Ұйғырлар мен дүнгендердің Жетісуға қоныс аударуы

Жоспар.

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

2. Негізгі бөлім
а) Ұйғырлар мен дүнгендердің Жетісуға қоныс аударуының
себебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
ә) Дүнгендер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... 4
б) Ұйғырлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
в) Ұйғырлардың мен дүнгендер мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... ..8

3.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

4. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
Семестрлік жұмыстың өзектілігі XIX ғасырдың 70—80-жылдары патша үкіметінің бастамасымен ұйғырлар мен дүнгендердің Жетісу жеріне қоныс аудара бастауының алғышарттары мен нәтижесін және тарихи салдарын талдауда. Бұған дейін олар Қытайдың Іле өлкесінің аумағында тұрып келген еді. Қытай территориясынан жер аударылған ұйғырлар мен дүнгендердің Жетісу жеріндегі қазақтардың жанға жайлы мекендерінен көшуіне себепкер факторлардың бірі.
Ұйғырлар мен дүнгендер XVIII ғасырда және XIX ғасырдың бірінші жартысында Қытай үкіметіне қарсы бірнеше рет көтеріліс жасады. Олар өздерінің ұлттық тәуелсіздігі жолында күресті. Алайда Қытай әскерлері ол көтерілістерді аяусыз басып-жаныштады. Ұйғырлар мен дүнгендердің күресі барысында Іле өлкесінде Іле сұлтандығы құрылған болатын. Бұл мемлекеттік бірлестіктің құрылуы ондағы ішкі қарама-қайшылықтарды асқындырып жіберді. 1871 жылы Ресей әскерлері ол аймақты жаулап алды. Патша үкіметі өлке тұрғындарының отбасылық істеріне және мүліктің қарым-қатынастарына араласпау саясатын ұстанды. Олардың жергілікті өкімет органдары құрылды. Бірақ оларды патша әкімшілігі өз бақылауында ұстады. Жалпы жағдай едәуір тұрақтандырылғандай болды.
Алайда дүние жүзі жұртшылығының қысым жасауымен ол өлкені Қытайға қайтару жөнінде келіссөздер жүргізіле бастады. Міне, осы кезде ұйғырлар мен дүнгендердің бұдан былайғы тағдыры туралы мәселе көтерілді. 1881 жылы екі империя арасында Санкт-Петербург бейбіт келісімшарты жасалды. Ұйғырлар мен дүнгендер бір жылдың ішінде Жетісу облысының аумағына қоныс аударуы жөнінде өздері нақты шешім қабылдауға құқықты болды. Бұл мәселе бойынша жергілікті халықтың арасында пікірі сұрастырылды. Сөйтіп 100 мыңға жуық ұйғыр мен дүнген Қазақстан аумағына өтуге тілек білдірді.

Шығармашылық жұмысты жазудағы менің мақсатым Қытай қысымына шыдамаған дүнген және ұйғыр халықтарының Жетісуға қоныс аударуын талдау.

Шығармашылық жұмысты жазуда менің міндеттерім дүнгендер мен ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуның алғышарттары мен тарихи нәтижерлерін талдау.
Пайдаланылған әдебиеттер.


1. Юсупов І. Біз қайдан келдік? Парасат, 1990, № 5, 16-б.

2. Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. 3-т. 495-б.

3. Сушанло М. Дунгане Семиречья. Дооктябрьский период. Фрунзе,
1959.

4. Қазақстан тарихы. 3-т. Алматы, 2002. 495-б.
        
        Жоспар.
* Кіріспе ..................................................................................................2
2. Негізгі бөлім
а) Ұйғырлар мен дүнгендердің Жетісуға қоныс аударуының
себебі.........................................................................3
ә) Дүнгендер ... ... ... ... Ұйғырлардың мен дүнгендер мәдениеті..............................8
3.Қорытынды .....................................................................11
4. Пайдаланылған әдебиеттер .................................................12
Кіріспе.
Семестрлік жұмыстың өзектілігі XIX ғасырдың 70 -- ... ... ... бастамасымен ұйғырлар мен дүнгендердің Жетісу жеріне қоныс аудара бастауының алғышарттары мен нәтижесін және тарихи салдарын ... ... ... олар ... Іле өлкесінің аумағында тұрып келген еді. Қытай территориясынан жер аударылған ұйғырлар мен дүнгендердің Жетісу жеріндегі қазақтардың жанға жайлы мекендерінен ... ... ... ... мен ... XVIII ғасырда және XIX ғасырдың бірінші жартысында Қытай үкіметіне қарсы бірнеше рет көтеріліс ... Олар ... ... ... ... ... ... Қытай әскерлері ол көтерілістерді аяусыз басып-жаныштады. Ұйғырлар мен дүнгендердің күресі барысында Іле өлкесінде Іле сұлтандығы құрылған болатын. Бұл ... ... ... ... ішкі ... ... жіберді. 1871 жылы Ресей әскерлері ол аймақты жаулап алды. Патша үкіметі өлке тұрғындарының отбасылық істеріне және мүліктің қарым-қатынастарына ... ... ... ... ... өкімет органдары құрылды. Бірақ оларды патша әкімшілігі өз бақылауында ... ... ... ... тұрақтандырылғандай болды.
Алайда дүние жүзі жұртшылығының қысым жасауымен ол өлкені Қытайға ... ... ... ... бастады. Міне, осы кезде ұйғырлар мен дүнгендердің бұдан былайғы тағдыры туралы мәселе көтерілді. 1881 жылы екі империя арасында Санкт-Петербург бейбіт ... ... ... мен ... бір жылдың ішінде Жетісу облысының аумағына қоныс аударуы жөнінде өздері нақты шешім ... ... ... Бұл мәселе бойынша жергілікті халықтың арасында пікірі сұрастырылды. Сөйтіп 100 мыңға жуық ұйғыр мен ... ... ... ... ... ...
Шығармашылық жұмысты жазудағы менің мақсатым Қытай қысымына шыдамаған дүнген және ұйғыр халықтарының Жетісуға қоныс ... ... ... ... ... ... міндеттерім дүнгендер мен ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуның алғышарттары мен тарихи нәтижерлерін талдау.
Ұйғырлар мен дүнгендердің ... ... ... ... мен ... XVIII ... және XIX ... бірінші жартысында Қытай үкіметіне қарсы бірнеше рет көтеріліс жасады. Олар өздерінің ұлттық тәуелсіздігі жолында күресті. Алайда Қытай әскерлері ол ... ... ... ... мен ... ... барысында Іле өлкесінде Іле сұлтандығы құрылған болатын. Бұл ... ... ... ... ішкі қарама-қайшылықтарды асқындырып жіберді. 1871 жылы Ресей әскерлері ол аймақты жаулап алды. Патша үкіметі өлке тұрғындарының отбасылық істеріне және ... ... ... ... ... ... жергілікті өкімет органдары құрылды. Бірақ оларды патша әкімшілігі өз бақылауында ұстады. Жалпы жағдай едәуір тұрақтандырылғандай болды.
Дүнгендердің ... ... ... ... ... 1877 ... ... айында басталды. Сол жылы Қытай жазалаушыларынан құтылу үшін ... 4 ... жуық ... ... ... ... ... Қоныс аударушы дүнгендердің алғашқы толқынын Бый Янь Ху басқарды. Екінші толқын 1884 жылы өтті. Ал ... ... ... ... аударуы 1881 жылғы күзде басталып, 1884 жылға дейін жалғасты. Олардың бір бөлігі көршілес ... ... ... мен ... Қазақстан мен Орта Азияға қоныстандыру арқылы патша үкіметі екі түрлі мақсат ... ... ... ... ... ... базасын осалдата түспек болды; екіншіден, әскери-саяси жағдай шиеленісіп кете қалған ... ... ... қарсы әскери күш ретінде пайдалануды мақсат етті. Алайда патша үкіметі бұл жөнінде жергілікті қазақ халқының пікірімен санаспады. Бұл ... ... жері ... меншік деп жарияланып койған болатын.
Ұйғырлар мен дүнгендер белгілі бір аумақта өз алдарына жеке қоныстануды қалады. Сөйтіп қоныс аударушылар негізінен Жетісу ... ... және ... ... ... ... ... мен дүнгендердің саны бірте-бірте арта түсті. Мәселен, 1897 жылы ... 56 мың ... 14 мың ... ... 1907 жылы ... 64 ... ал ... 20 мың адамға жетті.
Ұйғырлар мен дүнгендер бұрынғы отырған жерлеріндегі өңделіп ... ... ... беріп тұрған бау-бақшаларын, үй-жайларын түгел тастап кеткен болатын. Сондықтан да ... ... ... ... бастарынан қешірді. Жер кепелер мен күркелерде тұрды. Үй салып алуға ... ағаш өте ... ... ... ... бағатын мал, құрылыс материалдары да жетіспеді. Ұйғырлардың шағын бір ... ... Іле ... ... ... ... ... келгендерге шағын жер телімдері берілді. Егер коныс аударушы орыс шаруаларының әрбір ер азаматына 20-25 десятинадан жер берілсе, ұйғырлар мен ... 5-7 ... ғана жер ... ... ... ... да, оларды сатып алуға қаржы да жетіспеді. ... арық ... ... ... ... ... бөлінді. Ол жерлер құнарсыз еді, әрі олар тастақты болатын. Сондықтан да олардың үштен бірі ғана ... ... ... бір ... ... ... ұшырады. 1914 жылы барлық дүнген шаруашылықтарының 42 пайызы егін сала алған жоқ. Қайыршыланып, қалаға көшіп кеткен дүнгендер өздерінің ... ... ... ... ... ... ... міндетті болды.
Дүнгендер.
Ганьсу және Шэньсу дүнгендерінің біраз бөлігінің Жетісуға қоныс аударуы 1864-1878 жылдары Батыс Қытайда болған дүнген көтерілісіне байланысты болды. 1864 жылы Іле ... ... мен ... қолдарына қару алып, феодалдық және ұлттық езгіге қарсы көтерілді. 1864 жылы Цин ... ... ... ... ... ... бөлігі Ганьсуге ауды, бұл кезде ол жердегі халық та Қытай феодалдарына қарсы күреске шыққан еді. 1871 жылы Цин ... ... ... ... ... ... жақсы үйретілген әскерлердің тегеурініне шыдай алмай, дүнгендер жеңіліс тауып, Шыңжанға және Монғолияға қарай шегінді. ... мен ... ... ... үш ... ... аяқталды, олар: Іле округіндегі Іле сұлтандығы, орталығы Үрімшіде болған Дүнген хандығы және ... ... ... 1871 ж. ... Түркістанда ағылшындар көмегіне сүйенген Қашқар билеушісі Жақып бек билігі орнайды. Өзінің шығыс шекараларына жақын жерде мұсылман мемлекеттері ... олар ... ... ... Ресейге өшпенді Түркияның ықпалына түсуі мүмкін деп қауіптенген патшалық Ресей бұл өлкеге басып кірді. Іле ... ... ... ... ... ... негізінде Үрімші және Манас округтеріне жиналған еді. 1876 жылы Цин ... ... ... және ... ... ... Цин ... Үш-Түрфанға жақындаған кезде (1877 жылдың қазанында) Мапонзи бастаған Ганьсу дүнгендерінің ... ... де (1166 ... ... асуы арқылы өтетін ең қысқа жолмен Ресейге қарай көшіп, Ыстықкөлден келіп шықты. Бұдан кейінірек, 1877 жылғы желтоқсанның басында, Қашқариядан ... ... ... және ... отбасылары Ресейге қосылған территорияға екі жолмен көшті: Шыңжан және Ганьсу дүнгендерінен құралған бір кіші тобы ... ... ... ... ... Ош қаласынан шықса; Быйяньху бастаған тек Шэньси дүнгендерінен құралған ... топ ... сайы ... ... бекінісінің тұсынан шықты. Бірінші көш бір қыдыру аман-есен өтті, ал екінші көштің неше жүздеген адамдары асудан өткен кезде суықтан, аштан ... 1877 ... 27-28 ... ... көш ... бекінісіне жетіп, одан Тоқмаққа көшті; Жетісуға небәрі 3 314 адам жетті. ... 1877 ... ... және 1878 ... ... ... өлкесіне келген дүнгендердің саны 6209 адам болды. Дүнген көтерілісшілерінің Россия жеріне ... ... ... дүнгендер мен Цин жазалаушы топтарының арасында қантөгіс қақтығыстар болды. Іле ... ... ... ... алуы 1871 ... 1882 ... ... созылды. Бұл уақыт ішінде сұлтандықта бұрын болып келген басқару жүйесі жойылды, феодалдық ... ... ... шаруашылықтың өркендеуіне, орыс мәдениетінің енуіне жағдай туды. Бірте-бірте Іле өлкесінің Россиямен байланысы нығайды. Он жылдан соң Ресей өз әскерлерін Шығыс ... ... ... ... аударудың екінші кезеңі 1881-1882 жылдарға тұстас келеді. Санкт-Петербург трактаты бойынша (1881) Іле өлкесі (Құлжа) Қытайға қайтарылып, Қытайдың не Ресейдің ... кіру ... өз ... ... Егер дүнгендер мен ұйғырлар Богдыхан қоластында қалғысы келмесе, ... ... ... ... ие ... келді. Сөйтіп, Ресей территориясына қоныс аударуға тілек білдірген Іле ұйғырлары мен дүнгендерінің едәуір ... ... ... кіруі 1881 жылғы келісім бойынша қанағаттандырылды. 1881 жылдың күзінен бастап ұйғырлар мен дүнгендер Жетісуға көше ... ... ... Іле ... ... ... түрде өткізілгеннен соң қоныс аударушылық күшейді. 1884 жылдың ... ... 9752 ... ... (45 373 ... және 1147 дүнген отбасы (4682 адам) көшіп келді, яғни барлығы 10 899 отбасы (50 мыннан аса адам) келді. ... мен ... ... аударуы орыс әкімшілігінің бақылауы және орыс әскерінің сақшылық етуі арқылы жүргізілді. Жалпы алғанда, Солтүстік-Батыс Қытайда ХІХ ғ. 80 жылдары 15 ... ... ... Іле ... 6 ... ... ... және Орта Азия жеріне көшірілді. Дүнгендардың негізгі бөлігі Жетісудың Шу ... ... Жаңа ... ... ... ... ... жинақы қоныстанды. Қазақстандағы Қарақоңыз, Шартөбе жерлеріне, Қырғызстанның Тоқмақ қаласы мен қала ... - ... ... ... ... - ганьсулықтар, Александровка елді мекеніне шыңжандықтар орналасты. Орыс ... ... ... жер ... ал қалада тұрып қалғандар мещандар қоғамына тіркеліп, жер бөлу басқармаларынан усадьбалық жерлер алды. 1883 жылы ... 665 үй ... онда ... 3103 ... бар 674 ... отбасы тұрды. Қарақолдың (қазіргі Пржевальск қаласының) жанына 1883 жылы 1100-ден астам адамы бар 205 дүнген отбасысы қоныстанды. ... ... ... ... ... ... ... Александровское (Соқулық) селосында, Пішпекте, Верныйда, Жаркентте, сол ... ... және ... ... ... 1884 жылы ... 4682 адамы бар 1147 дүнген отбасысы тұрды . ... ... ... ... мен болыстарында былайша орнықты: Қырғызстандағы Пішпек уезінің Александровск болысында - 318 ... (816 ер және 755 ... ... ... - 208 ... (340 ер, 304 ... Верный уезінің Қарасу мен Қорам болыстарында - 142 отбасы (320 ер, 311 әйел), Верный қаласында - 146 ... (275 ер, 219 ... және ... ... - 383 ... (649 ер, 653 ... Дүнгендердің келуінің арқасында Ресей империясының Жетісу, Ферғана және Сырдария облыстарында бірнеше дүнген ... ... ... ... олардың 80 -ы Жетісу облысының, негізінен, Верный және Пішпек уездеріне орналасты. Сондай-ақ, дүнгендер ... ... ... ... ... ... деп ... жерінде де бар. Сонымен, көші-қонның арқасында Қазақстан жерінде дүнгендердің қоныстары пайда болып, олардың қалалық және ... ... ... ... 1884 ж. ... ... ... 3307 дүнген өмір сүрді. Олардың саны кедейленген дүнген батырақтарының есебінен де өсіп отырды. ... ... ... ... кезде казактар сословиесінің қатарына кіргізілген дүнгендер де болды. ... 1882 ж. 29 ... ... генерал-губернаторының жарлығы бойынша Құлжа өңірінен келген дүнгендер 1883 ж. 1 қаңтарынын бастап казактар мен мещандар сословиесіне жатқызылады делінген. ... ... ... ... ... ... кейінгі кеңес дәуірінде де ерекше өзгере қойған жоқ. Санақ материалдарына қарасақ, онда дүнгендердің бірте-бірте өзге жерлерге де ... ... ... ... негізгі көпшілігінің жинақы орналасқан жерлері бұрынғысынша қала ... ... ... ... өкіметі орнаған кезде жаңа билікті қолдады. Азамат соғысы жылдары Мағазы Масаншы басқарған дүнген атты әскер эскадроны ... ... ... Армия жағында соғысты. Кеңес өкіметінің алғашқы жылдары сол кездегі аз ... ... ... негізінде дүнген халқының өкілдерін оқуға жіберіп, (20-дан астам жастар) КСРО-ның әртүрлі қалаларында, негізінен Москвада жоғары білім ... ... ... ... көрнекті қайраткер Мағазы Масаншы (1937 ж. репрессияға ұшыраған), тарихшы, әдебиетші ғалымдар Ілияс Юсупов, М. Сушанло, Цун Вазы ... ... ... ... ... ... де ... көшіп келіп жатты. Мысалы, 1950 жылдары Қытайдан ресми және өз бетімен қазақтардың көшіп келуі кезінде де арасында қазақтармен бірге өзге ұлт ... де ... ... ... бар. Мұрағат құжаттары 1955 жылы Қазақстанға Қытайдан көшіп келген азаматтардың ішінде қазақтардың, ұйғырлардың, орыстардың, дүнгендердің және басқа да ұлт өкілдерінің ... ... бола ... . ... ... ... дүнгендер негізінен бау-бақша, егіншілікпен айналысады. Қалалық жерлерде тұратын дүнгендер арасында жоғары білімді мамандар, мәдениет қайраткерлері бар. ... ... ... дүнгендердің ұлттық-мәдени орталығы жұмыс істейді. Қазақстан жеріндегі дүнгендер санының 1897-2007 жж. ... ... ... 1897 ж. санақ бойынша қоныстанғандар санында дүнгендер - 14130 адам болды. 1920 жылы ... саны 10303 ... 1926 жылы - 8455 ... 1959 жылы - 9980 ... 1970 жылы - 17284 ... 1979 жылы - 22491 адам, 1989 жылы - 29956 адам, ал, 1999 ... ... 36945 ... ... ... ... отырғанымыздай, дүнгендер саны 1897-1926 жылдар арасында кеміп, 1959 жылдан бастап өсе ... 1999 ... ... ... 1970 жылға қарағанда дүнгендердің 19661 адамға немесе 113,8 -ға ... ... ... жылдар санақтары аралығында Қазақстанның халқы 1200 мыңға кеміген ... де ... ... ... ... ... (6989 адамға немесе 23,3 -ға өскен).
Ұйғырлар.
Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы (19 ғасырдың 80-90-жылдары) -- Қытайдағы Іле ... ... ... ... қол ... ... тілек білдіріп, оның қарамағындағы қазақжеріне қоныс аудару процесі. 18 ғасырдың 2-жартысында ұйғыр халқының тәуелсіздік жолындағы көтерілісін басып-жаныштаған Цинь ... ... ... ... (8 мың- ға жуық ... ... Куча, Ақсу, Жаркент, Хотан, т.б. қалалардан Шығыс Түркістанның батысындағы Іле өлкесіне көшірді. 1864 жылы Іле ... ... ... ұлттық езгіге қарсы күреске шықты. Мұнда Іле сұлтандығы құрылды. Англия мен Түркияның Шығыс Түркістандағы астыртын әрекеттерінен қауіптенген әрі өзіне ... ... ... ... ... ... ... патша үкіметі бұл өлкені 1871 жылы басып алды. Іле өлкесінің ... ... ... ... ... ... өзі өндіргіш күштерінің өсуіне, өндірістік-шаруашылық қарым-қатынастарының дамуына қолайлы жағдай ... ... ... ... (1881) Іле ... ... қайтарылды, Қытайдың немесе Ресейдің қол астына қарау халықтың өз еркіне берідді. Іле ұйғырларының едәуір белігі ... ... оның ... ... қоныс аударуға тілек білдірді. 1881-94 жылдар аралығында Жетісуға 9752 ұйғыр шаңырағы (45373 адам) көшіп келді.Жетісу ... мен ... ... үйлері өзендер мен көлдердің жағасына салынып, дуалмен қоршалды. Әр елді мекеннің өз мешіті, дүкендері мен шағын ... ... ... ... ... ... Іле өлкесінде тұрған кездерінде сайланған болыс биледі. Басқару жүйесінде сонымен қатар ақсақалдар (старшындар), қазылар (судьялар), ... мен ... атты ... ... де ... ... тау етегіндегі егіншілікке неғұрлым қолайлы жерлерге орналасты. ... ... ... үшін ... ескі арықтарды жөндеді және жаңа арық-каналдар қазды. Кейбір ... ... 40 ... ... ... ... көкөніс, дәнді дақылдар өсірумен айналысты. Олардың егіс далалары шағын бола тұрса да алуан түрлі дақылдардың 4-5, ал неғұрлым ауқатты отбасылары 12 ... ... ... ... ... ... бидайдың, арпаның, тарының және сұлының үлесі көбірек болды. Суы мол ... ... ... ... ... ... (қара сора, кендір, қыша) егілді. Жоңышқа егу де елеулі көлемде болды. Ұйғырлар сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... аулаларында жеміс ағаштары көп өсірілді. Мал шаруашылығы қосалқы кәсіп сипатында болды. Жұмыс көлігі ретінде өгіз, ... және есек ... ... ... ... жук тасу кәсібімен көбірек айналысты. Ұйғырлар алыпсатарлықты да кәсіп етті. Олар Верныйдан Ташкентке тауар алып барып сатты. Олардың қалалар мен ... ... ... ... де ... ... пен Верный қалаларында тұратын ұйғырлар етік тігумен, темір ұсталығымен, ... ... ... т.б. әр ... ... айналысты. Бай ұйғырлар кейін қазақтар мен орыс шаруаларынан және ... ... жер ... ... алып ... XX ғасырдың бас кезінде ұйғырлардың су диірмендері, темір ұстаханалары, май шайқайтын, былғары ... тон ... және тері ... ... зауыттары болды. Олардың дүкендері, асханалары, күріш ақтайтын шеберханалары да бар еді. ... бай ... бірі ... уезінің Жаркент болысында тұратын Уәли Ахун Юлдашев болды. Оның бір өзі 10 мың десятинаға жуық жерді жалға ала алатын. Ол ... ... ... ... да өз ... айналдырып үлгерді. У.А. Юлдашев Англиядан алдырған пароходын Іле өзеніне ... бірі ... ... ... ... ... кәсібі егіншілік, бау-бақша өсіру, ұсақ-түйек сауда жасау, басқа да әр түрлі кәсіп түрлерімен айланысу болды. XX ғасырдың 80-жылдарынан бастап олар ... ... бірі ... ... еге бастады. Бау-бақша өсірумен, бағбандықпен айналысты. Дүнгендер капуста, пияз, сарымсақ, ... ас ... ... шомыр, сәбіз, аскөк, асқабақ, кияр сияқты алуан түрлі ... ... ... болды. Олар орыс шаруаларынан кызанақ және картоп өсіруді де үйреніп алды.
Дүнгендерде мал өсіру қосалқы ... ... ... жеі ... мал ... едәуір шектеуге мәжбүр етті.
Дүнгендер жүк тасу кәсібімен айналысу үшін ... мен өгіз ... Жүк тасу ... ауыл шаруашылық жұмыстары аяқталып, жиын-терін біткеннен кейін басталатын. Олар өздері өндірген ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... Шыңжаңға алып барып сататын. Ал қайтарында Ресей мен Қытай өнеркәсібі шығарған бұйымдарды ала келетін.
Дүнгендер өз шаруашылықтарында аздаған сиыр, қой, ешкі ... Ал ауыл ... ... ... ... ... ... ши тоқыды. Ол үшін тайланған бау-бау қамысты пайдаланды. Дүнгендердің бірқатарының май ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындары болды. Сынған ыдыстарды құрсаулап жөндеуді кәсіп етушілер де аз болған жоқ.
Материалдық тұрғыдан жағдайлары жақсарған дүнгендердің арасында да өз ... ... 1905 жылы ... ... ғана 167 ... ... ... Олардың қытай тілін жақсы білуі Қытаймен екі арадағы сауда-саттықты монополияға айналдырып ... ... ...
Ұйғырлар мен дүнгендердің рухани мәдениетін зерттеумен кезінде Ш. Уәлиханов, Н.М. ... В.И. ... және ... ... ... Олар бұл ... тарихы, этнографиясы, мәдениеті жөнінде бай мағлұматтар қалдырды.
XX ... ... ... ... Қытай иероглифін, сонымен қатар араб алфавитін пайдаланып келді. Дүнгендердің көпшілігі қазақ, орыс және қырғыз тілдерін жақсы білді. Олардың өлең-жырлары мен ... ... ... ... ... ... қозғалысына арналған болатын. Дүнгендердің сатиралық әзіл әңгімелері мен әндері халық арасында кеңінен тарады. Ақын By Сан ... мен ... екі ... жәдігөй жауыздарды айыптайтын, күлкі ететін өлендер жазды. Дүнгендердің ғажайып ертегілері бар. Ертегілер мен аңыз әңгіме айтушылар фофуди деп аталады.
XIX ... ... ... арасынан шыққан Садыр Палуан, Назугум сияқты бір топ атақшы әншілер -- ... ... Олар ... ... Цинь ... қарсы ұлт-азаттық қозғалысын өздерінің өлең-жырларына арқау етті. ... ... ... 1916 ... ... да өз көрінісін тапты. Ол кезде ұйғырлардың да ер-азаматтары майдан тылында жұмыс істеу үшін әскер ... ... ... ... айтқанда, осы семестрлік жұмысты жазу барысында өзіме бейтаныс көптеген тың мәліметтермен таныстым. Алдыма қойылған ... ... үшін ... ... ... ... мен дүнгендер жайлы қызықты ақпараттар іздедім.
Ұйғырлар да дүнгендер де ... ... бір ... ... көз ... ... мен ... Қазақстанға өздерінің бірегей материалдық және рухани мәдениетін, өзіндік ерекшелігі бар шаруашылық кәсібін ала келді. ... ... ... мен ... аударып келген ұйғыр, дүнгендердің арасында тату-тәтті бейбіт қарым-қатынас орнады. Олардың мұсылман дінінде болуы да едәуір дәрежеде оң ықпал ... ... ... мен ... ... ... келуі қазақтардың онсыз да ауыр жер мәселесінің қиындап, нашарлай түсуіне де өз ... ... Сол ... ... ... ... Жетісу жерріне тез сіңісіп кеткен ұйғыр және дүнген халықтарының қонақжай халық ұрпақтарына айтар алғысы шексіз деп білем. ... ... ... ... ... ... ... орындадым.
Пайдаланылған әдебиеттер.
* Юсупов І. Біз қайдан келдік? Парасат, 1990, № 5, 16-б.
2. Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. 3-т. 495-б.
3. Сушанло М. ... ... ... ... ... ...
4. ... тарихы. 3-т. Алматы, 2002. 495-б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еуразиядағы халықтардың Ұлы қоныс аударуы14 бет
ХІХ ғасырдың І-ші жартысындағы қазақ шаруашылығының жағдайы31 бет
ХХ ғасырдың 30-40 жылдарындағы Депортация40 бет
Қазақстан Республикасының халқы6 бет
Халықтың ұлы қоныс аудару6 бет
Қазақстандағы дүнгендер: саны мен құрамының динамикасы (1897-2007 жж.)13 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет
Адамның америка мен австралияны қоныстануы8 бет
Жер шары бойынша халықтардың қоныстану ерекшеліктерінің негіздері мен халық санының өсу динамикасы58 бет
Орал, Торғай облыстарына қоныстандырудың қорытындысы69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь