Мұсылмандық құқық

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І МҰСЫЛМАН ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1 Мұсылман құқығының мәні және мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Мұсылман құқығының бастаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.3 Мұсылман құқығы жүйесінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

2 МҰСЫЛМАН ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ

2.1 Мұсылман құқығы ғылымының тараулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.2 Отбасылық және мұрагерлік құқық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
2.3 Меншік қатынастарын құқықтық реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
2.4 Қазіргі кезеңдегі мұсылман құқығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
КІРІСПЕ

Мемлекеттің құқықтық жүйесінің пайда болуы мен даму тарихына барлық қоғамның рухани мәдениеті: дін, философия, мораль, бейнелеу мәдениеті, ғылым әсер етеді. Мұсылман құқығының қалыптасуында шешуші рөлді дін алды. Мұсылманға қажетті заңдар мен ережелер Мұхаммед пен оның жақтастарымен айтылып кеткен деп есептелінеді. Сондықтан, мемлекет жаңа заңдар шығармай, тек Алла жолын ғана ұстану керек.
Шығыстағы орта ғасырлық өркениеттің ең маңызды құбылысы – мұсылман құқығы (шариғат). Бұл құқықтық жүйе, ең алдымен Араб халифатында пайда болып, кейіннен әлемдік сипат алды. Оның даму тарихы араб мемлекетінің эволюциясымен, VІІ ғ.патриархалдық діни қоғамнан VІІІ-Х ғ.ғ. Омеяд және Аббасид династиясының ірі империясына дейінгі дамуымен тығыз байланысты. Араб халифаты құлағаннан кейін мұсылман құқығы өз маңыздылығын жоғалтпай, ислам дінін қабылдаған Азия және Африка елдеріндегі негізгі құқықтық ережеге айналды.
Мұсылман құқығы – мұсылман діні Исламның негізінде құрастырылған ережелер жүйесі.
Ислам бойынша қалыптасқан құқық адамға Мұхаммед арқылы Алладан келген. Ол қоғамның барлық әлеуметтік өмірін қамтиды.
Мұсылман құқығының төрт бастауы бар:
1.Алланың соңғы елшісі Мұхамедке айтқан ережелерінен тұратын киелі кітап - Құран
2.Мұхамедтің сөздері мен істерін талдайтын дәстүрлі ережелер жиынтығы - Сұнна.
3.Құран ережелерін талдаған ұлы мұсылман ғалымдарының пікірлері – Иджма
4.Мұсылмандардың алғашқы бастауларында көрсетілмеген өмірлік құбылыстарын сәйкесінше талдау – Қияс.
Мұсылман құқығына тән: институттардың ежелден бері келуі, кездейсоқтық және жүйенің жоқтығы. Ол мешіт құқығы, дін жолындағы қоғам құқығы. Салт-дәстүр мұсылман құқығына кірмейді және оның бастауы бола алмайды.
Құқықтық қызметте келісімдер жиі қолданылады, ол мұсылман құқығының ережелеріне бірқатар өзгеріс әкелуі мүмкін, бірақ ол міндетті болып есептелінбейді. Бұл жүйе оны талқылау болмаған кезде, б.з.д. Х ғ жойылып кетті.
Мұсылман құқығының негізгі мазмұны – дін адамының іс -әрекеті мен ережелерді ұстанбаған кезде қолданылатын жазалар түрінде болады. Алғашқы кезден-ақ ислам, тек діни салттарды ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік институттарды, меншік түрлерін, құқық ерекшеліктерін, философия, саяси құрылыс, этика, мораль және әлеуметтік психология ерекшеліктерін де қарастырады, бірақ, бірінші орында рухани өмір болады.
Мұсылман құқығы (шариғат) – Құран және Сұнна негізінде құрастырылған, мемлекеттік, мұрагерлік, қылмыстық және неке-отбасы
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Черниловский З.М. Всеобщая история государства и права. М. 2006.
2. История государства и права зарубежных стран. Часть I,II. М.,1997-98.
3. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права. М.,2008.
4. Всеобщая история государства и права. п/р. К.И. Батыра. М.,2008.
5. Булгакова Д.А., Истаев А.Ж. Мемлекет және құқықтың жалпы тарихы. Алматы, 2004.
6. История государства иправа стран Азии и Африки.. М., 1981.
7. Колесницский Н.Ф. Феодальное государство. (ҮI-ХҮ вв). М., 1967.
8. Сюкияйнен Л.Р. Мусульманское право. М.,1986.
9. Беляев Е.А. Арабы, ислам и арабский халифат в раннем средневековье. М., 1966.
10. Решетников Ф.М. Правовые системы мира. М.,1993.
11. Грицанов Н.А., Смило Г.В. «Религия. Энциклопедиялық сөздік». - Минск, Книжный двор. 2007.
12. Грицанов Н.А., Смило Г.В. «Религия. Энциклопедиялық сөздік». - Минск, Книжный двор. 2007.
13. Дінтану негіздері: Жоғары оқу орындарына арналған оқулық. (Яблокова И.Н. 5-е баспасы, 2006.
14. Гараджа В.И. Дінтану негіздері. Педагогикалық ЖОО-дың студенттеріне арналған оқу құралы. Мәскеу., 1994.
15. Васильев Л.С. Шығыс дінінің тарихы. 8-баспа, Мәскеу, 2006.
16. Дворкин А.Л. Сектоведение. Тоталитарные секты: Опыт систематическое исследования. - Н.Новгород «Христианская библиотека», 2007.
17. Сурдель Доминик, Сурдель Жанин. Цивилизация классического ислама /фран. тілінен аударылған В. Бабинцева/. - Екатеринбург «У-Фактория», 2006. - 544 б.
18. Ғарифолла Есім. Данышпан Шәкәрім. - Алматы «Атамұра», 2008. - 336 б.
19. Мухин А.А., Здоровец Я.И. Религиозные конфессии и секты. Мәскеу «Эксмо» 2005, 288 б.
20. Джилл Кэррол. Диалог Цивилизаций. - Алматы «Дәуір», 2009. - 180 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................................3
І МҰСЫЛМАН ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ..................................5
1.1 Мұсылман ... мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... қатынастарын ... ... ... ... ... ... ... болуы мен даму тарихына барлық
қоғамның рухани мәдениеті: дін, философия, мораль, ... ... әсер ... Мұсылман құқығының қалыптасуында шешуші рөлді дін алды.
Мұсылманға ... ... мен ... ... пен оның ... ... деп ... Сондықтан, мемлекет жаңа заңдар шығармай,
тек Алла ... ғана ... ... орта ғасырлық өркениеттің ең маңызды құбылысы – мұсылман
құқығы ... Бұл ... ... ең ... Араб ... ... ... әлемдік сипат алды. Оның даму тарихы араб мемлекетінің
эволюциясымен, VІІ ... діни ... ... ғ.ғ. ... ... династиясының ірі империясына дейінгі дамуымен тығыз байланысты.
Араб халифаты құлағаннан ... ... ... өз ... ... ... ... Азия және Африка ... ... ... ... ...... діні Исламның негізінде құрастырылған
ережелер жүйесі.
Ислам бойынша қалыптасқан құқық ... ... ... Алладан келген.
Ол қоғамның барлық әлеуметтік өмірін қамтиды.
Мұсылман құқығының төрт бастауы ... ... ... ... ... ... ... киелі
кітап - Құран
2.Мұхамедтің сөздері мен істерін талдайтын дәстүрлі ережелер жиынтығы -
Сұнна.
3.Құран ережелерін талдаған ұлы мұсылман ... ...... ... ... ... ... сәйкесінше талдау – Қияс.
Мұсылман құқығына тән: институттардың ежелден бері келуі, кездейсоқтық
және жүйенің ... Ол ... ... дін ... қоғам құқығы. Салт-
дәстүр мұсылман құқығына кірмейді және оның бастауы бола алмайды.
Құқықтық ... ... жиі ... ол ... ... ... өзгеріс әкелуі мүмкін, бірақ ол міндетті болып
есептелінбейді. Бұл жүйе оны ... ... ... ... Х ғ ... ... негізгі мазмұны – дін адамының іс -әрекеті мен
ережелерді ұстанбаған кезде қолданылатын жазалар ... ... ... ... тек діни ... ғана ... сонымен қатар әлеуметтік
институттарды, ... ... ... ... ... саяси
құрылыс, этика, мораль және әлеуметтік психология ерекшеліктерін де
қарастырады, бірақ, ... ... ... өмір болады.
Мұсылман құқығы (шариғат) – Құран және ... ... ... ... ... және ... ... тұратын діни
жинақ. Сонымен, шариғат – исламның діни –мистикалық ұғымдарымен тығыз
байланысты ... ... ... ... ... ... ... көздерін анықтап
зерттеу.
Осы мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... жалпы түсінігін беру;
-мұсылман құқығының бастауларын зерттеу;
-мұсылман құқығы жүйесінің ерекшеліктерін зерделеу;
-мұсылман құқығы ғылымының тарауларын анықтау;
-отбасылық және ... ... ... ... ... құқықтық реттеу мәні;
-қылмыс, жаза, сот ісін анықтау;
-қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ақсүйектер
ұйымдары құрылған, бірақ олар діни соттарды ... ... ... дін ... ... ... ... құқығына араласуына кең
жол ашты. Бұндай жағдай ... ... ... ... ... ... ... жасады. Көзқарастары демократиялық
тұрғыда қалыптасқан ... да дін ... ... ... ... ... ислам діні қағидаларымен тиянақтап отыруларына тура
келді. Ислам мен шариғат осы күнге дейін Азия мен ... ... ... ... ... ... ... елдердің дамуына кері
әсерін де тигізді.
І МҰСЫЛМАН ... ... ... негізгі мазмұны
Мұсылман құқығының негізгі мазмұны – дін ... іс ... ... ... ... қолданылатын жазалар түрінде болады. Алғашқы
кезден-ақ ислам, тек діни салттарды ғана емес, ... ... ... меншік түрлерін, құқық ерекшеліктерін, философия, ... ... ... және ... ... ... де
қарастырады, бірақ, бірінші орында рухани өмір болады.
Мұсылман ... ...... және ... негізінде құрастырылған,
мемлекеттік, мұрагерлік, қылмыстық және неке-отбасы құқығынан тұратын діни
жинақ. Сонымен, ...... діни ... ... ... ... ереже.
Ислам құқықтық ережені Алланың заңдары мен ... бір ... ... ... ... бұйрықтар мен тиымдарға да ерекше
қасиет беріледі.
Құқықтың Исламмен ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінен көруге болады:[1]
1.Міндетті
2.Кеңес беру
3.Рұқсат етілген
4.Кінә қойылады, бірақ жаза ... ... және жаза ... негізгі бағыты - әр түрлі өмірлік жағдайды діни ... ... ... негізгі ерекшелігі, ол тек мұсылмандарға
және мұсылмандар ... ғана ... ... ... ... ... (діни салтқа байланысты міндет), муамалят (тек ... ... және ... ... ... ... көптүрлі және қатал. Ол адамның қоғаммен, ... ... ... ... ... шешу ... ... ережелерін бұзғандарға қатал жаза қолданылады.
Шариғаттың Европа елдеріндегі құқықтық ережелерден үлкен айырмашы-лығы
бар. Ол қоғамдық өмір мен мешітті реттеп қана қоймайды, ... ... ... ... ... ... көпшілігінде орнап, Орталық Азия мен ... ... ... ... Азия елдерінің бір қатарына әсерін тигізген
ережелер жүйесін құрайды. Бірақ, ислам мен шариғаттың бұлай кең ... көп ... әр елде ... ... ... ... исламда екі
бағыттың, ортодоксальды бағыт – суннизммен қатар, оған қарсы бағыт шиизмнің
пайда болуына байланысты шариғатта бөлініс ... ... ... ... ... - ... ... түкпір-түкпірне
тарату саясаты төрт халифа дәуірінде ерекше қарқын алды. Ирак, Иран, Сирия,
Палестина, Солтүстік Африка, Европаға  фатх ... ... ... ... ... ... адамзатқа жариялау, құлағдар ету, ... ... ... пен бейбітшілікке жеткізу болатын. Ислам діні
жылдам таралып, адамдар жаңа дінге топтасқан  түрде өз ... ... ... жаңа дінге кіргендер бұрынғы сенімдерінен, әдет-ғұрыптары мен
мәдениеттерінің көптеген элементтерін мұсылмандар арасына алып келді.[2]
Ықпалдасудың нәтижесінде жаңа ... ... ... Ал, ... жаңа ... ... ... әкеп соқтырды. Жабарие,
Кадирие, Мутазалие, Мушаббихе, Шииттік және сол ... ... ... ... тарих сахнасына шықты. Ибн Хазм «ал-Фасл» атты
еңбегінде ескі мәдениеттердің ықпалымен пайда болған ағымдар туралы ... «Бұл ... ... ... ... ... себебі, парсылар ұлан-
ғайыр аймақта өмір сүретін. Өздерін жоғары санып, өзге ... ... ... азат ... ... ... ... Парсыларға
өздері шекеден қарайтын арабтардың Сасаниттер патшалығын құлатуы оларға өте
ауыр тиді. Осы себептен олар ... ... ... ... қарсы
шығуын тоқтатпады. Алайда, ... ... ... хақ ... ... ... етті. Олардың кейбіреулері тек сыртқы пішінмен
ғана Исламды қабылдады. Парсылар Хз. ... ... ... ... ... ... ... Бірақ, олар Исламнан шыққан еді...»
Философияның ықпалы - Исламның атын ... ... ... ... ... көне ... Үнді, Месопатамия философиясының
ықпалы болды. Өйткені, ескі философиялық теориялар Исламдық сенімдегі
болмыс пен ... ... ... ... ... ... ... философиялық түсініктердің ығынан шыға алмады. Ислам тарихында алғашғы
расатхана (обсервотория) Омаяттар халифасы Абдулмәліктің кезінде 707 ... ... Ибн ... ... сенімдеріне қайшы келетін Антика
философиясының Исламның ... жүз ... ... ... ... ... Ширази (Молла Садра) Сухравердиенің
еңбектеріне сүйене отырып, Омаяттар ... ... ... ... ... хабардар болғандығын айтып өтеді. Мысалы, ... ... ... мәселелердегі қолданған логикалық ... ... ... Ал, ... мазхабы Омаяттар дәуірінде
пайда болып, Аббаситтер дәуірінде өзінің ... ... ... Антика
философиясының шығармаларын жүйелі түрде араб тіліне аудару ... ... ... ... қолға алынды. Алғашқы мұсылман философы ... ... ... ... көне грек ... мол ... ... исламнан бұрынғы дүниені танып білу турасындағы
философтардың ... ... әсер етуі өз ... ... ... ... ... мен Имам Ғазалилердің
арасындағы талас-тартыстар осыған дәлел бола алады.
Тылсымды танудағы талас-тартыстар  - Ислам сеніміне дәлел ... ... ... ... ... ойларға жетелеп, соның
нәтижесінде түрлі ағымдар пайда болды. ... ... ... мен құдыретін танып-білу және басқа да мәселелер жөнінде ғалымдар
түрлі әдіс-тәсілдер ... ... ... ... қатысты түрлі
көзқарастардың болуы, мұсылмандардың жіктелуінен әкеп соқтырды.
Құран-Кәрімнің аяттарына қатысты ... - ... ... қысқа, кейбіреулері ұзын, көптеген аяттар өте анық және ... ... ... күрделі және көп мағыналы болы келеді. Бір ғана әріп пен
сөзден тұратын аяттармен қатар ... ... ... аяттар да бар.
Аяттардың көп бөлігін оңай түсінуге болады, бірақ кейбір ... ... ... Бұндай аяттарды түсіну аса ... Бұл ... ... түсініп, білуде әртүрлі түсінікке итермеледі.
Осыған орай Құран аяттары ... мен ... ... ... ... ... нақты және анық мағыналы, ... ... ... ... ... Мұндай аяттарды оқып, тыңдаған кезде
мағыналарын оңай түсінуге болады. Бұл анық ... ... ... ... ... Құрандағы иман, ғибадат, ахлаққа қатысты аяттар мүхкам аяттар
болып табылады.
2. Мүташабих аяттар; мағыналары анық емес және ... ... ... Бұл ... ... ... арқылы түсінуге болады. Аллаһтың
сыпаттарына (қол, бет, ғарыш) байланысты аяттар мен ... ... ... ... махшар және мухатта (бір немесе екі үш әріптерден тұратын
аяттар) әріптерінен ... ... осы ... ... Бұл ... ... Алла ғана біледі. Ғалымдар болжам жасап, оларды ... ... ... ... ... ... адасқандық саналды.
Салафие деп аталған алғашқы мұсылмандар мен ... ... ... ... ... аяттарға болжам жасауға тырыспаған.
Бұл мәселеде әлсіз екендіктерін мойындап, олардың мағыналарын Алла ғана
біледі деп ... ... ... ... ... ... аяттарды түсіне алатынын айтып, оларға тәуил ... ... ... ... деп аталған бұл топ Құранның дінді түсіндіру үшін
келгенін, сондықтан да оның ... ... білу ... ... ... мүхкам
аяттармен бірге ақыл арқылы мүташабих аяттарды анықтауға тырысқан. ... ... ... ... діни түсініктер мен мазхаптардың пайда
болуына себеп болды. Мүжессиме, Мүшеббихе, Муаттыла, ... ... ... ... ... тәуил жасау нәтижесінде пайда болды. ... ... және ... ... ... ... ... және Батынилік секілді ағымдар да ортаға шықты.
Исламға дейiнгi кезеңде арабтарда әйелдiң құқығы тым ... ... ... қыз ... ... ... көметiн. Өлтiруге қимағандары
қыздарын ұл балдарша киiндiрiп, жұрттан жасырып ұстайтын. Бұлай әйелдiң
мәртебесiн тым ... ... ... ... жезөкшелiк жасап,
абыройымызға дақ түсiредi деп ойлайтын. Шынында да Исламға ... ... ... ... ... ... тұрды. Кейбiр арабтар ұлдарын
тектi ету үшiн ... өз ... ... ... ... ... ... әйелдер жүктi болып қалған жағдайда, Кайф деген сәуегей
келiп, еркектердiң бiрiне мына баланың әкесi сенсiң деп, оны ... ... әке ... Арабтардың "шиғар" деген некесi бойынша, қыздары бар
арабтар бiр-бiрiне қыздарын қалың малсыз берiп үйленетiн. ... ... ... ... ... ... ... айырбас жасайтын. Күйеуi
өлген жесiрдi туыстарының бiрi ... ... әйел ... ... ... ... ... тiптi олар өгей шешелерiне
дейiн үйлене беретiн едi.
Ислам ... ... ... ... ... ... ... еркек теңдiгiн былайша паш еттi: "Шын мәнiнде мен сендерден еркек, әйел
амал iстеушiлердiң амалын зая қылмаймын. Бiр бiрiңненсiңдер" ... "Ер ... ... кiм ... ... түзу iс iстесе, әлбетте, оны
жақсы тiршiлiкте жаратамыз. Әрi оларға iстеген iстерiнен жақсырақ ... ... ... ... да әйел мен ... ... "Әйелдерiңiздiң сiздерде, сiздердiң әйелдерiңiзде хақтарыңыз бар"
деген болатын.
Сондай-ақ, арабтардың қыздарын ... ... ... ... ... ... алды: "Егер олардың бiреуi қызбен шүйiншiленсе (әйелiнiң қыз
тапқанын естiсе), оны ашу ... бетi ... бола ... ... ... ... салдарынан, елден жасырынады. Оны қорлыққа ... ... ... көмiп тастау керек пе? Ал олар нендей жаман үкiм
бередi" (Нахыл-58-59). Сөйтiп, Арабтардағы ең зұлым, ең ... арам ... ... ... бұл ... тоқтатты.
Құранда әйелдi қадiрлеу туралы былай баяндалады: "Сендер үшiн ... ... әйел ... ... ... ... ... немере көрдiңдер.
Сендерге ризық етiп алуан ... ... ... өсiрдi. Сонда да болса
олардың өтiрiкке бой ұрып, Аллаһ берген ... ... ... ... сүресi).
Пайғамбарымыз (с.а.у) мұсылмандарға әйел затына ерекше көңiл бөлу
керектiгi туралы көптеген ... ... ... ... болсақ: "Мұсылмандардың ең жақсысы, әйелiне дұрыс қарағаны".
"Әйелдерге жақсы мiнезде болыңыздар".
Жалпы Ислам ... өз ... ... ... ... ... (с.а.у) былай деген едi: "Әйелдерге ер кiсiлер өзiнiң
апа-қарындастарынша мәмiледе болуы ... ... адам ... ... дегенде ана еске түседi. Ал Құранда әкеге құрмет көрсетудi ... ... ... Аллаһ тек өзiне ғана бойсұнуды бұйырды, ата-
аналарыңа жақсылық ... ... еттi. ... ... ... ... бiрдей
қартайып (қалжырап) қалса "түһ" деушi болмаңдар, зекiп ұрыспаңдар. ... ... ... ... де зор ... ... бас ... олар менi бала кезiмде қалай мәпелеп өсiрсе, Сен де оларға сондай
рақымдылық ете гөр!" – деп айт" ... ... 23-24). Осы ... ... ... ... ... құрмет жайлы Хафыз Әбу Бәкiр Бәззардың мына
риуаятын ... ... ... "Бiр адам ... ... анасын арқалап
алып Қағбаны тауап етедi. Бiр кезде Пайғамбарымыз (с.а.у)-нан "Оның ақысын
өтей алдым ба?" – деп ... ... ... ... "Жүктi болған
кезiнде алған бiр тынысының ақысын әлi өтей алмадың", – деп ... ... ... iшкi ... ... ... бiрi,
отбасылық қарым-қатынастың бiрiзге түсiп, әйел мен еркектiң, ата-ана мен
балалардың құқықтар мен ... ... ... едi. ... ... өз бақытын тауып, ұрпақтың жалғасуы, әрi ислам дiнi бойынша күнә
деп ... ... ... ... ... қорған. Ислам дiнi
бойынша ... түрi – ... ... ... ... ... дәуiрдегi ер адамның отбасыдағы үстемдiгiнен өзгеше едi. Бiрақ,
отбасын басқаруда отағасы белгiлi құқықтарға ғана ие болды. Мысалы, әке ... ... мен ... ... ... ... болмады. Осыған
байланысты қараңғылық дәуiрде орын алған жас ... ... ... ... Сондай-ақ, мұсылман құқығында әйел күйеуiнiң алдында кейбiр
мәселелер бойынша тәуелсiз ... ... ... ... ... ... ... әйелден кейбiр мәселелерде үстемдiкке ие-тiн. ... ... ... ... ... – әйелге билiк жүргiзедi. Себебi, Аллаһ
оларды бiр-бiрiнен артық етiп жаратқан және ... ... үшiн ... сарп ... ... әйел ерiне бойсұнады, ерлерi жоқ кезде ... пана ... ... ... сақтайды. Ал егер олардан жаман
қылық көрсеңдер үгiт-насихат айтып, ескертiңдер, оған көнбесе ... ... Онда да ... ... шара ретiнде) ұрыңдар. Егер бағынса,
басқа жол iздеп оларды жәбiрлемеңдер. Аллаһ сендерден ұлы, әрi ... ... ... ынтымағы жараспай бара жатқанынан қауiптенсеңдер, онда ер
жағынан бiр әдiл адамды, әйел ... бiр әдiл ... ... ... ... ... онда араларының жарасып кетуiне дәнекер
болыңдар. Аллаһ шынында да бәрiн бiлiп, барлығынан ... ... ... ... ... бұл ... басты мұраты – отбасының татулығын сақтап,
егер, әйел мен ердiң арасында келiспеушiлiк туындаған жағдайда, оны ... ... ... ... ... ... ... Ислам дiнi патриархаттық отбасыны белгiлi бiр өлшемде ғана
қолдады. Өйткенi, отбасылық ... ер ... ... көңiлiне дұрыс
қарау, азық-түлiкпен қамтамасыз ету, киiндiру ... ... ... ... жеке көзқарасының болуы, мұсылман құқығында әйел ... ... бiр ... ... болғандығын көрсетедi.
Пайғамбарымыз (с.а.у) ер адам мен әйелдiң кәмелет жасына толғаннан
кейiн мүмкiндiкке ... тез ... ... Бұл ... Ол ... ... "Неке менiң сүннетiм. Кiмде-кiм менiң сүннетiммен амал етпесе,
менiмен бiрге емес. ... ... мен ... күнiнде басқа үмбеттердiң
қасында сандарыңмен мақтанамын. Кiмнiң ... ... ... үйленсiн".
Пайғамбарымыз (с.а.у) негiзiн салған мұсылман құқығы бойынша үйлену парыз,
уәжiп, сүннет, харам, мәкруһ, мубах ... ... ... ... ... жыныстық қатынасқа баратыны анық болған адамға
үйлену парыз. Бiрақ ер кiсi ... ... ... ... ... ауырған жағдайда дәрi-дәрмек қаражаты) жағдайы және мәһир (қалың мал)
ақысымен қамтамасыз етуi тиiс.
2. Үйленбеген жағдайда жыныстық ... ... ... қаупi бар адамға
үйлену уәжiп (керек). Бұндай жағдайдағы еркекке ... шарт ... ... мал) және ... ... ... етуi тиiс.
3. Үйленгеннен кейiн жұбайына жәбiр көрсетуi анық, ... ... ... ... ... ... Ауру болып, үйленгенде бұл ауру жұбайына жұғатын болса, ... да ауру ... ... бұл ауру ерiне жұғатын болса, онда
бұндай неке харам болып табылады.
5. Жұбайына жәбiр көрсетуi мүмкiн ... ... ... ... ... ... ... қатынасқа баратын қаупi жоқ, үйленсе жұбайына
жәбiр көрсету да қаупi жоқ адам үшiн ... ... ... ... ... бұл ... халықты зинадан
қорғауға негiзделгенi анық байқалады. Себебi зина ... ... ... апат түрi. ... Пайғамбарымыз (с.а.у) бойдақ
жiгiттерге: "Ей жiгiттер! Сiздердiң араларыңыздан кiмнiң үйленуге шамасы
жетсе үйленсiн. ... ... ... және ... ... ... ... зинаға бармастан бұрын үйленуге кеңес берген.
Мұсылман құқығында үйленудiң соңы ... ... ... ... ... ... макруһ (Алла сүймейдi) деп танып, әйелдi зұлымдықтан
қорғайды. Әйелдi зұлымдықтан ... ... ... ... ... ... Себебi зұлымдық көрген әйелде күйеуiне деген өшпендiлiк сезiм
күшейедi де жұбайлардың бiрлiгiн ... ... ... ... ... Бұл ... дүниеге келетiн баланың педагогика тұрғысынан
алғанда тәрбиесi жетiлмейдi.
Мұсылман құқығында үйленудiң ең жақсы түрi – Пайғамбармыз (с.а.у)-ның
сүннетiнiң негiзiнде ... ... анық ... болады. Пайғамбарымыз
(с.а.у) мұсылмандарға үйленудiң келтiрер ... ... ... ... ... ... қорқып оған бойұсынғаннан кейiн жақсы бiр
әйелден пайда көрген сияқты еш нәрседен ... ... ... ... бұйрығын тыңдайды, жүзiне қараса сүйiспеншiлiгi оянады, сапарға
шықса өзi болмаған уақыт бойы ... және ... мал ... ... ... ... ... сендердiң киiмдерiң, сендер әйелдерiңнiң
киiмдерiсiңдер" (Бақара 187) – деп жұбайларды бiр-бiрiнiң денесiн суықтан,
ыстықтан қорғайтын, ... ... ... ... ... ... құқығында некеге тұрудың үш шарты бар. Бiрiншi шарты бойынша,
үйленушi ер адам мен әйелдiң кәмелет жасына толуы, ақыл ... ... ... ... некелесуге тыйым салған негiздер сақталуы керек. Екiншi шарты
бойынша, екi ... ... ... ... тиiс. ... шарт бойынша,
некеге куәландырылып, жариялануы шарт.
Маһир, әйелдiң келiсiмiне қарай, ақшалай немесе заттай болуы да мүмкiн.
Мәһирдiң маңызы туралы Құранда Ниса ... 24 ... ... ... ... ... ... құн ғана емес, керiсiнше ... ... ... ... және ... саналатын сыйақы. Исламнан
бұрынғы дәуiрде Арабтарда ... деп ... ... құны ... Оны тек қыздың өкiлдерi алатын болған. Ал ... әйел ... ... да өзi ... жұмсауы да өз еркiнде болды. Мәһiр үшiн
белгiлi шек қойылмаған. Құран "Олардың бiрiне ... ... ... де одан ... ... керi алмаңдар" (21-Ниса 20) деп
үндейдi.
Мұсылман ... мына ... ... ... тыйым салды:
"Әйелдерден әкелерiң үйленгендердi үйленбеңдер. Бiрақ өткен өттi. Бұл ... және ... ... жол. ... ... (әке-шешелерiңнiң
аналары) қыздарың, (ұл-қыздарыңның қыздары) қыз ... ... ... бөлек) әкелерiңмен туысқан әйелдер, шешелерiңмен туысқан әйелдер,
еркек немесе қыз ... ... ... ... сүт ... жақындасқан әйелдерiңнiң (бұрынғы ерiнен болған) ... ... егер ... болсаңдар, сендерге бiр оқасы жоқ. ... ... және енкi қыз ... бiрге үйленулерiң арам
қылынды...(Ниса 4/22-23). Құранның бұл ... сөз жоқ, ... ... үшiн ... ... болатын. Өйткенi, исламға дейiн арабтар өгей
шешемен және кейбiр туыстарымен ... ... ... отбасылық қатынастағы тағы бiр жаңалығы, бiр
мұсылманның бас-бостандығы жоқ, күңмен некеге ... ... ... едi.
Исламға дейiн, арабтар күңдердi некелеспей нәпсiнi қандыруға қалағанынша
пайдаланатын. Ал, ислам ... ... ... ... ... ... ... мүмiн азат әйел алуға шамасы келмесе, ... ... ... ... Алла ... жақсы бiледi. Бiр-
бiрiңненсiңдер. Ендеше күңдерiңдi қожайындарыңның рұқсатымен ... ... ... ... ... ... және ... көңiлдес
болмаулары шартымен алсын" (Ниса4/25).
Мұсылман құқығы бойынша әйел мен еркектiң ... ... ... өз
мiндеттерi болды. Ер адам отбасының материалдық жауапкершiлiгiн өз мойнына
алды (22-Талақ 6-7).
Отбасыдағы ер ... ... ... мына ... 2. ... ... үй. 4. ... және емделу.
5. Үй жұмыстары көбейiп ... ... ... болса үй қызметшiсiн
жалдау.
Ал әйел мұсылман құқығы ... өз ... сай, үй ... ... ас
пiсiру, киiм-кешектi жуу, үйдi тазалау, сәндеу, бала-шағаға тәрбие беру
секiлдi нәзiк iстердi атқарды.
Мұсылман құқығы ... ... ... ... ... жағдайда келiспеушiлiктердiң болатынын ескерiп, отбасының бұдан ары
қарай өмiр сүруi ... ... ... ... ... ... ... (с.а.у) мұсылмандардың мүмкiн болса: "Аллаһтың
жақсы көрмейтiн iсi ... деп ... ... ... мұсылман
құқығы терминi бойынша "талақ" деп аталады. Мұсылман құқығындағы "талақ"
етудiң мынандай ерекше негiздерi бар:
1. ... мен ... ... ... ... ... ету ... (тыйым
салынған).
2. Тәртiбi мен iс-әрекетiнде кiнәрат болмаса да кемшiлiксiз әйелдi
талақ ету макрүһ (Аллаһ сүймейтiн, ... ... ... ... ... ... ... шұғылданудан бас тартпаған
әйелмен ажырасу сүннет.
4. Отбасылық өмiрде харам iстердi жасап, дiн ... ... ... тәрк ... ... ... ету парыз. (5-359).
5. Араларында махаббаттары болмаған жанұялардың ажырасуы тұрғысында әр
түрлi көзқарастар айтылады. Бұл ерлi- зайыптылардың өздерiне ... ... ... талақ үкiмiн жанұяны бұзу үшiн емес, қайта жанұяның
берiктiгi үшiн ... ... ... ... ... жiберген
қателiгiн немесе жанұя болғаннан кейiнгi қателiктi түзету үшiн ... ... ... ... ... ... үкiмi арқылы тараптар кеште болса
өздерiнiң қателiктерiн түзетiп, яғни ажырасып, психологиялық ... ... ... тең жар ... ... ... ... "талақ" ету құқығы ер адамға берiлуiнiң ... ер кiсi ... ... ... және шешiм қабылдауда байсалдылығы
негiзге алынған.
Мұсылман құқығы некенiң маңызды ... ... ... ... ... ... да ... аса мән бередi. Талақ үкiмiнiң мақсаты
жұбайлардың арасын жарастыру. Себебi еркектiң талақ айтуы үшiн ... ... ... ... ... үш рет, ... ... Яғни, талақ еткеннен
кейiн, ерлi-зайыптыларға қайта қосылуға үш рет ... ... ... ... ... мұндай талақ етудi ража талақ деп атайды. Соңғы
талақ айтылғанан кейiн 3 ай ... ... Бұл ұзақ ... олардың өкiнуi
мен ойлануларына уақыт бередi. (21-Талақ 1) Ал, үш рет талақ ... ... ... ... ... вайн ... деп ... құқығы бойынша мұсылман ер адамға бiр мезгiлде төрт ... ... ... бердi. Бұл туралы Құранда ... ... ... ... ... екi, үш және ... дейiн
үйленiңдер..."(Ниса 4/3) Бiрақ, мұсылман құқығында ер адам әйелдерiне тең
қарай ... көп әйел алу ... ... ... ... Бұл ... ... айтылады: "..Сонда егер тең ұстай алмаудан қорықсаңдар, онда
бiреу ... ... 4/3). ... көп әйел алуға ер адамның
психологиялық, ... ... ... ... ... бiр-бiрiнен
алаламайтын теңдiк қағидасы негiзiнде қарауы тиiс. Мұсылман құқығы көп ... ... ... ... ... алға ... ... тұрғыдан күштi болып, бiрiншi әйелiнiң келiсiмiмен
әйел алуға болады.
2. Бiрiншi әйелiнiң физиологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ауруларға ұшыраса) болса, келесi бiр әйелмен некеге тұруға
болады.
3. Туған жерiнен түрлi себептермен ... елге өтiп ... ... ... ... басқа әйелмен некеге тұруға болады.
4. Соғыс жағдайында ерi қайтыс болған жесiр әйелдердiң ... ... ... ... жоқшылықтан зина жасауға баруы мүмкiн
басы бос әйелмен ... ... ... ... ... әйел ... құмарға қандырушы бiр сәттiк ләззатқа
балаған араб қоғамына Ислам түбегейлi өзгерiстер ... ... ... ... ... ... ... тыйым салынып, жеңiл жүрiс пен
көңiл көтеру, зина секiлдi азғынданудан ада, пәк, белгiлi бiр ... ... ... ... болды.
1.2 Мұсылман құқығының бастаулары
Орта ғасырлардағы шығыс үшін Араб халифатында пайда болып, ең қолайлы
бағытта дамыған құқықтық жүйе - ... ... - ... ... ... жолы Орта ... Закавказьеде, Шығыс, Батыс және ... ... және ... ... ... ... ... жеткен жерге дейінгі аралықты қамтыды.
Мұсылман құқығы дін ретінде феодалдық қатынастардың ... ... ... ... ... жылдар бойғы құқық түрінің тұрақтылығы
феодализм кезеңінде жаңа ... ... ... ... қорғады.
Бұл діни тәртіп бодды, ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттегі бағасы әртүрлі сипатта, кейде ... ... ... ... ... мұсылман құқығының
атқаратын маңызын көрсете отырып, француз ғалымы Давид Рене ... ... ... құқығының орнын анықтап берді. ... ... ... ... ... құқықтың отбасы, ортақ
немесе роман-германиялық отбасы, социалистік құқықтық отбасы жүйесі, діни
жүйелер. Діни жүйелер кезеңінде үшке ... ... ... ... ... ... ... өзінің түбегейлі тұжырымдамасы
және теориялық қайнар көзі ... ... ... ... ... ... түседі. Жеке құқық, отбасылық құқық, мұрагерлік құқық,
мұсылмандық құқық нормаларымен қоғамдық ... ... осы ... жүйесінің феодализм дәуіріндегі жағдайын, құрылу кезеңін
әңгіме етеміз. Мұсылман құқық жүйесіндегі ... діни ... ... ... ... ... бір-бірімен сабақтаса отырып, біртұтас
біріккен кешен түзейді.
Мұсылман құқығы мен мемлекеттің арақатынасының өзіндік ерекшелігі бар.
Шариғаттың барлық нормалары Құран мен ... ... ... ... тыс болуы және принципті түрде қолданылуы мүмкін емес. Алайда,
мемлекет дін сенімінің негізі және діни ... ... ... қарым-қатынасқа нормалар енгізді. Соңғысы құқықтық норма болып
қалыптасты.
Формальды құқықтың нұсқаларымен таныса ... оның ... ... бөлу керек. Мұсылман мемлекеттерінің заң шығаратын
формальды ... ... ... қалыптасу кезеңдерінде ғана
қолданылған (ҮІІ-ҮІІІ ғғ.). Алайда бұл процесті тәмамдау мен ... одан әрі ... ... ... ... бола ... жоқ.
Мемлекет құқықтың дамуы процесіне объективті түрде ықпал ете алмады.
Мұсылман құқығының негізгі ерекшелігі - оның ... ... ... еңбектері. Санкцияландырылған норма арқылы мемлекет
өзінің рөлін жанамалай ғана ... ... Бұл ... мұсылмандар
құқығының доктриналығымен және өнегелілігімен ... ... ... және жеке ... ... ... тәуелсіз болып келді.
"Мұсылман ойының бағыты, -деп жазды Р. Шарль, -қатаң тәртіп пен нақтылық
жағдайында ... ... ... ... түсініктілік және айқындылық принципі батыс үшін ... ... ... ... - дін мен құқықтың сабақтасуының жарқын көрінісі.
Мұсылман құқығы ғылымның жеке саласы емес, ол ... ... бір ғана ... дін ... ... ... догмалар жиынтығы, міне, мұсылмандар
осы ұғымға сенуі керек: шариғат-адамгершілік жолы.
Шариғат адам ... үшін ... асуы ... идея ... ... орындамаған жағдайда адам заң бұзушы ... ... ... ... жүргізіліп жатқан діннің қызметшісі ретінде маңызды ... ... ... ... ... Таза ... ... қалмай, мұсылман заңгерлері мен теологтары жер жүзі исламға
бағынатын құқықтар жүйесін ... ... - ... ... ... - ... ... шығу мазмұны, мұсылман
идеологтарының ең түсінікті бағыты.
1.3 Мұсылман құқығының ... ... ... құқықтық жүйесі (Мароккодан Индонезияға
дейін) мұсылман құқығы жүйесіне жатады. Ең негізгі мұсылман ... 33 ел ... ... ... ... ... араб елдері, оңтүстік
және оңтүстік шығыс Азия және Африка мемлекеттері және т.б.). Мұнда ... ... ... ... ... ... ислам конституцияда
мемлекеттік дін ретінде жарияланған. [5]
Мұсылман құқығы – бұл діни ... ... және ... діні –
исламға негізделген ережелер жүйесі. Исламның шығуы оны өзінің пайғамбары
Мұхамед арқылы ... ... ... бір ... ... ... Ол ... кезінде біраз уақыт сасанидтік Иран, Византия құқығы және
сонымен қатар кейде рим құқығы қолданылып ... Бұл ... ... ... ... ... және көзге түспейтіндей әсер етті,
сонысымен шығыс және батыс мәдениетінің байланысын көрсетті.
Бірақ ақыр ... ... және ... ... жүйе ... ... және өзіндік бейнесін олар ... ... ... пен оның төрт әділ халифтерінің
қайраткерлігі ерекше маңызды рөл ... ... ... ... мен
әрекеттерін түсіндіру жолымен мұсылмандардың қасиетті кітабы – Құран ... ... ... ... ... ғана ... әлеуметтік өмірдің
барлық аумағын қамтиды. Алла ... ... бір рет және ... ... діни ... ... мен ... қажет етеді. Ислам – үш
әлемдік діннің ішіндегі ең жасы, ... ... ... Бұл дін ... ... ... шар ... шариғат, яғни діндарларға олар не ... ... ... ... ... ... орыс ... аударғанда “қолдану жолы” дегенді білдіреді және
мұсылман ... деп ... ... Бұл ... ... ... өзі сияқтыларға және құдайға қатысты ... ... ... ... Басқаша айтқанда, шариғат адамның иелігіндегі құқық
емес, адамға жүктелген міндеттер ... ... ... күнә болып саналады, сондықтан мұсылман құқығы ереже бойынша
бекітілген ... көп ... бөле ... Ол ... ... ғана ... Исламда мемлекет діннің қызмет етушісі рөлін
атқарады. ... өз мәні ... ... ... – заң діні болып табылады.
Мұсылман құқығының төрт бастауы бар:
1. Алланың соңғы елшісі ... ... ... ... ... - Құран
2.Мұхамедтің сөздері мен істерін талдайтын дәстүрлі ережелер жиынтығы -
Сұнна.
3. Құран ережелерін талдаған ұлы ... ... ...
Иджма
4.Мұсылмандардың алғашқы бастауларында көрсетілмеген ... ... ...... ... тән: ... ... бері келуі, кездейсоқтық
және жүйенің жоқтығы. Ол мешіт құқығы, дін жолындағы ... ... ... ... ... ... және оның бастауы бола алмайды.
Құқықтық қызметте келісімдер жиі қолданылады, ол мұсылман ... ... ... ... ... ... ол міндетті болып
есептелінбейді. Бұл жүйе оны талқылау болмаған кезде, б.з.д. Х ғ ... ... ... ... ... ... пен келісімді орнатуға, қазіргі заманғы қазақстандық көпұлысты,
көпмәдениетті қоғамдағы ... ... ... ... ... кең ... ... адамзаттың көп ғасырлық тәжірибесінен
көрінетін мәдениеттің, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... ойшылдары мен ағартушылары әл-Фараби, Қожа
Ахмет Яссауи, Абай, ... ... ... ... ... рөлін және тұлғаның дүниетанымдылығын қалыптастыру кезіндегі
діннің маңызын ашып көрсетті.
«Дінтану негіздері» ... ... ...... ... құндылықтардың негізінде сенімнің жүйесін және
гуманистік дүниетанымды қалыптастыруға ықпал ету.
Міндеттері:[6]
1. білім ... ... ... және ... ... оның рөлі
туралы білімін жүйелендіру және ... ... ... және гуманистік аспектілерін ашу;
3. толеранттылыққа және діни ... ... ... қайнар көздерін
сыни тұрғыда бағалай білуге тәрбиелеу;
4. Қазақстандағы және ... ... ... келісімдерді
нығайтуға деген азаматтық міндеттерді орындауға тәрбиелеуге ықпал ету.
Бағдарламада материалды зерделеудегі ... ... ... ... өнер ... пән ... байланыс көзделген.
Дінтану негіздерінің тәрбиелік мүмкіндігін күшейтуге ұйымдастырылған
формаларды (жаппай, топтық, жеке) және ... ... ... (жобалық, пікір-сайыстық, ақпараттық-коммуникациялық және
т.б.) қолдану арқылы қол жеткізуге болады.
Дәстүрлі сабақтармен қоса ... ... ... ... ... пікір-сайыс сабақ, зерттеу сабақ, театрландырылған ... т.б ... емес ... ... ... іске ... негізгі дидактикалық принциптерді сақтауды,
пәнаралық және пәндік ... ... ... ... ... географиямен кіріктірілуін талап етеді.
2 МҰСЫЛМАН ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҚАЙНАР ... ... ... ғылымының тараулары
Мұсылман құқығы ғылымының екі тарауы бар: шариғатты құрайтын тұтас ... ... ... шығу тектері, материалдық мұсылман құқығының
нормасына жататын шешімдер.
Мұсылман құқығының қайнар көздері:
1). ... ... бас ... ... ... дәстүрлер.
3). Иджма-мұсылман қоғамының біртұтас келісімі.
4). Қияс-аналогиялық пікірлер.
Құран - ... ... ... ... ... ... кітабы.
Бірақ ол құқық кітабы немесе кодекс емес.
Сунна - Пайғамбардың ... ... діни ... ... ... ... ... Мұсылмандық дәстүр, адаттың
жинағы. Бұл Мұхаммедтің қағидаларының бір тармағы. Бұл салттардың жинағы
мұсылман құқығының теориясы ... ... - ... өзара келісімінен құралған. Құран да, сунна да
барлық сұраққа толық жауап бере ... ... ... ... да бір сұраққа жауап жоқ кезде), жауап
орнына қатып қалған дайын догмалар мен мұсылман қоғамының ... ... ... Адат ... ... қате ... ... қабылдамайды;
2). 115 қатар 4 өлеңнен тұрады "кімде-кім наным жолына жатпайтын басқа
жол іздесе, ол тозаққа тап болады"[8]. Иджма ... ... ... Ол
жалпы мойындауды да талап етпейді. Талап ететіндер барша ілімді жетік
білетін адамдар ... ... рөлі ... ... ... Оқымыстылар-
пайғамбардың мұрагерлері. Құқық докторларының бір қалыппен ойлауы -
исламның ... кең ... ... ... ... ... - ... мен иджма. Мұсылман құқығының үш қайнар көзі,
міне, осылар. ... мен ... ... ... ... бұл тек ... ... қайнар көздері, оларды қалай ... ... ... Тек ... ... ғана ... мақұлдаған. Біздің жағдайымызда
мұсылман құқығын оқу үшін пайдалану керек.
Мұсылман құқығы догма негізінде ... ... X ... ... ... Ислам діні өкімет құқығының өзгерістерін
мойындамайды. Мұсылман мемлекеттеріндегі үкімет басындағылар құқық қызметін
заңды жолмен құра алмайды. Олар тек заң ... ... ... ... ... дейін бере алады. Қияс - аналогияны құқық қолдану ретінде
талқылауға болады. Құқық ... діни ... ... ... Ол ... айнасы деңгейіне көтерілуі шарт емес.
Әрине, құқық жүйесінде Құран негізгі орын алады. Ол мұсылмандар ... Бұл ... ... ... белгілі оқиғаларды түсіндіреді: адамның
өмірге келуін, тууын, өліміне дейін талдау жасайды. Ол ежелгі араб ... ... ... ... 90 ... 24 ... сүре бар.
Олар шабытты жазылған. Айқын ырғақпен ... ... ... ... ... ... ... басқа құдай жоқ, Мұхаммед - оның Пайғамбары" - деген ... ... ... ... өзегін фатализм құрайды. "Сіздерге
берілген уәдені сіз ... ... ... ... істі ... пітір төлеу, бес мезгіл ... оқу, ... ... ... бес ... ... сақтау керек.
Әдебиеттерде Құранға әртүрлі баға беріледі. Құран заңның ... ... ... жеке бас ... ... ... қолданылған: догмалармен суарылған мұсылман құқығының
жасанды болуы мүмкін емес. ... ... ойлы ... ... ... ... бас июге ... Мұсылмандар әлемдегі жаңа көзқарастарға
сақтықпен қарайды: "Біз іздейтін жұртпыз, бірақ ойдан шығармаймыз!" дейді
олар өздері жөнінде.
Дінге ... ... ... болған тұжырымдаманы негізге алды. Басқа
жағынан алғанда, араб мұсылман империясының ... өз ... ... ... болды. Жаулап ... ... ... ... ала ... өмір сүрді. Ал иудейдің христиандыққа ... ... ... ... ... дәлелденген болып табылады.
Араб жаулап алу жылдарында (639-750) жаулап алушылар қабілетті болып
шықты: олар дамыған ... ... ... шын ... ... үлгідегі мұсылмандар ислам дініне өздерінің ойлары мен тәсілдерін
әкелді. Бағынышты болған халықтармен ақыл-ойлылық, ... ... ... ... ... ... олар ... облыстардың жақсы мәдениетін
қабылдап, осының арқасында мұсылман құқығының негізін жасауға мүмкіншілік
алды.
"Діни тарихтардан бізге жақсы ... - деп ... ... ... ... Е.Н. ... - ... болып кеткен оның оқуын және
әсер етуін сынамаған, бұған жатпайтын. Мұндай идеологиялық ... ... ... құқығы мен ислам дінінің өзіндік ... ... ... ... ... да бір кезеңде қандай да бір аумақта көп ... ... ... ... ... ... және ... және мәдениеттің болып өткен әсерлері орта ... ... ... ... болды және адамзаттың мәдени даму ... орны ... еді. ... - бұл ... ... Бұны бір ... қарама-қарсы мағынадағы ережелердің жинағы деуге келеді. Ал екінші
жағынан-күрделі варварлық әдет-ғұрыпқа қарсы ... ... Ол ... ... ... еврей әдет-ғұрыптарын және басқа да тәуір
үлгілерді өзіне қабылдады.
Құранды түсіну үшін ... діні ... ... көзқарастар болған
Француз ислам ... А. ... ... ... ... діни және саяси данышпандығына орай, әдіс-тәсілмен жұртты
біріктірген арабтар өздерін тани ... өз ... ... ... ... алу ... ... және анархиядан шыға отырып мынаған дайын
болды: "Ол Мұхаммедті Меккенің ... ... ... Ол араб ... ислам империализмінің пайда болуы деп санайды".[10]
Мұсылман құқығында істің бес ... ... бар: ... ... ... жабылып тасталған.
Мұсылман құқығы ғылыми орта ғасырларда терең қалыптасты, сондықтан
көптеген нормалар ... ... ие ... бұл ... ... ... Бірақ мұнда бастысы мұсылман құқығының ... ... ... ... бір ... - ... құқығы. Кім оның талабына бағынбаса, сол
кәпір деп ... ол ... ... ... ... ... ... оны жаңа заманға бейімдейтін мұсылман
құқығы өзгеріссіз, бірақ үлкен мүмкіншіліктер ... ... ... ... төрт ... өмір ... ... (Иран, Түркия, Ауғанстан, Пәкістан, Үндістан, Египет);
2) Малакиттік (Солтүстік және Батыс Африка);
3) Шафегиттік (Сирия, Индонезия, Шығыс Африка);
4) Ханбалиттік ... ... ... ... ... ... – Құран, ( араб тілінен
аударғанда, ал-құран-“дауыстап оқу”, “ілім”). Ол 610 және 632 ж ... ... ... ... ... тұрады.
Зерттеушілер Құраннан ерте Шығыстың құқықтық ережелерін және Исламға
дейінгі Аравияның ... ... ... ... ... ... ... беріліп отырды.[11] Олардың
көбісін дінге сенушілер жазып алып отырды, ... ... ... ... ... олар ... түрде жазылып алынып отырды. Құран
мазмұнын заңдастыру және оны басып шығару Олиф халиф (644-656жж) ... ... ... ... ... тастап, Ислам орнатқан ережелерді
ұстануға шақырады. Оның құқықтық маңызы ... ... ... ... ... біз оны ... құқықтық жинағы ретінде жібердік”.
Құран 6219 аятқа бөлінген, 14 сүреден тұрады. Аяттардың көп ... ... тек 500 аяты ғана ... ... ... ... ... ішінде оның 80 көбін ғана ... ... ... ... ... ... мен жанұяға арналған), қалған бөлігі
діни міндеттер мен дәстүрлерге арналған. Құранның ... ... ... және ... ... өткен жағдайларды талқылайды. Бірақ
көпшілік ережелердің мағынасы анық емес және ... ... оны ... талқылауға болады. Көпшілік діни соттарда және ... ... ... талқыланып отырды, кейде мүлде қарама-қайшы сипатқа ие болды.
[12]
Сұнна
Мұсылмандарға міндетті тағы бір құқықтық ереже, Мұхаммедтің іс-әрекеті
мен ой-пікірлерінен (хадис) тұратын ... ... де араб ... дамуын көрсететін құқықтық ережелерді көруге болады. Хадистерді
соңғы басып шығару 9 ғасырда жүзеге асты, ол ... ... ... ол ... Бұхарада мәлім болды. Сұннадан неке және ... құл ... ... т.б. ... ... ... ... талқылаудан
өткеніне қарамастан көптеген ... ... ... және ... ең нақты делінгендердің өзі діни көсемдер мен соттардың еркімен
бұрмаланып отырды. Мұхаммедтің ... ... ... ғана ... ... деп саналды, ал сүннитерге қарағанда шейттар халиф Али мен оның
жақтастарын ... ... ғана ... ... ... Алла
елшісі” (Сұннаның толық аты) – Мұхаммедтің өмірін, оның сөзі мен ... ... ... ал ... қарастырсақ - Құранды толықтыратын және
онымен бірге ... ... діни ... ... ... ... діни
білім мен тәрбиенің ең маңызды бөлігі, ал ... білу және оны ... ... ... ең ... бастаушысы.
Иджма, Қияс
Мұсылман құқығының үшінші сатысы иджма, мұсылман қоғамының жалпы
келісімі. Құран және ... ... ол ... ең ... бастауының
бірі болып табылады. Иджмада Мұхаммедтің жақтастары немесе мұсылман
діндарлары (имам, ... ... діни және ... ... ... Құран және Сұннаның мәтіндерін түсіндіру арқылы және де ... жоқ, жаңа ... ... да ... ... Олар, өзін ұстау
ережелерін қамтып, егер мүфтилер мен муджатахидтер қолдаса міндетті ережеге
айналып отырды.
Мұсылман құқығының ... ... ... ... деп ... негізгі бастауы болған иджманың заңдылығын Мұхамедтің мына
сөзінен ... ... ... сендер өздерің білмесеңдер, білетіндерден
сұраңдар”. Шариғаттың дамуындағы ... ... ... мынадан көруге
болады: ол Араб халифатының діни, ... ... ... ... мен феодалдық қоғамның өзгерістеріне сәйкес, жаңа құқықтық
ережелер ... ... ... ... толықтыратын құқықтық ереженің
бастауы иджмаға, мүфтилердің жеке ... мен ...... ... әр бағытында көп талас тудыратын даулы бастауы, қияс
– құқықтық істерді ұқсастығына байланысты шешеді. Қиясқа ... ... ... ... ... ... бұл бастауларда тікелей
көрсетілмеген істерде де қолданылуы ... Қияс жаңа ... ... ... қана қоймай, сонымен қатар, шариғатты теологиялық шабуылдан
қорғап қалады. [13]
Бірақ мұсылман ... ... Қияс ... ... ... ... ... әдісті әсіресе Абу Ханиф және оның ізбасарлары – ... ... ... ... оның ережелеріне қайшы келмейтін
жергілікті дәстүрлер де ... ... ... ... ... араб ... (УРФ) орын ... сонымен қатар арабтар
жаулап алған ... ... және ... ... ... ... құқықтық дәстүрлерін есепке алынды.
Фирман, Канун
Соңғысы шариғат туындысы, мұсылман құқығы – халифтардың жарлықтары мен
бұйрықтары - Фирман. ... ... ... ... заң шығарушы
қызметтің дамуына байланысты, құқықтың бастауы ретінде, маңызды рөлді ... ... ... ... мен Канундарда шариғатқа қайшы келмей,
керісінше халықты мемлекеттік басқару ережелері арқылы толықтыруы ... ... және ... ... ерекшеліктері
Отбасылық құқық. Неке-екі жақтың, әйел мен ... ... ... Некенің шарты: екі адамның келісуі, неке жөнінде ... және ашық ... ... ... ... ... некеге тұру үшін керекті деп
есептейді: екі жақтың ... ... ... ... ... ... ... денсаулығы күшті, шындықты айтуы, жұбайының
жұмысы бар ... неке ... ... ... ... екі ... ... түрлері. Сунниттерде тек бір неке. Ол мәңгілік және ... тағы ... неке ... бір ... ... ... жылдарға дейінгі аралықта. Бұл некеден туған балалардың өз
мәртебесі бар. Бұл неке ... ... ... ... ... ... ... тыйым салады. Туысқандарға
жататындар: ана, әпкелер, екі жақтың ... ... мен ... ... ... ... әйелінің анасы, яғни енесі,
өгей қызы, өз баласының әйелдері, яғни, келіндері. Апалы-сіңлілерді ... ... ... ... ... пен ... толық басшылығын қолдайды.
Еркек әйелдерден жоғары тұрады. Себебі құдай дүниені оған ... ... олар өз ... ... үшін ... төрт әйел алуға дейін рұқсат етеді. Ері ... ... ... ... ... ... Әйел дүниесінің жағдайы
талапқа сай келуі және ерінің әйелмен бірдей қарым-қатынаста ... ... ... ... ... ... да ... берілген. Ал әйелі
өзінің ар, ұят тазалығы мен ... ... таза ... керек. Неке
заттық келісімге ұқсайды, әйел ... да бір зат ... ... Ажырасу
жағдайында кезектегі уақыт белгіленеді. Некелескен адамдардың ажырасу
құқығы бүтіндей еркектің ... ... бір ... сатып алған қалыңмалын қайтарған жағдайда
әйелге ажырасуға рұқсат етілетіні айтылған. Еркек үшін ажырасуға әйелінің
кішігірім кінәсі де ... бола ... ... еш ... ... да мүмкін.
Ажырасу жағдайында тек тиісті салт жорасын өткізсе болды. Бірақ ... үш ай ... ... қала ... ... ... ... қамқорлығында
қалады. Құран бойынша ажырасудың үш түрі бар:
Талақ. Егер жұбайлар иддат ... ... ... ал ... ... үш ай ері әйеліне қайтармайды. Талақтың ... ... ... Сен ... Сен ... ... өз ... руыңа барып қосыл! Сен айырылдың! Мен сені төркініңе ... сені ... Өз ісің өз ... Сен боссың! Төсекті босат! Таза
бол! Кет, жоғал! Баста! Кет! Тұр! Жолдасыңды ... ... ... әйел ... ... Ері иддат ажырасуы бітіп,
келесі некесінен кейін ... ала ... ... ... ... ... екінші түрі - Зихар (зихр-бел). Өзінің әйелін өз жотасы деп
атай отырып, ері некені бұзады. Бұл ... ... ... ... жоққа шығарылғанмен бірдей болуы мүмкін.
Ажырасудың үшінші түрі - айман. Еркек әйелімен жұбайлық қатынасқа
түспеуге ант ... Бұл ... ... ... тағы екі ажырасудың түрі бар: олар ила және хульча. Ила-
уәде, төрт ай ұстағаннан кейін, аяқталған ... ... ... - ... келісуі, әйелдің сатып алынғандағы ақшасын төлеуге келісу
жайындағы ажырасу.
Әйел ... соты ... ... талап ете алады. Бұл ажырасу
аяқталған, қадидің араласуы кезінде егер ... адам ... ... ... ... ... төлемейді, өзара ... ... ... ... ... ... құқы бар, ... ажырасу мүліктік қарым-қатынастарға
тәртіпсіздік ... ... ... ... ... де ... бар. Құран еркекке, әйелі ... ... көп ... ... ... егер ... ... өтеуінде туысқандары мен оның
әкесінің үлкендігі мен бағалығы тізімде тұратын болса, сол ... ... ... ... ақылы, тұрғылықты жері мен ар тазалығы ... ... ... ол ... беруге міндетті.
Егер мехр төленсе, онда оны қайтаруға мәжбүр етпейді. Шариғат сол
сияқты ... ... ... ... ... ... қостайды (киім немесе
сәнді заттар). Бұл тартулар оның ... ... ... беру ... Әйел көшеде бетін жауып жүрсін деген сөз "Құранда" ... Олар ... ... ... шыға алмады, ешкіммен таныса
алмады.
Баланы адам ету ата-ананың борышы. Балалардың мынадай екі түрі ... ... ... заңды некеден кейін туылғанымен, әкесі оны өзімдікі емес деп
жариялаған жағдайда (дәлелсіз кезде);
2) Некесіз бала (Әкесімін деп мойындаған адамның заңды балам деп ... ... ... асырауға міндетті. Әйелінен ажырасып, анасы асырай алса да,
әкесі ұлын 9 жасқа дейін, қызын 11 жасқа дейін асырауы керек.
Мұрагерлік құқық.
Өсиет-васипа. ... 1/3 ... ... ... ... ... соның
атына қалады. Бірақ 2/3-і міндетгі түрде заң ... ... ... ... ... бөтен біреулердің көздеу мақсатына
кедергі жасайды және оны отбасы үшін жүзеге асырады. Тек мұсылмандарға ғана
емес, сол сияқты мұсылман ... де ... ... ... ... Бұл ... ең ... бөлімі. Әйелдердің үлесі
еркектердің 1/2 үлесімен тең. Ирс-қайтыс болғандардан қалған мүлікке ... ... ... ... ... ... Көмгендігі үшін ұстап қалу;
2). Қарыздарын төлеу;
3). Өсиеттің 1/3 ... ... ... ... ... ... қалған мүліктер.
Мұрагерлер мыналарға бөлінеді:
1). Фарди ер екіден бірі, егер әйелде мұрагер ... егер бар ... ... немесе әйелдері, егер мұрагер болмаса 1/4, егер бар ... ... ... егер ... болмаса, онда нақ осы үлес атасына
тиесілі. Анасы-алтыдан бірі, әкелері бірге болса, ... ... ... ... Әрі қарай әйелдің үлесі еркектің үлесінің
жартысына тең.[16]
2). Асаба-мұрагерлердің ... ... ... еркектің туыстары
қатысады.
3). Зуль-ахрам-қайтыс болған адамның мұрагері болмайтын ... құқы жоқ ... Егер ... (1) және ... (2) жоқ болса,
онда мыналар мұрагер бола ... ... және ... ... ағасының
қыздары, қарындастарының балалары, шешесінің ағасының ... ... ... қарындастары, аналары, ағасының бауырлары)
Мұрагерлік құқын жоғалтатындар: кісі ... ... ... ... ... түсіп қалғаңдар, т. б.
2.3 Меншік қатынастарын құқықтық реттеу
Шариат бойынша ... ... ... азаматтық-құқықтық
қатынастар, соның ішінде меншік құқығы, келісім шарт және деликт құқығы
жақсы даму алаған.
«Жеке ... ... ... ... мән берді. Ортағасырлық Шығыс
мемлекеттерінде, ... ... Араб ... ... ... ... ... құқығы бойынша жеке ... ... Оның діни ... қарай анықталды. Толыққұқылы жеке
мәртебені тек мұсылмандар ғана иеленді. ... ... ... ... ... ... және өте ауыр ... ... ... міндетті болды. Оларға қатысты шариғат нормалары мына
жағдайларда қолданылды:
-мұсылмандармен шарттар жасалғанда;
-қылмыс ... ... ... ... тек құлдар жағдайына әсер етті. Құлдар
құқық субъектілері ... ... ... ... ... ... және мүлікті сатып алуға байланысты ... ... ... ... ... ... беру ... ниеті деп
саналды. Жеке тұлғаға байланысты шариғат бойынша құқықтық мәртебеде әйел
мен ер адам теңсіздігі ... ... ие ... діни ... ... ... ... тек Алла болып
табылады, ал мұсылмандар құдай бекіткен ... ... діни ... ... өтеуі оның құқықтық мәртебесі жоғарылай
түсуіне ... ... ... ... ... ... мен
әрекетқабілеттілігі мәселесіне көп ... ... ... ... құқығына ие болудың негізгі шарты болды. Толық
көлемде әрекетқабілеттігі кәмелетке толғаннан және ақыл-есі дұрыс жағдайда
берілді. ... жету ... ... ... өз қалауынша бекітті.
Жасөспірімдерге байланысты шектеулі әрекетқабілеттілігі түсінігі мастық,
ақыл-есі кемдік т.б. ... ... ... ... ... ... реттеуші мұсылман доктринасы маңызды орын алады.
Заттық құқық объектісі ретінде мүлік құқығы ... ... ... ... ... ... ауа, ... шөл жерлер, мешіт, су
жолдары және т.б. «Таза емес ... яғни ... ... еті, ... ... келетін кітаптар т.б. мұсылман меншігіне жатқызылмады.
Осы ... араб ... ... ... көбінесе жойылып отырылды.
Мұсылман құқығы бойынша заттар мынадай негіздерде топталды:[17]
-жылжымалы және жылжымайтын;
-ауысатын және ауыспайтын;
-жеке белгілерімен сипатталатын немесе сипатталмайтын т.б.
Жер ... ... ... ... ... ... түсті. Ерекше
топтарға мемлекеттік мүліктер, жерлер, бос жерлер, жеке меншік жерлері, т.б
бөлінді.
Шариғат бойынша меншік ... ие болу ... ... ... жаулап алу жорықтары кезінде түскен олжаларға меншік иесі ... ... ... ... жерлер мемлекет меншігі болып саналды
және халифтар мен әмірлер қол ... ... ... заттардың құқықтық
мәртебесі оның күштеп алуы немесе күш қолданбай ... ... ... ... ... ... ... бөлікке бөлінді. Оның бір бөлігі
олжа иесіне, екіншісі мемлекетке, ал ... ... ... және т.б.
жағдайларға жұмсалды.
Шариғат бойынша ... иесі ... ... ... ... ... ... тауып алу. Мысалы соңғы жағдайға байланысты басқа
біреудің затын өз территориясында тауып алған адам оған меншік ... ... ... ... ... шығу тегі бар ... анықталды.
Мекке және оның төңірегіндегі ... ... ... ие ... ... тек ... ғана ... алды, онда ағаштарды кесуге, аң
аулауға және т.б. тиым ... ... ... ... ... жеке құқықтарынан айырылды.
Араб халифатындағы феодалдық жеке меншік құқығы ... ... ... ... даму ... ... ... жер қорының
ұлғаюына байланысты және феодалдық қатынастардың ... ... ... ... нысандары кең етек жайды. Басып алынған жерлердің бір
бөлігі жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... жер үлесінің иесі сол территориядағы тұрғындардан алымдар ... Олар ... өте ... ... ... ... Ауыз су ошақтары Құран
бойынша бастапқыда жалпы игілікке ... ... ... ... ... жер иелері меншігіне айналды.
Шариғаттағы зат құқығы ... ... ... Ол ... діни
мекемеге берілген жылжымайтын мүлік болды. Вакуф алып-сатуға ... ... ... ... ... және оған тең ... болды. Вакуф мемлекеттік салымдардан босатылды.
Шариғат бойынша міндеттеме, түрлері: тегін және ... ... екі ... бір ... тез және ұзақ мерзімді.
Шарт жасау мұсылман ... ... ... ... алды. Шарт
жағдайлары құжатта, ресми емес хатта және ауысша ... ... ... ... ... ... деп танылды. Шарт түрлеріне алып-сату, заем,
сыйға тарту, жалдау, ссуда, сақтау, серіктестік, одақ т.б. сауданың жақсы
дамуына ... ... ... жиі ... Ол туралы Құранда
«екі жақты келісім» туралы жазылған. Алып–сату ... ... ... ... болып табылды. Егер көрінбейтін жақтары анықталса (мысалы,
құлдың, жануардың ауру екендігі) шарт ... ... ... түрі ... ... ... Құранда саудаға жол
берілгенімен өсімқорлыққа тиым салынған, ... бұл ... көп ... ... ... құлға айналдыруға тиым салынғанымен ... ... ... ... жол ... ... алу мұсылман құқығында кең ... ... Жер ... ... аренда мөлшеріне көп көңіл бөлінді. Одақтар ... ... кең ... Осы ... нысан жерді суландыруда
және сауда керуендерін құруда кеңінен қолданылды.
2.4 Қазіргі кезеңдегі мұсылман құқығы
Мұсылман құқығы осы ... ... ... ықпалды жүйелердің бірі болып
отыр және ол миллиардқа жақын мұсылманның өзара ... ... ... қоныстанған көптеген мемлекеттер ислам дінінің принциптеріне
адал екендігін жариялайды. Бұл жариялылық Марокко, ... ... ... бекітілген.
Мұсылман құқығы өзгеріссіз. Бірақ оның қолданылу мүмкіндігі өте кең.
Себебі, ол өмір ... ... ... ... ... өзгертпей,
қарама-қарсы жақтардың келісуі арқылы, әдет-ғұрыптың жаңғыруына, қоғамның
дамуына әсер ететін жағдайларды кіргізуге мүмкіндіктер табылады.
Қазіргі кезде діни факторлардың әсер етуі ... ... ол ... ер ... ... ... дәстүрлі кезеңі ретінде қалай
таралса, әлемдік саясатта да сондай ... ... ... ... ... ... шахқа қарсы және империализмге қарсы
бағыттың күшеюіне мүмкіндік туғызды.
1979 ... ... ... жар ... ... ... және экономикалық құрылысты исламдық негізде ұйымдастыру ... ... ... ... мақсатына қызмет етті. Исламды президент
А. Садат қолданды, исламды социализм жүйесіне де ... ... ... дінінің қолдануы қазіргі заманда жан-жақты.[18]
Бүгінгі таңда мұсылмандар жер жүзі бойынша бір миллиардқа жақын адамға
жуық деп есептеледі. 35 ... ... ... ... ал 18 ... ... аз. ... бірсыпыра елде мемлекеттік дін ретінде
жарияланған.
Ислам ... он үш ... бойы ... ... ... әсер етіп
келе жатыр. Ислам жай діни жүйе ғана емес, ол "өмірдің бейнесі".
Араб мәдениеті философия ... ... пен ... ... зор ... ... ... ІХ-Х ғасырларда мұсылман ... ... Араб ... ... ... ... ... жан-жақты дамыды. (Ибн-Сина, Хорезми, Бируни, Ферғани, әл-
Фараби).
Қазақстанның мұсылман ... ... ... сыртқы саяси
бағытын жүзеге асыру үдерісіндегі негізгі буындардың бірі болып табылады.
Бұл ... ең ... ... және ... ... ... және діни
ұстанымдарға негізделген мәдениеттердің жақындығы мен ... ... ... ... ... ... бөлігі мұсылман болып
табылатын мемлекет ретінде Қазақстанға әлемдік сахнада өзін ... ... ... ... ... ... ... кезеңнен бері
республика басшылығы ислам ... ... ... ... атанып,
мұсылмандар қоғамдастығымен кең және ауқымды байланыстар орнатуға бағыт
алды. Тәжірибе көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ... дамып, ынтымақтастықтың барлық саласы бойынша беки ... ... ... ынтымақтастықтың мол әлеуеттілігі туралы айтуға мүмкіндік
береді. Әсіресе, ынтымақтастықтың экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... ислам мемлекеттерінің
маңызды бірлестіктері аясында, бірінші кезекте, Ислам ... ... Даму ... және т.б. ұйымдар аясында толыққанды және тиімді әрекет
етуде.
Аталған халықаралық институттардың жұмысына қатысу Қазақстанға мұсылман
қоғамдастығында орын алып ... ... ... ... ... және өзге ислам мемлекеттерімен ... ... ... ... өз ... ... мемлекетімізді мұсылман
әлемінің ажырамас бөлігі ретінде ... ... Мұны ... ... ... ... бірқатар маңызды бірлестіктерге
мүшелігі қуаттайды. 1995 жылдан бері басталған ... ... ... мүшелігі Таяу Шығыстағы ахуал, Ирактағы жағдай,
соғыстан ... ... ... ... лаңкестікке, экстремизмге
және есірткінің заңсыз айналымына қарсы күресу сияқты халықаралық өмірдің
түйінді ... ... өз ... салыстыра тексеруге мүмкіндік
береді. Ислам мемлекеттерімен ауқымды байланыстар ... тек ... ... дивидендтер ғана емес, рухани саладағы ... және ... ... ... де ... ... Бұл ... дінін ұстанатын өркениеттердің халықтарын жақындатуға және рухани
байытуға мүмкіндік береді.
Қазақстан ұзақ жылдар бойы ... өзге ... ... осы жайт ... ... ... ... ісіндегі мұсылман елдерінің қарым-
қатынастарының маңыздылығын күшейте ... ... ... өз
тараптарынан, Қазақстанға діни ұстанымдардың қалыптасуы мен даму ... ... ... ... ... ... арасындағы тұрақты
диалогтың жоқтығы - жаһандық деңгейде орын алып ... ... ... ... ... ... онжылдық» кітабында
атап көрсеткендей, соңғы кезде «ислам ... ... ... тым ... ... ... исламның өзін қорғайтын кез келді. Адамдардың
санасында қалыптасқан ... ... ... ... Қауіпті діни
фанатиктердің жекелеген топтарынан немесе экстремистерден емес, осы дінді
насихаттайтын миллиардтаған адамдардан көретіндер көбейді.
Мұсылман ... ... ... ... ... рөлді
Қазақстан Президенті Н.Ә. Назарбаевқа беру ... ... ... ... арқасында ол Қазақстанды мұсылман қоғамындағы
жетекші елдердің бірі ретінде көрсете алды. Және ... әрі ... ... бола ... ... ... діни ... беделге ие болып отыр. Н.Назарбаев бастаған ел басшылығының сарабдал
саясатының арқасында, Қазақстан, ... ... ... өзге елдердің басына түскен сілкіністерден алыс отыр.
Полиэтникалық және ... ... ... ... бұрынғы
кеңестік кеңістіктегі ең орнықты мемлекет. Және мұны әлемдік қоғамдастық ... ... ... барлығына мемлекеттік жоғары саяси басшылығының
салмақты және ... ... ... ... айта кету ... ... ... мен басқа діндердің ... ... ... ... ... Осы ... біздің
мемлекетімізге өзін жаһандық деңгейдегі конфессияаралық өзара түсіністіктің
генераторы ретінде санауға мүмкіндік беруде.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мұсылман құқығы ... ... ... ... оның ... дейінгі Аравия мен арабтар жаулар алған территориялардағы елдердің
құқықтық ережелерін, салт-дәстүрлерін сіңіріп алды. ... ... көп ... ... Иран, Византия, сонымен қатар Римдік құқық қолданылады.
Осының бәрі Шығыс және ... ... ... көрсете отырып,
шариғатқа біршама өзгерістер әкелді. ... ... ... ... олар ... жоқ. ... ... маңызды рөлді
Мұхаммедтің және алғашқы төрт ... ... ... ... тұсында
пайғамбардың іс-әрекеті мен ой-пікірлерін талдау нәтижесінде мұсылмандардың
қасиетті кітаптары – Құран мен Сұнна құрастырылды.
Мұсылман ... ... ... ... ... ... Кейде ислам қағидалары догмаға да айналып ... ... ... кеңінен тарап, тұрақтап қалған мұндай елдерге: Марокко,
Тунис, Сирия, Мавритания, Иран, ... Ирак т. б. ... ... ... ғана ... заң ретінде шариғатты ұзақ
мерзімге ... ... ... ықпал жасады. Шығыс елдеріндегі
әлеуметтік-экономикалық жағдайларға ... ... бойы ... ... етті және оның ... діндерден елеулі айырмашылығы болды.
Феодализм дәуірінен бері қарай ислам діні мындаған жылдар бойы ... ... ... ... орын ... жағдайдың бірі - мешіт ұзақ уақыт бойы
діни орын ретінде қызмет етті. ... ... ... ... әрқашанда
адатпен байланыстырған жөн, халықтың күнделікті тұтынатын ислам ... ... ... ... ... алу кезіңдегі шариғат шарттары құқық ретінде Египет,
Сирия, Месопотамия, ... бен Орта Азия ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызып отырған.
Бұл жағдай сапасы жағынан алғанда шариғат қолданыстағы бірден бір ... ... ... ... ... ... түрде әсер етіп
отырды. Ол тіпті капиталистік қарым-қатынас пен тәртіптің орнауына ... ... ... ... ... дамуы шариғат
монополиясын бұзды.
Сонымен бұл жұмыста мұсылман ... ... ... мен ... қарастырылған, шариғаттың және оның негізгі бастауларының ... ... ... ... ... ... бейімделуіне талдау
жасалынған.
Ислам құқықтық ережені Алланың ... мен ... бір ... ... ... сәйкес, бұйрықтар мен тиымдарға да ... ... ... ... ... ... үшін: келісім, заң
шығару, салт-дәстүрлер қолданылады.
Мұсылман құқығы бар елде Конституция ең басты заң деп саналмайды, бұл
рөлді ... ... ... және Қияс ... ... ... ... бір қалыпқа келтіріп оған заңдық күш
беру ... ... ... ... ... ... оның ... ету
құқығы қылмыстық, қаржы-экономикалық істерде және де мемлекеттік ... ... ... ... бұрынғы батыстық үлгідегі
заңдарға өзгерістер енгізіп, көпшілік елдерде ... ... ... ... ... ... ... түрлі көрнекті оқиғаларға толы ұзақ дәуірді
қамтиды: ол ... және ... ... ... ... жаңа
формаларының тууы және дамуымен ... ... және ... ... ... ... әйгілі болды. Орта
ғасырларда адамзат материалдық және ... ... ... ... одан ... ... ... едәуір ілгері басты.
Осы күндері мұсылман елдерінің көпшілігінде ... ... ... ... олар діни соттарды сақтайды. ... ... дін ... ... ... ... ... араласуына кең
жол ашты. Бұндай жағдай ... ... ... ... тұрғыдан қарауға кедергі жасады. Көзқарастары демократиялық
тұрғыда қалыптасқан адамдар да дін ... ... ... ... ... ... діні ... тиянақтап отыруларына тура
келді. Ислам мен шариғат осы күнге ... Азия мен ... ... ... ықпалын жүргізуі, кейбір жағдайларда елдердің дамуына кері
әсерін де тигізді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Черниловский З.М. Всеобщая история государства и ... М. ... ... ... и ... зарубежных стран. Часть I,II. М.,1997-98.
3. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права. М.,2008.
4. Всеобщая история государства и ... п/р. К.И. ... ... ... Д.А., Истаев А.Ж. Мемлекет және ... ... ... ... ... ... иправа стран Азии и Африки.. М., 1981.
7. Колесницский Н.Ф. ... ... ... вв). М., ... Сюкияйнен Л.Р. Мусульманское право. М.,1986.
9. Беляев Е.А. Арабы, ислам и арабский халифат в раннем средневековье. М.,
1966.
10. ... Ф.М. ... ... мира. М.,1993.
11. Грицанов Н.А., Смило Г.В. «Религия. Энциклопедиялық ... - ... ... ... ... Н.А., ... Г.В. ... Энциклопедиялық сөздік». - Минск,
Книжный двор. 2007.
13. Дінтану негіздері: Жоғары оқу орындарына ... ... ... 5-е баспасы, 2006.
14. Гараджа В.И. Дінтану негіздері. Педагогикалық ЖОО-дың студенттеріне
арналған оқу құралы. Мәскеу., ... ... Л.С. ... ... ... 8-баспа, Мәскеу, 2006.
16. Дворкин А.Л. Сектоведение. Тоталитарные ... Опыт ... - ... ... ... ... Сурдель Доминик, Сурдель Жанин. Цивилизация классического ислама /фран.
тілінен аударылған В. Бабинцева/. - Екатеринбург ... 2006. ... ... Ғарифолла Есім. Данышпан Шәкәрім. - Алматы «Атамұра», 2008. - 336 б.
19. Мухин А.А., Здоровец Я.И. ... ... и ... ... ... 288 ... ... Кэррол. Диалог Цивилизаций. - Алматы «Дәуір», 2009. - 180 б.
-----------------------
[1] Хрестоматия по всеобщей истории ... и ... ... Всеобщая история государства и права. п/р. К.И. Батыра. М.,2008.
[3] Булгакова Д.А., Истаев А.Ж. Мемлекет және ... ... ... ... ... ... иправа стран Азии и Африки.. М., 1981.
[5] Черниловский З.М. Всеобщая история государства и права. М. ... ... ... и ... ... стран. Часть I,II. М.,1997-98.
[7] Колесницский Н.Ф. Феодальное государство. (ҮI-ХҮ вв). М., 1967.
[8] Сюкияйнен Л.Р. Мусульманское право. М.,1986. С. ... ... Е. А. ... ... и ... ... "Наука", М. , 1965. С.
12.
[10] Беляев Е.А. Арабы, ислам и арабский ... в ... ... ... ... Н.А., ... Г.В. «Религия. Энциклопедиялық сөздік». - Минск,
Книжный двор. 2007.
[12] Дінтану негіздері: Жоғары оқу орындарына ... ... ... 5-е баспасы, 2006.
[13] Гараджа В.И. Дінтану негіздері. Педагогикалық ЖОО-дың студенттеріне
арналған оқу құралы. Мәскеу., 1994.
[14] Васильев Л.С. ... ... ... ... ... ... Булгакова Д.А., Истаев А.Ж. Мемлекет және құқықтың жалпы тарихы.
Алматы, 2004. 112 б.
[16] Дворкин А.Л. Сектоведение. Тоталитарные секты: Опыт ... - ... ... ... ... ... ... Сурдель Жанин. Цивилизация классического ... ... ... В. ... - ... «У-Фактория», 2006.
- 544 б.
[18] Джилл Кэррол. Диалог Цивилизаций. - Алматы «Дәуір», 2009. - 180 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұсылмандық қозғалыстың пайда болуы және қазақ қоғамы96 бет
Мұсылмандық құқықтық жүйе5 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбай ұлы13 бет
Абай дәуірі5 бет
Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу жайы8 бет
Абайдың ақындық кітапханасы20 бет
Араб халифатындағы феодалдық қатынастардың қалыптасуы32 бет
Ауған соғысы4 бет
Білім беру көпаспектілі феномен ретінде. Оқыту психологиясының негіздері6 бет
Дін дегеніміз не?12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь