады. ... ... ... өз ... ... мен ... ... олардан тебіліп, молекула бетінің ең алыс бөлігінде
қозғалады. Міне сондықтан, молекулалар ... ... да әр ... ... әр аттас зарядқа ие болып тұрады, соның ... ... ... ... ... мен ... ... әрекеттесулерді дисперстік әсерлесу дейді. Дисперстік
әсерелесу күштері өте әлсіз күштері өте әлсіз күтерге жатады.
Мұғалім жаңа ... ... ... ... ... ... Онда ... тәсілі жүзеге
асырылады. Дисперстік күш шамасы молекулалардың пішініне, мөлшеріне және
олардың жанасу бетіне ... ... ... тізбегінің өсуімен
(пішіні элипске жақын болғандықтан) молекулалардың бір-біріне жанасу беті
де өседі, ... ... ... ... ... айданын
көмірсутектен (молекула пішіні ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Молекулалардағы көміртегі атомдарының санынан, өсуіне байланысты
көмірсутектерінің балқу температураларының секірмелі ... ... ... ... ... ... тәуелді болатынын көрсету
үшін қолдануға болады. Оқушылар ... ... ... балқу
температураларының графигімен алғашқы үш заттың балқу температураларынің
төмендегенің ал молекуласында төрт ... бар ... ... ... ... және ... температуралары қайнау температураларына
қарағанда үздіксіз өспейді, ол молекулаларында тек тақ санды көміртегі бар
заттарға ... ... жұп ... ... бар ... ... екен. Байқалған заңдылық балқу температураларының құрылысына
тәуледілігінің екенші бір ... ... ... ... ... ... игерген сұйық және қатты заттардың қрылыстары жөніндегі
білімі тәуелділікті ашуға ... ... ... ... ... ... ... көлемдері кемитіні оқушыларға
мәлім. Егер сұйықтарда молекулалардың өте тығыз ... ... ... арасы (r) молекуларының өз өлшемінің (d) кем екенің ... ... ... ... ... кристалды молекулардың тіпті тығыз
орналасуымен (яғни түйісіп ... ... ... r

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды байланыстырып сөйлеуге үйрету жолдары27 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
Аналитикалық химияның талдау әдістері17 бет
Аналитикалық химияның ғылыми және тәжірибелік маңызы12 бет
Атом молекулалық ілім. Химияның негізгі түсініктері мен стехиометриялық заңдары (Зат массасының сақталу заңы, құрам тұрақтылық заңы, еселік қатынастар заңы, көлемдік қатынастар заңы, эквиваленттер заңы, Авогадро заңы)13 бет
Бастауыш мектептерде жаратылыстану пәндері арқылы экологиялық білім беру14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь