Фискалды және монетарлы саясат түсінігі мен мазмұны

ЖОСПАР

Кіріспе

І Фискалды және монетарлы саясат түсінігі мен мазмұны
1.1 Бюджет .салық саясаты мәні ,мақсаты мен механизмі
1.2 Ақша .несие саясаты мәні , мақсаты мен құралдары .

ІІ Қазақстан Республикасының бюджет .салық және ақша . несие саясаты
2.1 Қазақсатан Республикасының бюджет . салық саясатын талдау
2.2 Қазақстан Реапубликасының ақша . несие саясатын талдуау

ІІІ. Бюджет . салық және ақша . несие саясатын үйлестіру механизмі
3.1. Бюджет . салық және ақша . несие саясатын үйлестіру механизмі
3.2. Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы бюджет . салық және ақша . несие саясатының үлестіру механизмі

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе

Мемлекеттің экономикаға әсер етуі салық салу құралдары арқылы жүргізіледі. Мемлекеттік шығындар мемлекеттік бюджеттің қаржыларын пайдалану нәтижесінде мүмкін болады, ал салық бюджетті қаржымен қамтамасыз ететін бірден- бір құрал.
Салық төлемі (Т), мемлекеттік шығындар (G) және жоспарланған инвестиция I-дің белгілі бір деңгейінде тепе-теңдік өнім көлемі Ү қалыптасқанын кейнс кресі көрсетеді.
Ресурстар жұмыспен толық қамтылмаған жағдайында да тепе-теңдік жағдай қалыптаса береді. (Мұндай жағдай жиынтық сұраныстың тиімсіз болуының салдарынан қалыптасуы мүмкін.) Сондықтан да пайда болған үзілісті жою үшін , экономиканы мемлекет тарапынан реттеу құралдары пайдаланылады. Олар бюджетке төленетін салық төлемі ( Т )мен мемлекеттік шығындар көлемінің өзгеруі ( G ) арқылы жүзеге асырылады.
Бюджет – салық саясаты ( қазыналық ( фискальный ) саясат )
-мемлекеттік бюджет жағдайын , салық салуды және мемлекеттік шығындардың өзгерісін реттеу мақсатында үкімет тарапынан жүргізілетін шаралар. Бұл шаралар жұмыспен толық қамтылуды, төлем балансының тепе- теңдігін және экономиканың өсуін қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі.
Ынталандырушы бюджет-салық ( қазыналық экспансия ) –бұл саясат қысқа мерзімді кезеңде экономикадағы циклдік құлдырауды жою мақсатын қояды. Мұны жүзеге асыру үшін мемлекет шығындарды (G) өсіріп, салық мөлшерін төмендету арқылы немесе біріктірген, құрастырма шаралар арқылы жүзеге асырылады.
Ұзақ мерзімдік кезеңде салықты төмендету саясаты, өндіріс факторының ұсынысын кеңейтуге және экономикалық әлеуеттің өсуіне алып келуі мүмкін . Мұндай мақсаттардың жүзеге асуы кешенді салық реформасының жүргізілуіне байланысты болады. Бұл шаралардың
Пайдаланылған әдебиеттер :

1 “Ақша.Несие. Банк“ Көшенова Б.А. Алматы экономика 2000
2 “Ақша несие банктер“ Қасымов Ғ.С. Алматы 2001
3 “Ақша айналысы және несие“ Мақыш С.Б. Алматы 2004
4 “Экономикалық теория“ Мауленов С.С. Бекмолдин С.Қ.
Құдайбергенов Е.Қ.
5 “Экономикалық теория негіздері“ Осипов М. Алматы 2002
6 “Экономика“ Самуэльсон П. ММ 1994
7 “Макроэкономика“ Мамыров Н.Қ. Алматы 2003
8 “Банки и банковские операции” . Жукова Е.Ф. – М., 1997 г.
9 “Егемен қазақстан “ газеті 1999-№5-с. 26-32 бет
10 “Экономикалық теория“ Я.Ә. Әәубәкіров, Б.Б. Байжұмаев,
Досқалиев С., Есқалиев м. Алматы 1998
11 “Экономикалық теория негіздері“ С. Райымқұлұлы, Г.Т. Утемисова,
Жұманова Г.М. Шымкент 2006
12 “Экономикалық теория Әубәкіров Я.Ә., Есқалиев Я. “ Алматы 1998
13 Р“Основы Экономической теории“ Нуреев М. Москва 1996
14 “Экономическая теория“ Иокин В. Я. Москва 2000
15 “Егемен Қазақстан “ Ел президентінің қазақ халқына жолдауы 1997
16 “Экономикалық оқулық-схема“ Кримова Э. Алматы 2004
17 “Кәсіпорын экономикасы және кәсіпкерлік“ Умбеталиев А.
Алматы 2002
18 ”Кәсіпорын экономикасы“ Дүйсенбаев К., Төлегенов Ә. Алматы 2002
19 “Саясат“ журналы 2004 жылдың барлық саны
20 “Типовая программа по курсу“ Алиев У. Ж. Алматы 1994
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
І Фискалды және монетарлы саясат түсінігі мен мазмұны
1.1 Бюджет -салық саясаты мәні ... мен ... Ақша ... ... мәні , мақсаты мен құралдары .
ІІ ... ... ... –салық және
ақша – ... ... ... ... бюджет – салық саясатын талдау
2.2 Қазақстан Реапубликасының ақша – несие ... ... ... – салық және ақша – несие саясатын үйлестіру механизмі
3.1. Бюджет – салық және ақша – ... ... ... ... ... ... инфляцияға қарсы бюджет – салық және
ақша – несие саясатының үлестіру ... ... ... әсер етуі ... салу ... ... Мемлекеттік шығындар мемлекеттік бюджеттің қаржыларын
пайдалану нәтижесінде ... ... ал ... ... ... қамтамасыз
ететін бірден- бір құрал.
Салық төлемі (Т), мемлекеттік шығындар (G) және ... I-дің ... бір ... ... өнім ... ... ... кресі көрсетеді.
Ресурстар жұмыспен толық қамтылмаған жағдайында да тепе-теңдік
жағдай қалыптаса береді. (Мұндай жағдай жиынтық ... ... ... ... ... ... да пайда болған үзілісті жою үшін
, экономиканы мемлекет тарапынан реттеу ... ... ... ... ... ... ( Т )мен ... шығындар көлемінің
өзгеруі ( G ) арқылы жүзеге асырылады.
Бюджет – ... ... ( ... ( ... ) саясат )
-мемлекеттік бюджет жағдайын , салық ... және ... ... ... ... ... тарапынан жүргізілетін шаралар. Бұл
шаралар жұмыспен толық қамтылуды, төлем балансының ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі.
Ынталандырушы бюджет-салық ( қазыналық экспансия ) –бұл саясат
қысқа мерзімді кезеңде экономикадағы циклдік құлдырауды жою мақсатын ... ... ... үшін мемлекет шығындарды (G) өсіріп, салық ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Ұзақ мерзімдік кезеңде салықты төмендету саясаты, ... ... ... және ... әлеуеттің өсуіне алып келуі
мүмкін . Мұндай мақсаттардың жүзеге асуы ... ... ... ... ... Бұл ... орындалуы Орталық банк
жүргізетін тежеуші ақша-несие саясатымен және ... ... ... байланысты.
Тежеуші бюджет- салық саясаты ( қазыналық ... ... ... ... тежеу мақсатын көздейді. Бұл саясатты жүзеге
асыру үшін, ... ... ... (G ), ... мөлшері ( Т ... ... ... ... ... ... ... Қысқа мерзімдік кезеңде бұл шаралардың нәтижесінде , өндірістің
құлдырауы және ... ... өсуі ... ... сұраныс
инфляцияс Ұзақ мерзімдік кезеңде өспелі салық « сынасы » жиынтық ұсыныстың
төмендеуіне және ... ... ... ... ... ... . Бұл
құбылыс әсіресе төмендегі жағдайларда кездеседі: мемлекеттік шығындардың
азаюыбюджеттің барлық баптарында пропорционалды қысқарып, ... ... және ... ... ... ... ... басымдылық болмаса.ын төмендетуге мүмкіндік береді.
Ақша дегеніміз – тауардың жалпы эквивалентінің ... , ... ... ... мен ... құны біте қайнасқан
ерекше тауар . Яғни ақша - ... ... мен оны ... бақа ... ... шыққан ерекше тауар., оның
айрықша қызметі – ... ... ... ... ( ... ( рөлін
атқару. Осыдан келіп ақшаның ... күші ... ... ... К. ... ... ... өзінің қоғамдық билігін де, қоғаммен
байланысын да өзінің ... ... ... ... афоризммен
сипаттады. Ол мынадан айқын көрінеді:
Біріншіден, тек ... ... ... ғана ... ... нәтижесі екенін анықтауға болады. Мысалы, ақшаның
тауар ... ... етуі ... қоғамдық еңбектің сапалық
деңгейі айқындалып, сандық есебі жүргізіледі.
Екіншіден, әр ... ... яғни ... ... де ақша арқылы анықтауға бболады. Себебі адам ... ... ... ... ... ақша ... ... қызметін
атқарғаны.
Үшіншіден, айырбас үрдісінде ақшаның делдалдық ... ішкі ... да ... Тек ... ... ... ... тауарлар тұтыну құны түрінде айырбас ... ... ... да, ал ... ... бүкіл тауарларға ... ақша ... ... ... және ақша ... ... ... тұтыну құны мен құнының, яғни ... ішкі ... ... ... жол салады. Өйткені, егерде тауар
сатылса, оның ... ... ... ... ... ... Бұл бір ... ал екінші жағынан оның құнының бар
екендігі дәлелденгені. ... құн енді ақша ... ... қолына түседі. Сөйтіп, ... ... ... ... қарай өз өндірісіне басқа кез келген қажетті ... ... ... ... ... және монетарлы саясат түсінігі мен ... ... ... ... мәні ,мақсаты мен ... ... әсер етуі ... салу құралдары арқылы
жүргізіледі. Мемлекеттік шығындар ... ... ... нәтижесінде мүмкін болады, ал салық бюджетті қаржымен қамтамасыз
ететін бірден- бір құрал.
Салық төлемі ( Т ), мемлекеттік ... (G) және ... I-дің ... бір ... ... өнім ... ... кейнс кресі көрсетеді.
Ресурстар жұмыспен толық қамтылмаған ... да ... ... береді. ( Мұндай жағдай жиынтық сұраныстың ... ... ... ... ... да ... болған үзілісті
жою үшін, экономиканы мемлекет тарапынан реттеу құралдары пайдаланылады.
Олар бюджетке ... ... ... ( Т )мен ... ... өзгеруі ( G ) арқылы жүзеге асырылады.
Бюджет – салық саясаты ( ... ( ... ) ... ... ... ... ... салуды және мемлекеттік шығындардың
өзгерісін реттеу мақсатында үкімет тарапынан жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... тепе- теңдігін және
экономиканың өсуін қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі.
Ынталандырушы бюджет-салық ... ... ... ... мерзімді кезеңде экономикадағы циклдік құлдырауды жою мақсатын қояды.
Мұны жүзеге асыру үшін ... ... (G) ... ... мөлшерін
төмендету арқылы немесе біріктірген, құрастырма шаралар ... ... ... ... ... ... ... өндіріс
факторының ұсынысын кеңейтуге және экономикалық әлеуеттің өсуіне алып ... ... ... ... асуы ... ... ... байланысты болады. Бұл шаралардың орындалуы Орталық банк
жүргізетін тежеуші ... ... және ... шығындардың
құрылымын оңтайландырумен байланысты.
Тежеуші бюджет- салық саясаты (қазыналық шектеу) - ... ... ... ... ... Бұл саясатты жүзеге асыру үшін,
мемлекеттік шығындар төмендеп (G ), салық ... ( Т ) ... ... ... ... ... ... асырылады. Қысқа
мерзімдік кезеңде бұл шаралардың нәтижесінде , өндірістің ... ... ... өсуі ... болған сұраныс инфляциясын
төмендетуге мүмкіндік береді.
Мемлекеттік шығындарды тиімсіз басқарумен қатар ұзақ ... ... ... ... ... ... ... жағдай экономиканың өтпелі кезеңінде жиі кездеседі.
Қысқа мерзімдік кезеңде салық-бюджет саясаты ... ... ... және ... ... ... әсерімен байланысты
болады.
Мемлекеттік шығындардың өзгерісін көру үшін ... ... ... шығындар жиынтық шығындардың құрауышы болып
табылады, ... өсуі ... ... да ... Егер ... -ға ... онда жоспарланған шығындар қисыы оңға ... ... ... Ал ... өнім көлемі -ден -ге ... ... ... ... ... 1 ... көбейгенде пайда мөлшері қаншаға өседі ... ... ... ... ... - ға ... мультипликаторлық үрдіс
басталады және табысты мол мәнге өсіреді, ол ... ( b x ... ... ... ... мұндай өсіруі табыс пен шығын көлемін
тағы да өсіреді. Ол тұтынуды ( b x ) ... ... ... ... ... мультипликаторы.
Жоғарыда қарастылылғандай тепе-теңдік табыс көлеміне ... ... ... Т ... ... болады Егер салық төлеу
мөлшері - ға төмендесе , онда қолда бар табыс Yd = Y- T ... ... ... ... ( ) көлеміне өседі, бұл ... ... оңға ... ... ... және ... ... - ден
Ол көлем = -* ... = ... ... деп ... мультипликаторының механизмі , мемлекеттік шығындар
мультипликаторы сияқты , ... ... бір ... ... ... ... ... мөлшері - ға төмендесе
қолда бар ... - ға ... ... ( b x ) ... ... ... ... ( b x ) өседі
жиынтық табыс ( b x ) өседі ... в ( b x ) ... ... ... ( x ) ...
жиынтық табыс ( x ) ... ... b ( x ) ... т. ... ... ... ... салық мөлшері ... ... деп ... , онда ... ... ... жазылады. Т = t * y
Мұндағы t- шекті салық мөлшерлемесі
Бұл жағдайда ... ... ... ... ... a + b ( Y – t * Y ) = a + b ( 1- t ) * ... ... мультипликаторының үлгісі төмендегідей:
= Мұндағы - ... ... ... . ... ... ... ... = Ta + t *Y
Мұндағы Та – автономды салық мөлшері, табыс мөлшерінен тәуелсіз
T - ... ... ... ( Y ) ... ... ... ... ескеріп, тұтыну
функциячын төмендегідей жазуға болады:
C = a + b ... ... ... ... өнім көлемінің үлгісі
төмендегідей болады:
Y = ( a + 1 + G + g ) - ... - ашық ... ... ... ... ... мен мемлекеттік шығындардың бір
мезгілдегі өзгерісінің нәтижесінде табыстың жиынтық өзгерісі мынадай
түрде жазылады:
Егер де ... ... және ... ... ... ... ... , онда тепе-теңдік өнім көлемі де өседі. Мұндай
жағдайда ... ... ... орын ... деп ... ... мультипликаторы бірге тең немесе бірден кіші.
Байланыстық бюджет мультипликаторы ... ... ... ... жоя ... , ... . ... - бюджетті
табыстың өсімшесі , ал - ... ... ... ... Егер ... шығын -ға өссе , онда тепе-
теңдік өнім көлемі ... ... ... ... бір ... автономды салықты өсірсе , ... ... өнім ... ... азаяды.
Тепе –теңдік өнім көлемінің жиынтық өзгерісі төмендегідей болады:
Мемлекеттік шығындардың өсуімен ... , ... ... ... әсер ... . Бұл ... ... шығын мультипликаторының салық мультипликаторынан жоғары, үлкен
екендігі арқылы ... ... ... ... салыстырғанда мемлекеттік шығындардың
табыстың көлеміне және тұтынуға әсерінің күштілігімен ... ... ... ... саясат құралдарын таңдағанда анықтаушы,
негізгі болып есептеледі. ... ... ... ... ... кеңейту мақсатын көздесе , онда ... ... үшін ... ... ... бұл ... кұшті
ынталандырушы әсер береді.
Егер де қазыналық саясат мемлекеттік ... ... ... ... циклдік құлдырау кезеңінде салық төмендейді. Бұл ... аз ... әсер ... Ал ... көтерілу кезеңінде
мемлекеттік шығындар төмендейді, бұл инфляция ... тез ... ... ... ... үкіметтің арнайышешімі бойынша
салықты , мемлекеттік бюджеттің сальдосын және ... ... ... ... ... Бұл ... ... балансының
жағдайын, инфляция қарқынын , өнім көлемін, ... ... ... емес ... ... жиынтық табыстың циклдік
тербелістерінің нәтижесінде жоғарыда аталған шамалардың дағдылы ... ... ... өсуі кезеңдерінде мемлекет бюджетіне түсетін
таза ... ... ... ... ... ... емес саясат
қарастырады.
Бұл саясат экономикадағы тұрақтылыққа әсерін тигізеді. Таза ...... ... ... ... мөлшері мен үкімет тарапынан
берілетін трансферттің арасындағы айырма . ... ... ... ... ... ... сұранысты ынталандыру
мақсатында мақсатты түрде мемлекеттік шығындарды өсіре ... ... ... ... ... ... тапшылық құрылады.
Экономиканың өрлеу кезеңінде сәйкес ... ... ... ... құралады.
Дискрециялық емес қазыналық саясатта бюджет артықшылығы және
тапшылығы дағдылы ... ... ... ол ... ... ... ... болады.
Кіріктірме тұрақтандырғыш – Үкіметтің экономикалық саясатын ... ақ, өнім ... мен ... ... циклдік
амплитудасын төмендетуге мүмкіндік беретін экономикалық ... ... ... ... ... тұрақтандырғыш ретінде
үдемелі салық салу , мемлекеттік ... ... , ... және пайданы бөлуге қатысу жүйесі алынады.
Экономиканың кіріктірме ... - ... ... ... ... ... ... проблемасын
салыстырмалы түрде қарағанда әлсіретеді, ... ... ... ... ... да ... ... тұрақтылығының деңгейі тікелей циклдік бюджет тапшылығы мен
артықшылығы көлеміне тәуелді, бұл ... ... ... ... ... ... атқарады.
Циклдік тапшылық – ... ... , ... ... жағдайында мемлекеттік трансферттердің ... ... ... ... дағдылы жүзеге асуымен байланысты
болады.
Циклдік өрлеу кезеңінде үлкен болады, ... ... ... ... ал трансферттік ... ... ... ... артықшылығы өседі және инфляциялық ... ... ... ... ... ... түрде
төмендейді, ал трансферттер өседі. Қорыта ... , ... ... ... мен ... сұраныс өскенде бюджт тапшылығы құлдырауды
шектейді.
Циклдік тапшылықтың және ... ... ... және ... ... ... тікшелігіне байланысты болады.
Қазыналық ... ... және ұзақ ... ... ... күрделі макроэкономикалық проблема болып ... ... шешу ... ... ... ... экономика
болсын қиын тиеді. ... ... тепе ... ЖҰӨ циклдік
тербелісінің себебін ... ... ... ш шығара алмайды
, тек қана бұл тербелістерді шектейді. Циклдік ... ... ... ... арқылы қазыналық саясаттың әрекеттерінің
тиімділігін ... ... . ... циклдік теңгерілмеген
бюджеттің болуы экономиканы ресурстардың ... ... ... ... ... ... кез келген өнім көлемінің деңгейінде
бола береді. ... ... ... ... ... ... толық қамтылуын қамтамасыз ететін
үкіметтің ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық тапшылығы туындайды. Бұл
жұмыспен толық қамтылған жағдайдағы бюджет ... және ... ... ... ... деңгейі, табиғи жұмыссыздық деңгейі және
әлеуетті өнім ... ... ... ... ... құрылымдық тапшылығын есептеу қиынға түседі. Бұл ... ... мен жаңа ... келе ... ... ... кездесіп отырады. Сонымен ... ұзақ ... ... ... ... ... ретінде макроэкономикалық
индекаторлардың ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесін төлеуге, әлеуметтік
трансферттердің өсуі немесе мемлекеттік ... осы ... ... ... қаржыландыруға кедергі болатын жағдайлар пайда болады.
Циклдық бюджет ... өсуі ... ... ... бұл жағдай жиі инфляцияның күшеюіне әкелетіндіктен, онда
қаржылардың бір бөлігін халыққа төлемақы ... ... ... әу – ... ... ... ... өсіру) жиынтық шығындардың
және сұраныс инфляциясының өсуіне әсер етеді. Керісінще бюджет артықшылығын
“тыйым салу” артық ... ... ... және ... ... ... ... тапшылығының тұрақтандыру деңгеиіне әсері қаржыландыру тәсілдеріне
байланысты.
Мемлекеттік бюджеттің тапшылығын қаржыландыру тәсілдері:
1) ақша – ... ... ( тиын ... )
2) займ ... ... ... салық мөлшерін көбейту.
Тапшылықты жою үшін тиын шығару жағдайында сеньораж пайда болады. Сеньораж
( ақша шығару арқылы мемлекеттің ... ... ЖҰӨ ... ... ақша жиынының өсу ... ... ... ... ... ... бұл ... орташа баға деңгейін өсіреді.
Барлық ... ... ... ... төлейді және олардың
табыстарының бір бөлігі бағаның жоғарылауы арқылы мемлекетке түсіп отырады.
Инфляция ... ... ... Оливер – Танзи ... ... келе ... инфляциялық қиындықтар салдарынан экономикалық ынта пайда
болады, ол салықты уақтылы ... ... ... уақытта ақша
құнсызданады, бұдан салық төлеушілер ұтады. Мұның салдарынан мемлекеттегі
тапшылық және қаржы жүйесінің тұрақсыздығы ... ... жою үшін тиын ... ... бар ... ... жүрмеуі мүмеін, ол басқа түрде жүзеге асырылады. Мысалы, Орталық
банктің мемлекеттік кәсіпорындарға жеңілдетілген ... ... ... ... ... ... ... уақытын созу арқылы жүзеге асырылады.
Соңғы жағдайда үкімет тауар мен қызмет көрсету ақысын уақтылы төлемейді.
Егерде сатып алу жеке ... ... ... , онда ... ... ала көрсетеді., мұндай жағдай төлемей ... Бұл ... баға ... ... және ... ... де мемлекеттік сектордың төленбеген ... ... ... ... ... Орталық бан қаржыландырады немесе ... ... ... Сондықтан тиын шығаруға қарағанда , ... ... ... тапшылығының инфляциялық ... ... да, бұл іс ... шартты бөлу екендігі
белгілі. Егер де ... ... ... ... ... ... қаржыландырылса, онда орташа нарықтың ... ... ол жеке ... ... ... Бұл таза экспорттың төмендеуіне, тұтыну шығындарының
төмендеуіне алып ... ... ... ... пайда болады, ол
қазыналық саясаттың ынталандырушы әсерін азайтады.
Бюджет тапшылығын ... ... ... ... тиын ... инфляцияға қарсы баламасы деп қарастырылады. Бірақ қарыз
алып ... ... ... ... ... тек ... тежеуге мүмкіндік береді. , бұл жағдай Қазақстан ... ... ... ... облигациясын Орталық банкке
орналастырмай ... ... және ... ... ... ... ... Бірақ Орталық банк бұл ... ... ... ... рет ... алып ... қазыналық іс
-әрекеттерін кеңейту мүмкін, мұндай ... ... ... әсер етеді.
Мемлекеттік облигацияны бюджеттен тыс қорларға төмен пайыз мөлшерімен
орналастырса, онда ... ... ... ... ... қосымша
салық салу механизміне айналады.
Мемелкет бюджетіне ... ... ... ... ... қаржыландыру шеңберінен шығып кетеді, өйткені ... ... ... ... реформасы нәтижесінде, пайыз
мөлшерлемесін азайтып, салық ... ... ... ... мерзімді кезеңде салық мөлшерлемесінің төмендеуі ... ... ... ... ... ... ... жоғарылауынан пайда болатын мемлекеттік емес
секторлардың ... ... ... ... ... ... бір ... салық салудың мөлшерлемесін
және бюджетке ... ... ... ... ... ... лаффер қисығында көрсетіледі.
1.2 Ақша ... ... мәні , ... мен ... ...... ... эквивалентінің тиянақталған
түрі , құнның эквиваленттік ... мен ... құны біте ... ... . Яғни ақша - ... ... мен оны ... бақа тауарлардан бөлініп шыққан ... ... ... ...... ... ... балама ( Эквивалент ( ... ... ... ақшаның жаппай күші ... ... ... К. МАРКС « Жеке адама өзінің ... ... де, ... да ... ... ... ... » деген афоризммен
сипаттады. Ол мынадан айқын көрінеді:
Біріншіден , тек ақшаға ... ... ғана ... ... нәтижесі екенін анықтауға болады. ... ... ... делдалдық етуі арқылы қоғамдық еңбектің сапалық
деңгейі айқындалып , ... ... ... , әр ... еңбектегі , яғни ... ... де ақша ... ... ... . ... адам
қоғамдық еңбектегі үлесін ... ... ... ақша ... ... атқарғаны.
Үшіншіден, айырбас ... ... ... ... ішкі ... да ... Тек ... пайда болуына
байланысты бүкіл тауарлар тұтыну құны ... ... ... жағында тұрады да, ал екінші жағында бүкіл ... ... ақша ... ... ... және ақша болып екіге ... ... құны мен ... яғни ... ішкі ... ... шешуге жол салады. Өйткені, ... ... , оның ... ... біреудің қажетін өтеуге керек
болғандығы. Бұл бір ... ал ... ... оның құнының бар
екендігі дәлелденгені. Сатылған құн енді ақша ... ... ... ... ... ... ... түскен ақшаның
мөлшеріне қарай өз өндірісіне басқа кез ... ... ... алуға мүмкіндік туады.
Ақша айналысы заңы - құн ... ... ... Ол ... - ақша ... болатын барлық ... тән . ... ... саны К. ... ... ... заңымен реттеледі. Тауар айналысына қызмет ету ... ақша ... екі ... : ... , бір ... ... бір ... сатылуға тиіс тауарлар ... ... ... ақша ... ... ... ... Ақша
айналысы заңы мына формуламен өрнектеледі.:
Ақша ... ... мәні - ... ... ... ... үшін ... ақша мөлшері сатылуға тиіс тауарлар
бағасының көбейтіндісін бір аттас ақша ... ... ... ... ... тек айналыс құралы ғана емес , сонымен бірге ... ... де ... айналысқа қажетті ақша ... ... ... ... ... ... азаяды . Қарыз
міндеттемелерінің ... ... – қол ... есеп ... яғни олар қарыз талаптары мен ... ... ... де ... ... несиенің даму дәрежесі ақша мөлшеріне
кері әсерін ... ... көп ... ... ... соғұрлым аз ақша мөлшері қажет. Одан ... , ... ... ақша ... ... және халықтың
тұрақты ақша қорын құрайды.
Экономикада сатылған тауарлар ... ... ... ақша ... ... себебі төлемеушілік проблемасының болуынан ... ... Ү ... ... сан ... Бірақ бұл Қазақстанда және
басқа да ... ... ... ... ... ... кездесіп отырған кәсіпорындар арасындағы ... жай ақша ... ... ... ... ... .
Өйткені төлемеушіліктің көптеген себептері бар : ... ... , ... ... ... күйреушілердің болуы
, ... ... ... ... жеке меншіктендіру
үрдісінің ... ... ... ... және ... ... қажетті ақша ... ... ... әсер ... ... ... : айналыстағы тауар
мөлшеріне , ... мен ... ... ... және ... өзгереді. Айналысқа қажетті ақша мөлшері ақша айналысының
жылдамдығына кері ... ... Ал ақша ... әсер
ететін жағдайлар мыналар :
- несиенің даму деңгейі, егер ... көп ... ... айналысқа сонша мөлшерде кем ақша қажет;
- ... ... ... есеп ... дамуы ,
- ақша айналысы санының өсуі
Айналысқа ақша екі түрде ... ... : ... қол ақша , яғни ... ... және ұсақ тиындар ;
банктік айналымдағы ақша түрі, яғни ... ... ... сома
. Екі деңгейлі банк жүйесінде ақшаның ... ... , яғни ... ... ... құқықпен орталық банк эмисиялайды да, ... емес ақша ... ... ... жүйесі шығарады.
Ақшаның екі түрі бірімен –бірі тығыз байланыста ... Егер ...... ... иесі өз ... қолма –қол ақша түрінде
алса , онда ... ... ақша ... нақты қолма –қол
банкнотқа айналады. Керісінше , ... ... жазу ... ... ... салуы қолма –қол ақшаның банктік айналымдағы ... ... ... ... екі ... ... , олардың бір түрінің екінші сіне
ауысуы жалпы ақша жиыны құрамын анықтауды қажет ... ... ақша ... ... ... көрсеткіші. Белгілі бір мерзім аралығында және
белгілі бір күнге ақша айналымындағы сандық өзгерістерді ... ... ... ақша ... ... және оның өсу қарқынын реттейтін іс – шаралар
жүргізу үшін әр түрлі көрсеткіштер ( ақша агрегаттары ) ... ... ... ... ақша ... ... анықтау
үшін негізгі ақша агрегаттарының төмендегі жиынтығын пайдаланады:
( ... ... – қол ақша ( ... ... ... мемлекеттерде қазыналық билеттер) және банктік ағымдағы шоттардағы
қаражат ( депозиттер ) жатады;
( оған ... және ... 4 ... ... ... ... және ... салымдары кіреді;
( оған агрегаты және арнаулы несие мекемелеріндегі
жинақ салымдары кіреді;
L ( оған ... және ірі ... ... ... қосылады.
Қорыта айтқанда, әрбір келесі ақша агрегаты өзінен ... ... ... ... үлкен ақша жиынын құрайды. Бірақ оның
алдыңғыға қарағанда өтімділігі төмен. Ақша ... ... ... әр мемлекеттің өзіне тән ақша – несие жүйесімен
анықталады. ... АҚШ – та ақша ... ... үшін - ... ... ... – үш, ... – бес, Францияда - екі ақша агрегатын
қолданады.
Қазақстан Республикасында ақша жиынының құрамына төмендегі ақша ... ... ... – қол ... ... ... және ... субъектілерінің
есепшоттары мен басқа депозиттерінің, заңды ... ... ... ұзақ ... ... және ... ... чектік және акредетивтік шоттардың, қоғамдық және басқа үкіметтік
емес ұйымдар шоттарының қалдығын және ... пен ... ... ... алатын салымдарын біріктіреді.
Ақша агрегаттарының құрылымы тұрақты қалыпта болмайды. Ол ... ... ... ... өзгереді.
Ақша жиыны бірнеше жолмен өсуі мүмкін:
– Банкноттар мен тиындарды эмиссиялау есебінен;
... ... ... ... несие алуымен;
( Мемлекеттік ... ... жабу үшін ... ... несие беруімен;
( Орталық банктің асыл металдарды, шетел валютасын және мемлекеттік бағалы
қағаздарды сатып алумен;
– чек ... ... ... ... ... тарту
негізінде қарыз беруімен ( депозиттер негізінде ... ... ... ... ... айналыстағы ақша жиынының
өзгермелігімен қатар, оның ... ... да әсер ... ... ... ... ... факторларға: экономиканың циклмен
өркендеуіне, экономикалық ... ... ... ... ... таза ... ... яғни төлем айналымының құрылымына,
несиелік операциялар мен өзара есеп айырысудың дамуына, ақша ... ... және т.б. ... ... ... айналымының баяулауы – ұлттық ... ... ... ... ... ... Егер ақша
айналысының жылдамдығы артса, ол жоғары ... ... ... ақша ... жұмсаудың шапшаңдығын көрсетеді. Ақша айналысы
жылдамдығы айналыстағы ақша ... кері ... әсер ... ... неғұрлым көп айналыс жасаса, соғұрлым ақша эмиссиясының қажеттілігі
азаяды.
Ақша айналысының (баяулауы ... ... ақша ... ... және ақша ... құрылымында банктердегі ұзақ мерзімді
салымдардың ұлғаюын көрсетеді.
Айта кететін ... ... ... ... ... жүру ... ... ұғымдардың бір – бірінен айырмашылығы
бар. Соңғысы, сөзсіз, шапшаң болуы қажет. Оны ... ... есеп ... ... ... банк ... электронды есептегіш
техниканы және электронды ақша ... ... ... да ... ... ақша нарығында да ақшаға ... ... ... Ұсыныс – ақша жиынының айналымы, яғни берілген мезетте
мемлекеттегі төлем құралы айналымының жиынтығы.
Ұлттық банк – ... ... ... яғни ... ... ... бар жалғыз мемлекеттік орган. Олар Ұлттық банктің
эмиссиялауымен шығарылады және ... ... ... – қол емес ... алу
түрінде болады. Қазақстан Республикасының ресми ақша бірлігі – теңге ... банк ... ... ... ... ... жасалуын қамтамасыз етеді, сақтау, жою және қолма – қол ақшаны
жинақтау ... ... ... ... ... мен ... құрылымы, айшықталған пішіні болуы керек. Банкноттар мен тиындардың
сипаттамалары баспасөзде ... ... ... тек қана Қазақстан Республикасы
Парламентінің құқығы бар. Ұлттық ... ... ету ... мерзімін,
тәртібін анықтау құқығы Қазақстан Республикасының Президентіне жүктеледі.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасының валютасын шет ... ақша ... ... ... ... ... – қол ... айналымы олардың банк кассасына үздіксіз
оралып отыру жолымен жүзеге асады.
Қазақстан Республикасында ақша ... ... ... ... ақша жинақтауға лицензия беру бойынша өз күштерін
енгізумен байланысты, ... – қол ... ... 1996 ... ... ... өзгерді. Екінші деңгейдегі банктер корреспонденттік
шоттағы қаражаттарының қалдығы шегінде ... – қол ақша ... ... ... ... ... кассадағы қолма – қол ақша қалдығына шек
қойылмайды.
Эмиссия – мемлекет ... ... ... ... ... Ол ... – қол түрінде де немесе қолма – қол
ақшасыз түрінде де болуы мүмкін.
Қолма – қол ақша түріндегі эмиссия – ... ... ... ... шығарылуын сипаттайды.
Депозиттер қалай жасалады. Депозиттік ... ... ... ... үрдісінде іске асады. Банктегі депозиттер
сомасы несие ақшаны құру үшін қажет әлуетін жасайды. Банк ... ... ... ... беру ... ... ... несие ақшалар
құрылады. Бұл операциялардың сызбасы келесідей: мысалы, ... ... ... салым келіп түсті делік. Сонда бұл ... ... ... мен ... ( ... 10000 ... өседі ( а сызбасы).
Біздің мысалымызда резервтер талабының көлемі 10%. Осы жағдайда банк қолма
– қол ақша ... чек ... 9000 ... ... ... ... ( ә
сызбасы) қарыз алған кісі оны басқа банкке салады ( б ... ... ... ... ... 10000 ... жеткізу үшін 100 маркалы
резерв жетеді. Банктердің қызметі ... 9000 ... жаңа ақша ... ... банк салымындағы 9000 маркадан 900 – ін қалдырып. 8100
марканы қарызға береді. Сонымен ... сома енді 7290 ... ... ... 10000 ... тең еді. Бұл ... ... суретте көрсетілген.
Ақша базасы – Ұлттық банк шығаратын ақша. Оған айналымдағықолма –
қол ақша, міндетті және артық резервтер жатады.
Мінбетті ... ... ... ... Ұлттық
банктегі арнайы шота несие корреспонденттік шотында сақталуға міндетті ... ... ( бұл ... ... ... ... тек қана
қаржылық тұрақты банктер қолданатын ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктегі
корреспонденттік шотта қаражатының барлығына байланысты ... банк ақша ... ... ... ... ... ... корреспонденттік шоттағы қаражатының көлеміне, яғни банктер
өнімділігін реттеу арқылы реттейді.
О ақша – ... ... ... ... ... Бұл құралдар ақша базасының кеңею шегін көрсететін және ... ақша ... ... есептелетін ақша мультипликаторының мөлшеріне
әсер етеді..
Ақша ұсынысы ( ) екі қосындыдан ... 1) ... тыс ... бар ақша ( С ); 2) ... агенттер қажет кезде
мәміле жасау үшін қолданатын депозиттер ( D ). ( Дәлірек айтқанда бұл ... ).
= C + ... ... банк ... – жеке ... ... байланысты
жүйе. Банк депозиттерінің бір бөлігін ғана резерв түрде сақтайды, ал ... ... беру үшін және ... ... үшін ... ... ... салыстырғанда, банктің ақша ұсынысын өсіру
мүмкіндігі бар.
Несие мультипликаторы – ... ... ... төлем құралдарының эмиссиялық үрдісі.
Қосымша ақша ұсынысының жалпы түрі жаңа ... ... ... туындайды.
Мұндағы; rr – банк резервінің нормасы
D - алғашқы салым
- банк ... ... ... ұсынысының жалпы үлгісі Орталық банк рөлін ескере
отырып жасалады және банк ... ... ... бір ... – қол ... ... базасы –Орталық банкте сақталатын коммерциялық
банктердің ... мен банк ... тыс ... –қол ақша.
МВ= C+ R
Мұндағы : MB - ақша ... - ... ... ... - ... : - ақша ... - ... –қол ақша
D - депозиттер
Ақша мультипликаторы (m) - ақша ұсынысының ақша ... ... ... ... ... ақша депозиттерінің (c *
r) ... ... және ... ... (rr) ... ... ... .
Бөлщектің алымын да , бөлімін де D -ға бөлеміз
; ; ... cr – мәні ... іс ... арқылы анықталады.
Қандай пропорцияда қолма –қол ақша және ... ... ... .
Rr – мәні орталық банк ... ... ... және ... ... артық резервтеріне тәуелді.
Ақша ұсынысын төмендегідей жазуға ... ақша ... ақша ... және ... көлемдеріне тәуелді.
Ақша мультипликаторы - ақша базасы бір – бірлікке ... ... ... ... ... ... ... міндетті резервтеу нармасына
байланысты, өйткені міндетті резерв банктер мен ... ... ... пайдаланылмайды, сонымен қатар айналымдағы қолма-қол
ақшаның үлес ... ... ... ... қолма – ол ақшаның банктерден тыс орналасқан
бөлігінің мультипликацияланбауына ... ... ... жылдамдығына әсер етеді, мультипликатордың коэфиценттік
жылдамдығы ... ақша ... ... ... банк ... ... ... оның мөлшері инфляция деңгейіне әсер
етеді және ақша - ... ... үшін ... мәні бар. ... ... ... ... ұзақ мерзімді инвестициялық ... ... ... Бұл тек қана ... экономиканың
тұрақтылығы және ұлттық валютаға деген сенім болғанда ғана ... ақша ... ... ... ... валютаға
деген сенімнің көрсеткіші болып, ақша ... ... ... ... ... ұзақ ... жинақтардың төменгі үлес салмағымен,
шаруашылық субъектілерінің ұлттық ... ... ... ... ... ... жылдамдығы экономиканың ... ... ... ол ақша ... ... ішкі ... ... Айналыс жылдамдығы төмен болған ... ... ... ... - ... ... халықаралық айырбас құралы. Ақша сұоанысын
талқылағанда біз оны ... ... ... ... ... мынадай тұжырымдар шығады: ақша сұранысы жеке адамдардың ... ... алу ... ... ... ақша ... баға деңгейі өскен кезде өзгеріссіз болады.
2. Атаулы ақша сұранысы баға ... ... ... ... ... ... ... Егер
баға деңгейіндегі өзгерістер жалпы басқа өзгерістерді тұрақтандырса, жеке
адам “ ақша ... ” ие ... ... ... жеке ... ... орай ... еткенімен, барлық нақты ... ... ... да, ол ... ақша салымынан зиян шегеді.
Жинақталған тәжірибеге сүйене отырып, ақша сұранысының нақты
баланс сұранысымен бірдей ... ... ... баға ... болатынын көеміз.
Теориялық тұрғыдан алғанда, ақша сұранысы қызметі өзекті
мәселенің бірі болып келеді. Олнақты табыс ... ... ... ал ... ... өскенде ол қысқаруы тиіс.
Ақша сұранысын айқындайтын негізгі үш себеп бар. Табыстағы
өзгерістер мен пайыз ... ... ақша ... әсерін
көруге болады.
Сөйтіп, төмендегі үш теория Кейнстің ақша ұстаудағы үш
теориясымен сабақтас келеді:
– Келісімдер ... ... ақша ... ... ... ... Сақтық аргументі: ақша сұранысы ... ... ... ... ... жеке ... ... мен ақша құнына
сенімсіздік білдіреді.
Келісімдер мен сақтық дәлел ... сөз ... біз ... ... ... мен ... дәлелге жатады.
Ақша сүранысын талқылағанда 2 тұжырымға сүйенеді:
– монетарлық;
– кейнстік.
Классиктер ақша сұранысын мына теңдеу арқылы түсіндіреді:
MV = PY
M – ... ақша ... – ақша ... ... – баға ... – өнім ... көлемі.
Сандық теория тұрғысынан ақшағасұраныс екі мотивке негізделеді. 1
– мотив бойынша адамдар мен фирмалар ақшаны төлем құралы ретінде қажет
етеді.
Мәміле жасау үшін ... ақша ... ... жиынының көлемі;
– баға;
– жиынтық табыс;
– ақша айналымының жылдамдығына ... ... ... ... ... болып саналады, сондықтан
Бұл жерде – ақшаға трансакциялық сұраныс;
Y – жиынтық табыс.
Сұраныстың 2 – мотиві сақтық мотиві бойынша сұраныс деген атқа ... Ол ... ... төлемдерге кез болғанда пайда болады. Бұл
үшін оларда белгілі бір ақша қоры болуы керек. Оның ... ... ... ... болып, ал оның өзі ұлттық ... ... ... керек:
– сақтық мотиві бойынша ақша сұранысы.
Дж. Кейнс ақша сақтаудағы ... ...... ... ... Бұл жағдайда ақша қорының девидент әкелмеген ... ... ... ақша ... ... сату ... сату ... табыс әкеледі.
Классикалықжәне кейнстік тұжырым ақша сұранысында келесі
факторларды ... ... :
- ... көлемі Ү
- пайыз мөлшерлемесі і
Классикалық теория ақша ... ... ал ... ... мөлшерлемесімен байланыстырылады.
Инфляция факторын жою үшін ... ... ... ... , ал ... ... ... пайыз мөлшерлемесі
і пайдаланады.
Ақшаға сұраныс і осін қиып ... ... ... және ... ... ... ... пайыз
мөлшерлемесінен байланыссыз , ол табыс ... ... ... ақша ... да ... ... алыпсатарлық жасауы үшін бірқатар қаражаты
болғанымен , олар ... ... , яғни ... ... . ... ... үш дәлеледің әрқайсысы, егер ... ... ... артса, онда ақша ... ... ... ... қарағанда аз пайыз ... ... ... көп ... ... жеке адам аз ақша ұстайды.
Ақшаның пайыз мөлшерлемесі ... ... ақша ... да ... , ... ... ... жоғары болған кезде ол азаяды. Іс ... ақша ... ... ... және де ... ... , ... ,
сақтау мекемелеріндегі депозит немесе бірлестіктердің депозит куәлігі
немесе коммерциялық іс ... ... ... ... да ... Ақшаның пайыз мөлшерлемесі - ... ... ... ... ақша құны ... активтерден түскен табыс ... ... ... ... ... тең ... жөніндегі сұраныс қашанда ақшаның тауар ... ... ... ... ... жөніндегі сұранысты қарастыра отырып , біз ... ... мен ... аз ... ... айырмашылыққа кезігеміз. Бұл түсінікті болу үшін мынадай
мысал келтірейік . Әлде кім ай ... , ... ... ... ... долл. Алады делік. Ал бір күнде ол ай ... ... ... 60 долларды жұмсайды немесе бір күнде 60 ... ... ... 1,740 ... ... ... ... оны күн сайын банктен
60 долл. Алып тұруына тура ... ... ай ... ... ... ... ақшасына пайыз алады.
Мұны ақшадан түскен табыс ... ... ... қанша ақша
ұстауды білу үшін жеке адам қалдағы ... ... ... ... адамның ай сайынғы ... ... ... . Сол ... ... ай сайын төленеді : оны жұмсау үшін ол ... ... чек ... ... ... ... қалған депозиттен
әр ай сайын і пайыз мөлшерлемесі пайда ... ... . Ал ... ... пайда түспейді. Жеке адамның қолындағы және сақтық
кассасындағы ... ... ... ... құны ( tc ). Ол құн ... уақыты немесе басқа адам аударымының құны ... ... ... ... ...... шығын санын анықтайды .
Басқа келісім құны - tc- тұрақты сома , ол МС ... ... ... табыс - МВ- аз мөлшердегі ақша балансының пайыздық ... ... ... саны ... сайын азая береді. Е ... құны ... Е ... ... n* шығын санын үнемдеу есебінен
ақшаға айналады.
Теңдеуде табыстың өсуіне қарай ақша ... ... ... ... ... табыстың ақшаға коэфиценті -
табыс ... ... ... . ... жоғары адам шамамен
ақшаны аз ... ... . Бұл ... ... ... ... орын алады. Яғни ақша сұранысының икемділігі 1- ден аз [ ... ½-ге ... ... ақша ... ... ... ... Ондағы өзгеріс табыстағы бір пайыздық өзгерісте болуы тиіс ... , ... ақша ... ... ... ½ ... және
пайыз мөлшерлемесіне де ½ екенін көрсетеді.
Табыс артқан кезде адам ... бір ... ... ... ... туындайды ? табыс жоғарылағанда кассаны басқару
нәтижелі болады. Өйткені ... ... ... құны ... ... ... ... сұранысқа икемділігі:
Бұдан пайыздық ... өз ... ... ... құны - ... ... болып отыр. 10 долл. Аударыммен шамалас , яғни бұл
аударылған әр доллардың құны көп ... ... ... төмен
болады.
« Делдалдық құны » ( tc- кассадан алу құны) уақытқа ... ... ... tc - мен ... ... .Ол кезде табыстың
өсуі ақша ... ... ... де , ол -1/2 -ден көп ... ... ... жүжүреді.
Төменде монетарлық жиынтық ... ... ... Валюта ақшадан және айналымдағы банкноттардан тұрады.
2. ... ... - ... ... ... ... ... онда басқа банктердің, ... ... ... ... ... ... чегі банкте емес , мекемеде шығарылады,.
Банктерде шығалыған ... чек ... ... депозитке
жатады.
4 Басқа тексерілетін депозиттер – ... ... оған ATS ... ... . ATS ... ... ... дағдылы түрде жүргізіледі . Сақтық кассасына ақша салушы
ATS – пен ... өз ... ... ... ... сонан кейін
оны банк төлемінен соң дағдылы түрде есепке аударады .
М1 = (1) + (2) + (3) + ... Тез ... ... сатып алуға келісімдер. Банк бұл тұста
клиенттен қарыз алады. Банк ... ( ... ... ... ... ... сатады да , оны ертесіне қайтадан тұрақты бағаға
алуға уәде ... ... ... ... ... ... ... күні
дайын болатын депозиттер АҚШ банктерінің ... ... Ақша ... ... қор акциялары. Жалпы пайыздық қор
депозиттері қысқа мерзімді ... ... . ... ... ... бар , ... ... бар да -
жоқ
8. Ақша ... ... ... МММҒ 25 банктері арқылы
жүргізіледі. Мұның артықшылығы - олар 100 000 ... ... ... ... ... Банктегі және басқа ... ... ... чек арқылы аударылмайды, ... ... ақша ... жеке ... есеп ... ... Аз ... депозиттер. Пайыздық депозиттердің белгілі ... бар, ол ... ... ... ... Оны аз деп ... кем ... ... M1 + (5) + (6) + (7) + (8) + (9) + ... Ұзақ ... ... деп бағасы 100 000 доллардан
асқан депозитті айтамыз. Мұнда МММҒ – тің ... саны ... , ... ақша ... екі рет ... ... сату ... – төмендегі үнемдеу мекемелері сатқан
M1= M2 + (11) + (12) + ... ... ... да ... ... - ұзақ ... Сақтаулы облигациялар - АҚШ үкіметінің ақша ... ... ... ... акцептері – ерекше соманы, банк облигациясын сол
уақытта төлеу ... ... ... ол халықаралық ... ... ... іс –қағаздар - бірлестіктердің ... ... ... ... қазыналық бағалы қағаздар - АҚШ ... ... ... (12 айдан аз ... ... ... = M3 + (13) + (14) + (15) + (16) + (17)
Ақша ұсынысы ... ... ... қысқаша
түсіндіруге болады.
Ақша жүйесіндегі жаңалық жалпы ... ... ... ... ... пайыз төлейтін салымдар NOW ... салу ... ... ... . NOW - ... чек . ... ... пайыз мөлшерлемесін төлеу жолын табуда өзара ... . ... салу ... ... ... жол ... олар енді мұны NOW сұраныс депозиті деп ... ... ... ... Сонымен ақша нарығындағы ... қор ... жылы ... бастады. 1982 жылға дейін банктерге ... ... ... ... берілмей келсе , кейіннен мұндай
депозиттер банктерге ... ... ... ... ... - кең ... ... құралы. Қазіргі ... ... ... қиын. Экономикада ақша жоқ жағдайда әрбір
келісім екі ... ... ... ... ... ... ... . Айырбас қиындықтары туралы мысалдар шексіз көп. ... ... үшін ... дәрісін тыңдайтын шаштаразды іздеуі ; ... ... ... ... ... өзінің өнерін ұнататын тігіншні
табу ... ... ... ... ... ... дәрменсіз.
Ақша айырбас құралы бала тұра , айырбастағы ... ... ... жояды. Екі жақты ... деп ... ... Екі ... ... ... ... лайық
болуы керек. Мысалы , кино ... ... ... ... ... ... , ал көйлек сататын әйел , ... , ... ... ... ... төрт ... ... бар. Халықаралық есеп
құралы болуы оның бірінші қызметі , ... ... - баға қоры ... ... және ... ... . Бұл халықаралық есеп құрамының
аздаған ерекшеліктерімен ғана ерекшеленеді .
Баға қоры ... - ... тыс ... ... . Сонымен , жеке адамда ақша қоры ... , оны ол ... бір зат ... ... ... Егер ... құны болмаса ,
ол халықаралық есеп ... ... ... . ... , сізде
балмұздақ бар , бірақ тоңазытқыш жоқ деп есептеңіз , сіз одан ... ... Егер ... ... ақша ... , онда ол
есеп құралы бола ... ... ақша ... басқа да түрлері
жеткілікті - облигациялар , бағалы ... және ... ... есеп ... баға ... , ... жазылады . баға доллармен , центпен беріледі , ал ... ... ... бірлігі болып табылады . 1922 -1923 ... ... ... тек қана ... ... ... ретінде болды, марка негізгі есеп құралы болып саналды ... ... ... ... ақша ... ұзақ ... ,заемдерде қолданылады . 5 немесе 10 жылда төленетін
сома ... ... ... ... . ... ... мен цент
мерзімі ұзартылған төлем ретінде әрекет т ... . ... , ... бір ... - бұл да ... ақша ... бола бермейді.
Мысалы , заттың соңғы төлемі баға ... ... ... ... заем көрсеткіші деп атаймыз ... ... төрт ... ... ... - оның ... ... Баға қоры функциясын активтер атқарады ... ... ... неше ... ... ... , оған
қазір шолу жасаудың қажеті шамалы ... ... ... мәселе -
ақша айырбас құралы ретінде ... ... . Кез ... ... ... , ақша емес . Ол ... ... жасалады. Ақша төлем құралы
ретінде қызметт атқарады.
ІІ Қазақстан Республикасының бюджет –салық ...... ... ... Республикасының бюджет – салық саясатын талдау
Салық және бюджет ... ... ... әкімшілік етуді жақсарту және ... ... ... ақша ... және ... саясаттарды мейлінше
тығыз үйлестіру, мемлекеттік қаржылар басқару ... ... ... ... ұтымды пайдалану болып табылады.
Үкіметтің әрекеті. ...... ... ... салық салу барысында салықтар мен баж ... ... ... ... ... ... Қаржы министрлігінің
жедел деректеріне ... 2006 ... 1 ... ... ... млрд . тенгені құрады (2005 1 ... – 861,7 млрд ... - 1111,4 млрд . ... (2005 ... 1 шілдесіне 691,5 млрд
тенге) операциялық сальдо –140,5 млрд. тенгені құрады . ... ... ... - 5,6 млрд . теңгеден , ал қаржы ... ... ... – 68,9 ... теңгеден келеді . Бюджет профициті ... ... ... анықталады. 2005 ... ... ... ... ... ... бойынша деректер - 45,3 %-
ға , ал шығындар -60,7 % -ға өсті.
2006 жылдың 1 ... ... ... ... бюджетіне
қатынасы бойынша 60,7 % , ... ... ... ... түсімдері құрылымында негізгі үлес қор –поративтік
табыс салығына - 34,7% (415,4 ... ... және ҚҚС ... құн ... – 18,9 % ( 226,9 ... теңге ) келеді. Көрсетілген салықтар бойынша
2005 жылдың тиісті ... ... 46,3% және 41,3% ... ең көп өсімі байқалады.
Бюджеттің барлық шығындар көлемінен ... ... және ... - 16,5 % келеді .
2006 жылдың 1 шілдесіне ... ... ... ... ... ) ... көлемі 66 млрд . теңгені,
одан кіші ... 73,5 ... ... ... ... ... млрд. тенге бюджет қаражаттарының бос қалдықтары пайдаланылады
2006 жылдың 1 ... ... ... ... ... - 1031,1 ... теңге болды , бұл 2005 ... ... ... 48,3 %тық, ( 695,1 млрд . ... ... жылдың тиісті кезеңімен ( 525 млрд . ... ... ... 79,1 % -ға ... 940,4 млрд . ... ... сальдо 90,7 млрд. теңгені , ... ... ... сальдосы - 65,2 илрд . тенгеі құрады . Бюджет профициті – ... ... ... ... .
Есепті кезеңде республикалық бюджет табысының 91,7 % ... 1,8 % -ын ... тыс ... , ... ... ... 0,1 %-ын негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер құрады .
Шығындардың негізгі ... ... ... - 32,1 % ... ... тенге ) және ... ... ... ... ... – 16,1 % ( 151,7 млрд. тенге ) келеді.
Жергілікті бюджетке осы кезең ... ... ... 515 млрд.
тенгені құрады, бұл 2005 жылдың тиісті кезеңі деңгейінен 49,6 % ... ( 344,3 ... ... , шығындар – 465,2% ( 2005 жылдың 1
шілдесіне 342,7 ... ... ... . ... сальдо – 49,8 млрд.
тенгені, қаржы ... ... ... ... – 3,7 ... ... ... профициті 46,5 млрд. ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылық,
экономиканың дамуына ынталандыратын әсерін тигізді, бұл тауарлар ... ... ... ... ... ... ... факторы болды.
Мемлекеттік бюджет табыстары жыл ... ... ... олар ... рет 2 ... ... шегінен асып түсіп, ... ... ... - нің жыл ... өсу ... жағдайында, орта есеппен
9% жоғар өсу ... және ... ЖІӨ -ге ... ... . Егер 2002 жылы ... ЖІӨ -ге ... 25 % ... жылы жедел деректер бойынша табыстардың ЖІӨ- ге қатынасы 28,2 %
-ға ... ... бұл ... ... ... ... ақ ... өсуіне байланысты .
Қазақстан ЖІӨ - нің өзгеру серпінінің арасалмағы және табыстар үлесінің
ЖІӨ- ге ... |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |109,8 |109,3 |109,6 |109,5 ... ... | | | ... %-бен | | | | ... |21,4 |21,8 |23,2 |28,2 ... | | | | ... ге ... | | | ... ... табыстардың төмендеуінде көрінген 1998 ... кері ... жеңу үшін ... ... және ... ... ... талап етіледі. 1999 жылдан бастап республиканың ең ірі
салық төлеушілерінің мониторингі енгізілді. Мониторинг салық есептілігі ... ... ... ... ... ... мен ... кітабын
қоса алғанда, қаржылық есептіліктің жасалған электрондық нысандарын жинау
арқылы ... ... Ірі ... ... ... ... ... төлеушілердің осы санатынан салық түсімдері көбейді және
олардың бюджеттегі үлесі артты. ... ... ... ... ... төлеушілерден түкен салықтар үлесі 1999 жылғы 33% - дан 2005 жылғы 52
% - ға дейін өсті.
Сонымен қатар, Қазақстан ... ... 1999 – ... ... ... мемлекеттік қолдау бойынша бірқатар шаралар
қабылдады: жеке ... ... ҚҚС ... нөлдік ставкасы енгізілді (
16. 07. 1999ж. № 440 – 1 ҚР Заңы ), 2005 ... 1 ... ... ... ... ...... салаларында, резіңке және
пластмасса өнімдері өндірісінде, химия өнеркәсібінде ( 23. 04. 1995 ж. ... ҚР ... 179 – ... 9 – тармағы ); 2008 жылдың 1 қаңтарына ... ауыл ... ... ... ( 23. 04. 1995 ж. № 2235 ... 179 – ... 10 – тармағы ) салықтарды және айыппұл санкцияларын
төлеу мерзімі ұзартылды.
Салықтарды ... ... ... ... қадам, трансферттік
баға белгілеуді бақылау болды. Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бақылау туралы »
Қазақстан Республикасының Заңы және оған қоса ... ... Осы ... сәйкес қолданылатын бағаның нарықтық бағадан 10 ... ... ... кері ... ... ... табысы нарықтық
бағаларға негізделе отырып есептелетін болады. Осы заң ... ... ... трансферттік бағалардың халықаралық іскерлік операцияларда
қолданылуы жағынан бірқатар тексерулер жүргізілді, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ... баға белгілеуімен
едәуір жақындауы байқалады.
1995 жылдың 1 шілдесінен бастап 2002 жылға дейін ... ... және ... басқа да міндетті төлемдер туралы»
ҚР Заңы күшіне енді. Алайда, 1995 ... ... ... ... ... ... жүргізген сәттен орын алған өзгерістер.
Салық ... ... ... ... тудырады. Сондықтан, 2001
жылдың шілдесінде 2002 ... 1 ... ... ... ... ... кодексі қабылданды. Салық кодексі бұрынғы салықтық
заңнама салған экономикалық негізді сақтап ... және ... ... барлық ережелерін енгізген кодификацияланған құжат болып табылады.
Онда салықтық ... ... ... ... ... ... ... салық міндеттемесін орындау ... ... ... ... ... ережелері белгіленген,
салықтар мен басқа да бюджетке міндетті төлемдердің тізімі, ... ... ... жүйенің жұмыс істеуі үшін ... ... ең ... мен ... ... бес жыл ... ... жалпы сомасындағы салық
түсімдерінің үлесі 86,7 % - дан 95,2 % - ға ... ... ... ... тұрақты өсуін, кәсіпорындардың қаржылық жағдайларының жақсаруын,
инвестициялық процестердің жандануын дәлелдейд Бюджет табыстарының негізгі
үлесін табыс салығы ( ... және жеке ), ... ... ... ... ... ... және қазба байлықтарын пайдаланушылардың
төлемдері құрайды.
2001-2005 жылдардағы Қазқастан Републикасының ... ... |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |
| | | | | | ... ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... ... |86,7 |93,2 |94,3 |92,2 |95,2 ... : | | | | | ... ... |23,0 |25,9 |27,1 |29,8 |39,8 ... | | | | | ... ... ... |9,3 |9,6 |9,3 |7,7 |5,9 ... |21,8 |21,8 |23,0 |18,9 |16,4 ... ... |16,9 |16,6 |15,7 |13,1 |9,4 ... |3,0 |3,1 |2,7 |2,3 |1,6 ... және ... |3,5 |4,5 |5,6 |10,6 |14,2 ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... |9,0 |11,7 |10,9 |9,9 |8,0 ... емес |9,9 |5,6 |4,5 |9,9 |3,1 ... | | | | | ... ... |3,5 |1,2 |1,2 |1,5 |1,6 ... ... | | | | ... | | | | | ... ... ... ақша – несие саясатын талдуау
2008 жылдың маусымында республиканың тұтыну рыногында ... ... ... ... 2006 ... ... ... – 4,8 % -
ға, өткен аймен салыстырғанда – 0,3 % - ға ... ... ... есептеуде
инфляция 8,7 % құрады. Жыл басынан бергі кезеңде ( 2006 ... ... ... желтоқсанына ) тамақ өнімдері бағасының 5,4 % - ға өсуі ... көп – 2,4 % үлес ... ал ... ... ... – тиісінше, 6,4 % және
1,7 %, азық – ... емес ... ... – 2,6 % және 0,7 %. 2008 ... ... ... ( көкөніс пен жеміс, ... мен ... ... ... ... ) 2005 ... ... 8,6%, 2005 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда – 4 %, ... ... – 0,3 %, ... ... ... - 8% ... ... маусымында азық – түлік тауарлары бағасының индексі 100 % құрады.
Өткен айда жарма бағасы – 0,1 – 0,2 % - ға ... Сиыр еті – 1,1 % - ға, ... – 0,5 % - ға, ... мен ... еті – 0,3 % - дан ... ал құс ... % - ға ... Жаңа піскен көкөніс бағаларының - 3,6 % - ... ... ... ... 4,7 % - ға өсуі байқалды. Жұмыртқа
бағасының деңгейі 3,3 % - ға, қант – 1,7 % - ға, сүт ... – 1,6 % - ... ... ... ... тауарлары мен
көрсетілген қызметтер бағасының индексі
кесте-3
| ... ... ... ... –түлік |Ақылы |
| ... ... ... ... |
| ... | ... | |
| ... жылғы желтоқсанға |
|Қазақстан Республикасы|104,8 |105,4 |102,6 |106,4 ... |104,1 |104,1 |102,2 |106,1 ... |103,5 |103,9 |101,5 |104,9 ... ы |104,5 |106,3 |103,0 |102,9 ... |106,2 |108,0 |102,4 |107,3 ... ... |104,6 |105,5 |102,2 |105,8 ... |103,9 |104,5 |101,3 |105,9 ... ... |105,6 |105,3 |102,0 |110,2 ... |104,5 |105,6 |102,0 |105,5 ... |105,9 |104,0 |101,8 |113,7 ... |103,5 |106,2 |103,6 |98,7 ... |104,7 |102,7 |103,1 |110,0 ... |104,3 |106,0 |101,6 |104,3 ... ... |105,0 |102,8 |102,3 |111,7 ... Қазақстан |104,0 |103,5 |103,2 |105,8 ... |105,4 |106,7 |101,6 |107,2 ... ... |106,8 |108,2 |104,5 |106,9 ... қызметінің тиімділігін арттыру үшін Ұлттық банк ... ... ... ... және өз ... ақшалай –
кредиттік саясат жүргізе бастағаннан бастап, яғни ұлттық валютаны – теңгені
енгізген сәттен ... – ақ ... ... 15 жыл ішінде экономиканы кредиттеудің ... ... ... ... мен стандарттарға негізделген
банктік қадағалаудың ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп, банктік жүйені
автоматтандыру деңгейі жағынан ... ... ... ... ... ... ... осы жылдар ішінде сондай – ... ... ... стандарттарына, Ұлттық банк пен екінші
деңгейдегі банктердің ... ... ... құрастыруға көшу де
жүзеге асырылды. Банктік статистика жетілдірілді және Халықаралық Валюта
Қорының ( ХВҚ ) ... ... ... ... ... ... Енді ... ақшалай – кредиттік статистикасы үнемі
ХВҚ сайтында орналастырылып, ХВҚ және Дүниежүзілік Қайта құру және ... ( ӘҚДБ ) ... ... жарияланады.
Соңғы уақытқа дейін банктік сектор қаржы рыногының ... ... озық д ... ... .
Осының нәтижесінде қаржы рыногының түрлі сегменттерінде
бір мезгілде әрекет ... ... ... ... ... Ұлттық банкте 2004 жылдың қаңтар ... өз ... ...
Қазақстан Республикасы ... ... және ... ... мен қадағалау Агенттігін ... ... ... және
реттеуші қызметтерінің шоғырлануына себеп болды .
Осылайша , ... ... ... ... ... осы ... едәуір тұрақты қаржылық жүйені құруға
мүмкіндік ... . ... ... ... ... секторын дамытудың
тұжырымдамасы басым міндет ретінде қаржы ... ... ... ... ... . Онда 2007 ... ... ... реттеу және қадағалау ... ... ... ең ... ... қол ... ... .
Қадағалау және реттеу ... бөлу ... ... ... ...... классикалық орталық банкке ... ... ... ТМД ... ... ... банк
болды. Бұл ақшалай кредиттік ... ... және ... ... ... бойынша шаралар күшейтуге мүмкіндік
берді, бұл ... ... ... арналған Бағдарламасында
көрсетілген.
Жаңа реалиялар Ұлттық Банк ... ... ... ... . 2004 ... ... ... Банктің басты
мақсаты елдегі бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... , ... банк өз назарын инфляцияның төменгі деңгейін
қамтамасыз ... ... ... –кредиттік саясатты жүргізуге
бөлді. Ұлттық банк үшін ... ... ... ... ... күресу бойынша шараларға көп көңіл бөлуде ... ... ... ... ... дайындалу
шеңберінде тағы да бірқатар шаралар қабылданды . : 2002 ... ... Банк ...... саясатты жоспарлаудың үшжылдық
еңістігін белгіледі . 2004 жылдан бастап монетарлы емес ... ... өте ... әрі ... ... ... «базалық инфляция» индексі есептеліп жатыр.
2005 жылы ... ... ... ... ... » ҚР
заңына заңнаманы инфляциялық ... ... ... ... мен ... енгізілді. Ақшалай –
кредиттік саясаттың негізгі ... ... ... ... дәрежесін арттыру ... ... ... бюджет дефицитін қаржыландыруға заңға сәйкес ... ... , ... ... инфляцияға өзінің
қысқа мерзімді пайыздық ставкаларын өзгерту ... әсер ... . ...... ... пен ... арасындағы
өзара байланыс жеткілікті мөлшерде ... және ... ... ... сондай –ақ уақытша ... . ... ... ... ... қиын талықсытпалар
мен ауытқулардың ... ... ... түрде ұшырайды. Сондықтан,
қарапайым эвристикалық немесе ... ... ... ... ... ... ... әсер етуін бағалау өте қиын , ... ... ... құрмаса бұл тіпті мүмкін емес
болады.
Инфляциялық ... ... ... ... ...... ... әсер етуді бағалаудың негізгі
құралы ... ... ... ... ... ... ... әзірленді және ол ... ... ... – салық және ақша – несие саясатын ... ... ...... және ақша – ... ... үйлестіру механизмі
Несие - ақша саясатын пайдалана отырып, мемлекет ... ... ... ... тән ... ... Бұл міндетті орындау үшін ол ақша ... ... ... Ақша ... реттеу үшін монетарлық реттеудің
классикалық ... ашық ... ... ... ... есеп ... ... өзгеруі пайдаланылады.
Ақша ұсынысының көлемін ... ... ... ... ... ... түрде ықал ете алады . ... ... ... үлгісі бойынша ақаш ... ЖҰӨ ... ... ең ақырында пайыздық мөлшер ... ... ... ... ... ... ... –ақша саясатымен анықталады. Ең ... ... ... ... ете отырып , пайыздық мөлшер
жиынтық сұраныс көлемін, содан кейін ЖҰӨ- нің тепе ... ... ... ... ... нсие ... құлдырау
кезеңінде – арзан ақшаға, ал экономикалық коньюктура көтерілген кезде
қымбат ... ... ... ақша саясаты - жұмыссыздық , экономикалық ... ... оның ... Ашық ... ... ... қағаздарын сатып алу ;
2. Міндетті резервтер нормасының ... ... есеп ... ... ақша ... - ... инфляция кезінде жүргізіледі,
Оның әдістері:
1. Мемелкеттің бағалы қағаздарын ... ... ... ... ... ... есеп ... жоғарылауы
Монетарлық саясат өте күрделі ... ... ... ... ... әр ... ... жұмысына
тәуелді. Ақша -несие саясатының төрт ... ... ... ... Орталық банк саясатының салдарынан нақты ақша ... ... Ақша ... ... ... ... Пайыз мөлшерлемесінің ... ... ... ( ... ... ... ) ... ;
4. Жиынтық сұраныстың өзгеруіне байланысты өнім ... ... ... мен ... ... реакциясының
арасында тағы екі ... ... ... осы ... ... көп ... етеді.
Нарықтық пайыз мөлшерлемесінің өзгерісі ... ... ... ... ... ... ал бұл ... Орталық банктің ақша саясатын кеңейтуінің
салдары. Мұндай ... ... ... ... басқа түрлерін
сатып алу , несиенің арзандауы, ... ... ... ... ... ... ... бұзылуына
байланысты ақша саясатының төмендеуі немесе ... ... ... ... ақша ... пайыз мөлшерлемесінің ... ... ... мөлшерлемесіне жиынтық сұраныс реакциясының
болмауы , өнім ... мен ақша ... ... ... ... құбылыс нарықтық экономикаға көшіп жатқан мемлекеттерде
байқалады. Ақша ... ... ... ... ... ... да ... кездеседі. Орталық банктің пайыз
мөлшерлемесін өзгертуі экономикаға әр ... ... әсер ... ... да ... банк пайыз мөлшерлемесін бір тұрақы
деңгейде ... тұру ... ... ... , ... ... өнім көлеміне әсер ... Егер ... ... және ЖҰӨ өссе , онда ... ... ... Ақша ... тұрақты жағдайында пайыз ... ... ақша ... ... ... жағдайда ұстау үшін , ... ақша ... ... ... ... ... ЖҰӨ өсуін қосымша
ынталандырады және инфляцияның пайда болуына ... ... және ... сұраныстың азаюы
жағдайында Орталық Банк пайыз ... ... ... ақша ... ... ... Бірақ мұндай жағдай жиынтық
сұранысты төмендетіп, экономикадағы құлдырауды шиеленістіре ...... ... ... ... де ескерген жөн
Мысалы, ... ... банк ақша ... ... ... деп
есептесе, онда ол құнды қағаздар нарығынан облигация ... ... ақша ... ... ... ... ақша ұсынсынсының ... ... ... ... бастайды. Бұл ... ... әсер етуі ... . ... ... қаржыларының бір
бөлігін нақты ақшаға айналдыра алады. ... ... ... ... ... ... ақша ... төмендейді,
бұл жағдай ақша жиынын кеңейту ... ... ... Ақша - ... саясатя көлемді ... ... ие ... , ... ... ... өзгерісіне байланысты пайыз
мөлшерлемесі тербелістері ЖҰӨ көлеміне әсер ... ... ... ... - ... ... ... кезеңдегі тиімділігі
Орталық банк саясатына деген ... ... ... - ... ... ... – бюджет және сыртқы
экономикалық саясатпен ... ... ... банк ... ... ... ұстап тұруды
көздесе , онда дербес, тәуелсіз ішкі ақша ... ... ... ... айнымалы курсты ұстау ... ... ... ... ... және ... ... ақша жиынының
өзгеруіне әкеледі. Салық - ... және ақша ... бір ... сәйкес келуі белгілі қиындықтарды ... Егер ... ... шығындарды көбейту арқылы ынталандырса ... ... іс - ... ... ақша ... ... саясаттың нәтижесінде ... ... ... ... ... тиімді, тұрақты монетарлық саясат болмайды.
Экономикалық саясат
Қаржы саясаты
Фискалдық ... ... ... ... ... ... ... саясат ... ... ... ... ... саясат
Әлеуметтік саясат
Әрбір саясат өзіне тән ... , ... және ... бар ... ... екі ... ... - фискалдық саясат және
монетарлық саясат. Аталған саясаттың қайсысына ... ... ... ... пікір –таластар көп . Фискалды саясатты салық ... ... , ал ... ... ақша -несие саясаты деп ... ... ... құрылымына келесідей түрлерін ... :
1 ... ... ... шығындар саясаты;
3 кеден саясаты
Аталған саясаттардың құралдарын да анықтауға болады
Олар :
... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шығындардың баптары ;
Фискалдық саясатты ... ... ... ... ... ... , бұл ... салық мөлшерлемелерін
азайту , салық жеңілдіктерін беру , шығындардың құрылымына дотацияларды
енгізу және ... ... ... ... ... мөлшерде енуі ( мұнда
кедендік мөлшерлемелерді жоғарлату , квоталарды ... ... ... ) ... ... ... факторлары және т.б
Фискалдық саясаттың құралдарын ... ... ... әр түрлі қолдануы мүмкін . ... ... ... ... ... ... . ... және шектеуші фискалдық саясаттарды жатқызамыз . ... ... ... ... ... көреміз .
Кесте -4
Фискалдық саясат формалары мен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... не ... ... Салық не кеден мөлшерлемелерін |
|Төмендету ... |
| ... не ... бойынша ... не ... ... ... ... ... ... бас тарту|
|Жаңа салық не кеден түрлерін ... |
| ... ... ( до- ... ... ( до - |
| ... ... ) ... , ... ) ... ... |
Ынталандырушы фискалдық ... ... ... ... , ... ... жету мақсатында қолданылады . Сондай –ақ
экономикалық ... ... ... құлдырауы кезінде пайдалануы
сипат алады . Ал , ... ... ... мемлекеттік қаржы
ресурстарының жеткіліксіздігі немесе бірқатар ... ... ( ... ... ... ... , монополиямен күресу )
мақсатында жүргізілуі мүмкін .
3.2 Қазақстан Республикасының инфляцияға ... ...... ... – несие саясатының үлестіру механизмі
Қазақстан Республикасы президентінің жыл ... ... ... ... ... ену бағыттары ... ... орай , ... ... дамуына жағдай жасау үшін
мемлекет тарапынан ынталандырушы ... ... ... ... ... ... , 2006 ... ҚР Президентінің Жолдауында келесідей
ынталандырушы фискалдық саясаттың ... ... ... ... ... 30 % ... қысқарту ;
жеке тұлғалардың табыс салығын 10 пайыз ... ... ... отандық кәсіпорындар мен кәсіпкерлер
қызметінің белсенділігі жоғарылайды ... ... ... ... ... ... , қаржы саясатының екінші негізгі
түрі ретінде монетарлық саясатты жатқызамыз ... ... ... ... ... ... ... ;
• міндетті резервтер нормасы ;
• мелекеттік ... ... мен ... ( ... ... операциялар )
Монетарлық саясатты Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... банк пен ... деңгейдкгі банктер
арасындағы ... ... . Осы ... ... ... ... ... шешуге ұмтылады . Ұлттық банк
монетарлық ... ... ... ... ... ... сипат алады : қымбат ақша саясаты және ... ақша ... ... ақша ... ... саясаты , ал ... ақша ... деп те ... ... ... ... сипатын келесі кестеден көреміз
Кесте -5
Монетарлық саясаттың формалары мен құралдары
| ... ... ... |
| ... ақша ... ... ақша саясаты |
| ... және ... |
| ... ... ... қаржыландыру |
|мөлшерлемесін жоғарылату ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| |
| ... ... қағаздарды мемлекеттік ... ... ... ... сату ... ... қайта |
|сатып алу ... ақша ... ... ... ... ... мақсатында
қолданады . Ал , арзан ақша саясатын мемлекетте ... ... ... экономикалық субъектілердің қызметтерін ынталандыру ,
белсендіру мақсаттарында жүргізіледі.
Қайта ... ... ... ... ... ... негізге алатын параметр деп те айтсақ болады .
Сонымен қатар , ... ... ... ... ... ... банктермен операцияларды ... ... ... .
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесімен бірге Ұлттық банк ... ... ... ... бір ... шотта
ұстап тұруға міндеттейді . Осы норманы өзгерту ... ... ... , ал бұл ... ... әсер ... бағалы қағаздарды шығарудың негізгі мақсаты – бұл
бюджетті қаржы ... ... ... тапшылықтың
орнын толтыру болып табылады. Мелекет ... ... ... ... ... шығарады және ... ... ... ... ... ... . Алған құралдарды мемлкеттегі процестерге
әсер ету ... ... ... ... ... ... ... арқылы
Монетарлық саясаттың сипаты
Кесте-6
|Кезеңдер | ... ... ... және оның ... |
| ... ақша ... ... ақша ... ... ... банк ... резервтер|Ұлттық банк міндетті |
| ... ... ... ... ... ... ... |Коммерциялық банктердің |
| ... ... ... ... ... қорлар |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... банктерде қаржы|
| ... ... ... |операциялары, соның ішінде |
| ... ... ... ... операциялары бойынша |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... және ... ... ... және ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... төмендейді |сұраныс жоғарылайды |
|V | ... ... бір ... ... |
| ... ... ... | ... деңгейін тежейді |Жұмыссыздық деңгейін |
| | ... ... |
| | ... шешеді, сондай-ақ |
| | ... және ... ... |
| | ... ... ... ... ... мен ашық ... ... кезеңдеріне ұқсас сипатқа ие.
2006 жылы 11 наурыз айында Ұлттық банк ... 2 ... ақша – ... саясатының бағыттары бекітілді.
Қазақстан Республикасының ақша – несие саясатының негізгі
Көрсеткіштері және олардың болжамы
Кесте-7
|Көрсеткіштер |2005ж |2006ж |2007ж |2008ж ... ... ... |7,6 |5,7-7,3 |5,0-7,0 |5,0-7,0 ... ... шамамен ),% | | | | ... ... |8,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... % | | | | ... ... отырғанымыздай, Ұлттық Банктің болжамы
бойынша инфляция ... ... ... ... деп ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесі қайтадан төмендеуі туралы ұсыныс
берілді.
Ескеретін жағдай, бұл 2006 жылы ... ... ... ... алды . ... ... қайта қаржыландыру
мөлшерлемесі жылдың басында 8 пайызды құраса , ... ... 9 ... ... ... Сондықтан да қарастырылған
болжамның мәндері ... ... ... ... .
Мемлекет қаржы ресурстарын қалыптастыруға халықтың ... ... ... ... ... орай , Венгрия және ... ... ... ... ... ... ... саясатты жүргізудің Чехия және ... ... ... ... ... 1% заңды
енгізу арқылы қаржылық саясаттың негізгі міндеттерінің шешуінің ... ... ... ... ... ... ... ( шамамен 900 пайыздық деңгейде) ерекшелендіру
бағытын ... ... ... дерлік ғылыми, мәдени ,
әлеуметтік салаларды қамтыды Олар:
- мұражайлар, театрлар , және ... да ... ... ... ғылым академиясы ;
- Қоғамдық ... Діни ... ... қоғамдық ұйымдар;
- Ғылыми, денсаулық, әлеуметтік және экологиялық қорғау бойынша
құрылған үкіметтік емес ... өзін -өзі ... ... мемлекеттік бюджеттен
жыл сайын оларға бірдей деңгейде ... ... ... ... ... ... ... бюджет
кірісі бойынша 2-ші орынды алады. Салық қызметтерінің ... жыл ... бұл ... ... ... ... 2,8 ... жиналады. Жоғарыдағы мекемелерге көмек көрсету және ... ... ... ... 1 ... заң ... . ... сәйкес , әрбір салық төлеуші табыс салығын ... ... 1 ... ... ... аударуға құқы бар. Мұнда салық
төлеушінің салық соммасы еш өзгеріссіз ... Заң ... ... ... ... төлемдердің жиынтығынан асып ... ... , осы ... ... ... бөлінетін жыл
сайын трансферттерді қысқартуға , кейіннен ... ... ... .
Чехия. Чехия республикасы жекешелендірудің кезеңдік жолын
таңдады. Бірінші кезеңде Үкімет ... ... 66 ... ... мемлекеттік емес коммерциялық емес негіздер қызмет
ететін ұйымдарға көмек көрсету мақсатында 1 проценттік заң ... ... ... ... ... ... коммерциялық емес
негіздегі құрылған мекемелерге, қорларға мемлекеттік табыстың бір ... ... Оның ... әрбір жекешелендіру кезеңдерінен түскен
қаражаттардың 1 процентін коммерциялық емес ұйымдарға аудару.
Осы ... ... ... ... ... қаржылық
саясаттың тиімді жолын таңдайды. Әрине мұндағы қаржылық саясат, ... ... ... ... артықшылықтары мен кемшіліктері бар.
Бірақ, жоғарыда атап өткендей, ... ... ... ... мемлекетте әр түрлі қолданылады.
Қандай да болмасын саясатты өздігінен жүргізу мүмкін емес.
Сондықтан да, ... ... және ... ... бір – бірімен
үйлесімді түрде жүргізгенде ғана мемлекет ... ... ... жете
алады.
Ресми баға көрсеткіштерінде мемлекеттік органдар әкімшілік ... ... ... ... ... ... экономиканың айрықша
түрі болатын. Оларды көтеру ... ... ... сайын қайта
қаралғанымен, ашық инфляцияның ... ... аса ... ... Кеңес
Одағы ыдырап, тәуелсіздік алған Қазақстан бағаны еркін ырықтандыруға ... ... ... ... ірі көлемді реформалар
бағдарламаларын жүзеге асыруға кірісіп ... ... ... ... ... ... нақты мерзіммен сипатталатын инфляцияның пайда
болуының көптеген түрлеріне жол берді. Олардың басымдары: бағаны босату ... ... ... ... нарықта бәсекеге қабілетті орта құру
және табиғи монополистер саласындағы өнімдердің қымбаттауын шектеу, сондай
– ақ инфляциялық болжамдар мен ... ... ... жылы ... ... ... әлі де ... сақталған
кезде, оның көтерілуі жасырын сипатқа ие болып, ... 247,1 % ... ( « ... ... ... ... » Қазақстан Республикасының
Министрлер Кабинетінің 1992 жылғы 3 қаңтардағы № 3 ... ) ... ... өту ... жеке тұтынуы үшін сатып алатын тауарлары
мен қызметтеріне бағалардың ... ... ... 1992 – 1993 ... ... байқалды, бұл жағдайда бағалардың ай ... ... ... ... ... бір ... ... тұрды. 1992 жылы жылдық
есепте инфояция 3061% құрады, 1993 жылы - ... ... ... ... – кредиттік саясатты
шектеу шараларын қабылдау, ұлттық валютаны енгізу және бағалардың негізсіз
өсуін ескерту бойынша іс – ... ... ... мен ... ... ету ( « ... ... енгізу жағдайында бағаның ... ... ... ... ... » ... Республикасы Министрлер
Кабинетінің 1993 жылғы 12 қарашадағы № 1121 ... ) ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. 1994 жылы
республикамызда жоғары инфляция мерзімі ... Оның ... ... ал 1995 жылы ол 60,3 % - ға дейін баяулады.
1996 жылдан бастап, дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... ... ... ету,
республикадағы макроэкономикалық жағдай айтарлықтай жақсарып, инфляциялық
процестердің баяу ... ... ... ... ... жылдық өсімі 1996
жылы 28,7 % құрады, 1997 жылы – 11,2 %, ал 1998 жылы ... ... ... ең ... ... ... – 1,9 ... жылы республикамызда сәуірден бастап теңге бағамын
еркін аумалы айырбастау ... көше ... ... ... ... ... ... валютаның девальвициясының едәуір қарқыны,
Азия мен Ресей дағдарыстарының ... ... ... мен ... ... ... ... осы жылғы тұтыну рыногында бағаның
17,8 % ... ... ... Теңгенің айырбастау бағамының салыстырмалы
тұрақтылығы, ... ... және ... ... ... ... айтарлықтай өсімі 2000 жылы ... ... ... екі есе 9,8 % - ға ... ... ... және ішкі ... көлемін арттыруға бағытталған
еліміздегі бұдан кейінгі жүргізілген ақшалай – кредиттік ... ... ... ... ... оң ... берді. Қазіргі
кезде экономиканың барлық секторларындағы өндірістің қаржылық тұрақтылығы
мен нақты өсіміне қол ... ... ... қарқындылығы баяу
сипатқа ие болды. 2001 – 2004 жылдардағы инфляцияның жылдық деңгейі 6,4 % -
6,8 % аралығында ... 2005 ... 7,5 % ... бұл ... шығыстарын арттыруды қарастырумен байланысты инфляциялық
болжамдардың ықпалымен азық – ... және ... ... ... барынша
тез өсуінің ықпалынан болды.
Қазақстан Республикасындағы инфляция
Пайыздық өсім
1996-2005 жылдардағы ... ... Ақша тек ... құралы ғана емес
, сонымен бірге төлем құралы қызметін де ... ... ақша ... де несиеге ... ... ... ... . ... міндеттемелерінің бірсыпыра қолма – қол
ақшасыз есеп ... ... яғни олар ... ... ... ... есептеу жолымен де өтеледі. ... ... ... ақша ... кері ... тигізеді:тауардың неғұрлым
көп бөлігі несиеге сатылса, ... ... аз ақша ... Одан ... , ... ... әлдеқандай ақша мөлшері
шаруашылықтың және ... ... ақша ... ... сатылған тауарлар бағасынан айналыста әлдеқайда
кем ақша ... ... ... ... проблемасының болуынан .
Ол казде Ү ... ... сан ... ... бұл ... және
басқа да директивалы экономика ... ... ... өтуші
мемлекеттерде кездесіп отырған кәсіпорындар арасындағы төлемеушілік
проблемасы жай ақша ... ... ... ... ... .
Өйткені төлемеушіліктің көптеген себептері бар : төлем ... , ... ... ... ... болуы
, күйреушіліктің тиімді тәжірибесінің болмауы, жеке ... ... ... ... ... және т.б.
Айналысқа ақша екі ... ... ... : ... – қол
ақша , яғни айналымдағы банкноттар және ұсақ ... ; ... ақша ... яғни ... ... ... сома . Екі
деңгейлі банк ... ... ... ... , яғни ... ... ... құқықпен орталық банк эмисиялайды да, қолма –қол
емес ақша ... ... ... ... ... ... түрі бірімен –бірі тығыз байланыста жүреді. Егер банк ... ... ... иесі өз қаражатын қолма –қол ақша ... алса ... ... айналымдағы ақша белгілері нақты қолма –қол ... ... , ... ... жазу ... ... ақша сомасын
салуы қолма –қол ... ... ... ақша ... айналуын
көрсетеді.
Мемлекеттің экономикаға әсер етуі салық салу ... ... ... шығындар мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ал ... бюджетті қаржымен қамтамасыз
ететін бірден- бір құрал. Бюджет тапшылығын қарыз арқылы қаржыландыруды
көбіне тиын ... ... ... ... ... ... ... қарыз алып қаржыландыру тәсілі ... ... тек қана ... ... мүмкіндік береді. , бұл жағдай
Қазақстан экономикасына тән. Егерде ... ... ... банкке орналастырмай халыққа берсе және комерциялық банктерге
орналастырса , онда ... ... ... ... банк ... құнды қағаздар нарығынан екінші рет сатып алып жалған
қазыналық іс ... ... ... , ... ... ... ... әсер етеді. Бұл саясат экономикадағы
тұрақтылыққа әсерін тигізеді. Таза ... ...... ... салық мөлшері мен үкімет тарапынан ... ... ... . ... ... ... экономикадағы құлдырау
кезеңінде жиынтық сұранысты ынталандыру мақсатында мақсатты ... ... ... ... ... ... мөлшерін
төмендетіп мемлекеттік бюджетте тапшылық құрылады. Экономиканың ... ... ... ... ... бюджет артықшылығы құралады.
Мемелкет бюджетіне салық түсімін көбейту проблемасы ... ... ... ... ... ... ұзақ ... кезеңде
кешенді салық реформасы нәтижесінде, пайыз ... ... ... ... ... ... ... :
1 “Ақша.Несие. Банк“ Көшенова Б.А. Алматы ... ... ... ... ... ... Ғ.С. ... 2001
3 “Ақша айналысы және несие“ Мақыш С.Б. Алматы 2004
4 “Экономикалық теория“ Мауленов С.С. Бекмолдин ... ... ... теория негіздері“ Осипов М. Алматы 2002
6 ... ... П. ММ ... ... ... Н.Қ. Алматы 2003
8 “Банки и банковские операции” . Жукова Е.Ф. – М., 1997 г.
9 ... ...... ... 26-32 бет
10 “Экономикалық теория“ Я.Ә. Әәубәкіров, Б.Б. Байжұмаев,
Досқалиев С., Есқалиев м.
Алматы 1998
11 ... ... ... С. ... Г.Т. ... Г.М. ... 2006
12 “Экономикалық теория Әубәкіров Я.Ә., Есқалиев Я. “ ... ... ... ... ... ... М. Москва 1996
14 “Экономическая теория“ Иокин В. Я. ... ... ... ... “ Ел ... ... ... жолдауы 1997
16 “Экономикалық оқулық-схема“ Кримова Э. Алматы 2004
17 “Кәсіпорын экономикасы және ... ... ... ... ... ... Дүйсенбаев К., Төлегенов Ә. Алматы 2002
19 “Саясат“ журналы 2004 жылдың барлық саны
20 ... ... по ... Алиев У. Ж. Алматы 1994

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның қаржы нәтижесін қалыптастыру21 бет
Макроэкономикаға кіріспе.Макроэкономиканың пәні және әдістемесі200 бет
Тауарлар мен ақша нарығындағы макроэкономикалық тепе-теңдік. «IS-LM»үлгісі (Дәріс материалы)15 бет
Қазақстан Республикасының әлеуметтік – экономикалық процестердегі мемлекеттің қаржылық саясаты35 бет
Ұлттық экономикадағы инфляцияға қарсы саясат және инфляциялық таргеттеу10 бет
Монетарлық саясат35 бет
Мемлекеттің монетарлы саясатының түрлері,құрылымы және мақсаттары12 бет
Мемлекеттің монетарлық саясатын қалыптастыру негідері және оны жүзеге асыру тетіктері96 бет
Мемлекеттің фискалдық саясаты40 бет
Фискалдық саясат58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь