Шағын проза жанрын оқытудың ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ


Түсінік хат 3.4

I Негізгі бөлім

1.1Шағын проза жанрын оқытудың ерекшеліктері 5.6
1.2 Әңгіме жанрын оқытудың маңызы мен әдіс.тәсілдері 6.10

II Тәжірибелік бөлім

2.1 Мектепте М.О. Әуезов әңгімелерін оқытудың тиімді жолдар11.14
2.2 М.Әуезовтің «Қараш.Қараш оқиғасы» хикаясын оқыту.14.22

Қорытынды 23.24

Қолданылған әдебиеттер тізімі 25
Түсінік хат

Әдебиет қашаннан «өмір оқулығы» деп танылған. Әдебиет арқылы оқушы өмірді, қоршаған ортаны, адамды танып біледі. Әдебиет даму үстіндегі құбылыс, ол өзгереді, күрделенеді, жаңа сапаға ие болады. Әдебиет – жекелеген ақын, қаламгерлердің шығармашылық жігерімен жасалады. Әдебиет жанрлары да сол көркем сөз зергерлерінің тынымсыз ізденуімен алға басады. Әңгіме жанры – прозаның шағын түрі. Онда оқиға, кейіпкердің іс –әрекеті қысқа болып, уақыт жағынан да аз мерзімді қамтиды. Әңгіме жанрының осы қасиеті тыңдаушылардың оны тез игеріп, түсінуіне жағдай жасайды. Алайда бұл әңгімені жеңіл деп, үстірт оқыту дегендік емес. Керісінше, оқушылар әңгіме жанрынан бастап, көлемді прозалармен танысады. Ендеше әңгімені мұқият меңгерген оқушы повесть, роман жанрларын талдауды тез игереді. Мұғалім осы үлкен проның бастацуы болатын әңгімені меңгертуге көп көңіл бөлген жөн. Оқушылардың мәтінді түсініп, нақты сюжетті меңгеруінде түрлі тәсілдер мен жолдар қалыптасқан. Курстық жұмыстың өзекті мәселесі болып табылатын әңгімені меңгертудің тиімді жолдарын ұсыну ғана жұмыстың басты мақсаты емес, сондай –ақ әңгімелер балаларға отансүйгіштік, еңбексүйгіштік, т.б. тәрбиелер беруде ғана емес, олардың тілін дамытуда да атқарар қызметінің маңызы өте зор. Әңгіме жанры оқушылардың ой-өрісін жетілдіріп, Отанын сүюге, елін қорғауға, өнерді игеруге, жалпы адамгершіліктік құндылықтарды бойына сіңіруге септігін тигізеді. Сонымен қатар баланың сөздік қорын да молайтуда қызметі өте зор. Ал сөздік қоры мол, тілі дамыған бала - үздік оқушы, себебі жоғарыда аталғандар - жақсы үлгілердің негізі. Ой өрісі дамып, сөздік қоры молайған баланың айтар ойы да, істер ісі де өнегелі болмақ. Демек, бала тілін дамыту - қоғам дамыған сайын күнделікті қажеттілікке айнала беретін ең өзекті мәселелердің бірі. Оның үстіне еліміз егемендік алғалы бері мемлекеттік тілде сөйлеу соны оқыту әдістемесін жетілдіру, соның ішінде, бала тілінің дамуы мен сөздік қорының молаю мәселесі әдіскер ғалымдардың зерттеуінен түспей, назардан тыс қалмай жүрген мәселелердің бірі.
Зерттеу мақсаты: Қазақ әдебиеті прозасындағы әңгімелерді оқыту барысында түрлі әдістерді пайдаланып, балалардың тілін дамыту жолдарын көрсету.
Зерттеу нысаны: мектептегі оқу - тәрбие процесі.
Зерттеу пәні:Әңгіме арқылы оқушылардың тілін дамыту процесі.
Болжамы : мектепте әңгімелерді оқыту арқылы балалардың сабаққа қызығушылығын арттыруға, сол арқылы тілін дамытып, сөздік қорын молайтуға қол жеткізуге және дүниетанымдық, өзіндік көзқарастарын қалыптастыруға болады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Бітібаева Қ. Әдебиет сабағының түрлері мен үлгілері. – Алматы: Рауан, 1994 ж.
2. Бітібаева Қ. Әдебиетті тереңдетіп оқыту. – Алматы: Рауан, 1994 ж.
3. Бадырақов Қ. Жоғары кластарда қазақ әдебиетінен тапсырмалар жүйесі. Алматы: мектеп, 1977 ж.
4. Дайыр Ә. Айтқашев. Қ., Құрманбаева Г., Беркімбаева Ш. Әдебиет. 5- сынып. – Алматы: Атамұра, 2001 ж.
5. Дайырова Ә., Тілешова С. Әдебиет. Оқулыққа нұсқау. 5- сынып. –Алматы: Рауан, 1996 ж.
6. Жарықбаев Қ. Психология. – Алматы. 1982 ж.
7. Құрманбаева Г., Жұматаева Е. Әдебиет. Оқыту әдістемесі: 5- сынып. Алмты: Атамұра, 2003ж.
8. Құтқожина Р., Бітібаева Қ. Әдебиет. Оқыту әдістемесі: 7- сынып. – Алматы: Атамұра, 2003 ж.
9. Құтқожина Р. Әдебиет. Оқулыққа нұсқау. 7- сынып. – Алматы: Р9. Ақшолақов Т. Шығарманың көркем айшықтарын таныту. Алматы: Рауан, 1994.
10. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы: Рауан, 1997
11. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологий. -М,: Педагогика, 1989 г.
12. Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения.- М., 1995 г.
13. Давыдов В.В. Теория развивающего обучения. -М., 1996 г. Дьяченко В.К. Новая педагогическая технология учебно-васпитательного процесса. -Усть-Каменагорск, 1992 г.
14. Қазақ ұлттық энциклопедиясы
15. Әуезов М., Әдебиет тарихы, Қызылорда, 1927
16. Сейфоллаұлы С., Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары, Қызылорда, 1931
17. Қазақ фольклористикасының тарихы, А., 1988
18. Қазақ фольклорының тарихилығы, А., 1993
19. Жұмалиев Қ., Қазақ эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері, А., 1958
20. Ғабдуллин М., Қазақ халқының ауыз әдебиеті, А., 1972
21. Ысмайылов Е., Ақындар, А., 1956
22. Қазақ фольклорының типологиясы, А., 1981
23. Әбдiбекқызы К. Оқушылардың көркем шығармашылық қабiлетiн дамыту. А., 1994.
24. Бiтiбаева Қ. Әдебиет пәнiн оқытудың тиiмдi жолдары (Мұғалiмге арналған көмекшi құрал). А., 1990.
25 Жұмажанова Т. Қазақ әдебиетi әдiстемесi. А., 2003.
26. Қоңыратпаев Ә. Әдебиетті оқыту методикасы. А., 1985.
27. Бітібаева Қ. Қазіргі кезең әдебиетін тереңдетіп оқыту. Семей, 2007.ауан, 1994 ж.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Инновациялық Еуразия университетінің Екібастұз колледжі
Курстық ... : ... ... : ОСО-410
Тақырыбы :
Оқушысы : күндізгі бөлім
Мамандығы : 0111000
Т.А.Ә.: Қайкен Эльмира Ғибадатқызы
Оқытушы : Абрарова Т.Б.
Баға ... оқу ... хат ... ... ...
1.1Шағын проза ... ... ... ... ... ... ... маңызы мен әдіс-тәсілдері ... ... ... ... М.О. Әуезов әңгімелерін оқытудың тиімді жолдар 11-14
2.2 М.Әуезовтің хикаясын оқыту. ... ... ... ... 25 ... ... ... деп танылған. Әдебиет арқылы оқушы өмірді, қоршаған ортаны, адамды танып ... ... даму ... ... ол ... ... жаңа ... ие болады. Әдебиет - жекелеген ақын, қаламгерлердің шығармашылық ... ... ... ... да сол ... сөз ... тынымсыз ізденуімен алға басады. Әңгіме жанры - прозаның шағын түрі. Онда оқиға, кейіпкердің іс - ... ... ... ... ... да аз ... қамтиды. Әңгіме жанрының осы қасиеті тыңдаушылардың оны тез игеріп, түсінуіне жағдай жасайды. ... бұл ... ... деп, ... ... ... емес. Керісінше, оқушылар әңгіме жанрынан бастап, көлемді прозалармен танысады. Ендеше ... ... ... ... ... ... ... талдауды тез игереді. Мұғалім осы үлкен проның бастацуы болатын әңгімені меңгертуге көп ... ... жөн. ... ... түсініп, нақты сюжетті меңгеруінде түрлі тәсілдер мен жолдар қалыптасқан. Курстық жұмыстың өзекті мәселесі болып табылатын әңгімені меңгертудің тиімді ... ... ғана ... ... ... ... сондай - ақ әңгімелер балаларға отансүйгіштік, еңбексүйгіштік, т.б. тәрбиелер ... ғана ... ... ... дамытуда да атқарар қызметінің маңызы өте зор. Әңгіме жанры оқушылардың ой-өрісін жетілдіріп, Отанын сүюге, елін қорғауға, өнерді ... ... ... ... бойына сіңіруге септігін тигізеді. Сонымен қатар баланың сөздік ... да ... ... өте зор. Ал сөздік қоры мол, тілі дамыған бала - үздік оқушы, себебі ... ... - ... ... ... Ой ... дамып, сөздік қоры молайған баланың айтар ойы да, істер ісі де өнегелі болмақ. Демек, бала тілін дамыту - ... ... ... күнделікті қажеттілікке айнала беретін ең өзекті мәселелердің бірі. Оның үстіне ... ... ... бері ... ... ... соны оқыту әдістемесін жетілдіру, соның ішінде, бала тілінің дамуы мен сөздік қорының молаю мәселесі әдіскер ... ... ... ... тыс қалмай жүрген мәселелердің бірі.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... ... ... ... түрлі әдістерді пайдаланып, балалардың тілін дамыту ... ... ... мектептегі оқу - тәрбие процесі.
Зерттеу пәні: Әңгіме арқылы оқушылардың тілін дамыту процесі.
Болжамы : ... ... ... арқылы балалардың сабаққа қызығушылығын арттыруға, сол арқылы тілін дамытып, сөздік қорын молайтуға қол жеткізуге және дүниетанымдық, өзіндік ... ... ... ... Әңміме жанрын оөқытудың ерекшеліктері мен маңызын айқындау;
* Әңгіме ... ... ... ... ... ... Әңгіме жанрының тәрбиелік мәніне шолу;
* Оқушылардың тілін ... ... ... ... Орта ... ... ... дамытуда әңгімелер мазмұнын меңгертудің әдістемесін ұсыну.
Зерттеу әдістері:
- Талдау;
- Жинақтау;
- Эксперимент;т.б.
Зерттеудің практикалық маңызы: зерттеу ... ... ... ... ... пәні оқытушылары танысып, қолдана алады.
Зерттеу жұмысының теориялық маңызы: қазіргі кезде қолданысқа ие жаңа әдіс - ... мен ... ... ... ... мен ... ... салыстыру.
Курстық жұмыстың құрылымы:
Жұмыс түсінік хаттан, негізгі және тәжірибелік бөлімнен, қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... ... ... шолу жасалып, қалыптасу тарихы сараланады; әңгіме жанрын оқытудың жаңа ... ... ... ... ... ... ... талдауы мен нәтижесі көрініс табады. Жұмысты қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер ... ...
І ... ... ... ... ... оқытудың ерекшеліктері
Әдебиет қашаннан өмiр оқулығы деп танылған. Әдебиет арқылы ... ... ... орта мен ... ... ... жұмыс iстеуге дағды алады. Әңгiме жанры - прозаның шағын түрi. Онда оқиға, кейiпкердiң iс-әрекетi қысқа болады. Әңгiме жанрының осы ... ... бұл ... тез игеруiне жағдай жасайды. Оқушының түсiнiп, нақты сюжеттi, шығарма композициясын ұғып, меңгеруде жоспар үлкен роль ... ... ... ... ... ұсынуға болады, сол арқылы көркем мәтiннiң сюжетiн, ашуға, рет-ретiмен баяндауға жол салуға болады. Немесе мұғалiм ... ... аша ... ... ... ... ...
Әңгiме сюжетi бiрте-бiрте өрбидi. Мұндағы iс-әрекет аз ғана мерзiм iшiнде өтедi, композициясы жеңiл болады. Әңгiменiң ең маңызды компонентi - оның ... ... те, ... ... де бiр ғана ... - оның идеялық мазмұнын ашуға жұмсалады. Әңгiме өзегiн құрайтын - кейiпкерлер. Кейiпкерлерге ... ... ... ... бар. ... дара, салыстырмалы, топтау түрiндегi мiнездеме.Кейiпкерге мiнездеме беру ... ... ... ... ... сырт ... кейде мiнез-құлқы көрiнедi. Портрет тiкелей адамға бағытталып, сөз арқылы оның бейнесiн жасайды, автордың идеясын ашады. ... ... ... ... ол ... жағынан толығып, портрет-мiнездеме, портрет-өмiрбаянға айналады. Орта жанрды оқыту ерекшелiгi, повесть кейiпкерлерiн жүйелеу, мәтiнге жоспар құру.
Төңкерiстен бұрынғы қазақ әдебиетiнде Ш.Уәлихановтың әдеби ... мен ... ... новелла-әңгiмелерi, Абайдың қарасөздерiнен басқа, прозалық шығармалар аз едi. Алайда, прозаның жанрлық элементтерi тұрмыс-салт ... ... ... ... (М.Әуезов). "Повесть" орыстың көне дәуiрден келе жатқан сөзi. Бұл өмiрде болған әр алуан оқиғаларды ... ... тiзiп ... ... ... ... Повестiң жанрлық ерекшелiгiн әңгiмемен салыстыра отырып беруге болады. Повесте бiрнеше эпизодтық ... ... ... ... күрделi болады, кейiпкерлер саны едәуiр көп болады. Повесть ерекшелiгiмен таныстырар кезде С.Сейфуллиннiң "Жер ... ... ... болады. Ондағы кейiпкерлер жүйесi, портрет, "әңгiме iшiндегi әңгiме", пейзаж элементтерiн айқындап, мәтiнге жоспар құрылады. Мәтiн композициясының компоненттерi: суреттеу, баяндау, ... ... ... ... ... суретi. Мұндағы кейiпкер сөздерi тұтас сюжеттi әңгiмеге құрылады. Мәтiн композициясында көңiл аударатын тағы бiр ... ... Бұл ... ... ... да ... ашу ... Сатай, Қасен, Қалкен, Бұзаубақ, Әзiмханның бiр-бiрiне әңгiме айтқызу үшiн, автор оған себеп болатын детальды ... ... ... ... ... ... ... мен әдіс-тәсілдері
Әңгіме жанрын оқыту-оқушының сөйлеу дағдысының, мәнері оқуының, рухани дүниесінің қалыптасуының негізгі кілті болып табылады. Әңгімені оқытуда берілетін білім мен ... аясы өте кең. ... ... ... ... ... ... туралы түсінік үшін, ең алдымен, материялды неше сағатта өтуге болады, әр сағатта өтілуге тиісті материал көлемі мен ... және оның ... ... ... не ... еместігі, сондай-ақ, оқушылардың қабылдай алу қабілеттілігі, өресі, дағдыларының бар-жоғы сияқты мәселелерді күн ... ... ... алу ... ... ... оқытуда оқушыға берер тәрбиесі мол. Әңгіменің идеясы, ондағы кейіпкерлердің ... ... ойға ... ... ... ... ... түсіне отырып, оның кейіперлерінің бойындағы ұнамды, ұнамсыз қасиеттерін ажыратып отырады. Сол арқылы ... өзі ... көп ... ... ... ақ, әңгіме авторы оқушыларға жеке тұлға ретінде жақсы қасиеттерімен танылады. Кей оқушылар әңгіме авторын үлгі ... ... ... ... ... оларды өнеге тұтуға ұмтылады.
Мектепте оқылатын қазақ әдебиеті курсының бағдарламасында әңгіме жанрының алатын орны мен оны оқытудың мәні зор.
Әңгіме ... ... ... сөйлеу дағдысының, мәнерлеп оқи алуының, рухани дүниесінің қалыптасуының негізгі кілті болып табылады. Әңгімені ... ... ... мен ... аясы кең. Атап ... оқушылар мынадай білім алады:
1. Әңгіме жанры туралы түсінік;
2. Әңгіме жанрының өзіндік белгілері мен ерекшеліктерін сезіне отырып оны талдау;
3. ... ... ... ... ... ... туралы түсінік.
Ең алдымен, материалды неше сағатта өтуге болады, әр сағатта өтілуге тиісті материал көлемі мен мазмұны және оның оқушыларға бұрыннан ... не ... ... сондай-ақ, оқушылардың қабылдай алу қабілеттілігі, өресі, дағдыларының бар-жоғы сияқты мәселелерді күн ілгері ойластыра, ... алу ... ... оқу мен ... ... жас ерекшелігіне, психологиясына байланысты ұйымдастырылады. Балаларға көркем шығарманы оқыту, кітапқа деген құмарлығы, сөз өнеріне деген ынтасы мен ... ... ... ... ... күрделі жұмыстарының бірі болып саналады. Бұл мәселелерде де оқушының психологиялық ерекшелігі, ... оқып ... ... ... ... орай әңгіме жанры мектептегі қазақ әдебиеті курсының бағдарламасында әр сыныпқа жіктеліп берілген. Бұл бағытта әңгіменің көлемі, мазмұны, ... ... ... Мысалы: 5- 6 сынып оқушыларын әңгімеде көтерілген мәселелерден бұрын оның сюжеттік оқиғасы қызықтырады. Бұл жастағылар- ... ... ... ... жағынан балалықтан кетсе де, әлі қалыптасып, толысып жетпегендер. Сондықтан олардың жасына және қабылдау қабілетіне қарай ... ... ... ... ... ... 5 сынып оқушылары өте қиялшыл, сенгіш болып келеді. Олар- қимыл- қозғалысы жағынан шапшаң, өте ... ... ... ... деп ... жақсылыққа да, жамандыққа да құлай берілетіндер. Сондай ерекшеліктеріне қарай, тіпті, олардың оқулықтарында Құран Кәрімдегі түрлі ... ... ... ... , ... ... де ... Әдеби шығармаларды оқу, қабылдау ерекшеліктеріне келсек, бұл оқушылар поэзия, драмалық шығармалардан гөрі, әңгімелерді, қара сөзбен жазылған шығармаларды оқуға ... ... ... ... осы ... ... дер кезінде бағалап, одан айрылып қалмаудың жолдарын іздестіруі керек. Ол үшін ... ... ... оқу ... оқып ... неге ... ... керектігін меңгертіп, оқырмандық мәдениетін дамыту мақсатында үнемі басшылық жасап, ақыл-кеңес ... ... ... Бұл бағытта оқушыға арнайы дәптер бастатып, оқыған әңгімелерін, оның қысқаша мазмұнын, кейіпкерлерін жазғызып отыру тиімді. Бұл ... ... ... оқушы үнемі кітап оқуға оның мазмұнын есте сақтауға ... ... ... ... ... ... ... идеясына, көтерілген мәселелерге терең үңіліп, жүйелі түсінуге ұмтылады. ... ... ... ... ... ... даму ... өзіндік ерекшеліктері айқындалады. Олар айналаға, соның ішінде өнер туындыларына өз ... ... ... ... ... ... басқа жанрға қарағанда әңгіме жанрын оқытудың өзіндік ерекшеліктері баршылық. Әңгіме жанрын ... алға қояр ... ... ... дүниесін байыта отырып, эстетикалық, интеллектуалдық, көркемдік, сезімдік, адамгершілік, азаматтық тәрбие беру;
2. ... ... ... ықыласы, биік талғамды қалыптастыру;
3. Оқушыны әңгіме жанрын және онда бейнеленген құбылысты эстетикалық қабылдауына қажетті білім және ... ... ... ... ... ауыз екі және ... тіл ... қалыптастыру.
Аталған мақсаттарға қол жеткізу үшін әңгімені оқытуда белгілі бір міндеттер жүзеге асуы тиіс. Олар:
- Әңгіме мәтінін оқытып, мазмұндап меңгерту;
- ... ... сай ... үйретіп, оның идеялық- эстетикалық мән- мағынасына терең бойлап, тебірене қабылдауына әсер ету;
- Әңгімені оқуға деген қызығушылығын, ынтызарлығын ... ... ... ... мен қажеттілікті қалыптастыру;
- Әңгіме жанрының ерекшеліктерін түсініп тануға, ой көзімен ... ... ... ... икем- дағдыларды қалыптастыру;
- Әңгіме жанрын оқытудың шығармашылық сипатын күшейту, оқушылар шығармашылығына жүйелі педагогикалық ықпал жасау;
- Оқу ... ой ... оқу ... ... ... қайта елестете алу қабілеттерін дамытуға ықпал ету;
- Ойын сауатты ауызша (жазбаша) айта да, жаза да білу, байланыстырып ... тіл ... ... және ... ... ой- ... дәйекті, жүйелі айта білуге, ұтымды шешен сөйлеуге баулу болып табылады.
Оқушыларды ауызекі сөйлеу, жазу мәдениетін үйрету- оқыту мен тәрбие жұмысының ең ... ... ... ... ... ... жұмыс барысында өз ойын ауызша және жазбаша жүйелі, дұрыс сөйлей білуі мен сауатты жазуының маңызы зор. Бұл мектеп ... ... ... сөз ... ... оны орында қолдануға үйретеді, өз пікірін анық, айқын жеткізе білуге баулу мектепте, әсіресе, қазақ ... ... тілі ... ... ... ... қазақтың әдеби тілін көркем шығармаларды оқу барысында жаттығу жұмыстары арқылы меңгереді. ... ... тіл ... ... ... талдаумен, әңгімені мәнерлеп оқумен, ауызша мазмұндаумен, жоспар құрумен, ... ... ... тиімді. Ауызша, жазбаша тіл дамытуда мынадай жұмыс түрлері орындалуы тиіс:
1. Сөздік жұмысы;
2. Мазмұндау: а) әңгімеге жуық мазмұндау, ә) ... ... ... ... ... ... б) мәтінді екінші жақта мазмұндау, в) қажетті үзінділерді мазмұндау, т. б.
3. Мәтінге жоспар құру: а) жай ... ә) ... ... ... жаздыру: а) әңгіме тақырыбына сай шығарма; ә)ұнаған эпизод бойынша шығарма; б) әңгіме ... ... ... үшін эссе ... ... да, ... оқыту процесіндегідей мына екі түрлі қызмет жүзеге асады. Біріншісі- мұғалімнің оқытуы, екіншісі- оқушының оқуы. Мұғалім мен оқушының осы ... әр ... ... ... ... ... жатады. Мысалы, мұғалімнің әңгімелесуі- әңгіме әдісі немесе кітаппен жүргізілетін жұмыс түрлері- кітаппен жұмыс ... ... ... беру ... ... ... ... әдісі деп аталады. Сонымен, әдіс-тәсіл оқытушы мен оқушы арасындағы жұмыс түрлеріне байланысты әр түрлі болып келеді. Мектептегі оқыту процесі-оқыту ... ... ... ... Мысалы, әңгіме мазмұнына сай пікірталас тудыратын сұрақтар оқушы белсенділігін арттыратын тәсілі болып келеді. Әңгімені оқытуда сөздік ... ... ... ... ... ... иллюстративтік әдіс, эвристикалық әдіс, зерттеу әдісі, өзіндік жұмыс әдісі, проблемалық баяндау әдісі, мәнерлеп оқудың орны ерекше.
Академик Ю. Н. ... ... ... еңбегінде әдістерді үш топқа жіктейді:
1. Оқушыларды оқу- таным қызметін ұйымдастыру әдістері;
2. Оқушылардың оқу таным қызметін көтермелеу әдісі.
3. Оқу- ... ... ... ... ... әдісі дегеніміз оқушылар мен мұғалімнің білімді меңгеру жолындағы тәсілі. Әңгімені оқытуда әдістерді оқыту құралдарынан ажырата ... ... Әдіс тек ... ... ол үшін ... ... мақсаты болуы керек. Ал әр түрлі құралдарды қолдану әдістерге бағынышты. Құралдардың әр түрлі болуы әдістің құрылымын өзгертуге ықпал ... ... ... ... амал деп ... ... арқылы білім мазмұнын меңгертеміз. Мұғалім оқушыларды оқытуда соңғы нәтижеге ... ... ... ... таңдап алады.
Әңгімені оқытуда әдістерді қай мәнге пайдалану тиімді ... ... ... арқылы көрсетуге болады:
Сөздік әдісі Көрнекілік әдісі Тәжірибелік әдісі Зерттеу әдісі
Сөздік әдістерінің әдебиет пәнінің күре ... ... ... ... ... ... лекция, пікірлесу, т. б. жатады. Әңгімені оқытуда жазушы өмірінен мәлімет бергенде, мәтін мазмұнын түсіндіргенде, талдағанда қолданылады. Әңгімені оқытуда берілетін білім ... ... ... тұрғанда, уақыт үнемдеуде, оқушының психологиясына әсер ету мақсатында қолданылады. Бұл топқа ... ... ... ... т. б. жатады. Оқушыны қызықтыру, ынталандыру мәселелерініңде маңызы зор. ... ... ... практикада пайдалана білу дәрежелерін жетілдіреді. Бұл топқа әңгіме мәтінін меңгеру, көркем мәтінмен жұмыс, т. б. ... ... ... ... ... кезінде жазушы тілі, стилін анықтауға тиімді. Берілген білімнің ғылымилығын арттыру, қосымша материалдармен байыту, оқушылардың іздендіру, өз беттерімен проблеме ... ... ... ... өз ... ... ... дағдыларын жетілдіруде өте пайдалы.
Әңгіме жанрын оқыту мұғалімнен көптеген ізденісті, шығармашылықты, дайындықты талап ... ... ... ... ... түрлі әдіс- тәсілдермен оқушылардың қызығушылығын оята білсе, әңгімені оқыту барысында көптеген айтарлықтай нәтижеге қол жетуге болады. Әсіресе, өзіндік белгілері, ерекше ... бар ... ... баланың жан- жақты қалыптасып дамуының негізі болып ... ... ... ... өзі ... ... ... білуіне ықпал жасайды. Сондықтан мектепте эпикалық жанрды соның ішінде әңгіме жанрын оқытудың маңызы ерекше зор.
ІІ Тәжірибелік бөлім
2.1. Мектепте М.О. Әуезов ... ... ... жолдары
Мектепте көркем шығарманы оқытуда оның көркемдік ерекшеліктерін жан-жақты терең талдай білудің маңызы зор. Шығарманың ішкі құрылымы, кейіпкер ... ... ... ... және ... ... ... әдебиетші мұғалімнен үлкен дайындықты қажет етеді. Осы орайда, белгілі әдіскер-маман Қ. Мырзағалиев еңбектерін ерекше атап көрсетуге ... [1]. ... ... оқулықтарында әдеби шығарманы оқытудың әдістемелік мәселелері ғылыми тұрғыда жүйеленгенін байқауға болады. Сондықтан мектепте көркем ... ... оның ... ... ... ... әдіскер-маман Қ. Мырзағалиев еңбектерін басшылыққа аламын. Қазақ әдебиеті сабағында жазушы ... ... ... оның ... ... ... ... аударамын. Заманымыздың заңғар жазушысы, қазақ әдебиеті мен мәдениетінің ХХ ғасырдағы биік шыңы - ... ... ... ... қалған ұланғайыр мұрасын зерделеп, ой елегінен өткізіп, ... - әр ... ... ... ғалым, қоғам қайраткері Мұхтар Әуезовтің көркем мұрасы ... төл ... ғана ... ... ... ... де жетістігі болып табылады. Оның романы мен асқан шеберлікпен жазған шағын әңгімелері, повестері ... ... ... ... ... ... ... оқыту мен білім беру, тәрбие мәселелерінде үлкен өзгерістер болып жатыр. Осыған орай, қоғам өмірінің жаңа сапасының негізін құрайтын қазіргі білім беру ... және ... ... ... ... ұлттық тәрбие мәселелері көп көрінетін М.Әуезов шығармашылығын оқыту маңызды болып келеді. , - деп, З.Қабдолов айтқандай, М.Әуезовтің де ... ... ... ... ... ... ... [2, 302-б.].
Жазушы алғашқы әңгімелерінен бастап-ақ халықтың тұрмыс-жағдайын, жастардың, қазақ әйелдерінің тағдырын суреттеді, тіпті сан ... ... ... ... күйкі көріністерді сипаттай отырып, нақтылы өмір құбылыстарын типтік дәрежеге көтере білді. М. Әуезов әңгімелерінің басты ерекшелігі [3, ... ... екі ... бөліп қарауға болады: 1) 30 жылдарға дейінгі. 2) 30-40 жылдары жазған әңгімелері: ... 30- ... ... жазған әңгімелері 30-жылдарға дейін жазған әңгімелерінде төңкеріске дейінгі қазақ халқының тұрмыс-тіршілігі, әйелдер тағдыры сөз болса, ал 30-40 ... ... ... бәрі дерлік төңкерістен кейінгі өмірді, колхоз тұрмысын суреттеуге арналған. М. ... ... ... ... сол ... ... жағдайларды да, әңгімедегі оқиғалармен де байланыстыра түсіндіріледі.
Негізінен М.Әуезов шығармаларының ішінде мектеп ... ... , ... орта ... оқытылып келеді де, 11-класқа келгенде жазушы шығармашылығы толық қарастырылып, ... ... М. ... ... ... оқыту барысында әңгімелеріне арнайы тоқталып, талдауды қажет етеді. Өйткені, біріншіден, жазушының үлкен эпопея тудыру жолында осы әңгімелерден бастау алды ... ... ... ... ... ... тәрбиелік, дамытушылық мәні бар. Мысалы, бұл арада Жақып болысқа әйел үстіне баруға көнбегені үшін соққыға ... ... ... ... ... ... , өзі сүймеген кісіге тұрмысқа шығуға үлкендердің күштеуімен амалсыз көніп, соның күйігінен көзі жасқа, көкірегі шерге толған ... ... және ... ... ... ...
, - деп, Т.Ақшолақов көрсеткендей, әңгімені талдау, ең ... ... ... ... [4, 27-б.]. ... талдау барысында белгілі педагог Қ. Бітібаева әдістемесіне жүгіне ... М. ... ... оқыту алдында қызығушылығын, ынтасы, таным белсенділігін арттыру мақсатында, әңгімедегі оқиғалардың өмір шындығынан алынғаны туралы айтып, әңгімелеу керек. әңгімесін ... және ... үйде ... ... ... ... ... мақсатында, тарауларға тақырып қойып, ол тараулардағы басты оқиғаларды кестеде көрсетіп қою тиімді.
Бөлімдер ... ... ...
I
II
III
Тас қылып мұздатқан суық, қатал ой.
Байласқан уәде. ... жас. ... ... ... ... ... ... Қалиманға қатал мінез көрсетуі.
1.Ісламның Айшаның үйіне келуі.
2.Іслам мен Ғазиза арасындағы ашық әңгіме.
1.Күйеулердің Ысмайыл ауылына ... ... ... ...
3.Жақыпбектің Ғазизаға көрсеткен қорлығы.
4.Ғазизаның науқастанып қалуы.
5.Үзілген жас ғұмыр.
6.Ел ішіндегі лақап әңгіме.
7.Батима әңгімесі. ... ... ... ... ... класта оқыған кезде оқылып жатқан бөлімдердің басты-басты эпизодтарын ашатын сұрақтар қойып, тұжырымдап ... ... Ал үйге ... ... ... ... ... айтып беріп, өз беттерімен оқуды тиімді ұйымдастыру үшін сұрақтар беріп, соған жауап беру талап етіледі. Мысалы: 1. ... ... не үшін ... ... ... ... ... 2. Іслам мен Ғазизаның арасында не туралы әңгіме болды? ... ... ... ... әсіресе, оқиғалармен қабаттаса келіп отыратын суреттеу, портреттеуге ерекше көңіл бөлуі керек. Сол ... де осы үйге ... ... ... ... ... отырып, кітаппен жұмыс, яғни практикалық жұмыс арқылы портреттеу, суреттеулерді толтырып, олар қандай тілмен ... оның ... ... ... да ... отыру тиімді болып табылады. Көркем шығарма Пейзаж, суреттеу Дәлелдеме Іслам - ... ... ұзын қара шашы бар, әйел ... ... ұзын ... ... Үйге ... ретінде беріліп, класта талданғалы отырған шығармалардың санына байланысты топ-топқа бөліп, берілген әңгімелерді өз бетттерімен оқып келуге ... ... ... ... ... ... оқиғасы қызықты болғандықтан, өз беттерімен талдауға ұсынудың күрделігі жоқ. ... ... ... ... өз ... ... көп ... бөлу дұрыс [5, 107-б.]. Әңгімелер негізіндегі осындай басты-басты проблемаларды дөп тауып, тұжырымды, нақты ғана талдау ... - ... ... әңгіме жанрын өтудің ең бір өзекті мәселесі. Проблемалық шешу төмендегідей сұрақтар арқылы ... ... 1. ... ... қызы Ғазизаға әкесі мен шешесі Ысмайыл, Қалиманның ... ... не ... 2. ... ... ... ... неге ашық көрсетпейді? 3. Жазушы осы оқиға арқылы нені ... ... т.б. ... ... ... ... ... тапсырмалар беруге болады: 1. әңгімесі бойынша тұжырымды қысқа аннотация, талдау ... 2. ... ... мен ... ... ... т.б. М. ... әңгімелерін оқыту барысында осындай талдау жасау арқылы әңгімені жан-жақты түсіндіріп, танымын ... ... М. ... ... ... ғана өмір ... ... деп үйретеді, өткен қиыншылықтардан сабақ алу арқылы бүгінгі күн мәселелерін шешуге және ... ... ... ... ... ... ... заманғы жастарға тигізер әсері мол, өзінің күнделікті алып жүрген білімін, ерік-жігерін, шығармашылық ... ... ... бір түрін меңгеруге жұмылдырып, өмір ағымына икемделеді. Мұхтар Әуезовтің бай рухани қазынасын мектеп бағдарламасында түгелдей шолып өту мүмкін емес. Әйтсе де, ... ... ... жасап, оқытуға міндеттіміз, өйткені, жеткеншек ұрпаққа ұлттық тәрбие беруде, танымдық ... ... М. ... ... ... зор.
2.2. М.Әуезовтің хикаясын оқыту.
М.Әуезовтің 8-сыныпта берілген хикаясын оқыту алдында оқушылардың қызығуы, ынтасы, таным белсенділігін арттыру мақсатында, әңгімедегі ... өмір ... ... ... - өмірдегі Рысқүлдың прототипі екенін (әрине, прототипке түсінік беру қажет) косымша материалдарды пайдалана отырып, ... ... Яғни ... ... жайында деректер, қуғын-сүргінге ұшырауы, т.б. туралы. Жалпы шығарманың көтерген проблемасы феодалдық замандағы ... ... ... ... ... ел ... барымта, ұрлық, күндестік сияқты сахара өмірінің небір шындық картинасын көрсету, әділдік іздеу, шындық ... сол ... ... кек ... ... бас қаһарманның жанталасқан іс-әрекеті, психологиялық күй-жағдайлары повестің негізгі өзегі, қазығы. Әңгімені ... тек ... ғана ... ең ... оның ... ... жазушының идеялық-эстетикалық мұраты, сол жолдағы табысы сөз етілуі керек. Сюжет, ... ... тіл ... характерлердің жасалу жолдары айналасындағы еңбек те ең негізгі мәселелер. Әдеби-теориялық ұғымдарын тереңдету, хикая, прототип, кейіпкерлердің психологиялық күй-жайы, сюжет, композиция, ... ... ... ... да түсінік беру сабақтың басты мақсаттарының бірі болып табылады. ... ... ең ... мазмұнын меңгеруден басталмақ. көлемі жағынан, көтерген проблемасы жағынан салмақты болғандықтан, бағдарламада берілген санаулы сағаттардың ішінде оны талдау да ... ... ... мүғалім ең тиімді деген әдіс-төсілдер іздеуі керек. Мазмұнын сыныпта, әрі үйде меңгерту жөн. Шығарманың ұзақтығын ... әрі ... тез ... ... ұйымдастыру мақсатында, тарауларына тақырып қойып, ол талдаулардағы басты оқиғаларды көрсетіп, төмендегі үлгіде көрнекі етіп жазып, пайдаланып отырудың маңызы ... ... ... кек
1. Тектігұлдың ауруы, ауыр тағдыры.
2. Аянышты өлім
П
Кек жолындағы жортуыл
1. Бақтығұлдың өш алу жолындары Сөлмен жылқысына барымтаға аттануы.
2. ... ... ... ... әкеп, сойып алуы.
2. Қуғыншылар үстінен дөптүседі.
3. Масқара соққыға ұшырауы.
4. Намыс, ар, қорлану
IV
Пана іздеу
1. Арқар ...
2. ... ... оны ... етуі
3. ... айтқан өтініші, тілегі
V
Адасу
1. Жарасбайдың сенімді серігі.
2. Бақтығұлдың ақ жолдан таюы.
3. Барымтаның ...
4. ... ... ... ... баруы
VI
Екі жүзді аярлык
1. Ел ішіндегі тартыстың ұлғаюы.
2. Жарасбайдың сатқындығы.
3. Билер соты, ... ... ...
2. Қуғын
VIII
Өш алу
1. Тау-тасқа жасырыну.
2. Жарасбайды атып өлтіріп, өш алуы
Мазмұнын сыныпта оқыған кезде мұғалім оқылып ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдап отырады. Ал үйге берер алдында сол бөлімдердің мазмұнын қысқа түрде өзі айтып ... өз ... ... ... ... үшін ... ... соған жауап дайындауды талап етеді. Мысалы, IV бөлімді үйге өз ... оқьш келу ... ... ... ... ... ... болады:
* Соққыдан оңалған Бақтығүл қандай шешімге келеді?
* Архар ату себебі не?
* Оны Жарасбайға неге сыйға тартады?
* Жарасбайға қандай тілек, өтініш ... ... ол ... ... ... ... ... ... ... ... оқиғалармен қабаттаса келіп отыратын суреттеу, портреттеулерге ерекше көңіл бөлуі керек. Сол себептен де осы үйге берілген бөлімді сұрақтар ... ... ... кітаппен жұмыс, яғни практикалық жұмыс арқылы портреттеу, суреттеулерді таптырып, олар қандай тілмен берілген, оның ... ... ... да ... отыру тиімді болмақ. Әңгіме-хикаяны оқытуды қандай әдіс-тәсілдермен жүзеге асыру керек, ол солардың ... тән ... ... ... осы практикалық жұмыстардың рөлі ерекше. Себебі, суреттеулер, портреттеу, мінездеу, баяндаулар, кейіпкерлердің психологиялық әр түрлі жан дүниесінің сипатталуы өте жиі ... тілі де ... ... ... ... сөйлемдерге құрылуы, пейзажды беруде бейнелі, образды суреттеулердің молынан кезігуі, диалогтер ... ... ... ... т.б.). Тіпті, мазмұнын меңгерту де, яғни мазмұндату да мұғалімге оңайға түспейді. Мысалы, оқулықтың Бақтығұл келе ... ... ... ... ... ... балалардың айтып беруі - мүмкін емес нәрсе. Мұғалімнің өзіне де сол қалпында ... беру ... ... еді. ... да ... ... ... ондай суреттерді кітаптан оқи отырып айтқызу тиімді ... ... бұл ... оқу ... ең тиімді әдістердің бірі - мәтінге жуық мазмұндату, портреттеу, көріністер, диалогтегі ұтымды ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін, шығармадағы суреттеулер, портреттеулерді ... ... ... оқу ... ... ... ... кұлақтарына сіңісті ете отырып, сол арқылы ойша кез алдарына сол сурет, ... ... ... да ... ... ... меңгерту жұмысынан кейін идеялық-эстетикалык мөніне әдеби талдауды проблемалық сипаттағы, пікірталас тудыратын, іздендіру сұрақтары арқылы жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... бұл ... да жетекші әдіс болмақ.
Сұрақтар мен тапсырмалар:
* Тектіғүл өлімінің негізінде кандай саяси-әлеуметтік мән ... Ол ... ... ... ... барымтаға аттануы, ұрлық жасауына қалайқарайсың? Ақтайсың ба, қаралайсың ба?
а) Қуғыншылар ізге ... ... ... неге ... қалды?
* Жарасбай болысқа баруын құптайсың ба, жоқ па?
* Бақтығұлдың басты-басты қателіктерін, адасуларын ата.
* Ол адасуларға тек Сәлмен, Жарасбайлар ғана ... ма? ... қояр ма ...
а) ... мен ... салыстырмалы мінездеме бер.
* Жарасбайды өлтіру қылмыс па? ( десең де, десең де,ойыңды дөлелдеуге тырыс.)
* Билер алдындағы , ... ... ... ... ... ... оқып шық. Осы ... маңызы неде деп ойлайсың?
* Сол билер алдындағы деп басталатын Бақтығұл сөзінің мәнін ... Осы ... ... бейнесін ашуда маңызы бар ма?
9. Ақылды, әрі күшті рухы бар Бақтығұл неге қол шоқпар,барымташы, сорлы малайға айналады?
* арқылы жазушы кандай ... ... неге деп ... ... бас ... ... ... сезімі, қарым-қатынасы қалай? (Мәтіннен үзінді оқи отырып дәлелдеу.)
* Қазақ даласындағы партия, съезд, қақтығыс, күншілдік,бақталас, ырду-дырду ... ... ... ... бас ... тағдырындағы орны бар ма? Шығармадағы Бақтығұл, болыстар, ... ... ... сөз ... тағы да ... ... ... болады:
* Бақтығұлдың монологтерін тауып оқы. Ол монологтердің Бақтығұл бейнесін, іс-әрекетін, жан ... ... ... ... ... ... ... осы монологтерге неге көп орын берілген?Жазушының осы көркемдік тәсілінің маңызын қалайтүсіндірер ... ... ... ... оның ... келіп, кек алуын, сол жолдағы азапты да аянышты тағдырын тұжырымды түрде көрсететін көрнекілік - ... ... ... г і:
... өлімі. Сәлмен колындағы ит тірлік.- Сатсіз барымта.
Пана іздеу.
■ Жарасбай жанында.
Бақтығұл - ұры, барымташы, Жарасбайдың қол шоқпары.
■ Сатқындык. Бақтығүл - күндестік кұрбаны.
■ Бақтығүл - ... алу. Әділ ... ... ... ... ... оның ... даласындағы сұмдық ылаңы туралы да осы шығармамен байланыстыра отырып түсіндіруі керек. Кейбір күрделі, қазіргі балалар түсінбейтін, бүгінгі күнде күнделікті тіршілікте ... ... де ... жүргізіледі, яғни түсіндірме сөздік жұмысына да орын беру керек. Сөздік жұмыстары жалпы әдебиеттің қай жанрын оқытканда да, ... ... ... ... ... керек. Оқушылардың түсінбеген сөздеріне, тарихи, архаизм сөздерге үнемі түсіндірме ... ... ... ... ... тіл байлығын дамытады, танымын арттырады, шешен де оралымды сөйлеуге баулиды. Әдебиетті ... ... өзі де ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері бар. Теменгі сыныптарда әңгімелер монографиялық жолмен оқытылса, ал жоғары сыныптарда өтілгелі отырған ақын, не жазушының ... ... ... ... ... ... ... қатарынан топтап беріледі. Мысалы, ұлы жазушы М.Әуезовтің алғашқы әңгімелерінен , , , , , т. б. әңгімелері оқуға берілген (11-сынып, шолу ... олар ... ... Бұл ... - жиырмасыншы жылдардағы әңгімелері. Оқытқанда, оларды тақырыбы, идеясы, көтерген проблемаларының ... ... ... ... ... керек. Мысалы, алғашкы әңгімелерінің ішінен , , көтерген проблемалары негізінде деген ортақ сұрақпен талдауға болады.Сыныпты талданғалы ... ... ... ... топ-топқа бөліп, берілген әңгімелерді өз беттерімен оқып келу, талдауға жұмылдыру керек. Жазушының ... ... ... ... ... ... ... өз беттерімен талдауға ұсыну тиімді болмақ. Жоғары сыныптарда көркем шығармаларды өз беттерімен талдауға көп көңіл бөлу ... үш ... ... ... ... - ... тағдыры. С.Мұқанов айтқандай: . Еуропалық прозаның өлемдік алыптары: Бальзак, Мопассан шығармаларында ақша, тек қана ақша билеп тұрған буржуазиялық ... ... та, ар да, ... ... та, әке мен ... ... да - ... ақша үстемдік ететіні айдай шындықпен көрсетіледі. Жалғыз қызы үшін ... ... ... ... боп, пансионатта жалғыз қалған Горио әкей (Бальзак), тағдыр жезөкше етсе де, адамдық рухынан, мейірімділіктен ада ... ... т.б. ... - ... де қорғансыздар. М.Әуезов қорғансыздары да сахара тағылары, жауыздарының құрбаны ... ... ... ... ... Ғазиза, жалғыз ұлдан айырылып, тас бауырлар түбіне жеткен бейшара ана, жетім Қасым тағдырлары - жеке ... жеке ... ... ... ол өркениет пен гуманизм дәні көктемей жатқан, мал, ... ... аш ... ... ... ... оның ... тағдыры. Әңгімелер негізіндегі осындай басты-басты проблемаларды дөп тауып, тұжырымды, нақты ғана талдау жасау - жоғары сыныптарда әңгіме ... ... ең бір ... ... Проблеманы шешу төмендегідей сұрақтармен жүзеге асырылмақ.
* Қалай ойлайсыңдар, осы үш әңгімеде де қ орғансыздар тағдыры сөз ... деп ... ... оларғакез қарасы қандай? Қорғансыздарын қорғай ма, қорғаса,қалай корғайды?
* Үш әңгімеде де бас кейіпкерлер тағдыры трагедияменаяқталады. ... осы ... ... ма?
Жазушы шеберлігі, стилі туралы не айтар едіңдер?Деталь, штрихтердің әңгіме идеясын ашудағы маңызы барма? (дәлелде). Е с к е р т у: ... ... ... ... ... ала ... ... керек.
Ғылыми еңбектер, сыншы, өдебиетшілер пікірлеріне иек арту, сол арқылы ... ... ... ... ... ... тереңдете беру де жоғары сыныптарда әңгіме жанрын өтудің бір маңызды жағы. Салыстыру, өз беттерімен ... ... ... ... білуде де мұндай жұмыстардың маңызы зор. Мысалы, осы ... ... ... ... ... ... отырып, реферат, пікір жаздыруға болады.
Тақырыптар:
1. .
2. Алғашқы әңгімелеріндегі жазушы шеберлігі, әңгімелердің тарихи негізі.
Енді оқушыларға берілген тапсырмалар үлгісімен таныстырайық ... ... ала ... ... ... ... ... ғана аннотация, талдау жазу. Сол бойынша әңгімеоқиғасының ең өзекті, түйінді мәселелерінен хабарламажасауға дайындалу. Келесі ... ... ... ... с к е р т у: ... осы ... орындалады. Берілген бағандарды оқушылардың өзі толтырады.
2. Әңгіме бойынша өз ... мен ... ... ... боранның суреттелуі. Оның әңгіме идеясынашуда маңызы бар ма?
Портреттеуге назар аудар. Оның маңызы, яғни ... ... жан ... ... маңызы.
б) Жазушы әңгіме кейіпкерлерінің тағдырын дұрысшешкен бе? Ол шешімге өзің ... ... ... аннотация-талдау жасау (1-нұсқа үлгісімен).
Әңгіменің құрылысы,
Кейіпкерлер тағдыры
Жазушының
негізгі оқиғасы
көркемдік ... мен ... ... мен ... ... жер ... Жолаушылар
13 жасар Ғазиза,
Портреттеу,
кәріптер үйінде
оның соқыр анасы,
баяндау
Кәрі әжесі. Сорлы
кәріп корғансыздар
Кәрі кемпірдің
Жалғыз ұлы өлген.
Әңгімелеу,
мұңын шағуы
Туыстардан қайыр
лирикалық
жоқ. Келіні су қараң-
шегініс
ғы, ... ... ... ... ... ... ... қорадағы
Қорғансыз Ғазизаның
Баяндау,
хайуандық
аянышты халі
сипаттау
Азаптан кұтылу.
Арының тапталуы.
Суреттеу,
Боранның ашылуы
Ғазизаның өлімі
баяндау
2. Мына сұрақтар айналасында пікірлерін жинақтап келу.
а) Әңгіме неге деп ... ... ... ... мен ... ... ... Осы әңгімедегі қорғансыздар кімдер? Олардың тағдырын көрсетудегі авторлық шешімге қалай қарайсың?
Жеке-даралап тапсырмалар беруге болады.
1. әңгімесі бойынша портреттеу,пейзаж жөне суреттеулерді ... ... ... ... ... ... ... жәнемақал-мәтелдерді үлестірме қағазға жазып келу.
4077970123190003. А.Әуезовтің кітапшасы бойынша, өңгімелерінің жазылутарихы туралы деректер жинау.
Үлгі-нұсқау:
М.Әуезов.
Күнбатыс батуға ... ... ... ... торғынның түсіндей боялып
тұр
Қорытынды
Әдебиет жанрлары да сол көркем сөз зергерлерінің тынымсыз ... алға ... ... жанры - прозаның шағын түрі. Онда оқиға, кейіпкердің іс - ... ... ... ... ... да аз ... ... Әңгіме жанрының осы қасиеті тыңдаушылардың оны тез игеріп, түсінуіне жағдай жасайды. Алайда бұл ... ... деп, ... оқыту дегендік емес. Керісінше, оқушылар әңгіме жанрынан бастап, көлемді прозалармен танысады. Ендеше әңгімені ... ... ... ... ... ... талдауды тез игереді. Мұғалім осы үлкен проның бастацуы болатын әңгімені меңгертуге көп ... ... жөн. ... ... ... ... сюжетті меңгеруінде түрлі тәсілдер мен жолдар қалыптасқан. Курстық жұмыстың өзекті мәселесі болып ... ... ... тиімді жолдарын ұсыну ғана жұмыстың басты мақсаты емес, сондай - ақ ... ... ... ... т.б. ... ... ғана емес, олардың тілін дамытуда да атқарар қызметінің маңызы өте зор. Әңгіме жанры оқушылардың ой-өрісін жетілдіріп, Отанын ... елін ... ... ... жалпы адамгершіліктік құндылықтарды бойына сіңіруге септігін тигізеді.
Зерттеуші С.Әшімбаев: ,-дейді.
Әдеби ... мәні ... оны оқу, ... ... әсер ... ... ... дүниені танытады. Көркем шығарманың идеясы мен мазмұны, образдары ... ... ... ... тағылым береді. Өз кезегінде жазушы да өмірге әкелген туындысын шынайы, көркем етіп жасауға тырысады. Кез - ... ... ... ... ... ... ... нысаны болатын дара ерекшелігін барша туындысында танытуға тырысады.
Ұзаққа созылған тарихи жасау процесінде ... ... ... ... функциясы көптеген ерекшеліктерді байқатты. көркем шығармашылықтың бөлінбейтін ерекшелігінің бірі - адамдардың әрекетін, сезім түйсігін, өмір құбылыстарына көзқарасын тұтас ... ... ... - шынайы көркем туындыларға тән бола отырып, өмірімен ... ... ... Әдебиет туралы түсініктің құйылар сағасы, ең басты проблемасы - адам. Қай жазушы болсын, өз шығармасында ... ... мен адам ... суреттегенде, өзінің сол мәселеге немесе құбылысқа көзқарасын аңғартып отырады. Суреткер кейіпкерін өзара қарым-қатынасқа түсіру, сөйлету-монолог, ... ... ... ... ішкі ... сөз ... ой ... ашады.
Зерттеу жұмысында басты мәселе ретінде қарастырылған әңгіме жанрының оқыту әдістері сол шығарманың композициялық құрылымымен, яғни шығарманың идеясын, ... ... ... ... ашу және сөз ... сомдаумен тікелей байланысты. Әдістемелік тұрғыда сараласақ, кез-келген шығарманы оқыту ... ... ... ... ... ... анық. Әдіс -жылжымалы құбылыс, заман ағымына сәйкес әдістер де жаңарып отырады. Қазіргі таңда өзекті ... ... жаңа ... ... әңгіме жанрын таныту әдіс-тәсілдердің тиімділігімен және нәтижелілігімен көрініс табады.
Қолданылған ... ...
1. ... Қ. ... ... түрлері мен үлгілері. - Алматы: Рауан, 1994 ж.
2. Бітібаева Қ. Әдебиетті тереңдетіп ... - ... ... 1994 ... ... Қ. ... ... қазақ әдебиетінен тапсырмалар жүйесі. Алматы: мектеп, 1977 ж.
4. Дайыр Ә. ... Қ., ... Г., ... Ш. ... 5- ... - ... ... 2001 ж.
5. Дайырова Ә., Тілешова С. Әдебиет. Оқулыққа нұсқау. 5- сынып. - Алматы: Рауан, 1996 ... ... Қ. ... - Алматы. 1982 ж.
7. Құрманбаева Г., Жұматаева Е. Әдебиет. Оқыту әдістемесі: 5- сынып. Алмты: Атамұра, 2003ж.
8. Құтқожина Р., ... Қ. ... ... ... 7- ... - ... Атамұра, 2003 ж.
9. Құтқожина Р. Әдебиет. Оқулыққа ... 7- ... - ... Р9. ... Т. ... ... ... таныту. Алматы: Рауан, 1994.
10. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы: Рауан, 1997
11. Беспалько В.П. Слагаемые ... ... -М,: ... 1989 ... ... В.П. ... и прогрессивные технологии обучения.- М., 1995 г.
13. ... В.В. ... ... обучения. -М., 1996 г. Дьяченко В.К. Новая ... ... ... ... ... 1992 ... Қазақ ұлттық энциклопедиясы
15. Әуезов М., Әдебиет ... ... ... ... С., Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары, Қызылорда, 1931
17. Қазақ фольклористикасының тарихы, А., ... ... ... ... А., ... ... Қ., Қазақ эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері, А., 1958
20. ... М., ... ... ауыз ... А., ... ... Е., ... А., 1956
22. Қазақ фольклорының типологиясы, А., 1981
23. Әбдiбекқызы К. Оқушылардың көркем шығармашылық қабiлетiн дамыту. А., ... ... Қ. ... ... ... ... жолдары (Мұғалiмге арналған көмекшi құрал). А., 1990.
25 Жұмажанова Т. Қазақ әдебиетi әдiстемесi. А., ... ... Ә. ... оқыту методикасы. А., 1985.
27. Бітібаева Қ. Қазіргі кезең әдебиетін тереңдетіп оқыту. Семей, 2007.ауан, 1994 ж.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шерхан Мұртаза әңгімелеріндегі диалогтың кейіпкер мінезін ашу, образ жасаудағы рөлі6 бет
Әдеби тек. эпос. лирика,драма13 бет
"Ыбырай – шағын әңгіме шебері" тақырыбындағы ашық сабақ3 бет
Жүсіпбек Аймауытов туралы7 бет
Лирикалық проза жайлы15 бет
Лирикалық проза жайлы ақпарат26 бет
Мемуарлық шығарма (конспект)18 бет
Проза, оның даму сатылары және дәстүр мен жаңашылдық16 бет
Проза, оның даму сатылары және дәстүрмен жаңашылдық12 бет
Төлен Әбдіковтің прозалық шығармаларының жанрлық, тақырыптық және көркемдік ерекшеліктері38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь