Радиоочерк

ЖОСПАР

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2.3 бет
I.Радиодағы диалог құрудың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... 3.6 бет
II. Бейнелеу және айқындаушы құралдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7.11 бет
III. Көркем хабарлардың жанрлық тіл кестесі ... ... ... ... ... ... ... .11.14 бет
VI. Көркемдік шығарма . радиоочерк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14.17 бет
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18.22 бет
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23 бет
Кіріспе
Радионың ерекше қасиеті — тыңдарманына психологиялық әсері, немесе эмоциональдығы. Адамның есту қабілетіне құрылған радио тыңдарманның қиялы мен сезіміне де өзгеше әсер етеді, басқа БАҚ құралын еш қайталамайды. Адам табиғатынан естіген жағдайларды көрініс ретінде елестетіні белгілі. Оның үстіне, көбіне көшпенді-отырықшылықты кәсіп еткен қазақ үшін оның өзіндік тарихи жетілу эволюциясы мен дәстүр-салты бар, ол ұлттық гендік қорымызда сақталып, ұрпақ арқылы атадан балаға беріліп келеді. Дала абыздары том-том кітапқа пара-пар дастандарды жатқа оқып, ауызша ұрпағына жеткізген, жаңа ғана дүниеге суырып салу жолымен келген күйді екіншісі сол заматта қағып алып, қайта тартып беру үрдісі қалыптасқан. Күйшіден домбырашының абыройы биік болған деседі. Яғни, күйді шығарған адамнан, оны бұлжытпай орындап, ары қарай насихаттап, таратқан адамның жауапкершілігі жоғары дегенді аңғартса керек.
Жаһандану мен нарық жағдайында адамдар тұрмыста болсын, жұмыс орнында болсын күрделі мәселелермен бетпе-бет кездеседі, әр түрлі қайшылықтарды тез шешуіне тура келеді, соның қатарында стрестік жағдайларды бастан өткізеді. Яғни, әр адамның эмоционалды көңіл күйі мен күш-қайраты да өзгеріп отырады. Мысалы, жұмыстан шаршаған адам үйіне жеткенше, көлік тауқіметін, жол нашарлығын, қала жағдайындағы кептелмелерді, қызмет көрсету мәдениетінің төмендігін көрді дейік. Үйде де бәрі қолайлы болмауы мүмкін. Бір сәт көңілін аулау үшін, теледидар қараса, онда да тосын оқиғалар, бітпейтін тауқіметтер, бет жыртысқан адамдар, көлгірсіген саясаткер мен жүйкеге тиер жарнамалар, қантөгіс фильмдер мен бітпес көбікті сериалдар. Мұндай жағдайда адамның жүйкесіне үлкен салмақ түседі, сезімі тежеледі, көңіл хошы төмендейді, өмірге құштарлығы бәсеңсиді. Міне, осы көңіл ахуалын өзгерте алатын, эмоциялық тепе-теңдікке жеткізетін күштің бірі — радио. Радио табиғатынан агресшіл емес, керісінше жұмсақ та жағымды, жайлы. Радиоақпарат көбіне оптимистік болып келеді, өмірлік жақсы тонус қалыптастырады. Әлеуметтік психологтар тосын қайғылы оқиғаның телевизиямен салыстырғанда радиодан естілгенде санаға жұмсақтау жететіндігіне назар аударған. Өйткені, телеақпарат жүйкеге тікелей әсер етсе, радиодан естілген жаманат хабар психологиялық қорғаныс факторына тап келетін көрінеді. Мұның өзі радионың өзіндік табиғатын сақтай отырып, телевизия сияқты пәрменді құралмен қатар өмір сүре алатындығына көз жеткізеді.1
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Н.Омашев Радиожурналистиканын жанырлары мен формалары. Алматы1999ж.
2. Н. Омашев Радиожурналистика. Алматы-1995г.
3.Н. Омашев . Казах радиосының тарихы. Алматы-1992г.
4. Қабылғазина К. Аудиотехника және радиохабарларының технологиясы. А.,1999.
5.М.Барманкулов Особенность и специфика документальных жанров печати, телевидения и радио. Алматы- 1990г.
6. М.Барманкулов Телевидения: деньги или власть. Алматы-1999г.
7. М.Барманкулов Журналистика для всех.
8. М.Барманкулов. Искусство современной информации, Алматы- 1997г.
9.М.Барманкулов Жанры печати, радиовещания и телевидения, Алматы-1974г.
10. С.Г. Корконосенко Основы теории журналистки. СПб-1995г.
11. В.В. Ворошилов Журналистика и рынок. Проблемы маркетинга и менеджмента СМИ.
12. В. Дубровкин К истории советского радиовещания. Л-1972г.
13. Барноу Б. Как писать для радио. М., 1990.
14. Беркли-Ален Мадэлин. Забытое искусство слушать/ пер. с англ. СПб., 1997.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.....................................................................
...................................2-3 бет
I.Радиодағы диалог құрудың өзіндік ерекшеліктері........................3-6
бет
II. ... және ... ... ... Көркем ... ... ... ... Көркемдік ... ... ... ... ... ... ... — тыңдарманына психологиялық әсері, немесе
эмоциональдығы. Адамның есту қабілетіне құрылған радио тыңдарманның қиялы
мен ... де ... әсер ... басқа БАҚ құралын еш қайталамайды. Адам
табиғатынан естіген жағдайларды көрініс ретінде елестетіні белгілі. ... ... ... ... еткен қазақ үшін оның өзіндік
тарихи жетілу эволюциясы мен дәстүр-салты бар, ол ... ... ... ... ... атадан балаға беріліп келеді. Дала абыздары том-том
кітапқа пара-пар дастандарды жатқа оқып, ... ... ... ... ... ... салу ... келген күйді екіншісі сол заматта қағып
алып, ... ... беру ... қалыптасқан. Күйшіден домбырашының абыройы
биік болған деседі. Яғни, күйді шығарған адамнан, оны ... ... ... ... ... адамның жауапкершілігі жоғары дегенді
аңғартса керек.
Жаһандану мен ... ... ... ... ... ... ... күрделі мәселелермен бетпе-бет кездеседі, әр түрлі қайшылықтарды тез
шешуіне тура келеді, соның қатарында стрестік жағдайларды бастан өткізеді.
Яғни, әр ... ... ... күйі мен ... да ... ... жұмыстан шаршаған адам ... ... ... ... ... қала жағдайындағы кептелмелерді, қызмет көрсету ... ... ... Үйде де бәрі ... ... ... Бір ... аулау үшін, теледидар қараса, онда да ... ... ... бет ... ... ... ... мен жүйкеге тиер
жарнамалар, қантөгіс фильмдер мен ... ... ... ... ... ... ... салмақ түседі, сезімі тежеледі, көңіл ... ... ... ... ... осы ... ахуалын өзгерте
алатын, эмоциялық тепе-теңдікке жеткізетін ... бірі — ... ... ... ... керісінше жұмсақ та жағымды, жайлы. Радиоақпарат
көбіне оптимистік болып келеді, ... ... ... қалыптастырады.
Әлеуметтік психологтар тосын қайғылы ... ... ... ... ... ... жететіндігіне назар аударған. Өйткені,
телеақпарат жүйкеге тікелей әсер ... ... ... ... ... қорғаныс факторына тап келетін көрінеді. Мұның өзі радионың
өзіндік табиғатын сақтай отырып, ... ... ... ... ... сүре ... көз жеткізеді.[1]
I. Радиодағы диалог құрудың өзіндік ерекшеліктері
Радиожурналист ең алдымен өзі хабарлап ... ... ... ... ... түсінуі қажет, сонда ғана оның айтқаны
сенімді шығады.Тыңдаушыларды хабарға тартудың бір жолы – ... ... ... ... ... ... ... екі сөйлесудің негізгі пішіні – диалог, яғни нақты бір проблеманы
шешудің жолдарын бірлесе ... ... ... бұл ... ... ой ... ... екі немесе бірнеше адамның әңгімесі.
Радиодағы диалог құрудың өзіндік ерекшеліктері бар, яғни сөйлеуші адам
мен тыңдаушы арасын кеңістік ... ... ... ... жоқ. Бірақ
журналист тыңдаушылардың назарын өзіне аударып, белсенді тыңдаушыларды ойша
елестетіп, алдын-ала оның ... ... ойын ... ... ... ... ... екеуара әңгімелесіп, бетпе-бет
отырғандай ... ... ... ретін, логикалық шешімдердің жүйесін
құрып алады. ... ... яғни ауыз екі ... стилінің
элементтерін қолдану арқылы шынайы, әрі тартымды етіп құруға болады, ... ... ... пайдалану, сөздердің құрылу тәртібін бұзу, адам
сөйлеп ... ... ... ... ... ... ... кезде
қолданатын сөз арасындағы кідірістерді табиғи қалыпта қолдану.
Диалогта ой дамып, қозғалыста болғаны жөн, әр ... ... ... жан-жақтылығынан ойлар туындап, әңгіменің бар мазмұны өз
мәнінде ашылғаны дұрыс.
Радиожурналист ең бастысы сөз ... ... ... адам ... ... екенін түсінетін маман болуы, әрі ол “Сөздің асыл ... Сөз ... ... ... келістілігімен, мағына жағының
күштілігімен жағатынын, сөз ... ... ... мен
кестесінің келісті болуынан екенін” әрқашанда көңіліне түйіп жүруі керек.
Радиода журналистің бар ... ... ... жеткізу құралы тек қана сөз
десек, онда ауыздан шыққан әрбір сөзге жете мән ... ... ... ... сезе ... ... Ал ол үшін Ахмет Байтұрсынұлынша айтсақ:
“Тілдің міндеті – ақылдың аңдауын аңдағанша, қиялдың меңзеуін меңзегенінше,
көңілдің түюін түйгенінше айтуға жарау. ... ... ... ... ... тіл шама-қадырынша жарайды. Бірақ тілді жұмсай білетін адам
табылуы қиын. Ойын ойлаған қалпында, қиялын меңзеген түрінде, көңілдің
түйгенін түйген күйінде ... ... ... ... білдіруге көп
шеберлік керек”. Радиожурналистің өнімі – радиоға жазылған хабарлары,яғни
радиоға дайындалған материал.Радиохабарлардың басты компаненттері – ... ... және ... ... табылады.Демек жанды дауы,
радиоматериалдардың жаны,өзегі іспетті.Ол қандай хабарларды болмасын
деректі,танымды етеді.Радиожурнаистің мәндеті дыбысты жазып алу ... ... көз ... ... ... өте ... ... магнитті пленкаға жазып алу процесінде журналистке үлкен
творчествалық шеберлік қажет,адамдармен тіл ... ... ... ... ой ... ісін,тұрмыс – тіршілігін,әзіл –
қалжыңын, оның өзіндік сөйлеу стилін, қысқасы сол адамның табиғи ... өз ... ... ... ... ... ... білу –
радиожурналист үшін басты міндет.Танысатұрып қалтаңа салынған портативті
магнитафонды ... ... ... ... ... қойып
әңгімеге тарту мен әжептеуір көлемді ... ... ... ... ... ... ... тарту дегеннің айырмасы
жермен көктей.Бұл жерде ... ... ... ... барысында тілші сан алуан адамдармен кездеседі.Олардың мамандығы,ой -
өрісі, жеке басының ... ... – сол ... тіл
табысып,түрлі тәсілдер арқылы қайткенде микрафон алдында сөйлесу.Ауызбен –
ауыз еркін сөйлетіп алған адамның даусын тыңдау ... өзі бір ... ... жақын,таныс болып шығады.
Дайын,жазылып берілген текспен сөйлеткен деген радиожурналистке жат
нәрсе.Дауыс текссіз табиғи ... ... ... тыңдаушы жүрегіне жол
табары сөзсіз.Объктіні ... ... білу ... ... қоса тіл ... өнер өте ... ... ұлы ғалымы, химик, географ, физик, математик,
философ,ақын, әдебиет зерттеушісі Ломоносов шешендік ... ... ... ... ... ... ... қорын қалай жақсарту керек
дегендер осы тәсілдердің бірін пайдаланса,сөйлей білу,сөз мәдениеті деген
қамамалды еркін ала ... ... ... әдиби туынды шығарады.
Кәсіби шеберлік дегніміздің өзі не.Оған ... ... тән ... ... ... ... негізгі бір саласы.Ал шеберлік-белгілі бір ... өз сін ... ... салада терең ізденіп,өзін жан жақты дамыту
арқылы кәсіп иесінің жоғары сатыға көтерілу,биік белестен ... ... ... ... ... ... радиосында өз ісінің ... ... ... ... сынды майталман маандардың ... ... ... ... оқуды журанлисттік ... ... ... ... ... ... өз
мемлеетінің азаматы,өз ұлтының өкілі,оның журанлистік көз қарасынан
отаншылдық ... ... ... аңғарылып тұруы-шарт.Мұның өзі тікелей
эфирдегі кәсіби шеберліктің бір ... ... ... ... ... ... дамуына үлес қосу-сол мемекеттің ... кез ... ... ... ... ... сөз ... иеленіп,қалың
бұқараға үн қататын төртінші билік ... ... ... мен ... идеологияның ұштастыра отрып,тіл сясатын жүргізу.
“Идеология-күшті қару.Ол біраз ... ... ... өзін ақ қылып
жібереді.Тәуелсіз Қазақстанның ... ... ... ... ... ... біле тұра ... айтады.
Микрафон алдында отырып,қиынан қыстырып әңгімені сабақтап әкететін
радиожуранлисттің ұшқыр ой,ұтқыр сөзі-оның кәсіби шеберлігінің биік ... ... ... ... ... ... ... Бейнелеу және айқындаушы құралдар
Радиохабардың бейнелеу құралдары аз зерттеліп жатқанымен, талас пікірлер аз
емес. Мысалға алғашқы кезде оның ... ... тым асық ... зерттеушілер бейнелеуші құралдардың барлығы бірдей деп дәлелдеуге
тырысты. /А.А.Музыря/. Ал, Ю.Д.Баранеевич сөз бен музыка-негізгі, ... ... деп ... ... ... құралдарын шатастырмау үшін екі ... ... жөн. ... ... - ... акустикалық көшірмесі сөз бен шу
және музыка кіреді. Бұлар - табиғи ... ... ... ... ... ... ... түрлі монтаж, жаңғырық, сөзді жылдамдату,
баяулату т.б. жатады. Радиожанрларын ... В.Н. ... да осы ... сөз бен ... қатар қоюға болмайтындығын дәлелдеудің қажеті
шамалы. Өйткені, олардың табиғаты да, радиохабарындағы орны мен ролі де ... ... Сол ... ... ... да ... ... емес.
Мысалы, радиоочерктің идеясын тек музыка мен шу ... ... ... ... Олар сөзбен байланыста ғана міндетін атқара алады. Яғни өзінің түрлі
дыбыстық эффектілерімен негізгі ... ... ... ... бұл бейнелеу құралдары /музыка мен шу/ сөзге бағыныңқылы.[3]
Дәлелдеу үшін екі команданың арқан тартысы жарысынан жүргізілген репортажда
бейнелеу құралдары ... ... ... ... ... ... ... диктор түсініксіз шуларды ... ... ... Әрі ... оның фонында естіліп тұрған шулар сюжет желісін
жалғастырып кетеді. Ондай кезде ... беру де ... ... ... ... табиғи шу арқылы “көріп”, тамашалап отырған тыңдаушының
елестету творчествосы іске ... ... осы ... ... ... нақты болғандықтан көрерменнің қиялы, фантазиясы өз-өзінен ... ... ... ой еріншектігі ... ... ... ... орындауында туш жеткізеді.
Бірақ қай команданың жеңгенін, қандай жүлде алғанын репортердің сөзінсіз
анық білу ... ... ... радиохабарындағы музыка мен шу автор идеясын
өз бетінше толық жеткізе ... ... ... ... ... ғана ... қалуы әбден мүмкін. Олай болса, радиода да ... ... ... ... - сөз ... Ал, ... мен шу тек
сөзбен байланысты ғана өз ... ... ... екен.
Радиохабарды есту арқылы қабылдайтын ... ... ... ... ... ... сөзге айналу процесіне аса зор
мән беріледі. Яғни “радиохабарының бастан-аяқ ... ... үшін ... ... ... ... ... деген материалдың өзін
бірқалыпты дауыспен (монотонды) оқу адамның ... ... ... ... ... әсер ... әрі адамның логикалық пайымына, сезіміне
жазбадан гөрі сөз күшімен, үн тілімен әсер ету оңайырақ та, ... ... Ал ... ... ырғақтарын, үн реңдерін мәтінге толық түсіру
мүмкін ... ... ... ... сөз ... қосымша бейнелеуші
құралы – үннен айырылады, сол ... ... да ... ... ... ауыз екі тіл ... ... отырып жазып, баяндап
отырған жайттың мазмұнын ашатын, айтылатын ойды нақты айшықтап суреттейтін
негізгі деген сөз тіркестерін ... ... ... ... әрі ... сөздің ауызша айтқандағы әсер ету деңгейі бірінші кезекте ескерілуі
қажет.
Бейнелеу және айқындаушы ... ... ... ... ... табиғатынан келіп туындайтын тілдің немесе сөздің әсер ету, әрі
сендіру, дәлелдеу құралы ... ... дәл ... ... ... ... ... болуы керек, тыңдаушыға бейнелі сөзбен әсер ету ... ... де ... ... ... адам ойын ... әрі мәнді етіп
жеткізудегі және ой нанымдылығын күшейтудегі ролі айқындала бастады.
Бейнелеу құралдарының тиімділігі оның бір ... бір ... ... жүйеленіп берілуінде. Ал бұл талаптар жазушы ... ... ең ... жазу шеберлігін қажет етті.
Радиожурналистиканың өзгешелігін айта келіп М.Зарва эфирден ... ... ... ... ... “ауызекі сөйлеуге негізделген
радиожурналистика оқырмандар мен ... ... ... ... оның жан дүниесін қозғап, біліктілік пен сезімталдыққа тәрбиелеуі
керек” дейді. [4]
Бұдан шығатын ... ... ... ... қыр-сырын
жетік меңгеріп қана қоймай, радионың өзгеше акустикалық ерекшеліктерін
жақсы білуі тиіс.
Радиохабарлар тыңдаушылардың есту ... ... ... ... ... зерттеу хабар берудің озық, әрі жетілген түрін
қалыптастыруға, дамытуға мүмкіндік беретіні сөзсіз.
Бейнелі сөздің адам ойын ... әрі ... етіп ... және ... ... ролі ... ... Журналистиканы қайта
бағдарлау тұрғысынан келгенеде журналист батыл да бейім,табан ... ... ... қиыстырып,қисынын тауып алатын сегіз қырлы бір
сырлы әмбебап әрекет иесі болуы тиіс.Ендігі жерде,журанлист ... ... ... ... ... өз ... ... мейлінше мүдделі.Демек, журналистің жетекші ролі бірінші кезекке
шығады.Бірақ,солай бола тұрса да ... ... ... ... ... өзі жүзеге асыра алмайтынаы белгілі.Ал ұжымдық үйлесім
мәнісі түсіндіру үшін ... ... ... ... ететініне тоқталып өткен
жөн.
Тікелей эфир қызметкерлерін басқа барлық редакция ... ... ... ... басқарушы топ,атқарушы топ ретінде
екігі бөлуге болады.
Әдетті, қалыптасқан тәртіп бойынша бас редактор,директор,үйлестіруші
редактор нұсқаушылық, ... ... ... ... ... ... ... узыкалық жүргізушілер,
дыбыс инженерлері өз тарптарынан орындаушылық қызмет атқарады.
Жалпы радиожурналистикадағы жұмыс процесін ... ... ... екіеге бөліп қарастыратын болсақ,эфирге дейінгі жұмыс процесі ұжымдық
үйлесім үлесіне тимек.
Шығармашылық тұтастық пен ұжымдық ... ... ... ең басты
критерийі кадр мәселесіне келіп тіреледі.Бұқаралық ақпарат құралдарына
қызмет ететін басқарушы топ, ... топ ... үшін де ең ... ... ... ... ... қазіргі заман талабы
тұрғысынан журанлмтика мамандығы бойынша жоғары блім міндетті түрде талап
етілетіндігі өте құптарлық ... өмір ... ... ... ... ... өңдеу мен
оны елге жеткізудің бар салмағы мамандарға түсетіні белгілі”.
Жалпы радиожуранлст өз ойын ... ... ... ... ... эфирлік материалдарды әзірлегенде,өңдегенде эфирді жүргізгенде тілдің
барлық ... ... ... ... ... ... шығармашылықтың өзіне тән ерекшеліктерін
меңгеру тиіс.Және де ол қоғамдағы радиожуралистиканың қоғамға ролі мен орны
журналистиканың ... ... ... туралы
мәселелерінен хабардар болуы тиіс.Тікеей эфирге ... ... ... мен ... ... ... ... алу үшін
сол жылдары Қазақ радиосының Ақпарат Бас Редакциясын басқарған А.Солдатенко
мен осы ... ... ... ... ... ... ... –1988 жылдары қазақрадиосында “кері байланыс”деген термин пайда
болды.Өйткені тыңдаушылардың тікелей қарым-қатынас жақсарды.Телефон арқылы
реадкцияға келіп түскен ... бәрі ... ... ... ... ... ұсынылып,таңертеңгі 10,00-ден кешкі
сағат 18.00-оператор арнйы кезекші болатын.
Дәл осындай тікелей эфирге қызу дайындықты Қазақ радиосының ... ... 1988 ... ... ... ... ... таңертеңгі сағат
6.00 де бір кешкі ... бір 10 ... ... екі ... эфирге
жаңлықтар деген ұсынатын бұл ұжфмға ... эфир ... ... ... сол ... ... тамшысындай 10 минттық
ақпаратты ... ғана ... ... ... 1-2 ... ... журанлстер даярлаған сұхбат,репартаж жанырындағы ... да ... ... таспаға түсірілетін ондай айтулы
оқиғаға ... ... бірі ... ... ретімен кезекпен баратын.Өйткені
жаңалықтар легніде өзі жасаған материалды ұсыну-қа йжуранлист үшін де үлкен
мәртебе.Эфирден үні ... ... ... ... сол кездеде
эфирдің сыртында жасырын жұмыс атқарып жүретін.Ал тікелей ... ... ... Мәскеуге барып тәжірибе алмаып келегн журналисттер ... ... ... ... ... Жұмағалиевтің кешкі сағат 21.00-дегі
микрафон алдында оқулармен басталды.Ол ... тек ... ... да арасында ... ... ... кездері
басында,аяғында және ауа райын оқыған кезде музыка берілетін болды.Соның
бәрі алдын ала ... ... ... “Музыка,жүргізуші,музыка,ауа
райы”деп арнайы белгі соғылатын.Сол кездегі “Соңғы хабарлар”деп ... бас ... ... ... эфирге алып шығатын режисер
Б.Түлкібаевжұмыс ... ... пен ... ... ... берді. Қазақстан радиожурналистикасындағы ресми сипаттағы ... ... ... тікелей эфирді.Қазақ радиосыныңАқпарат бас
редакциясы тұңғыш рет өмірге ... ... ... ... әзірленді.Деректі құжат ретінде эфрлік сетканың Қазақ
радиосының ... ... ... ... ... ... хабарлардың жанрлық тіл кестесі
Радиохабарлардың түрлері бар,радиожанрлар бар және радио пішіндер бар екені
белгілі. Мұның ... ... ... ... ... ... жіктеп
отырады.Сонымен бірге хабарлардың сипатына қарай тіл ... ... ... ... ... ... саяси
хабарлар,мәдени хабарлар,музыкалық хабарлар,әдеби – ... ... т.б. ... радиопішіндер : радіожурнал, радиокөпір, радиоүндесу, ... т.б. ... ... радиоочерк, радиофельетон,
радиосұхбат, радіорепортаж, радиокорреспонденция,радиозаметка т.б.
Бұлардың бәрінде өзіндік тіл ... ... ... тіл бояулары қанық болмайды.Бұған керісінше көркем ... ... ... ... да ... ... ... телегравтық стильде келсе,радиоочерк күрделі сюжет тік стильде
әрі әдеби тіл қолданылады.Радиозаметка фактлер мен ... ... ... тіл де ... ... тіл ... ... әдеби- драмалық хабарлар мен ... тіл б? кіл ... ... бері леді.Сөздің
эстетикалық мәніне ... ... ... көрініс
береді.Радиопъессалар,басқа да радиоқойылымдар да ... ... ... ... ішінде радиоочерк пен радиофельетон ... тілі ... пен ... ... өріледі. Тілдік бейнелеу құралдары жанр
табиғатына сай ... ... ... да, ... ... ... ... Мұның өзі хабардың қызықты шығуына ықпал етюді. Сондықтан осы
жайларды ... ... ... мен ... жаратылысына орай тіл
бояуларын орынды пайдалану міндеті туындайды. ... ... ... ... ... өз ... мен қолдану
міндеттері туындайды. Себебі, қандай тілде болмасын,электронды ... ... ... ... бояу реңі әр қилы ... келеді. Міне
осы жағдайларды ескере отырып, ... ... ... ... ... ... білу ... ретте тілдің үндестік заңын
ескеру қажет.Әрбір ... ... ... ... ... айтылу
үйлесімі болуы тиіс.Мәселен алдыңғы буын мен кейінгі көршілес әріптерімен
қосылып ... ... осы ... ... ... ... ... де белгілі бір екпінмен дауыс ... ... ... ... ... ... сөздерде ерекше
қызмет атқарады.Мұның өзі беріліп отырған хабардың ... ... ... ... төмен,баяу не тез айтылуының радиохабар
үшін мәні бар.Сол дауыс рығыында байланысты ... ... ... ... ... аталмыш салада істейтіндер көңіл-күйге әсері бар
деп бағалайды тартымдылық үшін ... деп ... ... ... ... ... ... немесе жазбаша сөзге ерекше әсер
береді.Ол бейнелеу сияқты ... рол де ... ... ... ... ... түрде айтылыды, көңіл-күйге әсер береді. Фразелогилық
тіркестердің өз алдына бүтін мағынасы болады.
Мысалы: “Көзді ашып-жұмғанша”, ... пен ... ... “тайға таңба
басқандай”, “тонның ішкі буындай” т.б.
Мұндай сөздің әдебитте , ... жиі ... ... мен
журанлисттер әртүрлі жанрларда пайдаланып ... ... ... ... ... ... ... үшін енгізген.
Келесі бір халық жасаған ... ... ... болып табылады. Алдымен мақалдарға тоқталатын болсақ,бұл ... ... ... ... ... ... да тұрақты тіркестер
болғанымен, өзіндік құрылыстар мен мағынасы жағынан фразалық ... де ... бір ... ... жол болып та,өлең секілді
шағын бір оралымды қамту мүмкін.Мұндай сөздер де ... ... ... ауыз ... ... ... ... қалыптасқан. Мақалдар да халықың
өмір тәжірибесінен туған, замандар бойы елеп-екшелеп даналық, өсиет-өнерге
толы мән-мазмұн жатады.Онда әртүрлі ... ... ... ... ... тәрбиелілік астарлар байқалады, қорытындылып жаслады. ... ... ... ... Ол ... ... блумен бірге, эстетикалық
талғамды білдіретін мағыналық сөздер. Аз сөзебен көп мағына ... ... ... ... ... ... жығады,білімді мыңды жығады”, “Еңбек етсең
ерінбей,тояды қарның тіленбей”, ... ... ... ... ... келтіреді”,т.б.
Мақалдар айтуға ықшам,жеңіл блоуымен бірге,адамның көкейінде ... ... ... ... ... ... ... мағынасы
болы мүмкін.Жазушылар мен журанлисттер мақаладарды өз материалдарына көп
пайдаланады.Ол көркем ой беруге таптырмайтын сөздер.Кейде ол ... ... ... үшін ... ... бір ... ... сөздер.Бұл сөздер де тапқыр,өткір,дәл анық
сөздер.Қанатты сөдер екпінді әрі ұшқыр ойлы болып келеді.
Журналистикада мәтелдер де, қанатты сөздер де ... ... ... ... ... сипаты бар. Бұлар ... ... ... ... текке салмақты мағына береді.
Тыңадушыға ой ... ... ... әсер ... ішкі ... ... ... – радиоочерк және оның түрлері
Радиожурналистиканың деректі-көркем жанрлары радионын табиғатын танытып,
оның тек бқұаралық ақпарат кұралы ғана ... ... өнер ... екенін
көрсетуге мүмкіндік береді. Дыбысталатын тіл көдіретімен деректі-көркем
туындылардын жасауына жол ... ... ... бұл ... мен ... үйлесімі мен үндестігі аясында
дүниеге келетін радиотуындыларды қамтиды. ... ... ... және
әдеби-көркем элементтердің синтезімен, өзара бірлесіп әрекет етуімен
сипатталады.
Радиожурналистиканың деректі-көркем ... ... ... ... ... - ... ... жанрлар функциясын атқара отырып.
Қамтитын ... ... ... ... ... дүйектеу
дәрежесіне қарай деректі-көркем жанрларна келіп топтасады.
"Алқашында радиоочерк ... ... ... ... ... ретінде
қабылданды. Кейін оған талап күшейіп, тіпті, тікелей әсер алу, ... ... ... ... ... очеркті жай оқып
шыққанының өзі ... бір оң ... ... болды" деп мәлімдейді
зерттеуші М. ... Осы ... ... ... ... ... былайша тұжырым жасайды: Очерк жанрының радиоңа бейімделуі
біртіндеп жүзеге асты. Деректі жанр ... ... ... ... ... ... Жалпы радиоочерктің қалыптасуы ескі бағытта ... ... тілі ... ... біртіндеп жағындай берді.
Екіншіден, очерктің құрылымына радионың ... тән ... ... ... ... ... ... сөзбен етене ұштаса отырып, очерк
жанрының мүмкіндіктерін кеңейтті, оны жаңа ... ... ... ... ... соңына қарай қазақ радиосынын эфирінен ресми
түрде беріле бастады".
Радиоочерктің негізгі нысанасы адам, проблема, кейде оқиға болып ... ең ... ... - ... ... ... куәгерінін деректі-
жанды үлгімесі. Сондықтан да, радоочерк ... ... ... ... Өйткені, оның кейіпкері нақты үмірдегі адамның өзі. Сол тұрғыдан
алғанда радиоочерк өнер туындысы. Көркем шығарма болып ... даму ... ... ... үш ... ... ... Алғашықда радиоға тән сипатта емес, жалпы журналистиканың принциптеріне
сүйеніп ... ... мен ... ... ... ... ... очерктері.
2. Тыңдаушыға қалай естілетіні ескеріліп, ... ... ... ... ... ... эфирден берілетін болады.
3. Дыбысталатын көркем мәтінмен бірге кейіпкердің накты әңгімесін таспаға
түсіріп алып қоса беретін ... ... ... шын ... ... ... ... яғни, радионың ... ... ... ... ... ... ... айқындалған толыкқанды радиоочерк қалыптасты.
Радиоочерктің жанрлық элементтері: журналистің микрофон ... ... ... деректерінде таспаға түсіріліп алынған ... өз ... ... ... мен ... жеке адамның
тұлғасын сомдау, көркем шегініс пен көркем ойдан қосу, музыка және ... ... ... ... үш ... ... ... және портрепгтік.[7]
1. Жоясапаррадиоочерк. Онда журналистін іс-сапар кезінде күрген-білген
фактілері, құбылыстары, ... ... ... ... сан ... жайлы алған әсері, түйген ойы баяндалады. Жолсапар радиоочерк ел мен
жер, әлем аясында жасалатын радиосаясат. Ол журналистің болмысты тану ... ... ... ... ... ... ретінде жүзеге асады.
2. Проблемалықрадиоочерк. Мұнда ... ... күн ... ... нысанаға айналады да. журналист нақты деректерге ... ... ... ... сөз ... осы орайда журналистік позициясын
танытып өзіндік ой толқайды. ... ... ... ... бұл түрі журналистік зерттеу деп те аталады.
3. Портпреттік очерк. Бұл ... кең ... ... ... ол жеке ... тағдырына, оның өмірі мен еңбек жолына, ... ... мен қол ... ... ... ... ... мен көркем образдар негізінде жеке тұлғаның жанды сөзбен
сомдалған портреті жасалады.
Әлбетте, радиоочерктің үш түрге бөлінуі шартты қисын ... ... ... ... ... ... ... қатысты болмауы, іс-сапар
кезінде адамңа, проблемаға ... ... ... ... емес.
Бірақ, кез келген тақырыптын негізгі аспектісі ... ... ... ... де ... келіп туындайды,
Радиоочерктің сәтті шығуы журналистің ... ала ... ... Бұл ... ... ... ... деңгейде зерттеудің маңызы
ерекше. Зерттеу нәтижесінде очерктің ... ... ... ... ... композициясын ойластыра алады. Радиоочеркті жазу
процесі күндерге, айларға, тіпті, жылдарға созылуы мүмкін. Өйткені. автор
адамнын жеке ... ... ... белестерін, оқиғаның даму барысын
белгілі бір уакытаралығында зерттеуі мүмкін. Қазіргі таңда радиоочерк ... орай өте ... ... ... ... бәрін айыруға
тырысатын қазіргі заманғы радиожурналистер ақпаратты, содан соң талдамалы
жанрдан әрі аса ... ... ... ... оқиғалары мен талантты
тұлғалардың өмірі мен еңбегі турасындағы ... ... ... Алтын қорда сақтау үшін очерктің үш түрін де қолданыс
аясына енгізу қажет-ақ.
Радиофельетон. "Бұл - ... ... ... ... ... ... айналдыратын жанр. Ондағы мақсат жақсы сценарий жазумен қоса,
жанрдың акустикалық ... ... ... ерекшеліктерді дұрыс
игергенде ғана жүзеге асады. Радиофельетонның объектісі біздің әлеуметтік
өмірімізге, тұрмыс-тіршілігімізге, ... бен ... ... ... ілгері дамуымызға кедергі болатын жағымсыз фактілер", - деп
зерттелген. ... ... ... ... ... ... және ... қойылымды деп екіге бөліп қарастырылады. Біріншісі —
таспаға түсірілген жазбалардан, яғни белгілі бір нақты айғақтан ... ... өзі ... ... тұратын деректі радиофельетон. Екіншісі
- эфир сахнасында әртістердің орындауымен жасалатын және типтік ... ... ... ... ... ... сөз ... радиоочерк ақпаратты- талдамалы
жарнлар функциясын атқара ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне қарай деректі-көркем
жарнларға келіп топтасады.Алғашында ... ... ... ... ... ... ... жанрының радиоға бейімделінуі
біртіндеп іске асырылды. Кейін оған талап күшейіп, тіпті, тікелей әсер алу,
дауыс ырғанының ... ... ... ... очеркті жай оқып
шыққанының өзі белгілі бір оң ... ... ... деп ... М. ... Радиоочерктің негізгі нысанасы адам, ... ... ... табылады. Оның ең басты ерекшелігі - ... ... ... ... ... ... да, радоочерк шынайы
дерекке, толыкқанды дәйекке ... ... оның ... ... адамның өзі. Ауыз екі сөйлесудің негізгі ...... ... бір ... шешудің жолдарын бірлесе іздестіріп жүрген немесе ... ... ... ой бөлісуді көздеген екі немесе бірнеше
адамның әңгімесі және ойы.[8]
Радиодағы диалог ... ... ... бар, яғни ... ... ... ... кеңістік бөліп тұрады, тікелей байланыс жоқ болсада,
радиоочеркта образ арқылы белгілі бір ой ... ... ... ... өзіне аударып, белсенді тыңдаушыларды ойша
елестетіп, ... оның ... ... ойын түсініп, очерк барысында
туындайтын бейнелікті елестетіп, екеуара ... ... ... ... ... ... ... шешімдердің жүйесін құрып
алады. Радиоочеркт диалогтың, яғни ауыз екі сөйлеу стилінің элементтерін
қолдану арқылы шынайы, әрі ... етіп ... ... ауыз екі ... ... ... ... тәртібін бұзу, адам сөйлеп отырып
қажетті сөзді таппаған жағдайда немесе ... ... ... ... ... ... ... қолдану.
Мысалы радиоочерктің радиоәңгімеден рекшелігі: радиоәңгіме - ... ... ... Оған да ... тәрізді өмірлік дерек
өзек болады. Сондықтан да, радиоәңгіме деректік сипаталады. Ал көркемдік
деңгейі тұрғысынан келетін болсақ, бұл жанр ... ... ... тұтас қамтиды да радионың табиғатына тән көркемдік элементтерді
бойына сініреді, әңгіменің негізгі жанрлық ... ең ... ... ... соң ... келесі кезекте дыбыс эффектілері. ... ... ... берілу тәсілі, естілу ерекшелігі де тыңдармандарды
тартып, оның көңіл-күйіне әсер етіп. дыбыс арқылы ... ... ... сомдалуы қажет. Радиоәңгімедегі еңбасты ... ... ... ... ... ... ... даусы , оның ырғақтары мен ән
реңдері — әңгіме ... ... ең ... ... Радиоәңгіме -
автордын микрофон алдындағы емін-еркін тіл ... ... ... ... ... ... тілмен, енді бірде логикалық жағынан ұтымды ойлы да,
оралымды тілмен сойлей алатындығы нәтижесінде радионың диапазонын кенейте
түскен ... ... әуе ... ұзақ ... бойы ... ... келе
жаткан "Сыр сандық"' айдарынан берілетін белгілі радиожурналист Дүйсенбек
Қанатбаевтың әдебиет және өнер ... ... мен ... ... аталмыш жанрдың өздік үлгілері болып есептеледі.
Деректі драма-бұл сюжеттік желісі өмірде ... ... ... ... құралатын журналистің баяндауындағы шежіре. Онда сөз болатын
оқиғаға қатысушыдардың түпкілікгі аты-жөндері айна ... ... ... материал мәтінмен астастырылып, тікелей шығарманың ... ... ... ... ... ... ... актерлер орындайды.
Автор, яғни, журналист деректі драманы тыңдарманға ұсьшатын тұлға. Ағылшын,
немісжурналистерінің деректі драмаларының "Мең ... мына бір ... ... "Мен келе жатып, таңғажайып оқиғағатап болдым",
"Бірде маған бейтаныс кісі қоңырау шалды'" деп ... ... ... бай ... ... ... екі түрі
қалыптасты.
Біріншісі - қоғамдық маңызы, әлеуметтік мәні бар адамңа ... ... ... проблемақа назар аударту мақсатында мейлінше терең психологиялық
желіске құрылатын сюжеттік тарих. Бұл ... ... ... шарықтау шегі
бар аяғталған, яғни шегіне жеткен деректі тарих, кейіпкердің өзі, ... ... ... ... ... ... соңында актер рөлінде
ойнаған, өзінің өмір тарихы ... ең ... ... ... өзі сөз ... деректі драманың соның өз сөзімен түйіндейді.
Екіншісі - аяқталмаған деректі драма. Бірінші ... ... ... ... ең бір шешуші тұсына келген кезде кілт үзіледі де, соны не
болғаны ... ... ... ... ... не болатынын әр тыңдарман
өз алдына елестете алуы үшін қолданылатын әдіс ... ... ... ... драманың бір түрі аудитория назарын аударып алудың бірден-бір
тәсілі.
Диалогта ой дамып, қозғалыста болғаны жөн, әр ... ... ... ... ойлар туындап, әңгіменің бар мазмұны өз
мәнінде ашылғаны дұрыс.[9]
Радиожурналист ең ... сөз ... ... ... адам ... көрсеткіші екенін түсінетін маман болуы, әрі ол “Сөздің асыл ... Сөз ... ... ... ... ... ... жағатынын, сөз көркемдігі әуезділігінің ... ... ... ... ... әрқашанда көңіліне түйіп жүруі керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н.Омашев Радиожурналистиканын жанырлары мен формалары. Алматы1999ж.
2. Н. ... ... ... Омашев . Казах радиосының тарихы. Алматы-1992г.
4. Қабылғазина К. ... және ... ... ... и ... документальных жанров печати,
телевидения и радио. Алматы- 1990г.
6. М.Барманкулов Телевидения: деньги или власть. Алматы-1999г.
7. М.Барманкулов Журналистика для ... ... ... ... ... ... 1997г.
9.М.Барманкулов Жанры печати, радиовещания и телевидения, Алматы-1974г.
10. С.Г. Корконосенко Основы теории журналистки. СПб-1995г.
11. В.В. ... ... и ... ... ... и менеджмента
СМИ.
12. В. Дубровкин К истории советского радиовещания. Л-1972г.
13. ... Б. Как ... для ... М., ... ... Мадэлин. Забытое искусство слушать/ пер. с англ. СПб.,
1997.
-----------------------
[1] Н.Омашев ... ... мен ... ... Н.Омашев Радиожурналистиканын жанырлары мен формалары. ... ... К. ... және ... ... [5] ... К. ... және радиохабарларының технологиясы.
А.,1999.
[6] М.Барманкулов Особенность и специфика документальных жанров ... и ... ... 1990г.
6. М.Барманкулов Телевидения: деньги или власть. Алматы-1999г.
[7] М.Барманкулов. Искусство современной информации, Алматы- 1997г.
М.Барманкулов Жанры печати, радиовещания и ... ... В. ... К ... советского радиовещания. Л-1972г.
Барноу Б. Как писать для радио. М., 1990.
[9] Н.Омашев Радиожурналистиканын жанырлары мен ... ... ... ... Алматы-1995г
[10] [11] Н.Омашев Радиожурналистиканын жанырлары мен формалары.
Алматы1999ж.
Н. ... ... ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ENRC корпорациясы үшін радиорелейлі жүйелер негізінде резервтік радиоарна құру16 бет
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
А. С. Поповтың радионы ойлап табуы. радиобайланыс принцптері15 бет
Адам денсаулығы және радиация13 бет
Алматы облысы үшін CDMA 450 технологиясының негізінде радиорұқсатты қолданумен көпарналы телекоммуникациялық жүйені жобалау (Телекоммуникация.Радиоэлеклектроника)42 бет
Атомның құрылуы. Радиоактивтілігі10 бет
Ауаның радиактивті ластануы6 бет
Ауыз судың радиоактивті элементтермен ластануы6 бет
Бейсызық физиканың әдістерін нақты радиофизика есептерін шығаруда пайдалану13 бет
Бидай алейрон клеткаларындағы азот тотығының супероксиддисмутаза белсенділігі мен супероксид радикалының жинақталуына әсері33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь