Мұражайда 7-сынып биологиясын оқыту әдістемесі

МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. БИОЛОГИЯДАН СЫНЫПТАН ТЫС ЖҰМЫСТАРДАҒЫ МҰРАЖАЙ ІСІНЕ СИПАТТАМА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Биологияны оқытуда сыныптан тыс жұмыстардың маңызы ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Биология пәнінен сыныптан тыс жұмыстарда бақылау әдісін қолдану ... ... 11
1.3 Білім мен тәрбие беру ісіндегі мұражайлар қызметіне талдау ... ... ... ... ... .16

2. МҰРАЖАЙДА 7.СЫНЫП БИОЛОГИЯСЫН ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.1 «Өсімдіктану» курсын оқыту әдістемесіндегі мұражай ісінің маңызы ... ... .20
2.2 Мұражайда оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру әдістері ... ...22
2.3 Мұражайдағы сыныптан тыс жұмыстардың оқушылар
тұлғасын дамытудағы ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

3. БИОЛОГИЯНЫ МҰРАЖАЙ ІСІМЕН БАЙЛАНЫСТЫРА ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІНЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
3.1 Мұражайда биологияны оқыту әдістемесін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ..32
1.сабақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42
2.сабақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
3.сабақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
4.сабақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
Мұражайлардың адамзат тарихындағы алатын орны ерекше екені белгілі. Қазіргі кезеңде мұражайлар алдында болашақ үшін мәдени мұра мен табиғат компоненттерінің үлгілерін сақтау және тарихи мәнді құндылықтарды замандастар үшін көрсету, насихаттау мәселелері тұр. Мәдени құнды көне заттарды көрсету, жалпыадамзаттық мәнін ашу арқылы мұражайға келушілердің адамгершілік, рухани өсуіне әсер ету, ағарту мақсаттарын әрбір мұражай өз саласына сай орта жағдайында іске асыруда.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстандағы алғашқы мұражайлардың негізін қалауда өлке тарихын, мекендеген тұрғындардың заттай мәдениетін зерттеу, жинақтаумен айналысқан сол кездегі өлкетанушылардың, қазақ ұлтынан шыққан ағартушылардың, білімді адамдардың орны екекше болды. Дүниежүзінде болып жатқан өзгерістер, жаңа даму үрдісі, техника жетістіктері жаңа көрмелер ұйымдастыруға жетелеген. Сол даму жүйесі Қазақстан мұражайларының негізінің қалануына себеп те болды. Олардың қатарына биологиялық мұражайлар да жатады. Биологиялық мұражайлар табиғат мұражайы және ботаникалық мұражай болып екі топқа бөлінеді. Мұндай мұражайлар көбіне оқу орындары мен мектептер аясында құрылады. Бірақ, биологияны оқыту әдістемесінде мұражайлар ісін қолдану әлі күнге дейін толық зерттелмеген.
Мектептік мұражай танымдық және тәрбиелік құндылығы бар материалдарды жинау, зерттеу, дайындау және насихаттау үрдісінде оқушылардың өзіндік қызметтерін, белсендігін дамытатын қосымша білімнің бір түрі болып табылады.
Тәрбиелеу жүйесін құруда мұражайдың қызметіне маңызды рөл жатады. Ол әлеуметтік маңызды құндылықты қалыптастыру және дамытуды қарастырады. Батырлық, мәдениет, саясат, ғылым айналасында елдің жетістіктерін көрсеткен уақиғалар өнегелік идеялардың сапасын сақтаған.
Мұражай оқушылардың білім сапасын қалыптастыруға, ойлауларын және тәрбиелеу танымдықтары мен қабілеттерін кеңейтуге, оқушылардың зерттеу қызметтері мен іздену практикасын меңгеруге қосымша білім құралы арқылы білім үрдісін жетілдіру мақсатында қызмет етеді.
Сабақтың тиімділігін арттыру үшін, оның тәрбиелік мәнін ашу үшін мұғалім биология сабағын оқу жылына немесе жарты жылға жоспарлағанда оқушылардың мұражайдағы жұмыстарын қарастырған жөн.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:


1 Арыстангалиев С. А. Қазақстан өсімдіктері. -Алматы, 1977.
2 Ахметова С.Ш. Становление музейного краеведения в Казахстане (1917-1932 г.г.) // ИАН. КазССР. Серия общ. наук. 1980, 3.
3 Әлімқұлова Р. Өсімдіктану. - Алматы, 1995.
4 Богоявленская А.Е. Активные формы и методы обучения биологии. – М.: Просвещение, 1996.
5 Всесвятский Б.В. Системный подход к биологическому образованию в средней школе М., изд-во ―Просвещение‖, 1985, с.141.
6 Жүнісқызы К., Алимкулова Р., Жумагулова Қ. Биология оқыту әдістемесі.-Алматы, 2006.
7 Зверев И.Д., Мягкова А.Н. Общая методика преподавания биологии М., Изд-во Просвещение, 1985, Б.187.
8 Зотов. Ю.В. Организация современного урока, Москва, 1984, Б.143.
9 Иващенко А.А. Қазақстанның қорықтары мен ұлттық БАҚ-тары. Алматы: «Алматы кітап» ЖШС, 2006. 284 б.
10 Ишкина И.Ф. Биология. Поурочные планы. – Волгоград, 2002.
11 Калинова Г.С. Методика обучения биологии (6 – 7 кл.) – М.: Просвещение, 1987.
12 Қуанышова. С.Е. Биологияны оқыту әдістемесі. - ОҚМУ, 2003.
13 Пидкасистый П.И., Коротяев Б.И. Организация деятельности ученика на уроке. М., 1985, Б.280.
14 Пидкасистый П.И. Самостоятельная деятельность учащихся, «Педагогика», М., 1972, Б.356.
15 Биология қазақстан мектебінде № 2(32) – 2010.
16 Верзилин Н.М. Проблемы методики преподавания. – М.: Просвещение, 1983.-142с.
17 Ланина И.Я. Развитие интереса школьника к предмету. – М.: Просвещение, 2001.-24с.
18 Усова А.В. Об организации обучения школьников. – М.: Просвещение, 1989.-67с.
19 Кузнецов В.И. Принципы активной педагогики. – М.: Академия, 2001.-95с.
20 Щуркова Н. Е. Педагогическая технология. - Педагогическое общество России, 2005.- 160с.
21 Биологиядан сыныптан тыс жұмыс: Мұғалімдерге арналған құрал А: Алматы, 1996.
22 Родин А.А. Массовые формы внеклассной работы в школе. – М.: АПН РСФСР, 1961.- 183с.
23 Байкова В.М. Биология после уроков. В помощь школе. – Петрозаводск,
24 «Карелия», 1974.- 175с.
25 Гольдфельд М.Г. Биологиядан сыныптан тыс жұмыс А: Алматы, 1994.-191с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................3
1. БИОЛОГИЯДАН СЫНЫПТАН ТЫС ЖҰМЫСТАРДАҒЫ МҰРАЖАЙ ІСІНЕ
СИПАТТАМА...................................................................
..............................5
1.1 Биологияны оқытуда сыныптан тыс жұмыстардың
маңызы...........................5
1.2 Биология пәнінен сыныптан тыс ... ... ... ... мен ... беру ... мұражайлар қызметіне
талдау.....................16
2. МҰРАЖАЙДА 7-СЫНЫП ... ... ... «Өсімдіктану» курсын оқыту әдістемесіндегі мұражай ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру әдістері.......22
2.3 Мұражайдағы сыныптан тыс жұмыстардың оқушылар
тұлғасын ... ... ... ІСІМЕН БАЙЛАНЫСТЫРА ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІНЕ
ШОЛУ................................................................32
3.1 Мұражайда ... ... ... ... ... ... ... тарихындағы алатын орны ерекше екені белгілі.
Қазіргі кезеңде ... ... ... үшін ... мұра мен ... үлгілерін сақтау және ... ... ... үшін ... ... мәселелері тұр. Мәдени құнды көне
заттарды көрсету, жалпыадамзаттық мәнін ашу ... ... ... ... өсуіне әсер ету, ағарту мақсаттарын әрбір мұражай өз
саласына сай орта жағдайында іске асыруда.
Тақырыптың өзектілігі. ... ... ... ... өлке ... ... ... заттай мәдениетін зерттеу,
жинақтаумен айналысқан сол кездегі өлкетанушылардың, ... ... ... ... ... орны ... ... Дүниежүзінде болып
жатқан өзгерістер, жаңа даму үрдісі, ... ... жаңа ... ... Сол даму ... Қазақстан мұражайларының негізінің
қалануына себеп те болды. ... ... ... ... ... ... мұражайлар табиғат мұражайы және ботаникалық мұражай
болып екі ... ... ... ... ... оқу орындары мен
мектептер аясында құрылады. Бірақ, ... ... ... ісін ... әлі ... дейін толық зерттелмеген.
Мектептік мұражай танымдық және тәрбиелік құндылығы бар ... ... ... және ... ... ... ... белсендігін дамытатын қосымша білімнің бір түрі ... ... ... ... ... маңызды рөл жатады. Ол
әлеуметтік ... ... ... және ... ... мәдениет, саясат, ғылым айналасында елдің жетістіктерін көрсеткен
уақиғалар өнегелік идеялардың сапасын ... ... ... ... ... ойлауларын және
тәрбиелеу танымдықтары мен қабілеттерін кеңейтуге, оқушылардың зерттеу
қызметтері мен ... ... ... ... ... ... арқылы
білім үрдісін жетілдіру мақсатында қызмет етеді.
Сабақтың тиімділігін арттыру үшін, оның тәрбиелік ... ашу ... ... ... оқу жылына немесе жарты ... ... ... ... ... ... жұмысты жазу барысында мынадай мақсат қойдым: 7-сынып
биологиясын оқытуда мұражай ісінің ... ... ... ... міндеттері мынадай:
• Биологияны оқыту әдістемесіндегі сыныптан тыс жұмыстар түрлеріне
қысқаша сипаттама;
... ... ... ... тарихына
шолу жасау;
• 7-сынып биологиясын оқыту барысында мұражай ісін пайдаланудың
ерекшеліктерін ... мен ... ... айқындау.
Биология сабағында мақсатты бағытталған жүйелі педагогикалық
жетекшілікті іске ... бұл ... ... ... ... ... нәтижесі. Биологиялық мұражайдың жұмысына ... мен ... ... ... ... ... үлгілердің молдығын
сақтап қалу жатады.
Қазіргі кезде тәуелсіз еліміздің әртүрлі мектептерінде 200-дей ... ... ... ... ... ... дайындайтын оқу
орындарында мұражай мамандары «Музей ісі және ескерткіштерді қорғау»
мамандығы ... ... ... ... музейлерінде, соның ішінде
мектептегі табиғат ... да ... пәні ... ... жемісті еңбек етуде.
Тақырыптың ғылыми жаңалығы. Қазақстандағы XIX ғасырдағы ... ... ... сол ... ... деңгейінде болғаны белгілі.
XX ғасырдағы музей ісінің дамуы да қоғамдағы өзгерістермен қатар ... ... жаңа ... ... ... ... жаңа сатыға көтерілуіне
көмектеседі. Қазіргі кезде басқа дамыған ... ... ... ... беру мен ... ... ажырамас бөліктеріне
айналдыру кенже қалып отыр.
Қазақ ... ... ... туындыларының, қазақ жерінің
жануарлар, өсімдіктер дүниесінің дамуы, жер беті мен ... ... ... ... ... мен жеке ... ... ... болатын.
Дипломдық жұмыстың әдіснамалық негізіне қазақ мұражай ісіндегі
биологиялық-өлкетану мұражайларының ... болу ... ... ... ... туралы мақалалар мен әдебиеттер, биология сабағын сыныптан тыс
меңгерту барысындағы биологиялық мұражайлардың ... ... ... ... жұмысын жазу барысында теориялық мағлұматтар жинау, жиналған
ақпаратты талдау, салыстыру, сараптау және тұжырымдау әдістері қолданылды.
Диплом жұмысының ... ... екі ... қорытынды мен
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Биологиядан сыныптан тыс жұмыстардағы мұражай ісіне сипаттама
1.1 Биологияны ... ... тыс ... ... әдебиеттерде «сыныптан тыс жұмыс» деген тіркеске
«мектептегі оқыту - ... ... ... бөлімі, оқушылардың бос
уақыттарын ұйымдастыру түрлерінің бірі» деп анықтама беріледі.
Сыныптан тыс ... ... ... ... ... жағынан назар әрқашан бөлініп отырған. Сыныптан ... ... ... көптеген анықтамалары бар. ... ... тыс ... ... және ... ... ... іске асырылушы және оқушылардың оқу жоспарынан тыс оқу - ... және ... ... ... ... ... мекемелерінің және
оқушылар қызметкерлерінің ерікті бастамасы негізінде, оның ... ... ... есепке алынатын тәрбиелік процестің
ажырамас құрамасы деп есептейді [1].
Сыныптан тыс жұмыстың мәні ... тыс ... ... ... ... мұнда ұйымдастырушы және бағыттаушы роль
атқарады. Бірақ бұл ұйымдастыру, оқушылар шығармашылығы және ынтасы әрқашан
бірінші жоспарға ... ... ... Л. М. ... [2] пән
бойынша сыныптан тыс жұмыс заманауи мектепте ешқандай талассыз өте ... ... ... айтады. Қоғамның экономикалық және әлеуметтік
өмірін жақсартуда және ... жаңа ... ... ... ... ролі ... өседі. Бұл жұмыс адамның ... ... ... ... ... ... қабілеттілік, өзін-
өзі тәрбиелеуге, өз бетімен білім ... ... ... үлес енгізеді.
Сыныптан тыс жұмыс - бұл, бір жағынан, жұмыс ... ... ... ... бар ... жүйе, ал екінші жағынан отандық ... ... ... бөлімі. Сол ... ... тыс ... ... ... бірі ... сабақта және сабақтан
тыс уақыттағы оқу-тәрбиелік процестердің өзара байланыс проблемасы ... ... ... тыс жұмыс мақсаттарын және ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларды атаса болады: А. И. Никишов [3], И. Я. ... А. В. ... [5], С. Н. ... [6]. ... пәндерге арналған сыныптан
тыс жұмыс мақсаттарының анықтамаларының жиыны бар. (1 кестені ... пәні |Пән ... ... тыс жұмыс мақсаттарының анықтамасы|
|География ... ... және ... ... |
| ... және тереңдету; оқушылар қабілеттіліктерінің |
| ... ... ... ... дамуы; зерттеу |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы; дербес және |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... және тереңдету. ... |Пән ... ... ... тереңдету және кеңейту;|
| ... мен ... ... ... |
| ... ... және творчестволық белсенділік |
| ... ... ... ... ... ... химиялық тәжірибе |
| ... ... ... және ... |
| ... ... дамуы; практикалық |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... және ... ... үйлестіре|
| ... ... ... ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыс
мақсаттарына пән бойынша білімдерді кеңейту және ... ... тыс ... мақсаты болып табылады.
Дәл осылай, сыныптан тыс жұмыс ... ... өте ... ... ... ... ... мен дамуы тәрізді мақсат ... ... тыс ... мақсаттары арасында келтірілген мектеп пәндері
арасынан тек қана осы ... ... ... ... айқын
байқалады. Пән бойынша сыныптан тыс жұмыстың мақсаты бірнеше міндеттерді
шешуге келіп саяды, ... ... ... ... ... ... назардың құрылуы; мектеп пәнінің өмірмен байланысы; ... ... ... және ... оқушылар қабілеттіліктерінің дамуы;
жеке дара жақын келуді жүзеге ... пән ... ... тыс жұмыстың
кәсіпшілік ұйымдастырылуы; хабар қайнарларыиен қолдану ... ... ... жетілдіру.
Бірақ Н. М. Верзилин [7] ... пән ... ... ... ақырғы мақсаты және міндеттері пәннің мүмкіншіліктерімен ... ... ... ... бола алады. Әдістемелік
әдебиетте мектептегі әр түрлі ... ... ... тыс ... ... тұжырымдамаларын кездестіруге болады [2,3,4,5,6].
Бұл әдеби қайнарларды зерттеу барысында ... тыс ... ... тән ... ... принциптары болатындығын, және тек қана берілген
бір пәнге ғана тән, мінездемелі тек тек қана тап осы ... тән ... ... ... сәті ... Әдеби қайнарларды талдау кезінде
барлық мектеп пәндеріне тән болатын сыныптан тыс жұмыс жалпы принциптары ... ... ... тыс ... ... ... ... ), оқушылар дара ерекшеліктерінің есепке алу (оқушылардың мінез-
құлық және назарларының бағытталғандық ерекшеліктерін ... ... тыс ... тек қана ... бір пән үшін тән ... бар:
коммуникативті белсенділік [6] (оқушыларды жаңа, белгісіз материалдарды
қолдануға қатыстыратын және ынталандыратын ... ... ... ... оның сапалық деңгейін жоғарылатады және оқушылардың
қатынастарының жете ... ... ... ... тыс жұмыстың маңызды принциптерін қарастырайық. Сыныптан тыс
жұмыстың ең негізгі мақсаттарының біріне [5] оқушылардың ... ... ... ... ... ... тілексіз жұмыс
орындалғанда көріне алмайды. Сондықтан А.В.Усованың пікірінше еркінділік
принципі сыныптан тыс ... ең ... ... біреуі болып
келеді. Оқушы сыныптан тыс жұмысқа қатысуға шын ... ... ... ... тілек білдіруі тиіс. Жалпы даму деңгейлері бойынша,
назарларының бағыттылығының бойынша және ... ... бір ... айырмашылығы болады. Бұл ерекшеліктерді елемей
сабақтан тыс ... ... жету ... ... И. Я. ... сыныптан тыс
жұмыстарды ұйымдастырғанда оқушылардың жеке - дара ... ... ... маңызды болатындығын тұжырымдайды [4]. Ол принцип оқушының
әрбір даму деңгейлерін есепке алуға рұқсат ... және ... ... ... оқушымен жүргізілетін жұмыстардың барлық түрлерін дәлдеп түзетуге
мүмкіндік береді.
Кез келген басқа мектеп ... ... ... тыс ... ... ... ... болып табылады, ол ерікті түрде таңдалады. Сыныптан
тыс жұмыстардың тематикасы өте алуан түрлі. Сыныптан тыс жұмыста кез ... ... ... мұғалімнің ықпал жасауы, оның ой- ... және ... пен ... ... ... көрінеді . Сыныптан
тыс жұмыс мазмұны қатал айқын талаптарға бағынады [8]: ... ... мен ... ... ... ... ... арақатынасты
қалыптастырады); қол жетімділік (мазмұнның оқушылардың жас ерекшеліктеріне
сәйкес тиісті талапқа сай болу, мектеп бағдарламадан алыс ... ... ... ... әдебиетпен жұмыс, зерттеушілік қызметпен
жұмыс); өзектілік және ... ... ... ... ... ( ... тыс жұмыс өткізу уақытында оқушыға қызықты болу
тиіс).
Сыныптан тыс жұмыстардың ... ... ... ... қалыптасуы
2. Биологиялық тәжірибе бойынша дағдылардың дамуы және жетілдірілуі
3. Оқушылардың творчестволық белсенділігінің, ынтасының және ... ... ... практикалық қызметке дайындау
5. Оқушылар демалысын олардың ... және ... ... және ... ... ... ... жан-жақты қалыптасуы мен
дамуын қамтамасыз етуші бірыңғай педагогикалық процесті құрайды. Тәжірибе
көрсеткендей, тек ... ... оқу - ... ... ... ... оқушының мақсатқа бағытталған әсерімен органикалық үйлестірілген
кезде ғана педагогикалық мақсаттар ... ... ... тыс ... ... жұмыстары маңызды құрама бөлім сияқты әділ қарастырылады.
Пән бойынша сабақтан тыс жұмыс деп ... ... ... тыс, ... тыс уақытта оқушылармен ... ... ... ... Бұл ... мұғалім жағынан басшылық тікелей болуы да
мүмкін және осы мақсатқа сай басқа ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін.
Сабақтан тыс жұмыстарға барлық оқушылар қатысуы қажет. ... ... бойы ... одан ... ... пайдалы, қызықты жаңа мағлұматтар
алады. Сондықтан, сабақтан тыс жұмыстардың мазмұны әр сынып балаларының
деңгейіне сәйкес болу ... ... ... ... ... ... тапсырмалар бере алады. Әр оқушы мұндай тапсырмалар ... ... ... ... ... тыс жұмыстарды келесідей ұйымдастыруына болады:
1) әр оқушының білім деңгейін, қабілетін, көзқарасын ескере ... жеке ... ... ... ... беруіне болады.
2) барлық окушыға берілетін тапсырма бірдей, бірақ, орындау әдісі әр
түрлі болуы мүмкін.
Жалпы білім беретін және мамандандырылған ... ... ... ... жұмыстарының сапасын жоғарылатуға үлкен назар аударылады.
Осыған байланысты биология ... ... ... ... тыс ... жетілдіріп отыру керек.
Оқушы әртүрлі ақпарат көздері арқылы ... ... ... ... және т.б. сол сияқты ғылымдармен танысады. Оқушыны
алыс және зерттелмеген ... ... және ... ... ... олар ... ашылулар жайлы толығырақ білгілері
келеді. Жоғары сынып ... ... және ... ... ... ... бөлімдерімен таныса бастайды. Оқушылардың ... ... ... ... ... мүғалім, білімге құмар
баланы сабақтан тыс жүмыстарға еліктіре түседі.
Оқушылардың биологиялық зерттеудегі жаңа және ... ... ... ... ... жұмыс істеуі оларда зерттеу және
іздену жұмыстарына қызығушылық туғызады.
Сабақтан тыс жұмыстардың тәрбиелік мәні де өте жоғары. Ол өз ... және ... ... оқыта отырып, ... ... өз ... ... ... қолдануға, табиғи ескерткіштерді,
тарихын, мәдениетін т.б. қорғауға көмектеседі.
Сабақтан тыс танымжорықтар ... ... пәні ... ... ... оқу ... де тығыз байланысты. Бірақ сабақтан тыс
жұмыстарда оқушы саны аз болады, өйткені мұнда тек ... ... ... ... ... Ал танымжорықтарға оқушыларды мейлінше түгел
тартуға тырысу қажет. Бұндай сабақ түрі ... ... ... ... ... ... ... нәтижелер әкеледі.
Биология пәнінен сабақтан тыс жұмыстар жүргізу әдісі төмендегідей
болады:
1. ... әдіс ... ... ... ... ... бұл тобына мұғалім көмектеседі. Дәрістер, әңгімелесу, сұхбаттасуды
ғалымдар, ... ... ... ... жұмысшылары
көмегімен де өткізуге болады.
2. Практикалык әдіс оқушылар ... ... ... ... ... ... ... қолданады. Оқушы бұл сабақта өздігінен
биологиялық материалдар, лабораториялық құрал-жабдықтармен жұмыс істеуді,
тәжірибелер ... ... ... ... ... сондай-ақ табиғат
қорғау шараларын жүзеге асыруды үйренеді.
3. Бақылау әдісін оқу барысында, табиғат ... ... ... ... ... де қолдануға болады.
4. Тәжірибелік-эксперименттік әдіс - бақылауға қиын ... ... ... зерттеу мақсатында қодданылады. Мысалы, өсімдіктер түрінің
пайда болуын, орналасуын көрсететін тәжірибелер т.б. Тәжірибені ... ... ... ... оның ... талқылайды.
5. Конструкциялар мен модельдеу - биологиялық процесстердің мәнін
түсінуге қажет құралдар мен ... ... ... ... ... ... ... және құбылысты табиғатта, өндірісте,
көрмелерде, мұражайларда көріп тануға ... ... ... оқу әдісі - оқушының өз бетімен жұмыс істеуінде үлкен рөл
атқарады. Бұл әдіс ... ... ... ... сатыларында
қолданылады: зерттеуге дайындық кезінде, жұмыс барысында, ... тыс ... ... ... өзінің мақсаты, мазмұны,
ұйымдастыру түрлері, жүргізу әдістер ... ... ... тыс
жұмыстарда оқушы әртүрлі ақпарат көздері арқылы білімін өз ... ... ... ... ... ... ... арттыруға көмектеседі,
яғни өз бетімен жұмыс істеуін қалыптастырып, шығармашылық, биологиялық
ойлау қабілеттерін, танымдық ... ... ... пәні бойынша сыныптан тыс жүргізілетін ақпараттық ... ... бері ... ... ... ... Бұл жөнінде әдістемелік
мақалалар мен кітапшалар да басылып шықты.
Оқушылар шығармашылығын дамытуда сыныптан тыс ... ... ... Ол үшін сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың ең тиімді деген
түрлері мен әдістерін іріктеп ала білудің маңызы зор.
Сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... үйретіп қана қоймайды, сонымен қатар болашақ жастарды
өмірге әзірлеп, мамандықты еркін таңдай білулеріне көп ... ... өзі жеке ... ... ... ... ... жаппай бетбұрыс
жасалып жатқан қазіргі шақта жаңа мазмұнға ие болып отыр [1].
Соңғы кездерде ... тыс ... ... етіп ... ... ... сөзжұмбақтар, биологиялық ойындар,жарыс кештері, т.б.
көптеген білім беретін материалдар кең ... ... ... ... ... етіп ұйымдастыру жағы жетіспейді. Бұл салада да
оқушылар шығармашылығы аз ... ... ... ... ... тыс жұмыстар: мектепішілік биологиялық олимпиадалар,
өндірістік мәні бар таным жорықтар, оқушылар білімін тексеруге ... ... ... ... өткізіледі. Кейбір ұстаздар осы
саладағы өздері өткізген үлгілі жұмыстарының нәтижесін басқаларға ұсынуға
мән бермейді.
Оқушыларға жеке ... тек ... ... қана қою ... ... үстінде де, сыныптан тыс ақпараттық жұмыстарда да сол ... ... ... өз ... ... ала білуге үйрету керек. Ұстаздар
тәжірибесі сыныптан тыс ақпараттық ... ... ... ... да ... ... етіп ... арқылы оқушылардың
білімді өз беттерімен тереңдете алатын болуына негіз қалау қажет.
Көп жылдан бері ... ... келе ... ұстаздыққа
тәрбиелеуге байланысты жұмыстардың барысында көптеген ... ... ... бар ... ... жинақталды. Бүгінгі таңда
халық ағарту саласы алдына жаңа да биік талаптар ... ... ... білім мен жан-жақты тәрбие беруді одан әрі жетілдіру ісін түбегейлі
жақсарту міндеті тұр. ... ... ... беру ... ... ... зор ... қатарында оқу-тәрбие ісі де терең талданып,
мектеп реформасына байланысты ... ... ... ... ... ... ат ... керектігі атап айтылды.
Республикамызда білім беру жүйесінің міндеттерін ойдағыдай ... ... ... ... ... ісін жинақты жүргізуге, идеялық-саяси,
еңбек және ... ... ... ... қамтамасыз етуге
байланысты.
Егер оқу - тәрбие ... даму ... бір сәт көз ... қазақ мектептерін былай қойғанда, алғашқы кездерде орта білім
беретін орыс ... ... тыс ... рөлі тіптен жоқтың қасы
болды.
Мектептерде биология пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды жетілдіру ... ... түсу ... әр кез ... назарынан тыс қалған
емес. Мектептердің даму ... әр ... ... сыныптан тыс
жұмыстардың мазмұны мен мақсаты өзгеріп нақтыланып, дамып ... ... ... ... ... кезеңде сыныптан тыс
жұмыстар биология пәнін саналы меңгеруге негізделген.
Сыныптан тыс биологиялық жұмыстардың ... ... әр ... мен бірлестіктер қамтылған оқушылардың қоғамдық және шығармашылық
белсенділігін көтермелеу. ... ... ... кезеңдерінде
оқушыларды қоғамдық пайдалы жұмыстарға көбірек ... оқу ... ... ... ... кабинеттерді оқушылардың өздеріне
жабдықтату міндеттері де басты орында тұрады.
Сыныптан тыс ... ... ... бір мақсатқа сай жүйелі де
нәтижелі ... ... ... ... ... пен ... ... жұмыстардың өзара байланыстылығын жетілдіру; мұнымен бірге
оқушылардың білімге, жеке пәнге деген ... ... ... ... пайдалы еңбекке неғұрлым белсенді қатыстырып, белгілі бір кәсіптік
мамандықты игеруге әзірлеу-мұғалімдердің негізгі міндеті. Сондай - ... оқу ... ... ... ... ... тәжірибелерді
шеберлікпен көнекі көрсетіп, сабаққа танымдық арттырып, қиялын ... ... ... сыныптан тыс ақпараттық жұмыстарды жеке оқушыға ғана
әсер ететіндей емес, көпшілік оқушыларды қызықтыратындай етіп ... ... ... ... ... ... бастаса, онда пәнді
меңгеруге деген ... ... ... Қазіргі кезеңде сабақтың мазмұны
мен оны түсіндірудің негізгі әдістері оқушылардың өз беттерінше танымдық
іс - ... ... ... ... ... жүйелі меңгертетіндей
етіліп құрылғаны жөн. Осы мәселелердің бәрі оқушылардың жасы мен басының
ерекшеліктерін білуді қажет етеді.
Сыныптан тыс ... ... ... ... ... қана ... олар жан-жақты тәрбиелеудің де міндеттерін ... ... ... еріктілігімен қатар, өз бетінше жеке дара жұмыс
істейтінін де, ұжым ... ... де ... ... ... тыс ... жұмыстардың жоспарын жасаған кезде ... ... жеке ... де көрсетіледі. Бұл үйірме мүшелерінің арасында
ұжымдық сезімді тудырады. ... ... ... сан ... түрде
тұжырымдалады. Оқушылар үйірмедегі бастаған жеке тапсырманы ұжымдық
тапсырмаға ұластырып,қоғамдық ... ... ... ... ... қарапайым құралдарды құрастырудан бастап биология кабинетін
толық жабдықтауға дейінгі жұмыстар жатады. ... ... ... ... сипаты қажеттігі айқын көрініп тұрады.
Оқушылардың сабақтан бос уақытын пайдалы істерге жұмсауда балалар
қайткенде бір нәрсемен ... ... ... ... ... болмайды. Бұл
істе кездейсоқтыққа, жоспарсыздыққа, немқұрайлыққа жол бермеген жөн. Бос
уақыт ... ... Бұл ... ... үшін ... бос болғанымен)
әрқашан мектептің, мектептен тыс мекемелердің бақылауындағы уақыт.
Ертеңгі күннің бүгінгі күннен асып түсуіне ықпал етіп, адамзат қоғамын
алға қарай ... ... күш тек ... ғана тіреледі. Білім беруге
заман талабы тұрғысынан тұлғаны дамытудағы қоғамның ... ... ... ... ... беру ... – баса ... мәселе. ХХІ ғасырда еліміздің болашағын алға қарай жетелеуші
ұрпаққа білім ... ... ... ... және орта білім беру саласына
түбегейлі ... яғни 12 ... ... және орта ... беру ... ... еліміздің жарқын болашағын қамтамасыз ... ... – бір сара ... ғасыр мектебінің маңызды бір мақсаты – білім беру ... ... ... ... ұрпақ» тәрбиелеу – бүгінгі күніміздің талабы.
Осыған байланысты оқушыларды ... үшін ... ... ... ... ... ... қорықпай, еркін өмір сүруге бағыттау;
• Білімі мен білігіне сай келетін бағдар таңдап ... ... Өз ... ... ... ... ... Анатикалық ойлау қабілетін дамыту.
«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры
ұстаздардың қолында»,- деген ... ... ... болашағында ең
басты еңбек ететін мектеп ұстаздары. ... ... де ... келбетті болуына ықпал етіп, жас ұрпақты жеке тұлға ... ... ... ... құдіретті күш- білім ордаларында.
Білім ордаларында жас ұрпақты ... ... ... ... мен ... сіңіруі үшін мақсат айқындалуы қажет.
Осыған орай мектеп өміріндегі өзекті мәселелердің бірі – сабақтың ... ... ... ... дейінгі даму жолында жасалып,
қалыптасқан «дәстүрлі» қағида, ереже, әдіс, тәсіл деп ... ... ... ... әлі де ... Педагогикалық ғылым мен озық
тәжірибенің бүгінгі даму деңгейінде белгілі болған әдіс – ... ... ... ... ... ... орай ең ... таңдап
алып, олардың жиынтығын түрлендіре отырып, ... ... ... ... ... ... ... Сабақты тартымды,
қызғылықты етіп өткізу – мұғалімнің шеберлігі, білімділігі, таланты. Егер
мұғалім сабақта бір ... ... ... ... іздендіруге
тәжірибе жасап, істеген жұмыстарын қорытындылай білуге, сөйлеу мәдениетін
дамытуға, ғылыми тілде сөйлей білуге ... ... ... бір ... ... ... ... – оқыту мен тәрбиелеу ... ... ... ... ... баксшылыққа ала отырып жоспарланған сабақ өз
нәтижесін берері анық:
• Теориялық білімнің жоғары дәрежеде ... ... ... ... ... ... таңдаған әдісін жетік білу;
• Жаңа білімнің өткенмен ... ... жас ... мен ... ... ... ... мақсатына үнемі көңіл бөлу.
Кейбір сабақтарда оқыту әдісінің индуктивтік әдісін алсақ. Индуктивтік
– жекеден жалпыға көшу. Яғни, мұғалім алдымен ... ... ... ... ... ... ... таңбасын көрсетеді.
Оқушылар бақылай отырып, талқылайды. Сөйтіп, бірте – бірте ... ... ... ... ... Сабақтың бұл бөлімін
проблемалық ізденіс ... ... ... ... кейін барлық
жинақталған ойлардан, дәлелдемелерден, мысалдардан бір қорытынды жасалады.
Сабақ ең соңғы түйінді жеріне ... Бұл – ... ... ... ... ... нәтижесін өзіне түсінікті дидактикалық
материалдар арқылы ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекше бағдарламасы бар. Олар
биологиялық терминдер, ... және ... ... ... ... ... ... биология пәні - оқытудың мазмұны
мен мақсаттарына сәйкес дидактикалық ... онда ... ... мен ... даму ... ... Ол орта
мектепте биология курсын меңгеру мен дамытуға және тәрбиелеуге бағытталған.
Тәуелсіздік алуымызға байланысты өз ұлтымыздың ... ... ... ... ... алдындағы үлкен міндет. Сондықтан да
соңғы жылдары білім реформасын жүргізу мәселесі күн тәртібіндегі ... бірі ... ... ... ... ... тыс ... бақылау әдісін қолдану
Заманауи мектептің басты мақсаттарының біріне ... ... ... ... қажетті толық құнды шарттарды жасау және оқу ... ... ... ... ... ... Сондықтан оқытудың
белсенді түрлерін қолдану оқушының танымдық жете білушілігінің ... ... ... ... ... ... танымдық қызмет
барысында дамиды және қалыптасады. Бала тыңдаушы ғана емес, ... ... ... ... қатысушы, өз білімдерін еңбекпен табатын кезде,
мұндай білімдер берік ... Нақ ... ... түрі – бұл ... ... бірінші ұшқын. Демократиялық ізденістік-творчестволық оқудың
пайдасына мұғалім ... ... ... бас ... Негізгі даусыз
артықшылықтар ретінде: дербестіктің, ынталылықтың биік дәрежесі, әлеуметтік
дағдылардың ... ... ... ... ... ... қабілеттіліктердің дамуын келтіруге болады. Таңдау бостандығы
сезімі оқуды саналы, өнімді және ... ... ... ... ... тәрбиелеудің бір бөлігі болып
табылатын химиядан сыныптан тыс жұмыстар жатады. Мектепте дұрыс жолға
қойылған ... тыс ... ... ... ... және ... мағынасы
болады. Ол сабақта алынған білімдерді тереңдетеді және кеңейтеді, көптеген
пайдалы дағдыларға ие ... ... ... ал демек, оқу мен
тәрбиелеуді өмірге ... ... тыс ... ... жеке ... келуді жеңілдетеді, олардың дербестігінің дамуына арналған ... ... ... оқушылардың барлық сұрақтарын қанағаттандыру мүмкін
емес. Сабақтан тыс жұмыс оқу жұмысымен өзара байланыста ... ... ... ... ... ... ... қызмет етеді
және оқушылардың қызығушылықтарын ... ... ... тыс жұмыс түрлерінің әр ... ... ... ... ... ... болуы тиісті, сонымен қатар оның
шектерінен сыртқа ... ... ... яғни оқу және ... тыс
жұмыстардың арасында өзара байланыстар бар болуы тиіс.
Биологияны пән ретінде оқыту барысында алуан ... ... ... ... ... және ... ... ерекшеліктеріне
байланысты төмендегідей топтастыруға болады.
1. Оқушылардың білім қалыптастыру кезіндегі іс- әрекетінің сипаты.
2. Мұғалімнің білім берудегі іс - әрекетінің сипаты.
3. ... алу ... ... осы үш ... негіз болып табылады. Дәстүрлі
сабақ беру ежелден келе жатқан білім беру жүйесі. Осы орайда білім ... ... ... үшеу ... ... ... әдіс, көрнекілік
әдіс және практикалық әдіс. Қазіргі заманның талабына сай ... ... ... де оқу – ... жұмыстарында кеңінен қолданылуда.
Биология пәнінің мазмұны мен құрылымын және ... ... ... сараптап алуын тағайындаудан басқа, ең бір басты маңызды
мәселелердің бірі оның ... де ... ... білу болып табылады.
Пәннен сабақ өткізу әдісін дұрыс ... ... ... ... ... ... мақсатына жете алмайды.
Оқушылардың жас ерекшеліктеріне ... оқу ... ... ... оқыту әдісін дұрыс таңдағанда ғана сапалы ... ... ... ... әдісі дегеніміз – оқушы мен оқушының алдына қойған мақсатына жету
үшін екі жақты іс-әрекеттері деп айтуға болады. ... ... ... ... принцип тұрғысынан қарайтын болсақ, білім беру мен
тәрбиелеуді дамыту деп те ... ... ... ... ...... білім беру әдістері деп
қарасақ, екінші жағынан оқушының білімді игеру, қабылдау ... ... ... әдістерінің құрылымы сабақ өткізу тәсілдерінен тұрады.
Тәсіл дегеніміз – оқыту әдісінің бір ғана ... оның жеке бір ... ... беру ... оның ... ... бар
екендігін байқауға болады. Оларды кейбір белгілеріне қарай отырып, былай
топтастыруға болады [6].
Дәстүрлі ... беру ... ол сол ... ... ... ... беру ... болып есептеледі. Бұл әдістегі ең басты
мақсат оқушыларға білім берудің қайнар көзіне, білімді ... ... ... ... ... Бүл әдіс бойынша білімнің қайнар көзі үшеу ... ... ... сөз. ... ... тағы бір ... ол – ... және әртүрлі техникалық жүйелер. Сондықтан бұл топтан
бес ... ... ... ... практикалық, көрнектілік, сөйлеу,
оқулықпен жұмыс жүргізу, техникалық құрал-жабдықтарды ... ... ... тән ... ерекшеліктері бар.
Атқарылатын міндетіне қарай топтастыру әдістері. Сабақты өткізу
процесінің жүйелілік кезеңіне байданысты ... Ол ... ... ... игеру;
ә) шеберлігі мен дағдылығын қаяыптастыру;
б) білімді іс жүзінде қолдану;
в) шығармашылық қызметі;
г) алған білімді бекіту, баяндау;
ғ) білімін, ... ... ... ... ... ... ... бірі оқу процесін
ұйымдастырудың классикалық ... ... ... ... ... іске ... ... көмегін тигізетіндігі айқын.
Танымдылық іс-әрекетіне сәйкес топтастыру (И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин).
Бұл ... ... ... ... тапсырмасы бойынша оқушы
өзінің білім деңгейін өз бетінше игеру. Бұл әрине әрбір ... ... ... Бұл топқа бірнеше әдістер кіретіндігін айту
керек:
- бейнелеу арқылы түсіндіру (ақпаратты-рецептивті);
- репродуктивтік;
- ... ... ... ... (эвристический);
- зерттеу.
Егер, танымдылық іс-әрекетті тек қана мұғалімнің көмегімен ... ... ... ... ... есте ... оны қатесіз айтып
берумен ғана шектелген ... ... ... ... ... ... ... оқушының ойлау қабілеттілік деңгейі өте қарқынды болса, ол
танымдылық ... ... ... ... өз ... ... және зерттеу әдістерін қолдану нәтижесінде ғана табысқа
жететіндігін байқауға ... Тірі ... ... ... (болмаған жағдайда олардың
модельдері мен көрнекі құралдарды) – ... ... ... ... ... ... Бақылаудың нәтижесінде оқушыларда түсініктердің
пайда болуына негіз болатын ұғым қалыптасады, яғни зерттелетін ... ... ... ... ... ... ... байланыс
белгіленеді.
Қойылған сұраққа жауап іздестіру мақсатындағы әңгімелеу және әңгіме
барысында ... ... ... таратпа материалдарға, сондай-ақ
экскурсия кезінде тірі ... ... ... сабақта
өздігінен және практикалық жұмыс істегенде бақылауды қолдану дұрыс нәтиже
береді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тапсырманың қалай жасалғандығына, онда жұмыстың
негізгі кезеңдерінін ашылған-ашылмағандығына, бақылау ... ... ... ... ... ... немесе құбылысты жазып алуға және өздігінен қорытынды шығаруға жөн
сілтеудің маңызы зор.
Оқушылардың өздігінен әрекет етуінің қолайлы ... ... ... ... талдап, жинақтау бағытындағы танымдық әрекеті
жандандырыла түскенде бақылау өте нәтижелі болады.
Оқушының жоғары дәрежеде ... ... етуі оның ... ойлана
алатындығын дәлелдейді. Сондықтан мүмкіндігінше зерттеу жолын пайдалануға,
бақылау процесін жаңа білім алуға сілтеуге ұмтылу қажет.
Мысалы, тұқым қуалаушылық пен ... ... ... ... ... ... ортасына бейімделуін, органикалық дүние
системасын, эволюцияның танымдық методтарын, адамның жануарлардан ... ... ... ... және ... және ... объектілер мен процестерді оқып үйренген кезде
бақылау пайдаланылады.
Әдетте бақылау ісі ... ... бір ... ... ... ... өткізгенде, табиғатқа, оқу-тәжірибе учаскесіне, музейге
дарвинизм мәселелерін, экологияны, генетика және селекцияны оқып ... ... ... ... ... ретінде байқалады.
Оқу-тәжірибе учаскесіндегі, оқушылардың өндірістік бригадасындағы
практикалық ... әр ... ... тыс ... да ... ... ... кезінде «Организмдердің мекен ортасына
бейімделушілігі және оның салыстырмалы сипаты» тақырыбында ... ... ... Сабақ үшін табиғи объектілер — өсіп тұрған өсімдік,
сондай-ақ гербарийлер мен коллекциялар қажет. Уақытты бекерге ... ... ... ... ... объектіні анықтау ұтымды болады. ... ... ... ... ... ... сілтеп,
жүйелілігін белгілейді.
1. Зерттелетін объектінің мекен ортасын сипаттап жазу.
2. Мекен ортасындағы организм құрылысының ұқсастық ... ... ... ... ... ... ... да бейімделе алатын-
алмайтындығын түсіндіру.
Бақылау ісі мектеп оқушыларына зерттелетін түр өткен ұзақ ... ... ... ... ... ... ... жорамал құруға,
организмдердің өзгергіштік ролін, тіршілік үшін күресін, сұрыпталу ... ... ... Оқушылардың ауызша берген жауаптары,
сондай-ақ дәптерлеріндегі жазбалары бақылау ... ... ... ... білімді бекіту мақсатында таныс емес
объектілерге осыған ұқсас жұмыс ... ... ... ... әлдебір органдарының құрылысы бойынша мекен ... ... ... ісін ... үшін ... ... ... есеп беруге
арналған қажетті тапсырмалар мен жоспарларды пайдаланады. Мәселен, оқушылар
түрлердің құрылыс құрамын, биоценоздағы ... ... ... ... тапсырмалар алады:
1. Өсімдіктердің негізгі түрлерін, туыстарын, тұқымдастарын және егер
мүмкіндігі болса, зерттелетін биоценозда орын ... ... ... Өсімдіктердің вертикаль орналасу заңдылықтарын ашу және олардың
мекен ... ... ... Негізгі түрлер организмдеріндегі абиотикалық және биотикалық
факторларға бейімделу ерекшеліктерін анықтау.
4. Мүмкіндігінше
биоценоздың мекендеушілері ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі болса, жануарлардың да)
маусымдық өзгерістерді сипаттап жазу.
Оқушылар бақылау нәтижелерін жазбаша есеп ... ... оған ... материалдарын, коллекцияларды, фотосуреттерді, биоценоз құрамының
популяциялар, түрлер саны, табиғаттағы ... ... ... және т. б. ... ... ... басқа экскурсия соңынан
өткізілетін жалпы қорытындылаушы әңгіме ... ... ... ... ... ... [14].
Биологияны оқыту методикасының негіздерінде оқу материалының көлемін
және қиындығын реттеудің мынадай жалпы педагогикалық талаптары келтірілген:
мазмұнның ... ... ... және ... ... ... сай келуі; оқу жоспарындағы сағат санының ескерілуі;
көпшілік мектептің ... ... ... ... оқу пәндерінің бәріне тиесілі жалпы талаптар. Мектептегі биология
курсының мазмұны іріктеудің кейбір ... ... ... ... ... талданған, соларға тоқталып өтейік.
Оқу материалының қазіргі ғылым деңгейіне сәйкес келуі. Қазіргі ғылыми-
техникалық революция ... жеке ... ... ... ... ... қарағанда, әр 7 – 10 жылда ғылыми ... ... есе ... ... ... өзі оқу ... мазмұнын дүркін дүркін қайта
қарап, жаңалықтармен толықтырып отыруды ... ... Оқу пәні ... ... ... материалдар енгізіледі. Осылардың әрқайсысы соны
деректермен, биологиялық ғылыми жаңалықтармен, жаңа идеялармен толысуы
керек.
Биология курсының ... ... және ... ... ... ... ескеріледі. Оқу материалының ішінен ең ... мен ... ... ... ... ... ... ішкі мәнін жалпы заңдылықтарды қамтитын теориялардың тұрғысынан
түсіндіреді.
Орта ... ... ... білімдерін дамытуды қамтамасыз
етуде теориялар мен заңдардың маңызы зор. ... ... ... ... және табиғаттағы құбылыстар туралы негізгі ... ... ... ... ... ... мазмұнына
мыналар жатқызылады: бақылаған құбылыстарын салыстыру арқылы ұқсастығы мен
айырмашылығын анықтай білу; нәрсені ой ... жеке ... ... ... ... ... ... арқылы биологиялық процестің
тұтас күйін және жеке ... ... ... ... білу,
нәрселердің елеулі қасиеттерін елеусіздерінен ажыратып, бөле ... ... ... ... жалған болжамдарды теріске шығара білу; өз ойын
анық, жүйелі және нанымды ... ... ... ойы ... мен білікті игеру барысында дамиды. ... ... ... және ... материалдардан, биологиялық
білімнен, биологиялық ... ... сан ... ... білім мен біліктердің тізбегі ... ... ... 12 жыл бойы ой ... ... ... ... мен ауқымынан,
іске жарата білуінен айқын көрінеді. ... үш ... бар. ... ... алған білімді еске түсіріп жаңғырту. Бұл білімді мұқият қабылдап, жадында
ұстай білуінен аңғарылады. Екінші деңгейі – ... ... оның ... ... ... ... Мұнда білімді қайта жаңғырта ... және іске ... ... ... ... ... - алған білімді
бұрын кездеспеген жаңа жағдайда қолдана білу. Бұл жаңа жағдайды бұрынғымен
жақындастыратын, байланыстарды ашатын ... ... ... ... қажет
етеді.
Білімді алу мен қолдану процесінде жүзеге асатын ойлау тәсілдері:
салыстыру, анализ және синтез, ... және ... ... ... ашу, ... және ... ... бір –бірімен ұштасып жүзеге
асырылғанда ... ... ... тәсілдері деп аталады. ... мен ... ... ... ... Жалпылау кезінде
елеулі белгілері таңдалып, жүйеге түсіріледі, қорытынды ... ... ... ... ... ... бөліктерінің арасындағы өзара байланысы ашылады.
Оқушылардың ақыл-ой ... ... ... ... басталып, біртіндеп дамытылады. Ол үшін әр тақырыпқа лайықты
сұрақтар, ... мен ... ... Бұл ... ... ... және қорытындылау сабақтарының маңызы зор. Бұл сабақтарда ақыл- ой
әрекетінің айтылған тәсілдерін қолдану арқылы ... ... ... ... жаңа қырынан көруге үйренеді, жеке бөліктерінің арасындағы
өзара байланысын тауып, алған білімді қолдана білуге дағдыланады [17].
Биология ... оқып ... ... ... ... үш ... адам, қоғам, табиғат туралы білім алады.
Биология пәніне қызығатын,талабы ... жас ... ... ... ... ... қою ... оқушылардың табиғи дарыны мен қабілетін дамыту;
• ғылым,білімге тұрақты ізденіс қалыптастыру;
• өздігінен білім ала білуге үйрету;
• ғылыми ... ... ... ... ... теория мен деректі тәжірибелік білімінің ара қатынасын тиімді
анықтау аса ... ... ... ... ... ... жетік меңгеретін дәрежеде ғана алынады. Олардың мөлшері тым
көбейіп кетсе, кері нәтиже береді.
Қорыта айтқанда ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуге нақты қадам болып табылады. Білім
беру құрылымы мен мазмұнының ... ... ... болашағына ие
болар білікті ұрпақтың жеке тұлға ретінде қалыптасуына игі ... ... ... ... ел ... ... 50 ... қатарынан орын
алуына кепіл бола алады [11].
1.3 Білім мен тәрбие беру ісіндегі мұражайлар қызметіне талдау
Қазақстанның Ресей құрамына енуі өлкені ... ... ... ... ... келе ... ... оның ішінде дәрігерлер, мұғалімдер,
саяси ... ... ... ... болатын. Қазақстан
аумағында ... ... ... ... ... ... қызметімен байланыстыруға болатын еді.
XIX ғ. екінші бөлігінде патша өкіметі отаршылдық мақсатта көптеген
жергілікті өлкетану қоғамдары мен ... ... ... ... міндеттері географиялық, статистикалық және жаратылыс-тарихи
материалдарын жинап, өңдеу және тарату, ғылыми экспедицияларды жарақтандыру
болды. Алға қойылған міндеттер ... ... ... ... ... олар ... даярлығы бар адамдарды біріктірді. Өлкетану
қоғамдарының жанынан шағын кітапханалар, өлкетану карталары, ... ... ... ... ... алғашқы
топтамаларының қалыптасуына осы іс-шаралар да өзінің үлкен ықпалын жасаған
болатын.
Өлкетану қоғамдарының жұмысында екі ағымның ... ... өз ... Бірі – ... өкіметінің отарлау саясатын жүргізуші генералдар,
губернаторлар, шенеуніктер, дін қызметкерлерінің бір ... ... ... ... ... ... ... зиялылар еді.
Орынбор, Орал, Семей, Солтүстік Қазақстан, ... ... ... және ... ... ... ... қазақ
зерттеушілерінің қалыптасуына әсер етті.
1867 жылы Түркістан генерал-губернаторлығының құрылуымен Ташкент ... ... ... Орта Азия мен ... ... ... мақсатында 1897 жылы Орыс географиялық қоғамының Түркістан бөлімі
құрылды.
XIX ғ. ғылым ... ... жеке ... ғылым мен техниканың,
табиғат пен адамның өзара байланысына арналған музейлер пайда бола бастады.
Қазақстандағы музей ісі өлкетанудың дамуымен тығыз ... ... ... ... ... сол ... әлеуметтік-экономикалық және
саяси қайта құрулармен, ішкі рыноктарды кеңейту, аймақтар ... ... ... ... ... тарихи-мәдени ерекше-ліктерінен туындаған
болатын.
XIX-XX ғ. басында Қазақстан музейлерінің құрылуына жергілікті әкімшілік
пен өлкетанушылардың жинақтау қызметі әсер етті.
Қазақстанда алғашқы музейлердің ... XIX ғ. ... 1830 ... ... Алғашқы музейлер қазақ жерінде XIX ғ. қалыптаса бастады. ... ... ... граф ... ... елді,
тұрғындарды өлкенің табиғатын, тарихы мен ... ... ... ... ... ... ... үшін тапсыруға
шақырады. Бұл бастаманы жергілікті ... ... ... ... ... үшін әр түрлі құнды жәдігерлер жиналады.
1883 жылы 11 ... ... ... алғашқы мұражай мен кітапхана
ашылды. Мұражайдың қалыптасып, дамуына М.И.Суворцевтің, ... ... ... ... ... қоры археология,
этнография, минералогия, геология ... ... ... ... толықтырылып отырды. Бұл мұражайдың коллекциясын өркендетіп,
зерттеумен Г.Н.Потанин, ... ... ... ... ... ... ... және жануарлар
дүниесін көрсетуде үлестерін қосты. Қазақстанның шығысында ... ... ... ... ... ... ... ХХ ғасырда қазақстанда өлкетану және ... ... кең етек жая ... ... ... соғыстан кейін
өлкетану және табиғат музейлерін ғылым мен ... беру ... ... ... ... ... тиімділігі
анықталып, оқыту әдістемесінде қолдыныла бастады.
Қазіргі кездегі әлеуметтік мәдени ахуалды талдауда, олар барлық аяда,
оның ішінде мәдениет пен ... ... ... ... кең ... ... жерлердегі өлшемдердің күрделі жағдайдағы өзара әсер ... ... ... ... ... және ... ... өтетіндігі сондай, бұл мәселенің маңыздылығын есепке
алмайынша, білім алудың кез-келген ауқымын ... ... ... ... ... даму ... айтудың өзі артық ... ... және дәл ... аса жылдам дамуы әлемнің ғылыми бейнесі
туралы пайымдаулардың көбеюі гуманитарлық, әлеуметтік, ... ... ... ... жаңа салалардың қалыптасуы, қазіргі әлемдегі
техника және ақпараттың алар орнының маңыздылығы, ғылымды ... ... ... ... ... ... ... күрделене түсуі,
білімнің, түсініктердің, әдістердің, ... ... ... ... ... кеңістікті айтарлықтай қайта құруға әкеліп
соқты. Қалыптасудағы ... пән ... ... орны ... анықтала
қойған жоқ. Сонда да болса, оның ғылыми білмдердегі ... орны ... ... кетуге болмайды. Олар көп ... ... ... ... ... арта ... және жан-жақты аса кең,
әлемнің көпполярлы антиномияларынан бас тартуына ... ... ... көпқұрамдық және бірегейлік мәселелері қайыра қараумен
айналысатын әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдарда ... ... ... тәуелді болып келеді. Мұражайтану қалыптасып кел жатқан
әлеуметтік-гуманитарлық пән ... ... ... ... ... яғни ... феномендерін теориялық-интеллектуалдық тұрғыдан
талдай отырып, мәдени-тарихи сараптаудан өткізудің плюралистік ... мен ... ... ... ... ... көрсету
арқылы, мұражайлар қазіргі кезде айтарлықтай өзгерістерді бастарынан
өткеруде. “Өзгеріске ұшырап ... ... ... ... ... ... болып табылады. Шындығына келгенде мұражай ... ... ... ... арта ... мұражайлардың мәдени
мұраларды сақтау әрі оларды көпшілікке түсіндірудегі, әлеуметтік бейімделу
мен мәдени біртектілендірудің күрделі үрдісіндегі, білім алу, бос ... рөлі арта ... ... ... ... білім,
коммуникация, мәдени ақпараттар алумен қатар ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени ахуалдар мұражайлардың өзіндік жол
іздеулерін, жаңа ... ... жаңа ... ... құндылықтарды
пайдалануға итермелейді. Қоғамдық сананың қол жеткізген деңгейін есепке
алатын институттан мұражай сол ... алға ... ... ... Соңғы кездерге дейін мұражай экспозицияларының сапасы ... ... мен ... ... ... ғылыми үлгілерге
сәйкестігіне орай белгіленетін, ол қазір мұражайлар құндылықтарды жаңа
тұрғыдан қарап, мұражайда қойылған ... ... ... ... жатқан экспозициялар мен көрмелер, мәдени-білім беру жобалары
ғылыми тұрғыдан зерттеу нәтижесін көрсетсе, ... ... жеке ... ... жол ... Бұл көп ... ... “декларация” және “монолог” саласынан “диалог” немесе “полилог”
саласына ... ... ... ... және ... ... іске асырылды. Мұражайда жинақтанған ... ... ... ... түсіндіруге қарағанда асқан маңызға
ие болды, ал ол өз кезегінде мұражай-педагогикалық белсенділікті арттыра
түсті және ... ... ... ... ... ... оның ... виртуалдық мұражайлардың пайда
болуы, сондай-ақ мұражай қызметіндегі жаңа бағыттар мен ... ... ... ... жанарсыз, мұражай қызметінің тереңде жатқан ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда.
Практиканың теориядан озып кетуі белгілі бір деңгейге дейін ғана қалыпты
жағдай болып саналуы мүмкүн.
Қазіргі ... ... ісі ... ... ... ... болуы
мен оның дамуының заңдылықтарын, әрі мұражайдың қоғам және мәдениеттегі
жаңа ... ... ... Бұл бір ... ... ... ... пән
болып қалыптасуына, екіншіден қалыптасқан нақтылы ... ... ... ... мұражайлардың тұғырнамасын ... ... ... ... ... тарихи немесе мәдени маңыздылығын ғана
ескеру жеткілксіз болып табылады. Мұражай қажеттілігінің әлеуметтік және
мәдени-тарихи ... ... ... ... ... ... ... негіздерін түсіну қажет.
Осыған байланысты ғылым пен практиканың векторларын анықтайтын мұражай
ісін ... ... ... ... ХХ ... бойына
мұражайдың жаңа түрі ашық ... ... ... кең ... ... ықыласына бөленді. Осыған байланысты мұражай ісінде жаңа бағыт
скансенология ... ... ... ... ... тар ... ... әлеуметтік экспансиямен бірігіп
кетеді де «ашық мұражай» феноменінде айқын көрініс табады. Олардың қызметі
жинақтау, зерттеу, ... ... және ... ... ... ... ... тәжірибе жүзіндегі мұражайлық мекемелердің пайда
болуы, дәстүрлі мұражайларды жаңарту жолдарын іздеуден ғана емес, ... ... ... түсінігінің күрделене түсуі және оның уақытының ұзаруына
бұрындары оларға байланысты қолданылмаған салалар мен тарихи ... ... ... ... ... ... ... мұражайтануда
мұражайға қаланы, аймақты, тұтас елді дамытудың ... ... ... мұра ... қарау кең тараған. Тұтас аймақтағы мұражайлардың
жиынтығы дәстүрлі ... ... ... ретінде белгіленетін, жеке
мұражай бірлік болып саналады. Соңғы кездері мұражай саласы ... ... кең етек ... Оның ... ... зерттеушілер мұражай кеңістігінде
мұражаймен байланысты (оқу орындары, зерттеу, ... ... ... ... қоғамдық ұйымдардың, қорлар ... ... ... ... түсіндіріледі.
Қазіргі мұражайлар қызметінің ең маңызды өлшемдерінің бірі – ... және ... ... ... ... ... ... ішінде және олармен бірлесе отырып, қалалар мен
аймақтарда мұражайлық педагогиканың ... ... ... қоғамдық өмірдің орталықтары, клубтар, қоғамдар құрылуда.
Мұражай мен әлеуметтік өзара ... ... ... ... функциялардың бір бөлігін түрлі қауымдастықтарға,
қорларға, қоғамдық және жеке ұйымдарға беруде ... ... ... ... ... ... әдістемесінің ерекшеліктері
2.1 «Өсімдіктану» курсын оқыту әдістемесіндегі мұражай ісінің маңызы
Соңғы жылдардағы биологиядан білім беру ... ... ... теориялық білімді тәжірибемен байланыстыру, оқу проблемаларын шешу
үшін оқытудың ... жаңа ... ... ... табылады.
Биологияны оқыту әдістемесі педагогикалық ғылымдар ... ... ... ... оқытудың жалпы білім беру және ... сай ... ... ... мектеп биология пәндерінің ерекшеліктеріне
байланысты білім беру және ... ... ... ... ғылым. Бұл
жүйені меңгеру мұғалімнің биология пәндері бойынша оқушыларды ... ... ... ... ... Биологияны оқыту әдісі,
биологиялык мазмұнды, оқыту ерекшеліктерін ескере отырып, мектептегі барлық
пәндерді оқыту барысындағы педагогикалық қағидаларға сай ... ... ... ... ... ... ... биологиялық зерттеу жасағанда, генетикалық есептер
шығарғанда және табиғатты оқып-үйрену ... ... ... ... ... бірі ... биологияның міндеті оқушыларда
қоғам, табиғат және ... ... орны ... ... көзқарас
қалыптастыру екені айтылды. Жеке адамның ғылыми көзқарас қалыптастыру екені
айтылды. Жеке адамның ... ... ... ... ... ... ... мен біліктер жүйесі, оны обьективті дүниені түсіне
білуге ... ... ... ... және ... шүбәсіз сенуі, асқақ мұраты мен негіздерінің ... ... іс ... ... ... ... жеке ... алған білімінің қорытылуынан туады.
Дуниеге көзқарас ... ... ... үш ... бар:
философиялық деңгей, жаратылыстану ғылымының деңгейі және жеке ғылымдық
(мысалы, ... ... Осы ... ... дүниенің
философиялық, жалпы ғылымдық және жеке ғылымдық (биологиялық, физикалық,
т.б.) бейнелері ... ... ... бір түрін, сапалық және сандық өзгерістерін
зерттейтін ғылым. Биологияны үйренгенде ағзалар мен құбылыстар ... ... ... ... ... табиғаттың биологиялық бейнесі
қалыптасады. Биологиядан алынған нақтылы білімді басқа ... ... ... ... ... ... жалпы
ғылыми бейнесі пайда болады. ... ... ... ... ...... жалпы білімнің қоғамдық пәндерден ... ... ... ... ... айналуы [15].
Мұғалімнің оқу материалын оқушылардың саналы ... ... ... ... білу ... ... ... тиімді әдістерін
үйретеді. Қысқаша ... ... ... ... және ... мен ... ... қарастырады. Методиканың аталған бөлімдері
бірін-бірі толықтырады және тығыз байланыста, бірлікте болады. ... ... ... ... осы методика. Қорыта
айтқаида, методика дегеніміз ... ... ... ... нені үйретіп
қалай тәрбиелеу керек, биологияны не үшін оқу ... - ... ... ... - оқу пәні ... - ... ... ... сипатталады, онда нақты объектілер (өсімдік, жануар, адам)
және тірі табиғаттың күрделі құбылыстары мен ... ... ... ... ... ... ерекше формаларын қолдануды
талап етеді (топсеруендер, оқушылардың өз бетінше, ... тыс және ... ... тыс ... ... т.б.). ... ... оқыту
әдістері - практикалык жұмыстар, лабораториялық жұмыстар, эксперименттep,
тәжірибелер, арнайы ... ... ... ... ... ... және оның өзіндік ерекшеліктері, окытудың
әдістерін, тәсілдерін анықтаумен шектелмейді оның тәрбиелік ... ... ... ... ... ... пәнінің көптеген
тақырыптары дұрыс ... ... ... ... ... ... ұғымдарының мазмұнына кipyгe тиicтi эстетикалық белгiлердi бөлiп
көрсету қажет.
Тірі ... ... ... ... ... бір-бірімен
байланысын, тірі табиғаттың даму ... ... ... ... ... ... білім қоршаған табиғи ортаның маңызын, табиғатты қорғау
қажеттілігімен қалпына келтіру шараларын, қоғамдық және жеке ... ... ... оқушыларды өмірге бейімдеп, политехникалық
білім алуға мүмкіншілік туғызады.
Атақты педагог К.Д. Ушинский айтқандай ... ... ... үшін, жаратылыстану тарихын оқыту тиімді - ... ... тірі ... ... ... ... ... кою, оқушылардың ... ... ... ... биологияны оқыту әдістемесінің ... ... мен ... ... ... ... биологиясына жаңа эксперименттер мен
демонстрациялау енгізу қажеттігі ... өту ... ... шешу аса ... және ... бірі ... ... оқу мазмұны экскурсия кезінде өсімдіктер
мен жануарларға бақылау жүргізумен және материалдар ... ... ... ... мен ... тірі ... мүйісінде, үйде
бақылаулар жүргізу қажеттігі туды. Танымжорықтар өтетін сабақтың ... ... ... үйге ... ... ... әдістері өңделді. Сабақтан тыс, ... тыс, ... ... ... ... мен ... ... оқушылардың білімі
мен тәрбиесін дамытудағы орны анықталды.
«Өсімдіктану» курсын оқыту барысында оқушылардың ... ... ... әpi ... ... ... ... бар. Осы
тақырып бойыншa сабақтарды оқушылармен ботаникалық мұражайда өткiзуге
болады.
Ботаникалық мұражайда ... ... ... ... олардың гербарийлері сақталады. Ал табиғат мұражайында
табиғат кешендерінде кездесетін жануарлар мен өсімдіктер үлгілері, түрлері
орын ... Бұл ... ... ... ... ... ... мұражайдың оқушыларға пайдасы:
- пәннен алған білімін толықтыруға әсер етеді;
- тек сабақ ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі алған іс тәжрибесіне сүйенуіне мүмкіндік
алады;
- табиғат пен айналадағы өсімдік ортасымен қарым–қатынас қалыптасады;
- оқушыларда өсімдіктер ... ... ... ... ... қалыптасады.
Өз пәніне деген танымдық ынтаны дамыту - әр бір мұғалімнің аса ... ... ... ынта ... тумайды, ол жекелеген
элементтерден тұрады. Алдымен ол білуге құмарлық немесе ... ... тез ... ... ... тұрақты ынтаны оқыту мен тәрбие
берудің әр түрлі әдістерін қолдана отырып, ... ... көп ... жұмыс жүргізудің нәтижесінде тудыруға болады.
Танымдық ынта деп таным ... ... ... және адамды
мүмкіндігінше жаңаны көбірек білуге, түсінуге және тексеруге, анықтау ... ... ... және ... ... жұмысқа ұмтылушылықты
айтады. Осыдан келіп оқу жұмысын оқушының жеке басына, сезімі мен ... ой ... ... ... етіп ұйымдастыру керек болады. Бірақ
оқушыларға оқу материалындағының бәрі ... ... бола ... ... ... ... тағы бір маңызды көзі - әрекет процесінің өзі
маңызды роль атқарады.
Оқушының оқуға ... ... үшін оның ... ... ... ... ... шығармашылық және зерттеу ... ... ... ... оқыту оқушыларға экологиялық тәрбие беруге кең
мүмкiндiктер туғызады. Мұғалiм табиғаттағы байланыс пен өзара байланысты
аша отырып, оқушылардың назарын ... ... ... ... аударғанда ғана атеистiк жұмыс ойдағыдай жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... байланыстар мен
себептi тәуелдiлiктер туралы бiлiмге ие болғаннан ... өзiн ... ... деп қaтe ... алады.
Біріншіден, жаратылыстану пәндері өздерінің арсеналында дүниені танып-
білудің ғылыми таным әдістерін пайдаланады және ... де, бір ... ... ... ... ... өйткені жаратылыстану пәндерін
оқу барысында оқушылар қандай да бір дәрежеде қандай да бір ... ... ... ... ... модельдеу, аналогтау, ойша
эксперимент, болжам, модельдеу сияқты жеке ... ... ... ... пәндерін оқытудың басты мақсаттарының бірі болып табылатын
оқушылардың логикалық ой-өрістерінің дамуына, оқу-танымдық ... ... ... ... ... құзыреттерін қалыптастырудағы жаратылыстану білім
саласы пәндерінің мүмкіндіктері мол, атап айтқанда, олардың әлеуметтік-
практикалық мәнділік ... ... ... ... зерделеу
үдерісінде оқушылардың оқу-танымдық әр түрлі ... ... оқу ... ... ... ... игерген
білімдерін оқушылардың тәжірибеде қолдана алуларын жатқызуға болады.
Жаратылыстану пәндері ақпараттық құзыреттерді қалыптастыруға ... Бұл ... ... сан ... модельдерді пайдаланады, олардың
көмегімен іргелі заңдар қорытылып шығарылады, теориялар құрылып, нақты және
виртуал эксперименттер жүргізіледі. Ақпараттық ... ... ... жаратылыстану пәндерінің әр түрлі тақырыптары мен бөлімдері
бойынша слайд-презентациялар түрінде өздерінің жауап ... ... Бұл ... пән ... ... ... ... таным әдістерін саналы түсінуге, әр түрлі көздерден ақпараттық
ағынмен жұмыс жасауға үйренеді. ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне, сәйкестік
принципіне және ол теориялардың ... ... ... ... ғылым
ретіндегі физиканың мәнділігімен анықталады.
Білім беретін мектептердің ... ... бірі тірі және ... құбылыстар мен заңдылықтарды қамти отырып, оқушыларды табиғат
құбылыстарымен ... ... ... ... осы ... ... бір дәрежеде зрттелуі керек, нәтижесінде оқушыларда алан білімдері
мен табиғат туралы түсініктері арасында байланыс қалыптасады. Осы ... ... ... ... ... ... толық және жан-
жақты түсініктер қалыптастыруға арналған қуатты ... ... ... ... ... оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру әдістері
«Өзіндік жұмыс» түсінігін көптеген ғалымдар зерттеген, ... ... ... мен ... бойынша теориялық сұрақтар осы
кезге дейін пікірталас ... ... ... ... ... ... әдісіне, екіншілері – тәсіліне, үшіншілері – ... ... ... формасына жатқызады.
Қазіргі оқыту мен оқушыларда биологиялық мәдениет тәрбиелеу ісінде
әсіресе ғылыми түрде ... ... ... ... қолданудың
өзектілігі өте жоғары болып отыр. Биология курсын оқып ... ... ... мен ... қолданғанда ғана нәтижелі болары сөзсіз.
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру амалдарының бірі болып түрлі
өзіндік зерттеу жұмыстарын қолдану болып табылады.
Сабақ ... және ... тыс ... ... ... жұмыс
оқушылардың байқампаздығын, шығармашылыққа ұмтылысын, тірі ағзалар туралы
оқып үйрену бағытындағы мақсатты ... ... ... ... қалыптастырады.
Психологтардың пайымдауынша, танымдық қызығушылық жаңаның ... ... бар ... ... яғни, дамудың таяу аймағында ғана
оянатындығы анықталған. Әбден таныс нәрсе де, ... ... ... де ... ... ... оқуды қабылдау мүмкіндігіне психиканың бұдан басқа да
ерекшеліктері: зейіні, есте ... ... ... ... бір
мінез-қылық ерекшеліктері ықпал етеді. Оқу әрекетінің нәтижелілігіне ықпал
ететін ақыл - ой сапаларының қалыптасу дәрежесі оқытуды ... ... ... ... ... шеңберіндегі оқыту үрдісін ... біз ... ... ... ... ... ... етуге тиіспіз. Бұл кезеңде берілген мәселені шешуге мүмкіндік
бере алатындай көптеген білім беру әдістері бар. Бұл – ... ... ... мен ... ... ... Берілген
технологиялар қандай да болмасын мәселенің шешімін өз бетімен іздестіруге,
шығармашылық ой тудыруға, сондай-ақ жолдастарының арасында өзін ... ... және ... ... ... әр ... ... зерттеу
жұмыстарының көмегімен оқушылар білімдерін, іскерліктерін және ... Осы ... ... айқындалған түрде, яғни жүйелі түрде
ұйымдастырылғанда ғана ... ... ... ... ... ... деп біз ... өзара байланысқан,
бір-бірін өзара байланыстыратын, бірі ... ... ... ... жұмыс түрлерінің ортақ мақсатына бағынатын жұмыстар деп түсінеміз.
Дидактиканың негізгі принциптері – ғылымилығы мен ... ... ... мен шығармашылық белсенділігі, теория мен
практиканың байланыстылығын ескере отырып, ... ... ... ... ... арқылы негізгі дидактикалық мақсаттың орындалуына
мүмкіндік жасау. ... ... ... ... де берік білім алуын, өз
беттерінше білім алу ебедейліктерінің пайда ... оны ... ... қалыптастыру.
Дидактикалық принциптерді білу қажет, бірақ оқу процесін ... үшін ол ... ... тағы да ... ... жағдайларда: оқушылардың жасына, оқу ... ... оқу ... және ... ... ... ... жөн.
Мұражайда оқушылардың өзіндік зерттеу жұмыстарының жүйесін құрғанда
келесі негізгі дидактикалық талаптар ... ... ... ... жүйесі негізгі дидактикалық
міндеттерді–оқушылардың терең және ... ... алу, ... танымдық
қабілетін жетілдіру, өзіндік ... алу, ... және ... ... ... және өз ... ... жүргізе білу іскерліктерін
қалыптастыруды шешуге мүмкіндік туғызу керек.
2. Бұл жүйе ... ... ... және ең басты
жеңілдіктер мен жүйелілік ... ... ... байланысын,
саналылық және шығармашылық белсенділігін, жоғарғы ғылыми деңгейде ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі білім мен ... үшін оқу ... ... мен ... ... ... ... Мұражайдағы және үйдегі ... ... ... ... ... түрде бұрынғыдан шығатын және ... ... ... ... тиіс.
Бұл жағдайда бөлек жұмыстардың арасында тек жақын емес, сонымен қатар,
алыс байланыстары ... ... Бұл ... ... ... ... шеберлігіне ғана байланысты емес, сонымен ... ... ... ... ... мен басқа да қасиеттерін
дамыту жұмысының жүйесіндегі әрбір жеке жұмыстың орны мен ... ... ... бір ғана жүйе ... ... білімін, ептілігі мен дағдыларын
қалыптастырудағы жұмыстарында жетістіктерін ... Ол ... ... зерттеу жұмыстардың тиімділігін қамтамасыз етуге
болатын ... ... ... қатар өзіндік зерттеу жұмыстарының
бөлек түрлерін басқарудың әдістемесін білу керек.
Егер өзіндік зерттеу жұмыстары оқу процесінің ... ... ... онда оның тиімділігі артады және де егер ол кездейсоқ және ауық-ауық
емес, ... және ... ... ... оған әр сабақта және де одан
тыс мезгілде арнайы уақыт ... осы ... ... ... әр түрлі өзіндік зерттеу
жұмыстарын орындағанда ғана олардың тұрақты білім мен ... ... және оны ... ... ... ... өту ... өзіндік зерттеу жұмыстарының түрлерін
таңдап алғанда, оның ... мен ... ... ... негізгі
принциптерін басшылыққа алу керек. Қазіргі кезеңде ... ... ... ... зор:
• оқытудың, тәрбиелеудің және дамытудың бірлігі принципі;
• ғылымилық және жүйелілік, оқушылардың өсімдіктер мен ... ... ... мен шығармашылық белсенділігі
принципі;
• көрнекілік, білімдерді меңгерудің, шеберліктер мен ... ... ... ... ... ... ... саралап
қарау (дифференциалдық) принципі;
• қиындықтардың жоғары дәрежесінде оқыту принципі;
• дамып отыратын оқыту принципі.
Мұражайда өзіндік ... ... осы ... ... ерекшеліктері бар:
1. Өзіндік зерттеу жұмыс мақсатталған болу керек. Оған жету ... ... ... ... болу ... ... ... жұмысқа қызығушылығын және оны жақсырақ ... ... ... ... табу ... Оқушылар тапсырманың мәні
қандай және оның орындалуы қалай тексерілетінін көз алдына анық елестету
керек. Бұл ... ... ... мақсаттылық береді және оның
табысты орындалуына ... ... ... жете ... оқушылар жұмыстың мақсатын
түсінбей, керекті нәрсені істемейді немесе оны орындау процесінде бірнеше
рет ... ... тура ... әкеледі. Мұның бәрі уақыттың ұтымсыз
кетуіне және жұмыста оқушылардың өзіндік деңгейі төмендеуіне ... ... ... ... ... ... де өзіндік болуы және ... ... ... ... ... болу ... ... мұнда шектен тыс
жібермеу керек: оқытудың әр кезеңінде берілетін өзіндік жұмыстың мазмұны
мен көлемі ... ... келу ... ал олардың өздері - өзіндік
жұмысты орындауға теориялық және практикалық жағынан ... болу ... ... ... ... жұмыстардың қарапайым дағдысын
қалыптастыру керек. Бұл жағдайда оқушылардың ... ... ... ... ... көрнекі түрде тақтаға жазып, ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін көрсеткеннен кейін оқушылардың
орындаған өзіндік зерттеу жұмысы ... ... ... Ол ... ... қиындау дағды мен білімін, өзіндіктің жоғарғы ... өте ... мәні бар. ... ... ... оқу ... түрдегі тапсырманың шешімінің әдістерін жетілдіреді ... ... ... ... ... дайын ережелер мен үлгілерді қолдануға жол
берілмейтін, тек жаңа ... ... ... ... ететін
тапсырмаларды беру керек. Тек осы жағдайда ... ... ... ... мен танымдық қабілеттерін қалыптастыруды ықпал етеді.
5. Өзіндік зерттеу жұмыстарды ұйымдастыруда білімді, іскерлік ... ... алу үшін әр ... әр түрлі уақыт керек. Мұны
оқушыларды саралап ... ... ... асыруға болады. Сынып пен жеке
оқушылардың жұмысының жүрісін ... ... ... ... ... уақытында қиынырақ ... ... ... ... ... ... минимумға дейін апаруға болады.
Басқаларға жаңа ереже мен жаңа ... ... алу үшін және ... ... ... ... ... үйрету үшін мұндай
жаттығуларды көбірек ... ... Бұл ... ... ... ... уақытында болу керек. Мұнда жаңаны
меңгеруге, білім мен дағдыларды ... ... алға ... ... сонымен қатар бір орында тұра беру керек емес.
6. Өзіндік зерттеу жұмысына берілетін тапсырмалар оқушыларды ... Оған жету үшін ... ... ... оның ... ерекше,
берілген тапсырманың немесе әдістеменің практикалық мәнін оқушыларға ашып
көрсету керек. Оқушылар орындау процесінде зат пен ... ... ... анықтаудың жаңа әдістерін «ашатын» өзіндік жұмыстарға
қызығушылықпен қарайды.
7. Оқушылардың өзіндік зерттеу жұмыстарын оқыту және тәрбиелеу үрдісіне
жоспарлы және ... ... қосу ... Тек осы ... ... мықты білімдері мен білік дағдылары қалыптасады. Бұл істе жұмыстың
нәтижесі ... ... ... ... қалыптастыруда барлық
сабақтарда, сабақтан тыс және үйде, сонымен ... ... ... ... ... ... Өзіндік жұмыстарын ұйымдастырғанда мұғалім мәліметінің мазмұндамасын
оқушылардың білім, іскерлік пен дағдыларын алудағы өзіндік ... ... ... ... ... Бұл істе ... тыс жібермеу
керек: өзіндік зерттеу ... ... ... бағдарламалық материалды
үйрену қарқынын, жаңаны тануда алға жылжу қарқынын баяулатуы ... ... ... ... ... әр түрін орындағанда басқару
ролі мұғалімде болу керек. ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы түрде енгізеді. Ол әр өзіндік жұмыстың мақсатын,
мазмұны мен көлемін, оның сабақтағы орнын, әр ... ... ... ... ... Ол ... ... бақылау әдістемесіне
үйретеді және оның сапасын бақылайды.
Тереңдетілген ... ... ... әр ... ... ... әрі терең ғылыми-теориялық және әдістемелік дайындық
қажет етеді. Өйткені ... ... ... ... ... саласы бойынша және бағдарлы пәндердің мазмұнынан өзгеше, оқушылардың
білімге қызығушылығын қанағаттандыратын басқа да ... ... ... бағдарламасын жүзеге асыруды ұйымдастыру формасы. Осыны жақсы түсіне
отырып, таңдау курстарын ... және ... ... аса зор мән ... ... әсіресе оқушылардың мүддесін көздеу, олардың сұранысын
қанағаттандыру, ... ... ... ... таңдаған курстарынан
қандай да бір пайдалы нәтижеге ... ... ... - ... ... Атап ... таңдау курстарының, біріншіден, берілген
бағдарлы стандарттың ... ... ... ... ... қолдау
жасауын ескеру маңызды [27].
«Биология» пәні стандарт талаптарында көрсетілгендей өсімдіктану,
жануартану және ... ... ... ... ... бере ... танымдық және шығармашылық белсенділіктерін арттыру, қазіргі
қоғамдағы биология ... мен ... ... түсіндіру, теориялық
ойлау мен практикалық дағдыларын дамыту, қоршаған орта туралы ... ... ... және жеке тұлғаға тән әлеуметтік
құндылықтарын қалыптастыру міндеттерін орындайды.
Қазіргі кезеңде оқушыларды биологиялық әзірлеудің жоғары деңгейіне ... үшін ... ... ... ... ... ... әлемдік
тенденцияларға барынша сүйенген жөн:
• минималдандыру, инвариантты бөлігін анықтай отырып, сызбаландыру,
қызметін анықтай отырып, теория мен ... ... ... іргелілендіру;
• кіріктірілген үдерістерді күшейту, жүйелілік, оқушылардың
жұмыстарын шағын топтарда ұйымдастыру;
• өз ... ... ... ... оқу ... ... кең тарату (білім мен ақпараттың көзі қызметін ... ... ... ... қалып, жаңа ... ... ... ... беру міндеттерін ... және ... ... ... ... рөлі ... ... білім берудің мазмұнын экологияландыру, ... ... ... ... ... ... адамның күнделікті тіршілігімен,
техникамен, экономикамен байланысын нығайту;
• математикалық аппараттың, компьютерлендірудің, сандық биологиялық
эксперименттің (компьютерге сүйеніп енгізілген), мультимедиа және
интернеттің ... ... оқу ... ... ... және ... бойынша (міндетті
және міндетті емес) деп бөле отырып, соңғысының үлесін біртіндеп
арттыру арқылы саралау.
Мектепте биологиялық білім беруді дамытудың болашағы ... ... ... ... кездегі даму бағыттарына, биохимиялық ... ... ... ... ... тірі ... ... табиғи объектілердің қасиеттерін (биохимия, ... ... ... ... ... ... ... сәйкес өзгерту әрбір оқушыға белгілі бір
білім жиынтығын меңгертуге ғана ... ... ... жеке ... және ... ... дамытуды ойластыруы тиіс.
«Биология» пәні мынадай дүниетанушылық идеяларды түсінуге негіз болады:
• әлемнің материалдық бірлігі;
... ... оның ... ... ... оның ... биологиялық әлемді тану.
Қазіргі кезде білім беру жүйесінде әлемдік білім беру ... ... ... үдерісі жүріп жатыр. Білім беруді дамытудың жалпы
тенденциялары ... ... мен ... ... түрде көтерумен
шектелмейді, сонымен қатар олардың мәдениетін, қабілетін, шығармашылық
мүмкіндігі мен өзіндік ... ... ... бала ... нығайтуды, адамгершілік құндылықтар ... ... ... ... ... ... ... –– мұғалім мен оқушы
арасындағы жеке адамға бағытталған ... ... Бұл ... шығармашылық мүмкіндіктері мен танымдық белсенділіктерін және
практикалық қабілеттерін ... ... ... ... ... шаралары жүзеге асырылуы тиіс. Әрбiр оқушының қызығушылығы мен
қабiлетiн ескеру, оқытудың ... ... ... ... ... күшейту, оқу материалдарының мазмұнын оқушының өмiр
тәжiрибесiне жақындату, оның өз бетiнше оқу және ... ... ... ... білім сапасын арттырудың пәрменді тәсілдері
болып саналады. ... ... ... ... оқушылардың
практикалық және эксперименталдық қызметiне көп көңiл бөлiнгені жөн. Осыдан
оқушының өзiндiк танымдық ... ... ... ... ... ... артады.
Биология және басқа пәндердің сабақтарында әр түрлі ... ... ... ... ... ... және
дағдыларын қалыптастырады. Осы барлық жұмыстар айқындалған түрде, яғни
жүйелі түрде ұйымдастырылғанда ғана болымды ... ... ... ... ... деп біз ... өзара байланысқан, бір-бірін өзара
байланыстыратын, бірі біреуінен логикалық түрде ... және ... ... ... ... ... деп ... негізгі принциптері – ғылымилығы мен ... ... ... мен ... ... теория мен
практиканың байланыстылығын ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы негізгі дидактикалық мақсаттың
орындалуына ... ... ... ... ... ... де ... алуын, өз беттерінше білім алу ебедейліктерінің пайда болып,
оны практика ... ... ... ... ... ... құрғандағы келесі негізгі
дидактикалық талаптар ұсынылады:
1. Өзіндік зерттеу жұмыстарыың жүйесі негізгі дидактикалық міндеттерді
... ... және ... ... алу, ... ... ... өзіндік білімді алу, кеңейту және тереңдету, оны практикада
қолдану және өз ... ... ... білу ... ... мүмкіндік туғызу керек.
2. Бұл жүйе дидактиканың негізгі принциптерін, және ең ... ... ... принциптерін, теорияның практикамен байланысын,
саналылық және ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру керек
3. Жүйеге кіретін жұмыстар оқушыларда әр түрлі білім мен ... үшін оқу ... ... мен ... ... түрліше болу тиіс.
4. Сыныптағы, сыныптан тыс және үйдегі өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... және келесісін
орындауға негізін дайындайтын болуы тиіс. Бұл жағдайда бөлек жұмыстардың
арасында тек ... ... ... қатар ―алыс байланыстары ... Бұл ... ... ... ... ... ғана ... емес, сонымен қатар оқушыларда танымдық
қабілеттерін, олардың ойлауы мен ... да ... ... ... ... жеке ... орны мен ... қалай түсінетініне
байланысты [29].
Биологияны оқыту процесінде ... ... 30 ... ... бар. ... ... ... барлығы да
қолданылмайды. Көбінесе сабақтарда есептер шығарып, зерттеулер ... ... Тағы да жаңа ... үйренгенде оқулықпен
жұмыстар, тәжірибелерді құрастыру және оқу жобаларын ... ... ... ... күрделі биологиялық және
экологиялық ... ... ... сияқты өзіндік жұмыстар
сирек қолданылады.
2.3 Мұражайдағы сыныптан тыс жұмыстардың оқушылар ... ... ... ... ... ... ... негізгі мәселердің бірі-
табиғатты қорғау және табиғи байлықтарды үнемді ... ... ... ... қорғау үкіметіміздің саяси, экономикалық және
әлеуметтік міндеттерінің негізі болып ... ... ... және биологиялық білім мен тәрбие беру нарықтық экономикалық
қатынастар заңдарына сай бүгінгі күннің өзекті мәселесі. 1968 жылы БҰҰ ... ... адам мен ... ... ... қарым-қатынас
мәселесі бойынша, 1970 жылы Стокгольм, Тбилиси және 1992 жылы Рио ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста білім берудің ғылыми негіздері талқыланды.
Осы теориялық ілім қоршаған ортаның проблемаларын ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие беру ғаламдағы тіршілік
құбылыстарының заңдылықтарын түсіндіріп қана ... ... ... Ол қоршаған ортамен тығыз байланыста берілетін білімді жүйелеп
меңгеруге кешенді пәнаралық байланыс тәсілін ... ... ... мен ... ... тығыз мәселерді біріктіре қарастырудың
әдістемесін жасайды.
Қазіргі таңда ... ... ... судың топырақтың ластануының өсе
бастауына, жаңармайтын табиғи қорлардың ... адам ... ... ары ... даму ... ... ... тұр.
Табиғатты ластанудан қорғау, табиғи қорларды ұтымды пайдалану, қоғам
мен ... ... ... ... ету жолдарын іздестіру осы
ғылымның даму жетістіктеріне байланысты.
Табиғатпен тiкелей қатынас ... ... оны ... ... ... және ... оқушыларына эстетикалық тәрбие беруге
мүмкiндiк туғызады. Сөйтiп, туған өлкеге деген ... ... бұл ... ... үшiн жақсы негiз болады.
Табиғат көп нәрсенi тек үйретiп қана ... және ... ... биология мұғалiмi туған табиғатты бiлуi және ... ... ... әдемiлiгiн аша алуы тиic; адамның қызметiне және ... ... ... ... табиғаттағы орасан өзгерiстi көрсету;
табиғат байлығын ... ... және ... суюге үйрету.
Биологиядан сыныптан тыс сабақтардың маңызды мақсаты [9] оқушыларда
әдебиеттермен дербес жұмыс істей білу мен ... ... ... қалыптасуы болып табылады. Ең соңында, ... ... ... ... ... ... пайдалы тапсырмалардың,
жұмыстардың орындалуы, оларды орындау ... ... ... ... құндылықтарға жанашыр көңіл бөлу, еңбекті сыйлауға
дағдыланады.
Сабақтан тыс жұмыстардың маңызды тағы бір ... ... ... ... Біздің заманымыздың тамаша ұстазы В.А. Сухомлинский жазды: «Оқу
процес ... ... және жеке дара ... ... ... мектепте әрдайым өзіңнің ... ... жет, ... ... деп үйретеді, кімде-кім зерделі еңбекпен
табысқа жетсе нәтижелері дара бағаланады. Мектеп өмірі ... ... ... ... ол ... ғана шектелмеу керек». Сабақтан тыс
жұмыс оқушыларды ... және ... ... ... ... ... Ол ... сондай тұйықтық, эгоизм,
тәртіпсіздік ... ... ... ... ... Балғын
химиктердің ұжымдарындағы үйірмелердегі, қоғамдардағы, мұражайлардағы ... ... ... ... рухында, ғылымға терең және
белсенді назар рухында тәрбиелейді.
Биологиядан мұражайда өтетін сыныптан тыс жұмысты жоспарлау ... ... және және ... ... ал ... ... тоқсандарға бүге-шігесіне
дейін жоспарлау керек. Бұл қажеттілік сабақтан тыс жұмыстарды биологиядан
оқулық жоспарлармен байланыстыру үшін ғана ... ... ... мен ... ... ... ... артық жүк түсіруді болдырмау мақсатымен
анықталады.
Биология – адамдардың өзі туралы және айналадағы қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... жаратылыстану
ғылымдарының арасында ерекше орын алады. Көптеген биологиялық үдерістерді
химиялық және физикалық заңдарға сүйенбей ... ... ... ғылымы
арқылы оқушылар өздерінің өміріндегі мәселелерді шеше ... ... ... ... ... ... ... қосылу
үрдісін анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар биологиялық мәселелер
даму идеясымен ... яғни жеке дара ... ... ... ... ... аяқталады. Биологияны ... ... ... рөл ... ... ол дәстүрлі курсқа жатпайды,
биологияны ... пән ... ... Мектептегі биология пәнінің
мақсаты жанды заттарға деген қамқорлыққа ... ... ... ... тыс ... ... жалпы сипаттағы бірнеше сұрақтары болады [9]. Сондай сұрақтарға, ең
алдымен, оқушылар қызметінің екі жақтарын: олардың ... ... ... ... ... айқын салмағы олардың, белсенді
дербес жұмыс мүмкіншілігі аралық арақатынас, дұрыс ... ... ... бұл ... көп дәрежеде оқушылардың шығармашылық
қабілеттіліктерінің даму ... ... ... ... ... ... тыс ... кең болашақ ашатындығын
дәлелдеудің қажеттілігі жоқ, сондықтан нақ осында оқушылар мен мұғалімнің
бірге ... ... түрі ... іске ... ... ... жаңа
материалды игеру процесі жүргенде, сонан соң мұражайдағы бақылау негізінде
немесе тәжірибеде оқушылар оқылатын объекті ... ... ... соң сол орындалған тәжірибені талқылағанда мұғалімнің арқасында
олардың ... ... ... соң ... ... ... анықталған оқушыларға мұражайдағы табиғат
компоненттері үлгілері қызықтылықтан гөрі, орындалатын жұмысқа деген терең
құштарлыққа көбірек орын ... ... жол ... Мұнда сондай айқын
нақтылы нәтиже беретін тәжірибелерді орнатып қою ... олар ... және ... жұмылдыра алады, белгілі жекеленген ... ар ... ... химия курсынан белгілі жайларды анықтай
білу қабілеттіліктерін қалыптастыруға, ал бірқатар жағдайларда, ... ... ... ... ... ... қолайлы
заңдылықтарды табуға мүмкіндік береді. Бұқаралық сабақтан тыс жұмыста, яғни
химиялық үйірмелерлің қатысушылары ғана емес ... ... ... ... ... - өте ... ... белгі, ол
мектептердің үлкен сыныптарында да өз мағынасын сақтайды.
Биологиядан сыныптан тыс ... ... ... ... ... бағыттылығы бар тапсырмалардың ... өте ... ие ... ... дара ... жұмыстарының орындалуының ұжым
жұмысында қалайда ... бола ... ... бөлу ... ... бойынша белгілі кітапты оқып шығу ғана ... ... оқып ... ... сабақта әңгімелеу, белгілі бір немесе
басқа сұрақтармен оларды қызықтырып ... баса ... ... ... тек қана ... қана ... сонымен бірге оны ... ... ... ... ... ... демонстрациялауға ыңғайлы болатын жағдайларға жету қажет.
Қоғамдық пайдалы ... ең ... ... ... ... ... және ... даярлау, биология пәні өтілетін
кабинетті жабдықтауына, биологиядан демонстрация ... ... ... ... ... ... көптеген биология
мұғалімдерінің тәжірибесі көрсеткендей, төтенше кең болып ... ... ... ... және ... ... парасатпен көмектесе алады. Оқушылармен мұражайда сабақ ... таза ... ... ғана ... оның ... ... ... еске алынуы тиіс, ол өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... бөлуге, белсенді,
жасампаздық жұмысқа, нақтылы қоғамдық пайдалы мақсаттың дамуына ешбір нәрсе
дәл осылай жағдай ... ... ... ... ... және жеке дара ... ... Бұл сабақтан тыс жұмыс түрлері аралық қатысушылардың
санымен ғана ... ... ... қатар, әрқайсысының өзінің
мазмұны, өз ұйымдық түрлері және ... ... Дара ... тыс ... сөз ... екі мүмкіншілік туады. Біріншісі, оқушыларды көбірек
жүйелі жұмысқа тарту мақсатында ... ... ... орындалуы.
Мұндай тапсырмаларды мектепте жүйелі ... ... тыс ... ... уақытта қолдануға болады. Оқушылардың пәнге деген қызығушылығы
артуына қарай дара ... ... ... өсе ... Екіншіден, биология
облысында мамандандануға әбден саналы шешім қабылдаған сыныптан тыс топтық
жұмыстардың ... ... ... оқушылар туралы сөз
болуы мүмкін.
Мұражайда 7-сынып ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте оқушылар активіне сүйенеді. Топтық жұмыс
ең алдымен, ... ... ... ... оның ... облысына
қызығушылығы оянған оқушыларды қамтиды. Биология ... ... ... дара және ... жұмыстарға мүмкін биологиямен
соншалықты қызықпайтын, бірақ құралдарды құрастыру, көрнекті ... ... ... кіші ... ... арасында насихаттау
секілді қосалқы жұмыстарды орындау салаларында өз ... ... ... ... оқушыларды да тарту керек. Мұғаліммен басқарылушы және
ақылды ... ... ... ... ... жалпы оқу - тәрбиелік
мақсаттарының шешілуіне ... ... ... биологиясын оқыту да сонымен қатар бұқаралық жұмысқа
жатады. Бұқаралық ... ... ... ең ... ... сүйенеді. Оның көмегімен мұғалім жұмыс жоспарын құрастырады.
Жоспарлар ... ... ... ... ... ... Олардың
физикамен, географиямен, тарихпен, әдебиетпен химиямен пән аралық
байланыстары еске ... ... ... күрделі шараларды таңдау, ... ... ... жас ... ... ... талапқа сай болуы тиіс. Мұражай жұмысында, оларға ... ... ... ... ... қызығушылығы жоқ ... ... ... ... ісінің қызықтылығы және алуан
түрлілігі мен танымдық тәрбие берудегі маңыздылығы ие болады.
Мұражайда биологияны ... ... бір ... ... ... ... ... нәтижелілігі көптеген жағдайда ... оның ... - ... педагогикалық кеңістік
жасауына, оқудың демократиялық стиліне, ... ... ... оқушылардың нақты мүмкіншіліктерін білуімен анықталады
Сонымен қатар белсенді түрлерді қолдануда жүйелілік қажеттілігін, оқу ... ... ... ... ... ... арттыру
мұғалімдік көмектің әртүрлі түрлерінің азаюын атап кетсек болады..
Оқушының мұражайдағы өнімді қызметіне сөзсіз мыналар қажет болады:
1. Бірқатар коммуникативтік ... ... ... ойлану қабілетінің дамуы.
3. Бағалау іс әрекетінің тәжірибесі.
Мұражайда биологияны оқытудың белсенді түрлерін қолданғанда маңызды
нәрсе сонымен ... ... ... ... Қысқа уақыттық жобалардан ұзақ
уақыттық жобаларға, жеке тапсырмалардан топтық және ... өту ... ... ... Мұражайда биология сабағын оқытуда
білім беру жобаларының жүзеге асуы келесі кезеңдерге бөлінеді:
I кезең
Мотивациялық - мұғалім ... ойды ... оң ... ... ... ... талқылайды, ұсынады;
жоспарлаушы - даярлайтын - жоба ... және ... ... ... ... жоспар дағдыланады
II кезең
Ақпараттық - шапшаң - оқушылар материалды жинайды, басқа қайнарлармен ... ... ... ... байқайды, үйлестіреді, сүйейді,
бағыттайды, өзі ақпараттық қайнар болып келеді);
III кезең
Рефлексивті - бағалау – ... ... ... ... және ... талқылауға қатысады, мұғалім ұжымды бағалау қызметіне
қатысушы ретінде алға шығады.
Биологиялық ... ... ... әрқашан белсенді
қызығушылық білдірген.
Биология пәні мұғалімінің қол астында біздің күндерімізде, әр ... ... ... ... құралдар және лабораториялық
жабдықтар мен гербарий үлгілері бар.
Бірақ ... ...... биологиясына оқушының табиғи
қызығушылығы қалып отыр. Нақ сондықтан, мұражайдағы сабақта да ... ... тірі ... ... дербес зерттеу іскерліктерімен
оқушыны қаруландыру. Бұл мақсатты оқытудың белсенді түрлерін ... қана ... ... ... ... білімдердің тауып алу процесіне оқушыларды
қосатын және ойлауының ... ... ... ... . ... ... ... нәтижесінде мынадай мақсаттар орындалады:
• оқушылар ойлау қызметін ынталандыру;
• өз ... ... ... сенімділікке ие болу;
• өзінің қарым - қатынас ... ... ... ... ... ... ... белсенді әдістері оқушыларды ... ... ... ... Бұл ... меңгерілген білімдер ғана ұдайы өндіріліп
қана қоймай, практикалық қызметте оларды ... ... ... тыс ... ... тәрбиелеу және оқытудың,
дамытудың ең жылжымалы түрі боп табылады. Олардың ... мен ... және ... ... ... ... және мектептің
өндірістің қоршауын тәуелділігімен анықталады.
Сабақтан тыс ... ... ... және ... ... ... адамдарды қалыптастыру үшін қолайлы шарт ... қана ... ... ... беру үшін емес биологиялық ғылым
облысында ... ... ... және ... ... - техникалық
мақсаттарды айқындау, биологиямен байланысты мамандықтармен ... ... ... тыс ... ... ... бағдармен хабардар
болу проблемасының шешіміне ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік
негіздеріне шолу
3.1 Мұражайда биологияны оқыту әдістемесін жетілдіру жолдары
Бүгінгі ұрпақтың кезеңі өз болашағына, оның жаңа ... ... ... ... ... таңдау жасай білуі мен икемділік дағдыларына
бейімделген уақытқа сай келіп отыр.
Сондықтан да біздің ... ... ... кезектегі нақты
талаптар: креативтілік, белсенділік, әлеуметтік жауапкершілік, жоғары ой-
өріс, терең білімділік, кәсіби сауаттылық.
Бүгінгі ... ... беру ... ... ... ... мына
мақсаттарды шешуге көздейді:
• оқушыларға бейіндік оқытудың бір бағыты бойынша білім меңгерту;
... ... ... ... ... ... әлеуметтік,
кәсіптік өзін-өзі анықтау, білімін жетілдіруге арналған
құзіреттерін ... ... ... ... жағдай туғызу;
• оқушылардың қызығушылығы мен мүмкіндіктеріне сәйкес білім
мазмұнын саралау, жеке оқу ... ... ... ... ... енгізу.
Оқушымен жұмыстың негізгі мақсаты – олардың шығармашылық жұмысына
өзінің қабілетін іске ... ... ... Ал ... жету ... ... оқыту және оқушының танымдық белсенділігін дамыту
арқылы жүзеге асады.
Қазіргі бәсекелестікке ұмтылу кезінде өзге ... ... ... алар орны ерекше деп айтуға болады. Себебі, биологиялық ... ... білу өмір ... Ал егер осы ... өлкеге деген тәрбиемен байланыстыра алсақ, оның пайдасы ... Өз ... ... ... ... ... ұлтжанды ұрпақ
қалыптасады.
Қазіргі кезеңде мектепте биологияны оқытудың басты міндеті – құжастарды
табиғатта ... ... ... ... сын ... ... отырып,
келешекті бағдарлайтын, шығармашылық жұмыстармен ... ... ... ... биологиялық мәліметтермен өздігінше жұмыс істеп, өз
білімін ... ... ... алған білімдерін күнделікті өмірде
қолдана алатын азамат ... ... ... оқушылармен мұражайда ... ... ... ... пәні ... өз ... ... алуға, өзін-өзі дамытуға,
ғылыми ізденіс жұмысымен айналысуға деген қызығушылығын арттыру.
... ... ... ... шәкірттердің – өз елінің тарихын зерделеуде шығармашылық жеке
қабілетін ... ... ... ... ... ... ... атқаратын жұмыстары мен орындайтын оқу әрекеттері де түрліше
болады:
- білім ... ... ... ... ... жаңғырту,
еске түсіру және оларды жаңа материалды игеру кезінде қолдану;
- арнайы пәндерден алған білімдерін іске қосатын, білім ... бір ... ... ... ... ... орындауға көмектесетін тапсырмалар мен сұрақтарды
орындау;
- бағдарламалық материалдарды ... және ... ... ... ... - салдарлық байланыстарды анықтай
білуге мүмкіндік туғызатын шығармашылық бағыттағы жұмыстар
орындау арқылы пәннің мазмұндық сабақтастығына көз ... ... ... ... ... ... ... кестелер, сызбалар дайындау;
- мұражайдағы сабақтар бойынша ... ... ... ... зерттеу жүргізу.
Әр түрлі сабақ-тәрбие әдістерінде жаңа технологияны пайдалана отырып,
оқушылардың білім ... ... ... ... ... ... оларды қорғауға үйрету, туған мекенін
жанындай сүйіп өсетін Отаншыл ... ... ... жеке ... ... ... ... міндеті.
Бізге дейінгі мұражаймен байланысты сабақтар туралы берілген еңбектерде
негізінен тақырыптар арасындағы байланыстар екі түрлі жолмен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... оның оқылу уақытын
белгілеуді керек ... ... – бұл ... ... ... түсіндіру.
Бұл пікірлерді біз де қолдаймыз. Дегенмен, ... ... ... ... төрт ... ... ... асырылды:
- теориялық-мазмұндық байланыс. Мұнда пән бағдарламасындағы
теориялық ... ... ... асыру;
- пән мазмұнына сәйкес ... ... ... ... ... сарамандық жұмыстардың байланысы;
- тақырыптардың мазмұндық байланысын күшейтуге бағытталған
сыныптан тыс ... ... ... ... ... пәнаралық байланыстар да
зерттеу әдістерінің ортақтығы бойынша ашылады. Биология пәнін ... ... үш ... бар: ... ала, ілеспе, болашақта
орындалатын. Алдыңғы пәнаралық байланыстар – биология курсы материалдарын
оқыту ... ... ... ... ... ... ... Ілеспе
пәнаралық байланыстар – бұл бірқатар теориялық мәселелер мен ұғымдар бір
мезгілде биология бойынша да, ... ... ... да қатар жүзеге асып
оқытылатын ... ... ... пәнаралық байланыстар арнайы
пәндерде би пәнінен бұрын алған білімдерін қолдану.
Оқу пәндерінің құрылымы мен пәнаралық ... оны ... ... ... ... сабақтастықтарын табуды көздейді. Өз
кезегінде пәнаралық байланыстар оқу пәндері құрылымын ... ... ... ... ... ... ... жалпылама
ұғымдары мен тәсілдерін бөліп қарауға әсер етеді.
Пәнаралық байланыс арқылы оқушылардың танымдық қызығушылығымен ... ... ...... практикалық
өндірістік т.б. қызметтерде жан – жақты белсенділік көрсетуі күшейеді.
Пәнаралық ... ең ... ... ... ... арттырудың
себебіне айналады. Оқушылардың іс - әрекетке танымдық, кәсіптік дербестігін
пәнаралық байланыстар негізінде дамыту жеке ... ... ... ... өзара тығыз байланыста өтеді. Бүгінгі
таңда білім беру ... ... ... ... оқу-тәрбие
үрдісінде пәнаралық байланысты пайдалану арқылы оқушылардың білім деңгейін
көтеру мектептердің алдында ... ... ... бірі ... Оқу-тәрбие үрдісінде пәнаралық байланысты қолдану мәселелерін
зерттеуде үлес қосқан ғалымдар қатарына Е.И. Машбиц, В.В. ... ... Е.Қ. ... Б.С. ... Ж.А. ... А.Ж. ... ... және т.б. енеді.
Осындай түсінік негізінде біз мектептерде білім беруде мұражайда
биологияны басқа жаратылыстану ... ... ... ... ... ақпаратты жинап-табуларына, ерекшеліктері ... көре ... ... ... ... ... біртұтас меңгерулеріне, оқу ... ... ... ... ... ... мәдениеттілігін көтеруге мүмкіндік туады
деген позицияны ұстандым. ... ... ... жете ... ... ... мәселені қойып, оны оңтайлы
шешудің ... ... ... ... ... ... толық жинап, оны талдауға, қорытындылай білуге мүмкіндік ... ... ... ... биологины басқа пәндермен
байланыстыра оқыту оқушылардың логикалық ой қорытып, кез келген ... ... ... ... ... ... ... деректеріне
сүйеніп мәселені дұрыс шешуге талпынысын тудырады.
Мұражайда биология пәнін оқытудың мақсаты – жалғыз бір ... ... алып қана ... ... ... ... ... іс-әрекетінде
оңтайлы пайдалануға, білім сапасын дамытуға мүмкіндік беруінде.
Бұл оқушыларға жаратылыстану ғылымдарының негізін ... ... ... талабынан туындауда. Біз бұл жұмысымызда оқушылардың мұражайда
алған білімін келесі сабақты оқытуда кіріктіре отырып, ... ... ... мен ... ... ортақ ұғымдарды саналы меңгеруін,
ақпараттық материалдарды тиімді және ... ... ... ... баса көңіл бөлеміз. Осының нәтижесінде оқушылардың дербестігі,
танымдық ... ... ... рөлі ... ... басшы
қалыбынан кеңесші деңгейіне дейін өседі. Бұл ... ... мен ... ... ... сипатын былайша сипаттауға болады:
– оқушылардың дербестігі артады, олар өз жұмыстарының мазмұнын көрнекілік
байланыс негізінде өздігінен түзетуге мүмкіндік алады;
... ... ... және ... дағды-біліктері нақты
анықталады;
– оқушыларда өздігінен іздену, ... ... ... қажетті
материалдарды тауып, тиімді қолдану дағдылары қалыптасады.
Көрнекілік материалдарды зертханалық жұмыс негізінде кіріктіре ... көз ... Бұл идея Я.А. ... басталады. Ұлы дидакт:
«Бір-бірімен байланысы бар заттар, сол байланысы көрсетіле ... ... ... ... ... ... ... арасындағы байланысты
пайдаланып кіріктіре оқыту ... ... ... ... қол ... ... ... Осы идеяға көптеген
педагогтар қосылып, оны одан әрі дамытты. Кіріктіре оқыту идеяларын ... Н.Ф. ... ... т.б. ... ғалымдар жалғастырып,
пәндерді кіріктіре оқыту әдістемелерін ұсынды. ... ... ... 1980-жылдардың соңында білім беру мазмұнының одан әрі дамуының
негізгі жолдарының бірі ... ... ... ... ... таңда оқу-тәрбие процесін технологияландырудың бірден-бір ... ... ... ... ... – лат. ... келтіру», «толықтыруды» білдіретін бұл ұғым педагогикада бірнеше
тұрғыдан қаралады:
...... ... ... сай ... ... ... педагогикалық үрдіс;
– кіріктіру – ... ... ... оқу ... ... ... негізделген бірізділік принципіне қарай
құрастыру және түрлі пәндерді оқытуда «шекаралық білімді» үйлестіру арқылы
қол жеткізуге болады;
– кіріктірудің маңызы, кіріктірілетін ... оқу ... ... оқушылар
сапалы білім ала отырып, өздерінің танымдық ... ... ... ... бейнесі жөнінде түсінік қалыптастырады, алған
білімдерін болашақта тиімді пайдалануға, оны ... ... ... бойына сіңіреді.
Мұражайдағы сабақ процесінде биологияның экологиямен, химиямен,
топырақтанумен, тарихпен, өлкетанумен ... ... ... ... ... ... ... мен оны кешенді танып ... ... ... бірлігі принципіне негізделеді.
Сондықтан да жаратылыстану пәндерін, соның ішінде, биологияны ... ... ... ... ... ... ... болмысты, олардың
өзара диалектикалық байланысын тұтас қабылдап, оқушылардың жүйелі ойлау
қабілетін дамытуға септігін ... ... ... әртүрлі нысандары болуы мүмкін.
Теорияда мұндай байланыстардың нысандарын: 1) ... 2) әсер ... және 3) ... ... ... өзара әрекеттесу
тәсіліне қарай ажыратады. Алғашқы нысан оқу материалының ... ... әрі ... ... әдістерімен
және ұйымдастырушылық нысандармен анықталатындықтан, мұнда
а) мазмұндық, ә) ... б) ... және в) ... ... ... анықтауға болады.
Екінші нысанда байланыс тараптарын шартты түрде латын А, В, С және ... ... ... онда бұл нысанның келесі типтерін былайша
бейнелеуге болады:
1. Біржақты пәнаралық байланыс .
2. ... ... ... ;
3. ... ... ... ... оларды түзетін элементтердің әрекеттесуі бойынша нысаны
байланыстардың әр алуандылығымен ерекшеленеді. Фактілер, ұғымдар, заңдар,
теориялар, ғылыми әдістер мен олардың ... мен ... ... бұл элементтердің арақатынастарын ... ... ... және ... деп ... ... деп ... асуының дәйектілігіне, ал хронометриялық – ... іске ... ... ... пәнаралық байланыстарды айтады. Пәндерге
бөлінетін сағат сандарының әртүрлі болуына байланысты оқу ... ... ... ... ... келе ... ... таза синхронды
байланыстыруға қиындық туады. Практикада оқу ... ... ... ... болған проблемалық ... ... ... ... ... ... ... тудырды.
Дипломдық жұмысымның барысында мұражайда биология пәнін оқыту кезіндегі
әдістемелік жетекші рөлді көрнекілік ... мен ... ... ... ... жасап, сондай-ақ көпжылғы тәжірибелерге сүйене
отырып, дидактикалық көрнекіліктерді пайдалану ... ... ... ... оқытуды мұражайландыру; жаратылыстану ұғымдарын
биологиямен кіріктіру ... және ... ... ... ... ... ... оқыту әдістемелерін дамыту мен
маңызын ашу.
Нәтижесінде биология курсының мұражай ісімен кірігуі ... ... ... бұл ... ... және процессуалдық жағының кірігу
дәрежесі өсті, жаңа материалды меңгеру, пысықтау, ... ... ... ... іске ... ... тиімділігі артты. Мұндай
«дидактикалық жинақтау» арқылы кіріктірілетін оқу материалдарын оқыту оқу-
тәрбие үрдісінің ... ... ... ... ... іске ... ... биологияны оқытудың әдістері мен нысандары
да кіріктіріледі. Атап ... ... ... ... ... бейне дәріс, қорытындылау сабағы, зертханалық жұмыс және практикалық
сабақтарды; ал оқыту әдістерінен ... ... ... ... және ... ... ... оқыту құралдарына ақпараттық оқыту технологиялары, электрондық
оқулық басылымдар, виртуальды зертхана, ... өз ... ... ... және тест тапсырмалары жатады.
Оқушылардың біз зерттеп отырған мәселеге биологияны мұражайландыру
көмегімен оқыту ... ... ... ... дұрыс
ұйымдастыру үшін мынадай міндеттерді шешуге тура келді:
– оқушылардың дидактикалық көрнекіліктерді меңгеруге қойылатын талаптарды
игеру деңгейін анықтау;
... мен ... ... ... ... ... ... беруді ақпараттандыру ... ... ... ... ... мұражайға арналған биология пәнінің бағдарламасы, ... ... ... ... өз ... ... ... белсенділігін арттыруға бағытталған әдістемелік жүйе ұсыну.
Соңғы міндетте аталған әдістемелік жүйені жасауда мына ... ... ... оқу орындарындағы биология пәні бойынша пәнаралық
байланыстарды ... ... оның ... ... оқу ... дербестендіру, оқытуды жеке тұлғаға, оның қабілеттерін дамытуға
бағыттау;
– мұражай материалдары көмегімен дүниенің біртұтастығы туралы түсінік
беретін пәнаралық және ... ... ... ... ... құрылымдау, салыстыру әрі құрастыру мүмкіндігін туғызу;
– ұсынылған жүйенің тиімділігін анықтау, мұражайландыру негізінде ... ... ... білім-біліктерін оқытудың құрылымдық
компоненттерін анықтау, оқу ... ... және ... ... қажетті өзгерістер мен толықтыруларды енгізу.
Әдістемелік жүйенің оқу үрдісін ұйымдастырудың ізгілендіру, іргелендіру
және прагматикаландыру принциптерін ... ... ... биологияны
мұражайда оқытудың мақсаты мен міндеттерін жүзеге асыруға мүмкіндік берді.
Көріп тұрғанымыздай, мұражайларда биологияны оқытуда оның тақырыптары
арасындағы ... ашып ... ... маңызға ие. Бұл оқушыларды
жаратылыстану пәндерін өзара байланыстыра білуге тәрбиелейді.
Қазіргі таңдағы оқушыларға биологиялық ... ... ... оқытудың жағдайын талдай отырып, олардың негізгі ерекшеліктері
анықталды: жеке білім беретін пәндерді тереңдетіп ... ... ... өз ... ... мен ... сәйкес жеке білім
траекториясын таңдап алуы; ... ... ... ... жеке ... мен ... ... деңгейлеп оқыту;
оқушыларды әлуметтендіру, оларды кәсіби тұрғыдан өзіндік орын ... ... ... және кәсіби білім беру ... ... ... ... ... ... оқу ... бағдарламаларын
игеруге дайындау; төрт курс түрлері бойынша: базалық ... ... ... ... курстар, қолданбалы курстар және ... ... ... ... ... жасау мүмкіндігі; негізгі
мектеп оқу жоспарына міндетті таңдау курстары мен ... ... ... таңдауына әсер ететін кәсіби сынақтарды енгізу арқылы бейіналды
дайындықты іске асыру.
Қазіргі таңда білім беру ... ... ... бірі – ... жоғары сатысын бейінді оқытуға көшіру болып
табылады. Ол өз ... ... ... икемдері мен
қабілеттерін толығырақ ескеретін білім беру үрдісінің ... ... ... ... ... саралай және даралай оқытуды
қарастырады.
Биологияны мұражайда жаратылыстану ғылымдарымен ... ... ... ... ... идеясы – оқушыларға таңдау мүмкіндігін
беру болып табылады. Негізгі ... ... ... ... ... оқыту жағдайында оқу бағытын таңдауға мүмкіндік алады.
Бұл таңдауды оқушылар өздігінен және ... ... ... ... ғана
бейінді оқыту өз мақсаттарына жетеді. ... ... ... ... ... болу қажет, бұл жағдайда негізгі мектептегі бейіналды
дайындықтың маңызы зор.
Оқушылардың биология ... ... ... алуының негізгі формасы
ретінде таңдау бойынша курстары – элективті курстарды ... ... ... оқыту жүйесіндегі элективті курстар негізгі ... ... ... ... ... бейін бағытын саналы түрде
таңдап алуға көмек көрсетуші және жеке білім беру траекториясын ... ... ... болып табылады.
Қазіргі кезде бейіналды курстардың нақты белгіленген типологиялары жоқ,
көбінесе ғалымдар оларды үш типке (пән бойынша (сынаушы), ... ... ... ... ... ... элективті курстарын іске асыру барысында келесі
міндеттер ... ... ... ... ... бұл ... ... баға беру, таңдалған пәнді тереңдетілген деңгейде
игеруге дайындығын анықтау;
- бағдар іс-әрекетттерінің құрам бөліктерімен танысу;
- базалық ... ... ... ... ... бойынша
емтиханға дайындалуына жағдай жасау;
- оқушыларды берілген бағдарға сәйкес ... ... ... ... курстарға қойылатын негізгі талаптардың бірі – олардың
қысқа уақытта өткізілуі, ең тиімді ... – бір ... (8-18 ... элективті курстар дәстүрлі оқу пәндерінің бір-бірімен
байланысын қамтамасыз етеді. Олар мектеп оқушыларын ... ... ... ... талап ететін кешенді мәселелер және міндеттермен,
сонымен қатар оларды әртүрлі кәсіби салаларда шешу ... ... ... ... оқушылардың білімін жаратылыстану математикалық бағытта
жалғастыруына бейімдеу;
- оқушылардың икемдерін, ... мен ... ... ... ... ... ... курстар – оқу бағдарын таңдауға және оқушылардың
кәсіби бейімделуі бойынша психологиялық-педагогикалық көмек ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың қазіргі заман мамандықтар әлеміне бейімделуі үшін
негіз болуы;
- ... ... ... іс-жүзінде танысу;
- кәсіби сынақтарды ұйымдастыру.
Бұл курстар таныстырушы сипатқа ие болғандықтан, қысқа ... және жиі ... ... Бір ... ең ... ... ... тоқсан.
Бейіналды дайындық мақсаттарына, бейіналды элективті ... мен ... ... ... ... пән ... (сынаушы),
пәнаралық және бейімдеуші деп үш жеке топқа ... ... ... ... ... ретінде қарастыру жөн деп санаймыз. ... ... 8-ші ... ... ... ұйымдастырудың
бастапқы кезеңінде) пәнге деген қызығушылықты ояту үшін ұйымдастырған
абзал. Ал 9-шы ...... ... ... ...... яғни ... қатысты белгілі бір іс-әрекет түріне жаттықтырушы,
біліктер қалыптастырушы практикалық бағытты курстар жүзеге ... ... ... пәнаралық байланыс арқылы жүзеге асыру тиімді.
Білім беру ... ... ... ... және ғылым
Министрлігі бекіткен типтік оқу бағдарламалары қолданылады. ... ... беру ... ... ... іске ... дайындық жүйесін енгізу көптеген әртүрлі бағдарламалар бойынша
құрастыруды талап етеді. Типтік оқу бағдарламаларын ... ала ... ... ... курс ... ... ... Кез
келген оқу бағдарламасы сияқты элективті курс бағдарламасы да – ... ... ... ... және ... ... ... беретін
нормативті құжат.
Қазіргі кездегі қолданылып келген белгілі бейіналды элективті курс
бағдарламаларының ... мен ... ... ... курс
бағдарламаларын құрудың алгоритмін ұсындым:
1. Түсінік хат
1.1 Элективті ... ... ... ... ... ... курс ұзақтығы
1.3 Бағдарламаның қажеттілік деңгейі
1.4 Бағдарламаның жаңалығы
2. Мақсаттары мен ... ... ... мен ... Пәнді игеру деңгейіне қойылатын талаптар
3. Мазмұны
3.1 Курстың тақырыптық жоспары
3.2 ... ... ... Курс ... ... әдебиеттер тізімі
4. Оқыту әдістемесі
4.1 Оқыту әдістемесінің қысқаша сипаттамасы
4.2 Сабақтарды ұйымдастыру формалары
4.3 Сарамандық, зертханалық жұмыстар тізімі
5. ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін бағалау әдістері
Бейіналды элективті курс барысындағы оқу үрдісін тиімді ұйымдастыруға
қажетті оқыту тұжырымдамаларын таңдау себептері ... ... ... ... ... ... ... асады. Биологияны оқу
барысында ... ... ... ... дайындықтың мәні психологиялық-педагогикалық диагностиканы
іске асырып, ақпарат жұмыстарын жүргізу және бейіналды элективті курстар
ұйымдастыру ... ... ... ... ... белгілеуіне ықпал
жасайтын білім беру кеңістігін құру болып табылады. Осыған ... ... ... ... ... ... ... потенциалы
барынша ашылатындай етіп ұйымдастырылуы тиіс.
Элективті курс сабақтарын ... ... ... тек ... қолдану жеткіліксіз, қазіргі заман білім беру жүйелері мен оқыту
технологиялары қажет екендігі бүгінгі күні баршаға мәлім.
Бейіналды ... курс ... ... ... ... мен ... ... олардың өздігінен жұмыс істеуіне
көп көңіл бөлінді. Сабақта оқушыларға базалық курстан таныс ... ... ... ... ... ... ... баса көңіл аударылды.
Оқушылардың оқуға деген жағымды мотивациясын ... үшін ... ... қажет етпейтін материалдарды қолданып, логикалық ойларын
дамытып, ... ... ... ... итермелейтін материалдарды
пайдаланудың тиімділігі педагогикалық-психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ету үшін ... әртүрлі
материалдар мен тапсырмалар қолданылып отырды. ... ... ... тек қана қызығушылық тудыратын материал болып қоймай, курс
мазмұнында ... ... ... ... ... ... ... күрделі материалдар қамтылуы керек.
Кез келген басқа жалпы білім беретін курстар сияқты бейіналды элективті
курстары да, ... ... ... ... ... ... ... пәннің жүйесіне сәйкестік; мазмұнның ғылымилығы; осы
кезде дейін ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің практикалық бағыттылығы; пәнаралық сипатта болуы;
дамытытушылық тұрғыда ... ... ... және психологиялық
ерекшеліктерінің ескерілуі; республикалық, аймақтық ерекшеліктерді ескеру;
кәсіби бағытта болуы.
Элективті курс ... ... ... ... ... бейіналды
дайындық мақсаттары мен міндеттерін негізге алып, биологияны оқуға деген
қабілетін дамытудың ... ... ... ... ... мектептерде білім беру сапасын көтеру, оқушылардың оқу
мазмұнын саналы ұғынуы және тақырыптық материалдарды өз оқу ... ... ... ... ... негізгі талаптардың бірі
болып отыр. Осы тұрғыдан дипломдық жұмысымды биология ... ... ... ... ... жүргізген жұмыстар барысында биологияны
мұражайда оқытудың ... ... ... ... ғылыми-әдістемелік әдебиеттегі қағидаларды ... ... ... «кіріктіре оқыту», «оқытудағы пәнаралық байланыстар»
мен «жаратылыстану жүйесіндегі биология» ... ... ... ... жүрген әдіскер-ғалымдардың ой-пікірлері
дипломдық жұмысыма арқау болды. Зерттеу барысында мұражайда биологияны
жаратылыстану ғылымдарымен ... ... ... асыру мүмкіндігі
айқындалды, дәлірек айтар болсақ:
– орта мектептерде табиғат мұражайында биологияны оқытуда жаратылыстану
пәндерін ... ... ... осы ... ... ... күшеюіне, пәндік білік-дағдылары сапасының ... ... ... ... ... ... ... осының негізінде дүниенің біртұтастығы туралы
түсініктің қалыптасуына мүмкіндік береді;
... ... ... пен ... ... ... ... пәнішілік, тақырыптық), деңгейлері (жоғары, орта,
төмен), негізгі компоненттері, критерийлері мен көрсеткіштері анықталды
және негізделді;
Мұражайда биологияны оқыту ... ... ... ... ... тұжырымдар мен қорытындылар алынды:
1. Мұражайда биологияны оқытудың жағдайын талдай отырып, оның негізгі
ерекшеліктері ... ... ... ... ... оқыту,
оқушылардың өз қабілеттері, икемдері мен қажеттіліктеріне сәйкес жеке білім
траекториясын таңдап ... ... ... ... ... жеке икемдері мен қажеттіліктеріне сәйкес деңгейлеп ... ... ... ... ... ... ... анықтай
білуге дайындау.
2. Мұражайда биологияны оқыту ... ... ... ... ... жоғары сатысында болашақ оқу бағдарын саналы түрде
таңдап алуға ... ... жеке ... беру траекториясын құруға
мүмкіндік беретін құрал болып табылады.
3. Мұражайда биологияны оқыту барысында оқушылардың ... ... ... тиімділігі дәлелденді, ол оқушылардың биологияны оқуға деген
түрткісінің артуына себеп болады.
1-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Қосжарнақтылар класы. Раушангүлділер және ... ... ... ... класына жататын
өсімдіктердің көп ... ... ... ... ... табиғаттағы, адам өміріндегі рөлі, оқыған өсімдіктерді ажырата
білу дағдыларын ... , ... ... бір ... жататындығын
дәлелдеп, салыстыра білу дағдысын қалыптастыру. Отанын мақтан ... ... ... ... , халқын сүюге және табиғатты аялап
қорғауға тәрбиелеу.
Білімділігі: Оқушыларды раушан, бұршақ тұкымдасының ерекшеліктерімен
таныстыру. ... ... ... мен ... ... Оқушыларды
негізгі оқу материалымен таныстыру.
Дамытушылығы: Оқушылардың интеллектуалдық қабілетін, білімі мен білік
дағдысын ... ... ... ... арқылы оқушының
биологиялық білімге деген қызығушылығын арттыру . Өсімдік ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру.
Тәрбиелілігі: Оқушыларға раушан, бұршақ тұқымдасының табиғат пен адам
өміріндегі манызын мысалдармен ... ... ... ... оқушылардың табиғи – ғылыми ... ... ... өмір салтын ұстауда, жақсы қоғамдық
ортаны қалыптастыру
Сабақтың түрі: Жаңа білімді меңгерту
Сабақтың ... ... ... ... ізденуші
Сабақтың әдісі : Сұрақ – жауап, тірек-сызбалар, баяндау, түсіндіру,
сәйкестік тест.
Жалпы дидактикалық әдіс: ...... және ... ... ... ... ... таратпа материал,
мұражай материалдары.
Сабақтың құрылымы:І. Ұйымдастыру кезеңі 1-2 мин
ІІ. «Жан қиналмай жұмыс ... ... ... ... ... 8 ... ... кілті танымдылықта» 20 мин
ІҮ. «Білгенге маржан» 8 мин
Ү. «Еңбегіне ... ... 1-2 мин ... кезеңі
1. Сынып бөлмесін сабаққа дайындау. Оқушыларды түгелдеу.
2. ... ... ... аудару
Адам меңгермейтін білім бар ма?
Жойқын істі тындырар күшің бар да.
Оқы, үйрен, жас ... ... ... ... мақсатың, ісің бар да!
Үй тапсырмасын сұрау: Құлқайыргүлділер тұқымдасының ерекшеліктері.
Лездемелік сұрақтар:
1.Құлқайыргүлділер тұқымдасының қанша түрі бар?
2.Қазақстанның қай ... ... ... қай ... ... ... не ... ерекшеліктері?
6.Құлқайыр тұқымдасына жататын өсімдіктерді ата?
7.”Шит” дегеніміз не?
8.Мақта гүлінің формуласы?
9.Мақтаның ашылмай қалған қауашағы қалай аталады?
10.Мақта тұқымының майлылығы?
11. ... дәрі ... ... ... ... үшін ... түрлері қалай аталады?
13. Мақтадан қандай заттар алынады?
Білім минуты:
1.Қосжарнақтылар класының ерекшеліктері? Класқа жататын тұқымдастарды
ата?
2.Баобаб туралы қысқаша хабарлама
3.Бақша ... ... не ... ... ... ... жатады?
5.Орамжапырақгүлділерге жататын өсімдіктерді ата?
Телеграмма: Жіберілген бос сөздердің орнын толықтыр.
Мақтаның жемісі - ……….. Мақтаның ашылмай қалған немесе шала ... ... ... ... ... ... ... (түктері) бар өте көп тұқымдар шашылады. Талшықтардың ұзындығы
кейбір мақта іріктемелерінде ……… миллиметрге дейін жетеді. Шит ... ... ... Олар өте ... ... тоқыма
материалы (хлопок) ретінде пайдаланылады. Шитті мақтадан таза мақта
өндіріледі. ... ... ….., ... ... мамығы, басқа да құнды өнімдер
алынады. Мақта тұқымының ………. майдан тұрады. Мақта жайы ... ... ... ... ... өте ертеден дамып келеді. Жыл ... ... ... бері ... ... ... ... келеді. Шитті мақта біздің
республикадан басқа ……….., ……….. өсірілуде. Өйткені мақта - ... ... ... мол ... алу үшін ... ... Көлеңке
түспейтін, топырағы тыңайтылған жерде өскен қоза ... ... ... таза ... ... ... ... бір үлескіде жылма-
жыл екпей, ……….. алмастырудың маңызы зор. Құлқайыргүлділер ... ... ... ... тұқымдасының
төрт тұқымдас тармағы бар Қосжарнақтылар класы Раушангүлділер тұқымдасы
3000/35 түр ... ... ... шөптесін.
■ Гүлдері: қос гүлсерік, 5 тостағаншасы біріккен, 5 күлте жапырақша,
аталығы шексіз,кейде 4-8-9, аналық саны 1, өте көп
... – көп ... , ... ... жаңғақты, көп
жаңғақшалы құрғақ жеміс.
■ Гүл формуласы Т(5) К5 А ∞ ... ... ... түр ... шала бұталы, шөптесін.
• Гүлшоғыры-шоғырбас, шатырша, масақ, 5 ... ... 5 ... 1 ... ... 2«қайықша», аталығы 1+(9), аналық саны
-1
• Жемісі –құрғақ бұршаққап.
• Гүл формуласы
• Т(5) К 3+(2) А 1+(9)Ж1
... ... ... бос азотты сіңіреді
Итмұрын- Т (5) К5 А ∞ Ж1 Жабайы алхоры- Т(5) К5 А 20Ж1 Алма ... Т (5) К5 А ∞ Ж (5) ... ... ... әжім ... тежейді. Ұйқыға жатарда піскен алманың ... жеп ... ... ... 96,7 % алма құрамындағы
органикалық қышқылдардың әсерінен жойылып кетеді.
Өрік. Оны «денсаулық жемісі» деп ... ... ... ... хош ... заттар, минералды тұздар (калий,) натрий,
кальций, т.б. және ... ... Оның ... ... ... үшін өте пайдалы. Алмұрт шырынын қуық-
қа тас байланғанда да ... ... ... мен ... несептің
бөлінуін күшейтіп қана қоймай, түсін де ашып, бактерияларды жоюға әсер
етеді
Соя өсімдігі Бұл ... ... и45г ... 27г ... ... ... ... қоректік тұқымынан 100-ге жуық азық-түлікпен, тәтті
тағамдар: кәмпит,май,печенье, сүт,сыр, ірімшік т.б дайындауға ... ... ... 1930 жылы ... ... ... алынған.
Табиғатта раушанның көк түсіне жауап беретін ген, көк түсті пигмент
дельфинидин ... көп ... ... және жапондық
компаниялардың бірігіп жұмыс ... ... 2004 жылы ... ... инженерия әдістері арқылы шығарылды.
ІҮ.Сәйкестендіру тесті:
|Раушангүлділер-Р | ... ... ... ... ... | ... ... |1. G ... ... |2. C ... ... kөп ... |3. B ... ... |4. F ... ... ... |5. B ... ... ... |6.Е ... ... |7. B ... | |8.D ... Раушангүлділер мен бұршақ тұқымдасына жататын өсімдік ... ... ... ... Гүл ... Т(5) К5 А ∞ Ж1.
4. Гүлі біріккен -5 тостағанша.
5. Жемісі-бұршаққап.
6. Гүлі бірікпеген – 5 ... ... ... көп, кейде 4-8-9.
8. Гүлінде аталығы- 10, аналығы -1.
9. Тамырында азот жинақталады.
10. Тұқымында эндоспермі болмайды.
Тексереміз: 1-нұсқа ... ... ... 2, 4, 5, 8, ... Үй тапсырмасы: § 28 (бәріне).
• Іздену жұмыстары ... ... пен ... ... ... келу
• Сурет салу.86 беттегі 1,2,3 тапсырма
2-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Құс шаруашылығы
Сабақтың ... құс ... ... адам ... маңызы туралы жалпы
түсінік қалыптастыру
Дамытушылық: оқулықпен дербес жұмыс істеу, қорытынды жасау білуге үйрету
Тәрбиелік: табиғатқа қамқорлықпен қарау, құстарды ... ... ... ... жұмыс
Әдісі: Ж. Қараевтың деңгейлеп оқыту технологиясы бойынша
Сабақ барысы:
I кезең: Ой- маржан (ұйымдастыру ... ... ... жинақтау.
1. Құстар дүниесінде таралған түр саны (8 600-ге жуық)
2. Құстарды зерттейтін ғылым ... ... Жыл ... ... ... ... ... (жыл құстары)
4. Қосарлы тынысалу дегеніміз не? (ауа қапшығы және өкпе)
5. Құс өңешінің кеңейген бөлігі ( жемсау)
6. Ірі қауырсындардың ... еніп ... ... ... ... дене ... (+410С, +430С)
8. Бұдан 150 млн жыл бұрын тіршілік еткен құстардың арғы тегі (көнеқұс
немесе ... ... ... неше ... тұрады?
10. Ең кішкентай құстың салмағы қандай, бұл ... құс? ... Ең ірі құс және оның ... ... (түйеқұс, салмағы 90 кг)
12. Ең ұзақ жұмыртқа басатын құс (кезеген альбатрос 75-85күн)
2-кезең Жаңа тақырыпты өз ... м ... ... ... туғызу (5-
7 минут)
Оқушылардың оқулықпен жұмыс жасау дағдысын қалыптастыру.Оқушының оқулықпен
жұмыс жасау барысында:
- танымдық әрекеті артады;
- ... ... ... ... артып, тұлға ретінде дамиды;
- оқулықты міндетті түрде ... ... – білу ... ... Бұл кезеңде оқушылар жұппен ... ... ... ... ... ... үйренеді, танымдық қызметіндегі дербестікті
дамытуға мүмкіндік алады. Бұл ... ... үй ... ... ... ... істеуге мүмкіндігі болады. Келесі 10-12 минутта
мұғалімнің басшылығымен әр ... ... ... ... суретті танып білу т.б.) талқылап, жаңа тақырыпты бекіту ... әр ... ... дидактикалық жұмыс түрлері келтіріледі.
Мысалы:
А) Есіңізде болсын, есте ... ... ... ... ... кейін оқушыларда:
- танымдық қызметі қалыптасады;
- жартылай ізденіс әдісін меңгереді;
- ойлау қабілеті артады;
- зерттеу әдісін меңгереді; (зертханалық жұмыс)
- оқулықтағы сурет, сызбаларды, ... ... ... оқиғаны түсініп, айтып беруді үйренеді;
- жаңа білім алады, алған білімнің тобықтай түйінін таба алады.
Сонымен оқушылар бір сыныпта, бір бағдарлама және бір ... ... ... ... әр ... игере алуы деңгейлік саралау деп аталады.
3-кезең. Оқушылармен кері ... ... ... ... ... арқылы
біліктілік дағдысын тереңдетіп, дамыту кезеңі.
Бұл кезеңде оқушылар деңгейлік ... ... баға ... ... ... 2 ... ... болады.
1. Тек осы тақырып бойынша құрылған тест сұрақтары.
2. Жазбаша сұрақтар
Мемлекеттік стандартпен ... ... ... ... ... ... оқу материалының арнасын кең ашуға,
оқушының ойлау ... ... ... ... ... ... ... бағытталып құрылады.
1-деңгей: Сыныптағы барлық оқушылар өз бетінше жазбаша жауап ... ... жаңа ... ... жаңа ... ... т.с.с.
анықтамаларды жатқа айтып береді. ... ... 5 ... Ол “3”-тік
бағаға сәйкес келеді.
2-деңгей. Бұл тапсырмалар оқушылардың 1-деңгейден алған ... ... ... ... ... ... алған бала алғашқы 5
ұпайына тағы 10 ұпай ... 15 ұпай ... Ол осы ... ... ... бағаға сәйкес келеді.
3-деңгей. Бұл эвристикалық деңгей болғандықтан, ... жаңа ... ... ойын ... өз ... айта ... тапсырма беріледі.
Дұрыс жауап берген оқушы бұрынғы 15 ұпайына тағы 15 ұпай ... 30 ... Ол ... ... “5”-тік бағасына сәйкес келеді.
Оқушы үйге 4-деңгейдің шығармашылық тапсыриасын алады. ... ... ... 1-5-ке ... ... ... ... Сөйлемдердегі түсіп қалған сөздерді тауып жаз.
Өңештің кеңейген бөлігі___________деп аталады.
Құстардың жақсүйектерінде____________________болмайды.
Құстардың ... ... ... ... астын сызып көрсет
А.Құстардың денесіне қандай қан тарайды – вена ... ... қан, ... тән ... ... кезінде қан қандай газбен тотығады – ... ... тек ... ... ... Құстардың зәршығару жүйесінде қандай мүшесі болмайды – бүйрегі, қуығы.
несепағары.
3-тапсырма.
А.Қыртөссіз (жүгіретін) құстардың жеке ... ... ... ... және ... ... ... сызып, толтыр:
|Рет саны |Отрядтары ... ... ... | | | |
|2 | | | |
|3 | | | |
|4 | | | ... ... ... ... орта ... ... кестені
толтыр:
|Рет саны |Топтастыру ... |
|1 ... ... ... ... | |
|2 ... құстары | |
|3 ... ... | |
II ... ... Қолға үйретілген асыранды құстардың қандай ... ... ... тауып жаз:
|Рет | Түрлері ... ... | | ... |Тауық | ... ... | ... |Қаз | ... ... | ... |Көгершін | ... ... | ... |Жапон бөденесі | |
2- ... ... арғы ... тегін тақырып мәтінінен тауып жаз.
А. Тауықтың ___________________________________________________
Ә. Үйректің_____________________________________________________
Б. Қаздың_________________________________________________________
3- тапсырма:
Үй тауығының ... ... ... және оған ... ... ... ... толтыр:
|Рет саны |Өсірілетін бағыттары ... ... | | ... | | ... | | ... ... ... ... ... жаз:
Жапонияда етті ... ... ... ... мен ... ... әсемдік үшін қолда
өсіріледі.
III кезең
I деңгей
Сұрақтардың дұрыс жауаптарының астын сызып көрсет:
А. Үй құстарының белгілі бір мақсатқа сай ... ... ... ... ... ... – түр, ... тұқым, бройлер.
Ә. Мексика мен Американың оңтүстігінде алғаш рет ... ... ... - ... күркетауық, қаз, бөдене.
Б. Құйрық қанаттары ұзын, әр түрлі әсемдік бұйым ретінде қолдану үшін ... құс – ... ... қаз, тауық.
II деңгей
Құс қаңқасы бойынша кестені толтыр (№ 21 зертханалық жұмыс)
|Қаңқаның ... ... ... |
| | ... ... ... ... Құстардың қаңқасына не тән?
А) тығыз құрылысы Б) қыр , жеңілдігі В) мойны ... ... ... құысы
2. Құстардың қандай бездері бар?
А) тері ... Б) ... безі В) май ... Г) сүт ... ... ғана ... сүйек?
А) жіліншік Б) саусақ В) ... Г) ... ... ... қан айналым шеңбері қайдан басталады?
А) оң жақ ... Б) сол жақ ... В) сол жақ ... Г) ... ... ... ... қай ... ... ... мишық Б) сопақша ми В) үлкен ми сыңарлары Г) ... ... Қай ... ... ... ... дамыған?
А) иіс сезу Б) көру В) есту Г) ... ... ... ... қайсысы қызылшақа балапанға жатады?
А) кептерлер Б) қаздар В) ... Г) ... ... ... ... тыныс алуы қандай?
А) жиі-жиі тыныс алады Б) қосарлы В) ... ... ... ... Құстарда ең дамыған бұлшықеттер қандай?
А) кеуде, бұғана асты Б) ... ... В) ... ... ... Қай ... төс сүйегінің алдыңғы қыры жоқ?
А) шағала Б) ... ... В) ... Г) ... тапсырма: § 57
Оқушылар білімін бағалау
3-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Қосжарнақтылар класындағы өсімдіктерге
жалпы шолу.
Сабақтың мақсаттары:
1. Білімділік мақсаты: Оқушылардың тарау бойынша ... ... ... ... тест жұмыстарын алу арқылы
қосжарнақты
өсімдіктер (көкнәр, алабота,
орамжапырақ, асқабақ,
раушангүлділер, бұршақ
тұқымдастар,
құлқайыргүлділер, күрделігүлділер
және алқа)
тұқымдастарының тіршілігімен
танысып, қоршаған
ортадағы маңыздылығы жайында
білім
деңгейлерін анықтау.
2. Дамытушылық мақсаты: Қосжарнақтылар класындағы ... ... ... ... ... ... жемістері,
тұқымдары,
гүлшоғырларының
орналасуы, олардың бір-
бірімен салыстыра
айтуына байланысты пәнге
деген қызығушылықтарын
арттыру, ойлау
қабілеттері ... ... ... ... ... орта мен ... ... өсімдіктер мен
жануарларды қорғауға, салауатты өмір
салтын ұстануға
тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: Қорытындылау сабақ
Сабақтың ... ... ... – иллюстративті,
проблемалық оқыту, интерактивті тақтамен жұмыс,
сұрақ – ... ... ... ... көз ... ... ... кестесі,
тест жұмысы.
Көрнекіліктері: мұражай материалдары, шикі картоп, стакан, су, тұз,
тағамдық мак (көкнәр), «Биология» ... ... ... ... ... химия
Ұйымдастыру кезеңі
Сабақ кезеңдері:
І. Ой толғау
ІІ. Өзіндік жұмыс
ІІІ. Жеке оқушыларға ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды орындау
Y. Тест тапсырмасы
І. Ой толғау.
1. Оқушылардың дүниетанымдарын ашу үшін нақты ой тастау. (флипчарт 1)
Өмірдің өкінбейтін бар айласы,
Ол айла - ... ой ... ... ... адал ... жүрек, тату дос - сол шарасы.
(Шәкәрім
Құдайбердиев)
Бұл адамның жеке ерекшелігі. Өсімдіктердің табиғаттағы (ғаламшардағы) орны
мен маңызы.
ІІ. Өзіндік жұмыс
Таратпа ... (1-4 ... ... ... ... ... білімдерін анықтау. (Тексеріліп бағасы журналға
қойылады.)
1. Төменде берілген белгіге сәйкес, өсімдіктің әр түріне сандық және
әріптік белгілеуді қолданып, кестені ... ... түрі ... |Гүл формуласы |жемісі |өмірлік қалпы|Шаруашылық |
| | | | | ... ... |R |7 |8 |A |J ... |Т |8 |6 |Д |D. N. Ж, Н ... | | | | | ... |S |6 |2 |A,Д |H ... |L |3 |4 |A |D. N. Ж, Н ... шомыр |W |1 |1 |A |Z ... ... |2 |2 |А |U ... |R |5 |7 |С |Н ... ... |F |4 |5 |А |J ... |И |10 |10 |А |Н ... |С |9 |11 |А |И, Ж ... |А |11 |9 |А | ... ... ІІ. Гүл ... ІІІ. Жемісі
R – раушангүлділер 1. ... Ж (2) ...... 2. ... 2. ...... 3. ... 3. дәнек
P – ... 4. ... ...... 5. ... 20 Ж1 ...... 6. ... 6. ...... 7. Т(5)К5А ∞Ж∞ 7. ... алқа ... 8. Т(5) К3+(2) ... 8. көп ...... 9. ... 9. ... тұқымша
А – күрделігүлділер 10. Т(5)К ... ... ... 11.
жаңғақша
ІY. Өмірлік қалпы Y. ... ...... Z – ...... D - мал ...... J – ... – шала ... H - ... - N – ...... - ... Гүлдің диаграммасын талдап, формуласын жазыңдар. (флипчарт-6)
3. Төмендегі берілген гүлдердің формуласын жазыңдар. (флипчарт-7)
1. Мақта гүлінің ... ... ... жапырақшасы 8 оның 3 бірікпеген, ал 5
біріккен екі шеңбер құрып орналасады, күлте жапырақшасы 5 , аталығы шексіз
біріккен, аналығы ... ... ... ... формуласы
Дұрысгүл, қосжынысты, тостағанша мен күлте жапырақшасы 5 біріккен, аталығы
5, аналығы ... 2 ... ... ... Итмұрын гүлінің формуласы
Дұрысгүл, қосжынысты, тостағанша мен күлте жапырақшасы 5, аталық пен
аналығы көп (шексіз)
4. Төменде берілген қосжарнақты өсімдіктің:
Бірнеше өсімдік түрлері ... ... ... ... ... формуласы
ІІІ.
1. Жеке оқушыларға бағытталған сұрақтар (проблемалық, логикалық)
Алдын ала жеке үлестірме карточкалар беріледі.
Оқушылардың ойлау қабілеттерін ... ... ... ... түйнегінен екі цилиндр кесіп алынды (Ц1 және Ц2). Бір сағатқа
бірінші цилиндрді (Ц1) дистильденген суға, екінші цилиндрді (Ц2) картоп
шырынының концентрациясына ... ... ... суға ... ... ... ... кейін цилиндрлердің көлемі бастапқы мөлшеріне сәйкес келе
ме?
А) Ц1- сәйкес келмейді, Ц2 – сәйкес келеді;
Ә) Ц1- сәйкес келмейді, Ц2 – ... ... Ц1- ... ... Ц2 – ... ... Ц1- сәйкес келеді, Ц2 – сәйкес келмейді;
2.Неліктен қылқан жапырақтыларға (ашық тұқымдылар) қарағанда жалпақ
жапырақты ағаштарды ... ... ... зақымдаған) паразит-
саңырауқұлақтар жиі қоныстайды?
3. Жануарлар тәрізді өсімдіктер де ағзаға қажетсіз заттарды сыртқа
шығарады, өсімдіктер ағзасынан қандай заттар және қалай шығарылады?
4. Әр ... ... ... ... ... мен ... түкті
болып келеді. Олардың атқаратын қызметі қандай?
5. Жылыжайлардағы қызанақтың өсіп кеткен жапырақтары мен сабақтарының
біразын азайтып, қырқып тастайды. Мұны, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... да, бұл әрекет қандай мақсатта
жүргізіледі?
ІY. Тақтамен жұмыс Танымдық қабілеттерін арттыру
Интерактивті тақтада:
- гүлдің құрылысын анықтап, тиісті ... ... ... ... ... ... жіктелуі бойынша ретімен жазады;
- берілген гүлдің диаграммасын табады.
Флипчарт-9.
Флипчарт – 12.
Флипчарт – 13.
Y. Білім ... ... тест ... тақтада)
Оқушы зеректілігі, жылдамдылығы, тарауды қаншалықты меңгергендігі
анықталады.
Қосымша тапсырмалар:
1 - тапсырма.
Жабайы араның бір ұясында орта есеппен 100 ... ... ... Олар нәр
жинау үшін күніне 20 реттен ұшып шығады. Әр шыққанда бір ара ... ... ... ... бір ұядағы жабайы аралар бір айда қаншама гүлді
тозаңдандырады?
2 – тапсырма.
Бір жұмысшы бал ... бір ... 12 ... ал бір ... 7200 гүлге
қонатыны анықталған. Бал арасының бір омартасында 50 000 – дай ... ... Бір ... ... бір омартадағы бал аралары ... ... ... ... ... Үйге тапсырмалар беру. Қосжарнақтыларға жататын өсімдіктер тарауын
қайталау.§ 24-29. 94-125
бет
"Табиғат - біздің ... ... " ... ЭССЕ жазып келу. 12-15 сөйлем.
4-сабақ
1.Сабақтың тақырыбы : Сүтқоректілер класы.
2.Сабақтың мақсаты: а) Білімділік : ... ... ... және ... туралы білім беру
Ә) Тәрбиелігі: Оқушыларды
сүтқоректілер
класының ... ... ... Дамытушылығы : Сүтқоректілер
класының
кейбір өкілдерінің ішкі және
сыртқы
құрылысындағы ерекшеліктері
туралы оқушы
ойын дамыту
3. Сабақ өту ... : ... ... ... әдіс ... Сабақтың көрнекілігі : мұражай материалдары.
5.Пәнаралық байланыс: ... ... ... ... ... Ұйымдастыру кезеңі
2. Үй тапсырмасын сұрау
Сәйкестік тесті
1. Микология 1. ... 2. ... ... 4. ... 5. ... ... 6: ... ... Топ ... ... ... оқушыларын 4 топқа бөлу
1-топ Сүтқоректілер класына сипаттама
2-топ Сүтқоректілердің ішкі ... ... ... құрылысы
4-топ Сүтқоректілердің түрлері мен өкілдері
Әр топтан 1-оқушыдан шығып мәтінді ... ... ... ... ... мүшелерді ретімен жаз
Ауыз, өңеш, аш ішек, тік ішек, аналь тесігі, жұтқыншақ, тоқ ішек, қарын
Венн диаграммасымен жұмыс жүргізу
|Сиыр ... ... ... ... ... ... |Тақ тұяқтылар ... бар ... ... ... ата ... ... |Ет ... жоқ ... ... ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... | ... |
| | ... ... ... ... ... ... өлшеуіш жоқ 1. Итте ... ... ... ... жоқ ... ... жоқ
3.Таста тамыр жоқ ... ... ... ... жоқ ... аяқ ... ... жоқ ... тіс ... сүт жоқ ... ... жоқ
7, Жылқыда өт жоқ ... ... мен ... аңыз ... ... ... атта өт жоқ, ... күрек тіс жоқ?
Жер әлемді жасап біткен соң құдай адамнан:--Қайсысын ұзақ ... ... ... ма?- деп ... Адам оған :-Оны менің достарым ат пен өгізден
сұра. Олар ... десе ... ... деп ... ... ... алдымен аттан
сұрады.—Сен қалай болғанын ... ... ұзақ ... ба, жоқ ... ... ұзақ болғанын ба?—Мен жаздың ұзақ ... ... ... ... ... тұяқтарым қатты мұздап қалады.Құдай содан кейін
өгізден сұрайды:-Сен не ... ... ... ... ... қолайлы?—Қысты ұзартқан дұрыс қой,- деді ... ... ... су ... ... ... дәл ... істеді,қысты
ұзақ, жазды қысқа етті. Өгіздің жауабын естіп ашуланған ат оны дәл су-су
болып тұратын тұмсықтан келіп бір ... де ... ... ... ... ... ... атты сүзіп, өт қабын жарып ... ... ... бері атта өт жоқ. ... ... күрек тіс жоқ
Аңыз әңгімен жұмыс жүргізіп болған соң оқушыларға ... ... ... ... ... |
Логикалық сұрақтар:
1. Жер бетінде қандай жануардың төрт тізесі бар?
|т |ү |й |е |
2. Өкпе ... ... үй ... |т |
3. ... ең биік ... |е |р |і |к |
4. Бір жақ ... ... ... ... ... |қ |а |ю |
5. Жер ... ең тісі көп ... |л |У ... пысықтау сұрақтары
1.Суда мекендейтін сүтқоректілерді ата?
2.Ұшатын сүтқоректілерді ата?
3.Топырақ астында мекендейтін сүтқоректілерді ... ... ... ... ... ... Үйге тапсырма беру: Сүтқоректілер класы.
9. Оқушылармен қоштасу.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жаңа ХХІ ғасыр табалдырығын аттағалы біраз ... ... ... ... беру ... ... ұрпақ тәрбиесін жақсарту үшін тың
көзқарастар қажет. Өскелең ұрпақты қоғам талаптары мен оның ... сай ... ... ... ... ... Оларға жүйелі
білімді әр түрлі сабақ әдістерінде жаңа ... ... ... ... егеменді еліміздің болашағы – бүгінгі мектеп
партасында білім алып отырған оқушылар, ... ... ... ... ... ... өз бетімен ойлай білуге талаптанатын, өзінің ой
тұжырымы бар етіп ... ... ... ... мен оның ... ... жаңа ... пайдалану -бүгінгі күннің талабы.
Әр түрлі сабақ-тәрбие әдістерінде жаңа технологияны пайдалана отырып,
оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... оларды қорғауға үйрету, туған мекенін
жанындай сүйіп өсетін Отаншыл ұл-қызды, жан-жақты дамыған жеке ... ... ... ... ... мұражайда биологиялық-танымдық білім беру оқушылар үшін
тұлғалық мағынаға ие болуы мақсатында, оқушылар дамуының жеке ... ... ... ... ... байланысты екені туралы ұғым
болуы қажет. Оқу пәні мазмұнының тұлғалық потенциалын белсенді ету амалдары
оның ... ... ... саласының бөліктеріне, ерекшеліктеріне
адекватты болады.
Мұражайда биология ... ... ... ... ... ... ... арттырудың үш тәсілін анықтадым:
1) мұражайда өзіндік зерттеу жұмысын жүргізу арқылы оқушының ... ... ... Солай, оқу пәндерінің тиісті шамалары
ғылыми танымның ғылым диалогтілігі, ғылыми ... ... ... ... ... таңдалған әдістері үшін жауапкершілік пен
рефлексияның қажеттілігі, шығармашылық пен танымдағы бостандық, ... ашу ... ... ... сақтаудағы табандылық сияқты
қасиеттері арқылы байланысады.
2) қосымша «гуманитарлық» ақпаратты тарту, оқу пәні шеңберінен ... ... ... нысандар түрлері, табиғи материал, статистика
мәліметтері, оларды сақтап, білім беруде қолдану ... ... ... білімдер мәдениет, адамның әлеуметтік тәжірибесі мен ... үдеу ... ... ... ... танымды ұйымдастыру амалдарының, оқыту ... ... ... яғни ... оқу ... жеке сапаларының
көрінуін қажет етумен тікелей байланысты.
Мұғалімнің кәсіби дайындығы мазмұнына құрамында ұғымдар мен оқытылатын
пәннің ерекшелігі, оның адам ... ... ... ... ... мұражай ісін қолданудың бағытты негізін құрайтын
білімдер жүйесі бар оқытудың дидактикалық тәжірибесін енгізу қажет болды.
Оқушылардың ... ... ... дамуы мақсаттарын жүзеге
асырудағы материал маңыздылығы негізінде мұғалім мен оқушы бірге ... ... ... және ... болжады:
- танымдық қызмет субъектісіне, оның табиғаты бойынша гуманитарлық,
яғни орындалатын әрекеттердің тұлғалық мәнділігінің себебімен, ... ... ... ... білімдік-бағытталған, операционалды-қызметтік және тұлғалық-
құндылылық компоненттерінің бірлігі көмегімен жететін оқу пәні ... ... ... ... және ... ... бірлігі (тек қана күтілген
нәтиже емес, сонымен қатар оған жету үрдісі, ... ... және ... ... ... ... рефлексивті қатынас жобаланады).
Биология ғылымдары адамзат мәдениетінде маңызды орын алады. Өзінің
мазмұнына ... ... ... ... модельдерді,
іргелі тәжірибелерді, география, биология, физика, химия, астрономия
әдістерін және т.б. ... ... адам ... ... саласында кеңінен
қолданыс табатын түсініктер, ойлау жүйесі мен практикалық ... ... ... қоры ... ... пәні арқылы оған ... ... ... ... және оның ... ... ... көзқарасты қалыптастыру қазіргі кездегі оқу ... ... ... ... барысында, адамның табиғатпен өзара қарым–қатынасы, адамның
Әлемдегі және планетадағы ... ... мәні ... және ... ... және ... ... мәні бар лабораториялық және
практикалық жұмыстар маңызды орын ... оқу ... ... ... ... ал бұл ... ... тапсырмалардың коммуникативтік, ақпараттық, проблемаларды шеше
алу құзыреттерін жүзеге ... ... ... ... ... оқу ... зерделеуге саналы қатынас шығармашылық ... ... ... яғни бұл пән ... ... қарқынды
дамуына маңызды үлес қосады, сондай–ақ ... ... адам ... ... және оның қоршаған ортаны тану
қабілетінің молдығын сезіне ... ... ... ... ... талаптарының
баска пәндер мұғалімінің жұмысына қойылатын талаптардан гөрі елеулі
ерекшеліктері, айырмашылықтары бар. Сол ... іске ... - ... ... ... сабақта және сабақтан тыс уақытында
нәтижелі әрі құнды материалдарды ұйымдастыруына мүмкіндіктер туғызады.
Дидактикалық ... ... ... негізінде алынған өзіндік,
бақылау және тестік тапсырмалардың, пысықтау сабактарының, дидактикалық
материалдардың жиынтығы болып табылады.
Мұражайдағы материалдар сыныпта ... ... ең ... ... ... түрі болса да, оқушыларды өзіне тартып әкететіні
белгілі. Оқушылардың пәнге қызығуын, ... ... және ... ... сабақта қолданылатын кәсіптік білім элементтерінің рөлі
зор.
Қорыта айтқанда, ... ... ... да ... ... шеберлігі мен ізденімпаздығына тікелей байланысты. Сондықтан
оқушылардың ... ... ... ... ... ... түрлендіріп өту керек деп ойлаймын.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Арыстангалиев С. А. ... ... ... ... ... С.Ш. Становление музейного краеведения в Казахстане (1917-
1932 г.г.) // ИАН. ... ... общ. ... 1980, ... Әлімқұлова Р. Өсімдіктану. - Алматы, 1995.
4. Богоявленская А.Е. Активные формы и методы ... ...... ... ... Б.В. ... подход к биологическому образованию в
средней школе М., изд-во ―Просвещение‖, 1985, с.141.
6. Жүнісқызы К., ... Р., ... Қ. ... ... ... 2006.
7. Зверев И.Д., Мягкова А.Н. Общая методика преподавания биологии М., Изд-
во Просвещение, 1985, Б.187.
8. ... Ю.В. ... ... ... ... 1984, ... ... А.А. Қазақстанның қорықтары мен ұлттық БАҚ-тары. ... ... ЖШС, 2006. 284 ... ... И.Ф. ... ... планы. – Волгоград, 2002.
11. Калинова Г.С. Методика обучения биологии (6 – 7 кл.) – М.:
Просвещение, 1987.
12. Қуанышова. С.Е. ... ... ... - ... 2003.
13. Пидкасистый П.И., Коротяев Б.И. Организация деятельности ученика ... М., 1985, ... ... П.И. ... ... ... ... 1972, Б.356.
15. Биология қазақстан мектебінде № 2(32) – 2010.
16. ... Н.М. ... ... ... – М.: ... ... ... И.Я. Развитие интереса школьника к предмету. – М.: Просвещение,
2001.-24с.
18. ... А.В. Об ... ... ... – М.: ... ... В.И. Принципы активной педагогики. – М.: Академия, 2001.-95с.
20. ... Н. Е. ... ... - Педагогическое общество
России, 2005.- 160с.
21. Биологиядан сыныптан тыс ... ... ... ... А: ... ... А.А. ... формы внеклассной работы в школе. – М.: ... 1961.- ... ... В.М. ... ... ... В помощь школе. – Петрозаводск,
24. «Карелия», 1974.- 175с.
25. Гольдфельд М.Г. Биологиядан ... тыс ... А: ... ... түр ... түр
Раушангүлділер
1700түр
Алмалылр
600түр
¤ріктер
400 т‰р

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқыны ұдайы өcipy16 бет
Малдардың эмбриондарын трансплантациялау11 бет
Микроағзалардың генетикасы. инфекция және иммунитет жайлы ілім. аллергия5 бет
Әл – Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің Биология мұражайындағы омыртқалы жануарлардың био алуан түрлілігі54 бет
«Биология. Адам және оның денсаулығы» (8-сынып) пәнін оқытуда жеке тұлғаға бағытталған технологияны пайдалану39 бет
Биология пәнінен сыныптан тыс тәрбиелік жұмыстарды өткізу әдістемелері45 бет
Биология сабақтарындағы оқыту әдістерінің әртүрлілігі26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь