Білім беру мазмұны


Мазмұны:

Кіріспе
1. БІЛІМНІҢ МАЗМҰНЫ ТУРАЛЫ ҰҒЫМ.
1.1 Білім беру құрылымының бөліктері.
1.2 Білім беру түрлері.
1.3 Білімнің мазмұнын анықтайтын құжаттар.
2. БІЛІМ МАЗМҰНЫНЫҢ СИПАТЫ
2.1 12 жылдық білім берудің мазмұны
2.2 Оқу жоспары, бағдарламалар, оқулықтар
2.3 Халыққа білім беру ісінің зерттелуі
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе

Білім беру мазмұны - оқушыларды жан-жақты дамыту, ақыл-ойын, танымдық қызығушылығын қалыптастыру, еңбекке дайындау үшін белгілі типтегі мектепте оқытылатын білім мен біліктер жүйесі.
Білім беру мазмұны дидактикалық категория ретінде ''нені оқыту керек'' сұрағына жауап береді. Оқушыларды жан-жақты дамыту үшін оларға адамзат жинақтаған білім-дер, біліктер мен дағдылардың жүйесін меңгерту керек. Білім беру мазмұны қоғамның мектеп алдына қоятын ағымдағы және болашақ мақсаттары арқылы айқындалады. Сонымен бірге, оқу мазмұны жеке адамдардың да мақсат-тарын ескереді. Айта кететін жайт, оқу мазмұны әрқашан саяси, идеологиялық күрес сахнасы. Саяси күштер мектеп арқылы барша қоғамға өз ықпалын таратуға тырысады.
Оқу мазмұны қоғамның әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық қажеттіліктеріне сай қалып-тасады. Еліміздің тәуелсіздігі, Республикамыздағы әлеумет-тік-экономикалық және саяси өзгерістер мектеп түлектері жаңа қоғам құруға, мәдени және рухани өрлеуге дайын болуын талап етеді.
Білім мазмұнына әлеуметтік және ғылыми жетіс-тіктер деңгейі де өз әсерін тигізеді. Соңғы кезде ғылыми жаңалықтың пайда болуы мен оның мектепте оқытылуы арасындағы уақыт қысқарып бара жатыр. Мысалы, радио шыққанына 40 жыл өткенде ғана мектеп бағдарламасына енгізілсе, заманауи компьютерлік бағдарламалар шыққан жылы оқытылуда.
Оқу мазмұнына кіретін мәліметтер жас мүмкіндік-теріне де байланысты. Баланың есте сақтау қабілеті жоғары болғанымен, білімді игеру, мәнін түсіну үшін өмірлік тәжірибе керек.
Ұлттық және жалпы адамзаттық мәдениетке байла-нысты да оқу мазмұнында ерекшеліктер болады. Қазіргі заманда дүниежүзі бойынша оқу мазмұны адамдандыру, компьютерлендіру, кіріктіру, тұлғалық даму ережелеріне негізделеді.
Оқу мазмұны дидактикалық талаптар негізінде қай сыныпта, қандай көлемде қандай пәндер оқытылуы керектігін белгілейді. Бастауыш сыныптарда барлық пәндерден алғашқы элементарлық ақпарат берілсе, орта сыныптарда жүйелі білім беріледі.
Білім берудің мазмұны оқу жоспарларында, жеке пәндердің оқу бағдарламаларында және оқулықтарда, электрондық оқу құралдарында нақтыланады.
Білімнің мазмұны дидактиканың негізгі ұғымдарының бірі. Ол әрбір мектеп реформасының негізіне жатады, ал реформалар тек қана жергілікті факторлардың ықпалымен ғана емес, сонымен қатар халықаралық ықпалмен жүреді.
Білім мазмұны балаларға "Нені оқыту керек?" — деген сұраққа жауап береді. Бала тағдыры көбіне оның білімінің саны мен сапасына байланысты. Білім беру мазмұнының теориялық мәселелерін және оны іріктеу жолдарын В.В.Краевский, И.Я.Лернер, В.С.Леднев, М.Н. Скаткин, т.б. зерттеді.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. -Алматы, Қазақ университеті, 1989.
2. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -А., 1991.
3. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т. б. Балаларды семьяда адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. -Алматы, 1985.
4. Айтмамбетова, Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. -А., 1991.
5. Айғабылова Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. -А., өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. Балаларды мәдениеттілікке тәрбиелеу жолдары. //Қазақстан мұғалімі, 18 ақпан,1994.
7. Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие беру. /Методикалық нұсқау. А., 1990.
8. Ақназарова Б. Класс жетекшісі. -А., Мектеп, 1973.
9. Әбенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. -А., 1992.
10. Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. -А., 1999.
11. Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. -Шымкент 1994.
12. Әбиев Ж. Жаңа адамды қалыптастыру. -Алматы, 1988.
13. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. -Алматы, 1997.
14. Әбиев Ж. Оқушыларға атеистік тәрбие беру. Алматы, //Қазақстан мектебі, 1959. ғ3.
15. Әбілова З. Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру. -А., 1972.
16. Қазақстан Республикасындағы 12 жылдық білім беру Тұжырымдамасы
17. Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан халқына Жолдауы .
18. Жалпы орта білім беру мазмұны мен құрылымын жетілдіру жөніндегі республикалық эксперименттің шеңберінде 2005-2006 оқу жылына арналған тәжірибелік –эксперименттік жұмыстардың Бағдарламасы // 12жылдық білім . 2005 № 5 10-14 бет [3]
19. Білімдегі жаңалықтар №2-3 -2008.
20. Бастауыш мектеп №2008 2,4,6,8
21. 12 жылдық білім №1-2008

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1200 теңге




Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Инновациялық Еуразиялық Университетінің Екібастұз колледжі

Курстық жұмыс
Пәні : Педагогика
Курс, тобы:
Тақырып: Білім беру мазмұны
Оқушысы:
Мамандығы: Бастауыш білім беру
Т.А.Ә.
Баға: __________________
Оқытушы :

Мазмұны:

Кіріспе
1. Білімнің мазмұны туралы ұғым.
1.1 Білім беру құрылымының бөліктері.
1.2 Білім беру түрлері.
1.3 Білімнің мазмұнын анықтайтын құжаттар.
2. Білім мазмұнының сипаты
2.1 12 жылдық білім берудің мазмұны

2.2 Оқу жоспары, бағдарламалар, оқулықтар

2.3 Халыққа білім беру ісінің зерттелуі
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер

Кіріспе

Білім беру мазмұны - оқушыларды жан-жақты дамыту, ақыл-ойын, танымдық
қызығушылығын қалыптастыру, еңбекке дайындау үшін белгілі типтегі мектепте
оқытылатын білім мен біліктер жүйесі.
Білім беру мазмұны дидактикалық категория ретінде ''нені оқыту керек''
сұрағына жауап береді. Оқушыларды жан-жақты дамыту үшін оларға адамзат
жинақтаған білім-дер, біліктер мен дағдылардың жүйесін меңгерту керек.
Білім беру мазмұны қоғамның мектеп алдына қоятын ағымдағы және болашақ
мақсаттары арқылы айқындалады. Сонымен бірге, оқу мазмұны жеке адамдардың
да мақсат-тарын ескереді. Айта кететін жайт, оқу мазмұны әрқашан саяси,
идеологиялық күрес сахнасы. Саяси күштер мектеп арқылы барша қоғамға өз
ықпалын таратуға тырысады.
Оқу мазмұны қоғамның әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық
қажеттіліктеріне сай қалып-тасады. Еліміздің тәуелсіздігі,
Республикамыздағы әлеумет-тік-экономикалық және саяси өзгерістер мектеп
түлектері жаңа қоғам құруға, мәдени және рухани өрлеуге дайын болуын талап
етеді.
Білім мазмұнына әлеуметтік және ғылыми жетіс-тіктер деңгейі де өз
әсерін тигізеді. Соңғы кезде ғылыми жаңалықтың пайда болуы мен оның
мектепте оқытылуы арасындағы уақыт қысқарып бара жатыр. Мысалы, радио
шыққанына 40 жыл өткенде ғана мектеп бағдарламасына енгізілсе, заманауи
компьютерлік бағдарламалар шыққан жылы оқытылуда.
Оқу мазмұнына кіретін мәліметтер жас мүмкіндік-теріне де байланысты.
Баланың есте сақтау қабілеті жоғары болғанымен, білімді игеру, мәнін түсіну
үшін өмірлік тәжірибе керек.
Ұлттық және жалпы адамзаттық мәдениетке байла-нысты да оқу мазмұнында
ерекшеліктер болады. Қазіргі заманда дүниежүзі бойынша оқу мазмұны
адамдандыру, компьютерлендіру, кіріктіру, тұлғалық даму ережелеріне
негізделеді.
Оқу мазмұны дидактикалық талаптар негізінде қай сыныпта, қандай
көлемде қандай пәндер оқытылуы керектігін белгілейді. Бастауыш сыныптарда
барлық пәндерден алғашқы элементарлық ақпарат берілсе, орта сыныптарда
жүйелі білім беріледі.
Білім берудің мазмұны оқу жоспарларында, жеке пәндердің оқу
бағдарламаларында және оқулықтарда, электрондық оқу құралдарында
нақтыланады.
Білімнің мазмұны дидактиканың негізгі ұғымдарының бірі. Ол әрбір
мектеп реформасының негізіне жатады, ал реформалар тек қана жергілікті
факторлардың ықпалымен ғана емес, сонымен қатар халықаралық ықпалмен
жүреді.
Білім мазмұны балаларға "Нені оқыту керек?" — деген сұраққа жауап
береді. Бала тағдыры көбіне оның білімінің саны мен сапасына байланысты.
Білім беру мазмұнының теориялық мәселелерін және оны іріктеу жолдарын
В.В.Краевский, И.Я.Лернер, В.С.Леднев, М.Н. Скаткин, т.б. зерттеді.
И.Я.Лернердің анықтамасы бойынша "білімнің мазмұны дегеніміз - оқушыға
берілетін білім, іскерлік және дағды жүйесі, шығармашылық іс-әрекет,
әмоциялық қарым-қатынас тәжірибесі".
Ең бастысы, білімнің мазмұны жеке тұлғаны жан-жақты үйлесімді дамыту
керек.
Білім құрылымы төрт бөліктен тұрады. Білім жалпы білімнің
мазмұнындағы негізгі элемент, болмысты тану, табиғат, қоғам және ой
заңдарын ашу нәтижесі, әлеуметтік-тарихи тәжірибе процесінде адамдардың
жыйнаған тәжірибесі.
Білім мазмұнының түрлері:
• күнделікті болмыс туралы негізгі ұғымдар, терминдер және ғылыми
білімдер;
• көзқарастарды дәлелдеуге керекті күнделікті өмірден және ғылымнан
алынған фактілер;
• болмыстың әртүрлі объектілері және құбылыстары арасындағы
байланыстарды көрсететін ғылымның негізгі заңдары;
• белгілі бір объектілер, олардың арасындағы байланыс туралы ғылыми
білімдер;
• ғылыми іс-әрекет тәсілдері, таным әрекеті және ғылыми білімді алу
тарихы туралы білімдер;
• әртүрлі өмір құбылыстарын бағалау нормалары туралы білімдер.
Сонымен ғылыми білім — болмысты іс жүзінде тану нәтижесі, болмысты
дұрыс түсіну құралы. Білім, дүние дамуымен бірге өзгеріп және жетілдіріліп,
дүниетінымдық және тәрбиелік идеялар бір ұрпақтан екіншіге негізінен
ұйымдастырылған, нақты мақсаты бар оқыту арқылы беріледі.
Білім - өлеуметтік тәжірибенің бірінші элементі болса, оның екінші
элементі - әлеуметтік тәжірибедегі іс-әрекет тәсілдерін оқушыға үйрету,
білімді қолдануға дағдыландыру, дәлірек айтсақ адамзат жасаған іскерлік пен
дағдыларды меңгерту.
Сыртқы (практикалық) және ішкі (ақыл-ой) дағдылары мен іскерліктеріне
барлық пәндер үйретіп, оқушы жоспар құруға, мөндіні бөлуге, салыстыруға,
қорытынды жасауға машықтанады. Кейбір оқу пәндерінің өздерінің
қалыптастыратын іскерліктері мен дағдылары бар. Мысалы, физикадан немесе
математикадан есептер шығару, химиядан тәжірибе өткізу, т.б.

1. Білімнің мазмұны туралы ұғым.

Сонымен білім мазмұнының тәжірибелік бөлігінде нақты іс-әрекет жасауға
мүмкіндік беретін, жастардың мәдениетті сақтау қабілетін жетілдіретін
көркемөнер, еңбек, қарым-қатынас, іс-әрекеті түрлері бар.
Танымдық (оқу және оқудан тыс) іс-әрекет оқушының ой-өрісін кеңейтіп,
дүниені танудық маңызды құралдарының бірі білім алуға, өздігінен білім
алуға ынталандырып, ақыл-ойдың дамуына, ғылыми білімдерді жүйелі меңгеруге
көмектеседі.
Еңбек іс-әрекеті материалдық заттар жасауға, оларды сақтауға,
көбейтуге бағытталған. Түрлері: өзіне-өзі қызмет көрсету, қоғамдық пайдалы
және өнімді еңбек.
Көркемөнер іс-әрекеті әстетикалық дүниетінымды дамытып, әдемілікке
сүранысты туғызып, әдемі ойлауға үйретіп, нәзік сезімге бөлейді.
Қоғамдық іс-әрекет оқушының әлеуметпен байланыс орнатуына көмектесіп,
азаматтың бет-бейнесін қалыптастырады.
Қарым-қатынастық іс-әрекетке бос уақытты ұйымдастыру арқылы
үйретіледі.
Іс-әрекетке үйрену үшін оқушы үлгілерге қарап жұмыс істеп, жаттығулар
орындайды.
Білімнің үшінші элементі - шығармашылық жұмыс тәжірибесі "дайын"
білімдерді хабарлау, жаттығулар орындау, үлгіге қарап жұмыс істеумен
шектелмейді. Шығармашылық жұмысқа оқушыны іздендіретін, оқулықтағы
мәселелік әдіспен баяндалған шығармашылық есептер, тапсырмалар үйретеді.
Әрине оқулықтың барлық тақырыптары мәселелік әдіспен түсіндірілсін деп
ешкім талап етпейді. Бірақ тақырыпқа сай қиын әдісті қолданған жақсы.
Оқушыларға ғылымда, өндірісте қандай қиын болғанын, оларды шешу үшін қандай
жұмыстар атқарылғанын, нәтижесінде ғылыми жаңалықтар ашылып, олар ғылымда,
техникада үлкен өзгерістер әкелгенін баяндау қажет. Сол сияқты ақиқат үшін
күрескен, баланың адамгершілігіне игі әсерін тигізетін ғалымдардық өмірі
және қызметімен таныстырған дұрыс.
Оқушыларды іздендіретін білім, іскерлік, дағдыларын жаңа жағдаяттарда
қолдандыратын тапсырмаларды оқулықтардан, басқа деректерден, оқушылардың өз
тәжірибелерінен алуға болады. Оқушыларғылыми әдістер қолданып, шығармашылық
жұмыстар арқылы бағдарламадағы білімдерді өз беттерімен, шағын зерттеу
жұмыстары арқылы меңгереді. Осы теорияға сөйкес бастауыш сыныптың
математика оқулығына шығармашылық есептер, қазақ тілі оқулығына
шығармашылық тапсырмалар енгізілген.
Білім беру мазмұнының төртінші элементі - тәжірибе, адам, іс-әрекет,
құрал, өзара қатынас.
Бұл бөлікте адамның дүниеге, іс-әрекетке, адамдарға берген бағалары
болады. Сезім мәдениеті - адамның әлеуметтік тәжірибесі арқылы қалыптасатын
ерекше құбылыс. Адамның білімге, іскерлік дағдыларға іштей сүраныстарын
туғызып, түрлі сезімдерге бөлеп, білім беру мазмұнын меңгертуге болады.
Білім, іскерлік, дағды, шығармашылық іс-әрекет эмоцияны тәрбиелейді. Бала
сезіміне әсерлі мәтіндер, иллюстрациялар, сұрақтар мен тапсырмалар да әсер
етеді. Оқушы өзі оқып отырған материалға қатынасын сөзі және ісі арқылы
білдіреді.
Егер оқушылар білім алуға оң көзқараспен қараса, онда олардың оқудағы
табыстары жақсы болады. Психологтардың дәлелдері бойынша жағымды эмоциялар
адамды шабыттандырады. Мәселелік оқытудың элементтерін қолданған оқушы өзі
үшін жаңалық ашып қуанышқа бөленеді. Адамның сезіміне өнер де орасан зор
әсер етеді.
Білім беру мазмұнының және жеке тұлғаның негізгі мәдениетінің барлық
бөліктері бір-бірімен байланысты. Білімсіз іскерлік болмайды, шығармашылық
іс-әрекет белгілі бір білім және іскерліктерге сүйеніп атқарылады,
мотивсіз, сезім, ерік-жігерсіз оқыту дұрыс жүрмейді.

1.1 Білім беру құрылымының бөліктері.

Іске асырылатын білім беру бағдарламаларының сипатына қарай білім беру
жалпы білім және кәсіптік білім беру болып бөлінеді. Жалпы білім - ғылым
негіздерін оқушылардың меңгеруі және нәтижесі. Жалпы білімнің мазмұнына оқу
пәндерінің иггілгі 3 түрі енеді. Олар:
• ғылыми-жаратылыс;
• гуманитарлық;
• еңбек және дене дайындығы. Ғылыми-жаратылыстану пәндеріне табиғат
заңдылықтары
турнлы білім беріп, баланың ойлау қабілетін дамытудың негізгі құралы
болып табылатын физика, математика, химия, биология енеді.
Гуманитарлық пәндер (тарих, әдебиет, қоғамтану, экономикалық
география, түрлі тілдер) оқушыларды қоғамды дамытатып заңдармен
таныстырады.
Әр түрлі тілдер қоршаған өмірді терең түсінуге, ақыл-ой тәрбиесіне,
әлеуметпен қарым-қатынас жасауға көмектеседі.
Гуманитарлық білімдер - тарих, әдебиет, саз, ән, бейнелеу өнерлерінің
баланың дамуына үлкен ықпалы бар.
Еңбек және дене шынықтыру пәндері оқушылардың денсаулығын жақсартып,
іскерлік, дағдыға үйретеді.
Сонымен оқушылар ғылыми білімдер жүйесін зерделеп, табиғат және қоғам
құбылыстарының мәніне жетіп, ғылымның зерттеу әдістері және даму тарихымен
танысады.
Жалпы білім - политехникалық және кәсіптік білімнің негізі және
олармен тығыз байланыста болады.
Политехникалық білім арқылы бала қазіргі өндіріс негіздерін
зерделейді, еңбек құралдарымен жұмыс істеуге үйренеді, еңбекке, қазіргі
техникаға, ғылымға қызығушылығын арттырады.
Өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы сүйенетін, заңдылықтары қолданылатын
математика, дүниетіну, физика, химия, биология, сызу, тарих, еңбек
сабақтары политехникалық білімді көбірек береді. Сондықтан кәсіпорындарға
саяхат жасалып, оның қызметкерлерімен кездесулер ұйымдастырылады.
Сызу, мектеп жанындағы учаскіде тәжірибе жүргізу және оны бақылау,
кейбір еңбек құралдарымен жұмыс істей білу -политехникалық білімді
тереңдетеді. Политехникалық білімнің зерделенуіне мұғалімнің қазіргі
өндіріс туралы білімдері көмектеседі.
Кәсіптік білім сыныптан тыс жұмыстар арқылы оқушыларға нақты мамандық
туралы білімдер, іскерлік, дағдылар көмегімен, жалпы және политехникалық
білім негізінде беріледі.
Ал материалдық-техникалық негізі мықты мектептерде өндірістік оқу
ұйымдастырылып, оқушылар кәмелеттік аттестатпен бірге мамандық алып шығады.
Стандарт туралы ұғым. Стандарт - үлгі, білім мазмұнының негізі. Білім
мазмұны стандартта жазылған талаптарға сай жасалады. Стандартта оқушы
меңгеруі тиіс білім, іскерлік дағдылардың көлемі, оқушының дайындығына
өойылатын талаптар белгіленген.
Аталған құжат республикадағы білім саясатын жүзеге асыруды қамтамасыз
ететін стратегиялық маңызды құжат. Стандарттың негізгі қызметі - басқару.
Ол "Білім туралы" Заңға сәйкес жасалады.
Қазіргі уақытта елімізде білім берудің барлық деңгейлеріне арналған
мемлекеттік стандарттары өзірленіп, тәжірибеге енгізілді. Оның көп себебі
бар. Солардың бірі - кейбір мектептердің күмәнді мазмұны бар оқу курстарын
ешқандай әдістемесіз енгізуі.
Отандық стандарттардың өз ерекшеліктері бар. Республикадағы ерекше
пәндер, атап айтсақ, қазақ тілі, орыс тілі, араб тілі, ұйғыр тілі және
әдебиеті стандартталады.
Дене тәрбиесінің стандарты Президенттік тест негізінде жасалған.
Ақпараттандыруға қатысты білімді стандарттау барша мектептерге
қойылатын жаңа нұсқалы ДЭЕМ-нің бағдарламалық-ақпараттың мүмкіндігіне сай
жүреді.Қоғамдық-гуманитарлық пәндер мазмұнын анықтағанда дүниежүзілік
тәжірибе қолданылды.Білім мазмұнын анықтау кезінде ұлттық және аймаңтық
ерекшеліктер ескерілді.

1.2 Білім беру түрлері.

Қазақстан Республикасы жалпы білім беретін мектептің бастауыш білім
стандартын 199899 оқу жылынан бастап мектеп тәжірибесіне сатылап енгізу
ұсынылған болатын. Әрине стандарт оқу бағдарламалары мен оқулық, оқу-
әдістемелік жинаңтар түрінде мектеп тәжірибесіне енді ғана еніп жатыр.
Стандарттың бірінші бөлімінде бастауыш білім берудің мақсаты мен
міндеттері, білім мазмұнының құрамы, екінші бөлімінде білім беру салалары,
базалық білімнің мазмұны, бастауыш сыныпты бітіретін оқушының дайындық
деңгейіне қойылатын талаптар жазылған.
Мемлекеттік базистік оқу жоспарында міндетті оқылатын қазақ тілі, оқу
және тіл дамыту, екінші тіл — орыс тілі, матема-тика, дүниетіну, бейнелеу
өнері, еңбекке баулу, дене шыныңтыру, музыка пәндері бар.
Оқу жоспары - тиісті білім беру деңгейіндегі оқу пәндерінің тізбегі
мен көлемін, оларды зерделеу төртібі мен бақылау нысандарын реттейтін
негізгі құжат.
Әр сатыдағы білім мазмұны. Бірінші саты - бастауыш мектеп. Бұл
сатыдағы білім мазмұны дүниені тұтас қабылдауды қамтамасыз ететін білім
салаларымен интегративтік курстармен анықталады.
Екінші саты - негізгі мектеп. Бұл мектепке арналған білім мазмұны орта
(толық) жалпы білім беретін және кәсіптік мектептерде оқытуды жалғастыруға
негіз болып, өздігінен білім алуға жағдай жасайды.
Білімнің екінші сатысына бес жыл (5-9 сыныптар) бөлінген. Осы сатыда
бастауыш сатыдағы білімдерін жалғастырып отырған 5-6 сынып
оқушыларынаберілетін білім мазмұны бастауыш мектептегі білім мазмұнымен
тығыз байланысты болады.
Жоғары сатыда( 10-11) негізгі мектептің барлық пәндері бойынша жалпы
білімдік дайындық аяқталады. Енді оқушының бір білімдік бағытты саналы
түрде таңдауына жағдай жасалып, базистік жоспардағы міндетті емес бөліктер
оқушының жекелеген білім салаларын тереңдетіп оқуы үшін және зерттеу-
ізденіс сипатындағы жұмыстарды жүргізуі үшін қолданылады.
Бұл сатыда оқушылардың қажеттіліктері, икемділіктері, танымдық
қызығушылықтарына қарай оларға арналған түрлі курстар оқытылады.
Гуманитарлық, әлеуметтік-экономикалық, физика-математикалық, биология-
химиялық, техника-технологиялық және басқа бағыттарды оқушылар өздерінің
танымдық қызығушылықтары мен қабілетіне қарай таңдап алады. Ал білім беру
ұйымы өзінің мүмкіндігіне және әлеуметтік мәдени орта ерекшеліктеріне қарай
оқушылардың таңдауына түрлі бағыттарды ұсынады.
3 сатыға арналған базистік оқу жоспарына барлық бағыттар үшін білім
мазмұнының міндетті минимумы енгізілген. Мектептің өзі анықтайтын пәндерді
көбейтуі оларға іштей, сырттай, дистанциялық оқыту түрлерін қолдануға, ал
оқушылардың жеке білімдік багдарлама бойынша білім алуына мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасы жалпы білім беретін мектептерінің негізгі оқу
жоспары 1-4 сыныптарга арналған оқу жоспары (1998)
Осы жоспар мектептегі оқу-тәрбие процесін реттеп отырады.
Жалпы білім беретін мектептің оқу жоспары - негізгі мемлекеттік құжат,
мемлекеттік стандарттың қүрамдас бөлігі.
Негізгі оқу жоспарына 7 білімдік сала, атап айтсақ, тіл мен әдебиет,
жаратылыстану, қогам тану, адамтану, математика, өнер, технология курстары
енгізілген. Осыған байланысты оқу жоспарында инварианттық (мемлекеттік)
және вариативтік (мектептік) бөліктер белгіленген.
Мемлекеттік бөліктегі оқу пәндерін білім беретін ұйымдардық барлығы
оқытуға міндетті.
Мектептік бөлік баланың жеке ерекшеліктерін, икемділіктерін ескере
отырып, білім алуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар, білім беру
ұйымдарының аймақтың әлеуметтік, мәдени ерекшеліктеріне қарап жекелеген
курстарды енгізуіне болады. Мектептік бөліктің пәндерін жергілікті жерлер
анықтайды.
"0314002 – Бастауыш сыныптарды оқыту мамандығы бойынша орта кәсіптік
білімнің типтік оқу жоспарына түсіндірме"
Типтік оқу жоспары түлектерді дайындау деңгейіне және мамандық бойынша
білім мазмұнының міндетті минимумына қойылатын мемлекеттік талаптарды іске
асыруға арналған және орта кәсіптік білімнің оқу орындарымен оқу жоспарын
әзірлеу үшін негіз болып табылады.
Жалпы білім бойынша мемлекеттік талаптарды жүзеге асыруға бірінші
курста 1404 сағат берілген.
- мемлекеттік тілде білім алып жатқан топтар орыс тілін, орыс тілінде
білім алып жатқан топтар қазақ тілін меңгереді;
- "Дене шынықтыру" сабағы міндетті түрде қажет деп табылады, бірінші
курста "Денетәрбиесі", "Валеология" (36 сағат) пәндері аптасына 4 сағат,
екінші курстан бастап аптасына 2 сағат есебімен спорттық секцияларда жұмыс
жүргізуге бөлінеді. "Дене шынықтыру" курсы соңында бюджеттен бөлінбеген
уақытта емтихан тапсырылады;
- Алғашқы әскери даярлық сабағы бірінші курста 78 сағат көлемінде,
екінші курста 34 сағат көлемінде меңгеріліп, ер балалар үшін осы пәнге
бөлінген жалпы уақыт есебінде өтілетін, бес күндік далалық жұмыстарымен
қорытындыланады. Оқу орындары жергілікті әкімшіліктермен және әскери-соғыс
комиссариаттарымен бірлесе отырып, оның өткізілетін нақты мерзімін
белгілейді. Ал қыздар бұл уақытта денсаулық сақтау бөлімдерінде 30 сағат
көлемінде медициналық-санитарлық даярлық курстарынан тәжірибе жұмыстарын
өткізеді. Алғашқы әскери дайындықты толық көлемде өткен тұлғалар сабақтан
босатылады.
- бірінші курста тілдерді меңгеру Қазақстан Республикасы Білім және
ғылым министрлігінің 26 маусым 2001 жылғы №499 қаулысына сәйкес және
Қазақстан Республикасы орта білім Мемлекеттік стандарты негізінде жүзеге
асырылады. Екінші курста кәсіптік бағыттағы тілдер меңгеріледі;
- жалпы білім беретін пәндер бойынша бақылау жұмысы, сынақ, емтихан
түрінде мезгілді аттестаттау жүргізіледі;
- оқытудың бір жылдық қорытындысын, аттестаттауға үш міндетті емтихан
кіреді:
1. Орыс тілінен;
2. Қазақ әдебиеті;
3. Математикадан (жазбаша);
4. Дайындық профиліне сай емтихан - химия (ауызша);
- жалпы орта білім аттестатын алғысы келген оқушылар оқу орнына
сәйкес, Қазақстан Республикасының мемлекеттік және мемлекеттік емес оқу
орнындағы Х-ХІ сынып түлектеріне қорытынды аттестаттау жағдайымен сәйкес
аттестаттаудан өтеді;
- орта білім базасына қабылданған топ оқушылары білімін екінші курстан
бастап жалғастырады;
- барлық пәндер бойынша бақылау жұмыстары және сынақтар, сол пәнге
меңгеруге бөлінген уақыт көлемінде, емтихан -жиынтық емтиханға бөлінген
мерзімде жүргізіледі;
- емтиханға кіргізілмеген пәндер бойынша және оқу тәжірибесінің барлық
түрі бойынша дифференциалды сынақ қойылады;
- зертханалық-тәжірибелік жұмыстарда, семинарлық оқуларда, тіл бойынша
оқу кезінде, дене шынықтыру кезінде және оқу тәжірибесі кезінде топты (8
адамнан аз емес) топшаларға бөлуге рұқсат етіледі;
- білім ұйымы анықтаған пәндер мазмұны (113 сағат көлемінде) жұмыс оқу
жоспары және оқу бағдарламасымен айқындалады;
- кәсіптік тәжірибені (оқу және технологиялық) топтау арқылы немесе
теориялық сабақтарда қалай болса оқу-тәрбие сондай етіп, оқу жылы бойынша
сағат көлемін міндетті түрде сақтаумен бірге оны теориялық сабақтармен
кезектесіп, бөліп-бөліп өткізуге болады. Оқу тәжірибесін оқу үрдісінің
жалғасы деп есептеуге болады. Жергілікті жағдайға байланысты тәжірибенің
барлық түрінің өткізу уақытын оқу жылының аясына сыйғызуға болады. Диплом
алдындағы машықтану біріктірілген түрде өткізіледі.
Жұмыс оқу жоспарын әзірлеу кезінде білім беру ұйымдарының құқықтары
бар:
- өздік пәндер және міндетті пәндердің жұмыс бағдарламаларына қосымша
тақырыптар мен бөлімдерді енгізу және тәжірибелік дайындық көлемін арттыру
арқылы мамандықтар бойынша теориялық және тәжірибелік дайындықты ұлғайтуға
және тереңдетуге
- осы стандартта көрсетілген, мазмұнның минимумын сақтау және білім
алушының ең көп дегенде апталық жүктеме көлемін арттырмау арқылы пәндер
циклдары үшін оқу материалын меңгеруге бөлінетін сағаттар көлемін 15
пайызға өзгертуге;
- білім алушылардың тілектерін ескере отырып факультативтік пәндер
тізбесін өздігінен анықтауға;
- білім беру ұйымдарымен анықталатын пәндердің оқу сағаттарын
өздігінше пайдалануға;
- негізгі жалпы білім беру негізінде қабылданған оқу топтары үшін
жұмысшы оқу жоспарын даярлауда олардың қажеттіліктерін қамтамасыздандыру
мақсатында жалпы білім беретін пәндер мен жалпы ізгілендіру пәндері бір
блокқа біріктірілген.
- арнайы курс, арнайы семинардың тақырыбын оқу орны мамандардың
дайындығын ескере отырып белгілейді. Арнайы курс оқушылардың таңдауы
бойынша белгіленеді;
- факультативтік пәндер мен мамандарды дайындаудың ерекшелігін ескере
отырып, оқу дәрісханаларының, зертханалардың және шеберханалардың тізімін
оқу орны өзгертіп енгізе алады;
- курстық жұмыстарға әр оқушыға кеңес беру есебінен 3 сағаттан
бөлінеді;
- педагогикалық машықтануда топ 5-6 адамнан тұратын топшаларға
бөлінеді;
- диплом алдындағы машық - 5 апта көлемінде өткізіледі. Оның 4 аптасы
- негізгі мамандыққа, 1 аптасы - қосымша мамандыққа беріледі.
Кабинеттер
Ақпараттық-әдістемелік
Қоғамдық ғылым негіздері
Қазақ тілі мен әдебиеті және оны оқыту әдістемесі
Орыс тілі мен әдебиеті және оны оқыту әдістемесі
Шетел тілі, аударма
Психология
Педагогика
Жаратылыстану және оның әдістемесі
Музыка
Бейнелеу өнері
Өмір қауіпсіздігі мен алғашқы әскери дайындық
Қазақстан тарихы
Халық педагогикасы
Еңбекке баулу және оның әдістемесі
Қажетті зертханалар, шеберханалар тізімі
Компьютерлік технология
Оқу шеберханасы
Залдар
Спорт залы
Электронды оқу залы
Хореография залы
Оқу бағдарламалары оқу жоспарының негізінде жасалады.
Жалпы білім беретін мектептегі оқу пәнінің бағдарламасы – оқушылар
меңгеруі тиіс негізгі білім, іскерлік, дағдылардың көлемі белгіленген
мемлекеттік құжат. Бағдарламанық түрлері: типтік, жұмыс, авторлық оқу.
Типтік оқу бағдарламалары мемлекеттік білімдік стандарт талаптарына
сай жасалып, оны Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
бекітеді.
Жұмыс істеуге керекті бағдарламалар типтік бағдарламаға сүйеніп,
аймақтық ерекшелігі, әдістемелік, ақпараттық құралдар, оқушылардың дайындық
деңгейлерін ескеріп құрастырылады.

1.3 Білімнің мазмұнын анықтайтын құжаттар.

Авторлық оқу бағдарламалары мемлекеттік стандарт талаптарын ескеріп
жасалады. Қандай да бір пәнді оқу үшін бағдарлама авторы өз тұжырымдамасын
ұсынады. Авторлық бағдарламанық сол пән саласында еңбек етіп жатқан
ғалымдардан, педагогтардан, психологтардан, әдіскерлерден алған сын-пікірі
болу керек. Сонда ғана бағдарламаны мектептің педагогикалық кеңесі
бекітеді. Авторлық оқу бағдарламалары көбіне оқушылардың таңдауы бойынша
жүретін курстар, факультативтер үшін жасалады.
Бағдарламаның бөліктері: 1) пәнді оқудағы мақсат, оқушылардың білім,
біліктілік және дағдыларына қойылатын негізгі талаптар, оқыту нысандары
және әдістері туралы жазылған түсінік хат; 2) зерделенетін материалдың
тақырыбы, оның мазмұны; 3) жекелеген сұрақтарды оқуға керекті шамамен
берілген уақыт; 4) мазмұнның негізгі бөліктерінің тізімі; 5) пәнаралық
байланысты жүзеге асыруға берілген нұсқаулар; 6) оқу жабдықтарының және
көрнекі құралдардың тізімі; 7) ұсынылатын әдебиеттер.
Бағдарламаны оқушының меңгеруі - оқыту процесінің тиімділігінің
негізгі өлшемі.
Оқу пәнінің бағдарламасы әр түрлі ғалымдардың еңбектерінің жемісі.
Нақты ғылым салаларының өкілдері білім, іскерлік, дағдылардың негізгілерін
анықтайды, педагогтар мен психологтар оларды балалардың жас мүмкіндіктеріне
қарай бөледі, әдіскерлер әдістемелік құралдар жазады.
Оқушыларды білім, іскерлік, дағдылармен қаруландырумен қатар, оқу
бағдарламасының өте маңызды екі қызметі бар.
1. Тәрбиелік: пәндік бағдарламалардың бір-бірімен байланысы,
біріктірілген бағдарламалар дүние туралы барлық ғылыми білімдерді
зерделеуге, баланың болмыс құбылыстары туралы көзқарасының қалыптасуына
көмектеседі.
2. Ұйымдастырушылық: мұғалімнің жұмысын ұйымдастырып, оған әдістемелік
көмек беруі.
Жалпы орта білім жүйесінде негізгі оқу іскерліктері мен дағдыларын
қалыптастыруға ерекше көңіл бөлінеді. Сондықтан жаңа оқу бағдарламаларына
әрбір пән қалыптастыруға тиісті білім, біліктілік, дағдылар енгізілген.
Оқу процесінің мазмұнындағы және оны ұйымдастырудағы маңызды элемент
мектеп оқулықтары. Оның мазмұны, құрылысы міндетті түрде сол пәннің
бағдарламасына сәйкес келу керек. Оқулық ғылым негіздерін баяндаумен қатар
оқу материалын түсінуге керекті өздік жұмыстарды ұйымдастырып, оқуға
үйретеді. Оған қойылатын талаптар:
- қысқа, нақты, деректі материалдардың енгізілуі;
- ақиқат ғылымның мазмұнын баяндауы;
- балаларға түсініктілігі;
- баланың қызығушылықтарын, қабылдауын, ақыл-ойының, есінің
ерекшеліктерін ескеріп, танымға, тәжірибеге деген қызығушылықты оятып,
білімге және тәжірибелік іс-әрекетке деген сұранысты дамытуы;
- оқулықтың өз ғылымының, оқу бағдарламасының логикасына сәйкес келуі;
- білімнің әр саласынан хабар беруі;
- оқу материалына қосымша әдебиеттер енгізіп, өздігінен білім алуға
және шығармашылыққа итермелеуі;
- оқулық мәтініндегі негізгі ережелер, қорытындылардың анықтығы және
нақтылығы болу керек.
- қызықтылығы, мәселелі түрде баяндалуы;
- әдеби тіл нормаларына сәйкестігі;
- эстетикалық талаптарға сай безендірілуі;
Мектеп оқулығының атқаратын қызметін оны зерттеуші Д.Д.Зуев анықтады.
Оқулық ақпараттық қызмет атқарғанда балаларды керекті мәліметтермен
қаруландырып, баланың дүниетанымын қалыптастырып, рухани дамуына, дүниені
іс жүзінде тануына мүмкіншілік жасайды.
Трансформациялық қызмет атқарғанда ғылым салаларынан іріктелген
мәліметтер балалардың жас ерекшеліктері мен дидактикалық талаптарға сай
қайта өзгеріп, бала түсінігіне жеңіл болады.
Жүйелеуші қызметінің нәтижесінде оқулықтағы материалдар жүйелі және
бірізділікпен баяндалады.
Оқулық материалды бекіту және оқушыға өзін-өзі бақылату жұмыстарын
жүргізеді. Оқулық оқушыға ол білетін ұғымды өзінің тексеруіне мүмкіндік
жасайды.
Біріктіруші қызметі нәтижесінде оқушы оқулықтың материалына оған жақын
ғылымдардан қосымша мәліметтер қосады.
Үйлестіруші қызметі нәтижесінде материалды түсінуге керекті алуан
түрлі оқыту құралдары (карта, суреттер, диапозитив, табиғи көрнекіліктер)
қолданылды.
Дамыту, тәрбие беру қызметінің нәтижесінде оқулықтағы материал баланың
рухани өміріне, ақыл-ойына, шығармашылығына әсер етеді.
Оқыту қызметі арқылы баланы өздігінен білім алуға, әдебиетпен жұмыс
істеуге, талдап, зертханалық жасауға үйретеді.
Оқыту процесіндегі басты, маңызды бөлік - оқулықтармен жұмыс, ол
түсіндірумен, зертханалық, тәжірибелік жұмыстармен қатар тұрады.
Озат мұғалімдер оқулықпен жұмысты сабақта да, үйде де ұйымдастырады.
Оқушы оқулықпен өз бетімен жұмыс істеп, оқу қабілетін дамытады, есін
жетілдіреді, баяндауға, талдауға, сынауға, толықтыруға, оқылған мәтінді
қосымша әдебиеттер арқылы өзгертуге үйренеді.
Оқулық құрамына негізгі бөлік мәтін енеді. Мәтіннен тыс көмекші
бөліктер (Д.Д.Зуев): мәтіндер көркем, ғылыми, ресми, әңгімелеу, сипаттау,
талқылау мәтіндері болып бөлінеді.
Мәтіннен тыс бөліктерге оны меңгеруге көмектесетін ақпараттар
(сұрақтар мен тапсырмалар, нұсқаулар, кесте, иллюстрациялық материалдарға
берілген түсініктер, иллюстрациялық материалдар), бағыт беретіндер(кіріспе,
ескерту, қосымша) жатады.
Сонымен, оқу пәндерінің бағдарламалары және оқулықтары – білім
мазмұнындағы маңызды элементтер. Олар оқыту процесін ұйымдастырудың да
маңызды бөлігі болып табылады. Бағдарламалар мен оқулықтарда оқушыларға
берілу керек білім, іскерлік, дағдылардың мөлшері белгіленген. Оларды
меңгеру баланың жеке тұлғасын қалыптастырады.
1990-1995 жылдарда еліміздегі бастауыш мектептер үшін бірінші буын
оқулық жазылып, 1995-1996 оқу жылдарында республика мектептерінің бастауыш
сыныптары толығымен республикалық оқулықтарға көшірілді.
І-ІV сыныптар үшін математика (Авторлары: Т.Қ.Оспанов,
Ш.Х.Құрманалина, К.Ерешова, т.б.) басқада оқу құралдары жарық көрді.
Сонымен қатар 5-11 сыныптардағы тіл және әдебиет курстары 2-3 рет
толық өңдеуден өткізілді. Мектептер үшін 90 жаңа оқулық пен 300-ге жуық
әдістемелік басшылық әзірленген және оның көбі баспадан шығарылды.

2. Білім мазмұнының сипаты

Білім мазмұны тарихи сипатқа ие. Ол қоғам дамуының белгілі кезендерінде
алға тартылатын білім міндеттері мен мақсаттарына орай анықталады. Әрқилы
әлеуметтік жүйедегі білім мазмұны біркелкі емес. Ол өмір, өндіріс және
ғылыми білімдердің даму деңгейіне сәйкес өзгермелі.
Білім мазмұнының қалыптасуына байланысты негізгі теориялар XVIII ғ.
ақырында- XIX ғ. басында өрбіді. Бұлар мән-мағынасына қарай білім
мазмұнының материалдық және формальдық теориялары атауларымен педагогика
тарихына енді.
Білім мазмұнының материалдық теориясын қолданушылар (ди-дактикалық
материализм немесе энциклопедизм теориясы тараптар-лары) білімнің негізгі
мақсаты - оқушыларға ғылымның әрқилы са-лаларынан мейлінше ауқымды білім
игерту деп білді. Мұндай пікірді өткен дәуірлердегі көптеген танымал
педагоггар қолдап қуаттады (Я.А.Коменский, Г.Спенсер және т.б.). Аталған
теория бүгінгі күнде де өз жүгінушілеріне ие (болмаса, оқушыларды шектен
тыс жүктеме ақпаратқа кезіктіру неліктен тиылмайды?).
Білім мазмұнының формальдық теориясын калаушылар (дидак-тикалық
формализм идеяшылдары) окуды шәкірттердің қабілеттері мен танымдық
қызығуларын, олардың зейінін, есін, ұғымын және ойлау мүмкіндіктерін
дамытудың кұралы ретінде пайдаланады. Олар түсінімінде, білім көзі - ақыл.
Сондықтан да, ең алдымен адамның ақыл-есін және қабілетін дамыту
қажеттігіне ден қойды. Білім маз-мұнын іріктеуде дидактикалық формализм
тараптарлары математика және классикалық көне тілдер сынды дамытушылық
сипатымен кұнды пәндерді басшылыққа алды. (Дж. Локк, И.Г.Петалоцци,
Н.Гербарг және т.б.).
Қазіргі дэуір педагогикасында бұл екі теория да сынга ұшырауда. Таза,
жалаң күйінде аталған багыттардағы педагогикалық жүйе оку-тәрбие
міндеттерін ойдағыдай орындай алмайды. Мектептің басты мақсаты адамның ақыл-
ес (интеллектуал) күштерін дамытып, сол арқылы білім игеруге, оны колдана
білуге уйрету. Осыдан, бүгінгі педагогика дидактикалық материализм мен
дидактикалық формализм бағыттарындағы оқу-тәрбие істерін бірлікте жүзеге
асыруды қолдайды. (К.Д.Ушинский).
XIX және ХХғғ. шектерінде білім мазмұнын іріктеудің дидактикалық
прагматизм теориясы қалыптасты. Бұл теорияны колдаушылардың (Дж.Дьюи, Г.
Кершенштейнер) пікірінше, білім мазмұнының негізі жеке пәндерде емес, ол
оқушының қоғамдық және дара іс-әрекеттерінде. Білім мазмұны оқушылардың сол
білімді меңгеруге бағытталған ұжымдық еңбегі және белгіленген мәселені
шешуге сәйкес практикалық әрекеттерді қажет ететін пәнаралық біліктер
жүйесімен белгіленуі тиіс. Осы теорияға орай оқушылар мейлінше еркіндікпен
оқу пәндерін таңдауға құқылы, оқу-тәрбие жұмысы оқушылардың субъектив
сұраныстары мен қызығуларына икемдестіріледі. Европа, әсіресе, АҚШ
мектептерінде кең енген бұл теория нәтижесі білімдену денгейінің күрт
төмендеуіне соқтырды. Өткен ғасырдың 20-жылдары Қазақстан оку жүйесінде
"Төте оқу" атымен қабылданған бұл әдіс өз жалғасын таппады.
Дегенмен, материалдық және формальдық теориялар дидактикалық прагматизм
бағыты уақыт талаптарын көтере алмағанымен, білім мазмұнын қалытастырудың
осы заманғы бағыттарының өркендеуіне үлкен ықпал жасады.
Белгілі поляк ғалымы В.Оконь функционалды материализм атты білім
мазмұнын қалыптастыру теориясын жарыққа шығарды. Оның пікірінше, қандай
дидактикалық теория болмасын, ол оқушылардың білім алуын қамтамасыз етумен
бірге сол білімдерді өз іс-әрекеттерінде пайдалана білу ептіліктерінің де
жетілуіне негіз болуы шарт, яғни таным мен іс-әрекет ажырамас бірігімді
байланысқа келуі кажет. Жеке пәндер мазмұнында да сол пәннің жетекші ұғымы
басты назарға алынуы тиіс. Мысалы, биологияда-эволюция теориясы,
математикада - функционалды тәуелсізділік, тарихта - тарихи шарттылық және
т.б., яғни білім мазмұнын таңдастыруда дүниетанымдық көзкарастарды
басшылықка алған жөн. Дәрістер барысында оқушылар өз меңгерген білімдерін
практикада қолданып үйренетіндей жағдайлар жасалуы тиіс. Көзделген ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Болашақ бастауыш білім беру мазмұны
Қазіргі мектенптерде білім беру мазмұны
Мектептегі білім беру мазмұны мен оқыту әдістері
Білім мазмұны
Білім беру
Экологиялық бiлiм берудiң мазмұны
Білім берудің мазмұны
Білім берудегі тәрбиенің мазмұны
Нәтижеге бағытталған білім беру
Білім беру мазмұны және оқу жоспары, бағдарламалар, оқулықтар
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь