Валюталық қатынас және валюта жүйесі

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

I.Бөлім
1.1.Валюталық қатынас және валюта жүйесі ... ... ... ... ... . 3
1.2.Валютаның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.3.Валюталық қатынастарды реттеу.Валюталық саясат ... ... 11

II.Бөлім
2.1.Валюталық нарық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15
2.2.ҚР.дағы төлем балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

III.Бөлім
3.1.Халықаралық валюталық қор ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

Сөздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 21

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 22
Кіріспе
Валюталық қатынас дегеніміз ақшаның Халықаралық айналымда жұмыс істеуі.Олар ұлттық шаруашылықтардың қызметтерінің нәтижесімен айырбастауға жәрдем етеді. Олардың объективтік негізі болып тауарлы өндіріс, Халықаралық сауда, капиталдың, әр түрлі қызметтердің қозғалысы. Валюталық қатынастың түрі, Халықаралық экономикалық қарым-қатынастан және ел арасындағы экономикалық күштің ара қатынасы мен ынтымақтастығының дәрежелеріне байланысты.
Шаруашылық тұрмысты интернационалдандырудың өрісіне қарай ұлттық және Халықаралық валюта жүйелері құрылады. Алдымен тарихи үйлестірілген және ұлттық заңдармен бекітілген ұлттық валюта жүйесі пайда болды. Ұлттық валюта жүйесі пайда болды. Ұлттық валюта жүйесі тәуелсіз, ұлттық шеңберден шығатын болса да, ұлттық ақша жүйесінің негізгі құрамы.
Қазіргі ұлттық валюта жүйесі мынандай элементтерді қосады:
- Валютаның аты (теңге, рудль, марка т.т.)
- Шетелдердің валютасына айырбастау жағдайлары. Бұл мағынада мынандай бөлектену бар:
а) еркін айырбасталымды валюта. Мұндай валюталар кез келген басқа елдің ақшасына еркін айырбасталынады. Оларға Американың доллары, Немістің маркасы, Жапонның иені, Франсуздың франкасы, Англияның фунт-стерлингі кіреді;
б) жартылай айырбасталымдар валюталар (ел ішінде ғана айырбасталымды валюта, рубль, теңге т.б.);
в) айырбастауға жатпайтын валюталар (жабық валюталар).
- Валютаның тепе-теңдігінің тәртіптемесі – екі валютаның ара қатынасы;
Ақша бірлігіндегі алтынның мөлшеріне негізделген алтын тепе-теңдігі Батыс Европада 70 жылдардың (өткен ғасыр) ортасында, Ресейде – 1992 ж. жойылған. Енді, Халықаралық валюта қорының жарғысына сәйкес валютаның тепе-теңдігі, алтынмен емес, СДР – (арнаулы өзара қарыз құқықтары) мен немесе басқа Халықаралық валюта бірлігімен белгіленеді.
Өткен ғасырдың 70 жылдарынан бастап, валюталық қоржын негізіндегі, тепе-теңдік пайдаланылды. Бұл, бір ақшалық бірліктің орташа бағамын, белгілі бір топ валюталардың жиынтығын өлшейтін әдіс. Мысалы, СДР валюта қоржынына жоғарыда келтірілген 5 еркін айырбасталымды валюталар кіреді және оның ішінде Америка долларының үлесі – 40%, немесе маркасының үлесі – 21%, Жапон иесінің үлесі – 17% т.с.с.
Қолданылған әдебиеттер:

1) Мақыш Серік Биханұлы “Ақша айналысы және несие” ИздатМаркет, Алматы, 2004г.
2) М.С.Саниев “Ақша, несие, банктер” Оқу құралы, Алматы – 2001ж.
3) Ғ.С. Сейітқасымов “Ақша несие банктер” Алматы Экономика 2005ж.
4) Ғ.С. Сейітқасымов “Ақша несие банктер” Алматы Экономика 2001ж.
        
        Жоспар
Кіріспе--------------------------------------------------------------------
2
I.Бөлім
1.1.Валюталық қатынас және валюта жүйесі--------------------- 3
1.2.Валютаның түрлері------------------------------------------------ 8
1.3.Валюталық қатынастарды реттеу.Валюталық саясат.------ ... ... ... ... балансы------------------------------------------- 17
III.Бөлім
3.1.Халықаралық валюталық қор------------------------------------ 19
Қорытынды--------------------------------------------------------------- 20
Сөздік----------------------------------------------------------------------
21
Қолданылған әдебиеттер---------------------------------------------- 22
Кіріспе
Валюталық ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтардың қызметтерінің нәтижесімен айырбастауға
жәрдем етеді. Олардың объективтік негізі болып тауарлы өндіріс, Халықаралық
сауда, капиталдың, әр ... ... ... ... ... Халықаралық экономикалық қарым-қатынастан және ел арасындағы
экономикалық күштің ара ... мен ... ... ... ... ... қарай ұлттық және
Халықаралық валюта жүйелері құрылады. Алдымен тарихи үйлестірілген және
ұлттық заңдармен ... ... ... жүйесі пайда болды. Ұлттық валюта
жүйесі пайда болды. Ұлттық валюта жүйесі тәуелсіз, ұлттық шеңберден шығатын
болса да, ұлттық ақша ... ... ... ... ... ... мынандай элементтерді қосады:
- Валютаның аты (теңге, рудль, марка т.т.)
- Шетелдердің валютасына ... ... Бұл ... мынандай
бөлектену бар:
а) еркін айырбасталымды валюта. Мұндай валюталар кез келген басқа ... ... ... ... ... ... Немістің
маркасы, Жапонның иені, Франсуздың ... ... ... ... ... ... (ел ішінде ғана айырбасталымды
валюта, рубль, ... ... ... ... валюталар (жабық валюталар).
- Валютаның тепе-теңдігінің тәртіптемесі – екі валютаның ара қатынасы;
Ақша бірлігіндегі алтынның мөлшеріне ... ... ... Европада 70 жылдардың (өткен ғасыр) ортасында, ... – 1992 ... ... ... валюта қорының жарғысына сәйкес валютаның тепе-
теңдігі, алтынмен емес, СДР – (арнаулы өзара қарыз құқықтары) мен ... ... ... ... ... ... 70 жылдарынан бастап, валюталық қоржын ... ... Бұл, бір ... ... ... ... бір топ ... жиынтығын өлшейтін әдіс. Мысалы, СДР валюта
қоржынына жоғарыда келтірілген 5 еркін айырбасталымды валюталар кіреді және
оның ішінде ... ... ... – 40%, ... ... ... – 21%,
Жапон иесінің үлесі – 17% т.с.с.
1.1.Валюталық қатынас және валюталық жүйе
Валюталық бағамның тәртіптемесі, Бұл ... ... ... ... ... деген екі тәртіптемесі бар.Бірінші тәртіптеме
бойнша, ұлттық валютаның бағамы басқа бір ... ... бұл ... ... бағам не былай, не былай
ауытқуы мүмкін.Мысалы, европиялық валюта жүйесінде, 12 валютаның
бағамы, орталық ... +/-15% ... жол ... ... ... ... ( ... ) банктер жоғарыда келтірілген шеннен
шығып кетпес ... ... ... жасап, ұлттық бағамын бір
қалыпта ұстауға ... ... ... 1999 ж. 5 ... дейін қолданылады.
Қазақстан Ұлттық банкісі сол кезде, 1998 ж. ... орын ... ... ... ... ... ... шығару үшін, теңгенің бағамын
төмендету үшін, 600 млн. артық доллар шығарды (теңге сатып алды), ал бұл
сол ... ... ... ... 1/3 ... болатын.
Екінші тәртіптемеде ( еркін құбылмалы ) ұлттық валютаның бағамын
сұраным мен ... ... ... ... ... ... 1999 ж. 5 көкегінде ауысты. “Осының нәтижесінде инфляцияның
деңгейі төмендей бастады, елдің ... ... ... ... оң ... ... алтын-валюталық активі өсті, ұлттық ақшаның
бағамы тұрақтады, банк саласы нығайды”—деп жазыпты, « ... ... ... ... 11 ... ... ... ( авторы Асқар Баянов).
Елдің Халықаралық валюталық өтімділігі. Бұл ұғымға елдің алтын-валюта
резерві, ... ЭКЮ және ... ... қордағы (МВФ) резервтік
жайғасымы кіреді. Өйткені, олар елдің алған міндеттемелеріне ... ... Бұл ... де ... ... оңалып келеді.
Мысалы, 1999ж. көкек айында елдің Халықаралық резерві 1,600 млн. ... 2001 ... ... ол 2095,8 млн. доллорға жетті ( өсім 30%-тен
артық ).
Халықаралық ... ... ... және ... есеп ... ... қолма-қол ақшамен және қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды
реттемелеу;
Халықаралық валюталық және ... ... ... ... жөнге келтіріп отыратын ұлттық органдардың Орталық (Ұлттық)банк,
мемлекеттік қазына, биржалар, ... ... т.б.) ... ... жүйесін ұйымдастыру тәртібін зыңды түрде мемлекет
бекітетін ... бұл жүйе ... ... ... ... істеуіне қолайлы жағдай жасау мақсатына бағынады.
Дүние жүзілік шаруашылық байланыстарының көбеюіне байланысты, ... ... өсу ... және мемлекетаралық келісімдер мен бекілген
Халықаралық валюталық қатынастырды ұйымдастыру ... ... ... ... пайда болды. Ол дүниежүзілік қоғамдастықтың ғаламдық мақсатын
көздейді, оған ... ... ... ... және оның жұмыс
істеуінің ерекше тетіктері бар.
Ұлттық валюталық жүйе, дүние жүзілік валюталық жүйемен тығыз баланысты.
Бірақ, мұндай екі ... ... ... ... ... ... Өйткені, олардың мақсаттары, жұмыс істеуі, оны ... әр ... ... және ... жүзілік шаруашылыққа әсер ету
жағдайлары өзгеше.
Ұзақ жылдар бойы өсіп, өркендеудің нәтижесінде, дүние жүзілік ... ... ... ... ... ... ... атқарымды нысандары ( ... ... ... ... шот бірлігі.
(Өзара валюта айырбастаудың жағдайларын реттемелеу;
(Валютаның тепе-теңдігі мен валютаның бағамдарын юіргейлендіру;
(Валюталық шектеудің көлемін ... ( ... ... қорының
мүше елдерден, валюта құндығымен жасайтын ... ... ... ... ... ... );
(Халықаралық валюта өтімділігінің құрамының құрамдас бөліктерін
реттемелеу.( Мысалы, 1970 жылдан ... жаңа ... ... бірлігі
--- СДР енгізілді; 1979 жылдан Европадан валюталық ... --- ... 1999 ... басынан Евро бірлігі енгізілді);
(Халықаралық несиелік айналым құралын ... ... ... т.б.) және ... есеп ... нысандарын
бірегейлендіру;
(Дүние жүзілік алтын және валюта нарықтарының ... ... ... мәртебесі;
Дүние жүзілік валюта жүйесінің ерекшеліктері мен ... ... ... ... мен ... жүзілік шаруашылықтың құрылысын
туғызу қағидалары мен дүние жүзілік шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... орналастырылуына және
алдыңғы қатардағы елдердің мүдделеріне ... ... ... ... ... ... қалса, дүние жүзілік шаруашылықты
құрылысын туғызыуқағидаларының, дүние ... ... ... және ... ... ... мүдделеріне сәйкестігіне
байланысты. Егер, осы қағидалар бірімен-бірісәйкеспей қалса, дүние жүзілік
валюталық жүйе ... ... ... ал ол істеп жүрген
валюталық жүйенің құлауына, сөйтіп жаңа валюталар жүйесінің ... ... ... ... жүзілік валюта жүйесі, алтын валюталық үлгіде, 1867 ... ... сол ... ... қатардағы елдердің маслихатында,
мемлекетаралық келісіммен заңды ... ... ... ... ... кезінде және одан кейінгі жылдарда орын
алған валюта дағдарысы, екінші дүние жүзілік валюталық жүйе ... ... 1922 ж. ... ... ... ... маслихатқақатынасқан
елдердің келісімімен ресімделді. Бұл жүйеде ... ... ... және ресімджелген қаланың атымен Генуэс валюта жүйесі деп
аталып ... ... 20 ... ... ... ... ақша, халықаралық
төлем-резервтік құралы ретінде пайдаланылды. Екі дүние ... ... ... ... мәртебесі ешқандай валютаға бекітілген ... ... мен ... доллары жетекшілік үшін, өзара
бәсеке күресін жүргізіп келді.
Үшінші дүние жүзілік валюталық жүйе 1944 ... 22 ... ... деген қаласында ресімделінді.бұл жүйеде алтын-
девиздік үлгіде негізделген. Және де ... ... рет ... ... ... түрде, екі валюта ие болды: доллар және фунт-
стерлинг.
1944 жылы ... ... ... ... 54,6%, тауарды шетке
шығарудың 33%, ресми ... ... ... ... ... Басқа, онымен бәсекелес елдердің бәрінің де, екінші дүние жүзілік
соғыстан әлсізденіп шыққандығы, доллардың ... ... ... ... болды. Батыс Европадв және Жапониядағы валюта-экономикалық ауыр
жағдай, ол елдердің Америкадан тәуелділігі, долларлық ...... ... ... ... аштық).
Бреттевудтық валюталық жүйесінің құрылымды қағидалары:
-доллар мен фунт-стерлингтің резервтік валютаның мәртебесі;
-тіркелген алтын тепе-теңдігі мен валюталардың бағамы (тепе-теңдік ... ... ... ... ал ... Европада +/-0,75%-ке дейін);
-Шетелдік Орталық банктердің долларлық резервтерін, Американың ... ... ... ... ... ... құқықтылығы;
-Алтынның ресми бағасының төмендетілгені (31,1 гр. таза алтындық ... 35 ... осы ... тиімді пайдаланды. Соның нәтижесінде, басқа
елдердің есебіне өзінің жүние жүзілік ... ... ... ... жүйенің қарама-қарсылығы, әсіресе Халықаралық
төлем құралы болып екі ұлттық валютаның пайдаланылуы, бара-бара бұл жүйені
әлсіретті. Өткен ғасырдың 60 ... ... ... ... ал ... ... бұл жүйе ... бастады. Оның орнына 1976 жылдың қаңтар
айында, Ямайкада (Кингстон қаласында) ... ... ... ... мүше ... ... ... валюталық жүйе келді
(Ямайкалық жүйесі). Бұл жүйе осы күнге дейін істеп келеді. Ямайкалық валюта
жүйесінің ... ... ... үлгінің орнына СДР үлгісі енгізілді. Бірақ бұл ... ... ... де, ... ... және ... бас құралы да
бола алмады. Іс жүзінде, резервтік валюта мәртебесі болмаса да, долларлық
үлгі қолданылып ... ... ... ... қоржынында доллардың
үлгісі 40%).
Доллардың жетекшілік жайғасымы АҚШ-тың айтарлықтай экономикалық, ғылыми-
техникалық және соғыс әлеуетіне негізделген. Бірақ соңғы жылдары бұл ... пен ... ... ... ... ... ... босаңсыз. СДР үлгісі іс жүзінде түрлендіріліп, үш
дүние жүзілік ... ... көп ... ... ... ... ... валюта жүйесінің шегінде, алтын ақшалық атқарымын жоғалтты.
Сөйтіп, алтын тепе-теңдігі, алтынның ресми құны жойылды. Сонымен ... ... ... авуарларын (резерв), Американың қазынасы арқылы,
ресми бағамен алтынға ауыстыру тоқтатылды. Сонда да, алтын өзінің ақшалық
атқарымын ... ... жоқ. ... ... ... жүзілік ақша,
сенімді резервтік актив болып ... ... оның ... ... құны бар.
Қазір Орталық банктер мен тезавраторларда 60 мың тоннадан артық алтын қоры
бар;
-Ямайкалық валюта жүйесі ... ... ... ... мүше ... ... анықтау үшін екі түрлі тәртіптеменің қайсысын болса да
қолдануға ырық берді. Сөйтіп, іс ... 1973 ... бері ... келген
құбылмалы тәртіптемесі, заңды күшіне енді;
-Халықаралық валюталық қор (МВФ) мемлекетаралық валюталық ... мүше ... ... ынтымақтастығын арттырып, валюталық
қатынастарды ырықтандырылуын, валюталық шектеулерді ... ... ... валюталық жүйемен салыстырғанда Ямайкалық жүйе төлем
балансаларының және валюталық бағамның тұрақсыздығына, дүние ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, бұл
жүйеде бірқатар қайшылықтар туғызды. Мысалы, СДР ... ... бір ... ... ... төтенше ақша мәртебесенің айрылғандығы,
екінші жағынан, іс жүзінде, сол мәртебенің сақталуы, ... ... ... т.б. Оның ... ... өсіп ... елдер өзінің дүние жүзілік валюта жүйесіндегі орнына көңілдері
толмай, оны, ... ... ... ... қайта құруды талап етеді.
Осындай ... ... ... Ямайкалық валюта жүйесін, сонымен қатар,
дүние жүзілік валюталық тетіктерді жетілдіру жөнінде ... ... ... ... ... ... Европада Халықаралық (аймақтық)
валюталық жүйе-Европалық валюталық жүйе құрылды (ЕВС). ... ... ... Европалық экономикалық және валюталық
біріктірілудің өсуі. Бұл жүйенің мақсаты-бірлесу процестерін
ынталандыру, Европалық ... ... және ... ... Одақ (ЕС) құру, сөйтіп батысевропаның жайғасымын
нығайту.
Европалық валюталық жүйенің, Ямайкалық жүйеден айырмашылығын көрсететін
құралымды қағидалары ... ... ... ... ... валюталық бірлік енгізілді. Оның валюталық
қоржыны 12 – батысевропалық валюталардан құралады. Оның ... ... ... (30%). ЭКЮ-дің қызмет көрсететін салалары СДР-дың қызмет
көрсететін салаларынан ... ЭКЮ ... ... жүзілік валютаға айналып
келеді. Бірақ, әзірге бола қойған жоқ.
-Алтынды ақша ... ... ... ... ресми шешімге
қарама-қарсы европалық валюта жүйесі, алтынмен жасалатын ... ... ... ... ... эмиссиялық тетіктеріне қосылды. Ол
үшін мүше елдердің ресми алтын-валюталық ... 20% ... ... ... ... ... ... институтының
билігінде 2, 3 мың тонна алтын аударды. Бұл алтынға, аталмыш ... ... ... ... әр ... ... банкісінің шотына аударды. Алтын
жарна, үш айлық жаңғыртылмалы құжат пен ... ... Ол ... ... сату мен, үш ... кейін қайта сатып алу үшін ... ... ... ... ... ... бағамының тәртіптемесі бойынша,
олардың орталық бағамнан ... +/- 15% ... болу ... ... ... ... ... – деп аталып жүр. Өйткені осындай
ауытқудың графикалық түрі жыланға ұқсайды. Егер валютаның бағамы айтылған
шеннен ... ... ... ... ... басқыншылық жүргізуі керек.
(өз валютасына марка сатып алады, немесе керісінше, маркаға өз ... ... ... валюталық жүйеге мүше елдер Халықаралық валюталық қорға
қарама-қарсы ... ... ... ... реттемелеу органын
құрады – Европалық валюталық институт. Оның мүшелігіне 12 ... ... ... ... мүше ... ... әрі қарай нығайту мақсатында,
1999 жылдың 1- қаңтарынан бастап айналымға “Евро” деп аталатын – ... ... ... ол 11 мүше ... арасында қолма – қол ақшасыз
есеп айырысуға қолданылды, ал, 2002 ... ... ... есеп ... ... ... ... мен доллар, дүние жүзілік ... ... ... ... жүйе – ... заңдылықтармен немесе мемлекетаралық
келісімшарттармен бекітілетін ... ... ... ... ... ... үш ... бөлінеді:
( Ұлттық валюталық жүйе.
( Дүниежүзілік валюталық жүйе.
( Аймақтық немесе ... ... ... ... ... жүйе ең ... қалыптасқан.
Ұлттық валюталық жүйе – халықаралық төлем айналымын жүзеге асыратын,
ұдайы өндіріс процесіне қажетті валюталық ... ... және ... ... ... қатынастар жиынтығын білдіреді.
Ұлттық валюталық жүйе – елдің ақша ... бір ... ... ... ... экономикасының және сыртқы экономикалық
байланыстардың даму дәрежесі мен жағдайына байланысты анықталады.
Ұлттық ... жүйе ... ... ... ... ... валюталық жүйе XIX ғасырдың ортасына таман құрылған.
Дүниежүзілік валюталық жүйе – бұл ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін халықаралық
келісімшарттар мен мемлекетаралық құқықтық нормалар кешенін қамтиды.
Дүниежүзілік валюталық жүйелердің қызмет ету ... мен ... ... ... ... сәйкес келуі дәрежесіне
және алдыңғы қатарлы елдердің мүдделеріне байланысты болып келеді.
Ұлттық және дүниежүзілік валюталық жүйелер арасындағы ... ... ... ... элементтерінен көрінеді.
Аумақтық валюталық жүйе өнеркәсібі дамыған елдердегі әлемдік валюталық
жүйе төңірегінде құрылады. Мысалы, Европалық ... жүйе (ЕВЖ) – ... ... мүше ... валюта аумағында ұйымдастырылу –
экономикалық формасындағы қатынастарды білдіреді.
Мұндағы, ... ...... бағамның негізі болып табылатын
заңды тәртәпте белгіленетін екі валюта арсындағы ... ... ... ... ... паритет СДР негізінде (арнайы қарыз алу
құқығы) белгіленеді.
Егер де ұлттық ... жүйе ... ... яғни ... ... ... ал дүниежүзілік валютвлық жүйе – бір немесе бірнеше
резервтік валюталарға ... ... ... ... ... валюта – бұл басқа елдер үшін валюталық паритет пен валюталық
бағамды анықтауда ... ... ... ететін және валюталар бағамын реттеу
мақсатында валюталық интервенция жүргізуде пайдаланылатын халықаралық төлем
және резерв құралы қызметін атқаратын, әлемнің ... ... ... ... ... ... – бұл ... сол елдің ақша бірлігі; ... ... ақша ... ... халықаралық есптесу бірліктері
және төлем ... (СДР, ... ... – бір елдің ақша бірлігінің екінші бір ... ... ... ... ... ... қажеттігі:
1)тауарлар мен қызметтермен сауда саттықта, капиталдар мен ... ... өзар ... ... ... ... шетелден тауар алғаны үшін шетел валютасына ауыстырады.
2)дүниежүзілік және ұлттық нарықтағы бағаларды, сол сияқты әр елдің
құндық ... ... және ... ... валютасындағы шоттарын үздіксіз
қайта бағалап отыруға.
Валюталық бағамға әсер ететін факторлар ықпал етеді:
( ... ... ... ... ... болса, ол елдің
валютасының бағамы төмен болады. Ақшаның инфляциялық құнсыздануы, ол ... ... ... және ... ... ... ... бағамын
төмендетеді.
( Төлем балансының жағдайы. Егер де төлем ... ... ... онда ... ... ... ... валютаға сұраныс өсіп,
ұлттық валютаның курсын жоғарлатуға мүмкіндік береді, ал пассивтік болса,
борышқорлар оларды ... ... ... өтеу үшін ... сатып, ұлттық валюта бағамын төмендетеді.
( Әр елдегі пайыз мөлшерлемесіндегі айырма. Бұл ... ... ... екі ... ... а) Елдегі пайыз мөлшерлемесіндегі
өзгерістер, капиталдың халықаралық қозғалысына, ең алдымен, қысқа мерзімді
қозғалысына әсер ... Шын ... ... ... ... шетел
капиталының ішке ағылуын ынталандырып, ал оның төмендеуі ұлттық капиталдың
шетелге шығуына жол ... ә) ... ... валюталық нарықтағы
операцияларға және ссуданың капиталдар нарығына әсер ... яғни ... ... ... оны ішкі ... ... ... нарықтар қызметі мен алып-сатарлық валюталық операциялар.
Егер қандай да бір ... ... ... ... оны ... тез ... ... сатуға тырысады.
(Белгілі бір валютаның ... және ... ... ... ... ... 60-70% опрацияларын АҚШ
($) долларымен жасағандықтан, оған ... ... ... ... ... төлемдердің жеделдетілуі немесе кешіктіріліуі ... ... әсер ... Валютаға деген ұлттық және халықаралық нарықтағы сенімділік дәрежесі.
( Валюталық саясат. Нарықтық және мемлекеттік реттеудің ... ... ... әсер ... ... ... ... саясат.
Әлемдік тәжірибе көрскткендей, нарықтық экономика жағдайында валюталық
қатынастарды реттеу екі ... ... ... ... ... ... нарықта валюталарға деген сұраныс және ұсыныс, сондай- ... ... ... ... ... ... ... құн заңына
бағынады. Мұндай заңдардың валюталық нарықтағы бәсекелестік ... ... ... айырмасының қатысты баламалылығын, ... ... ... несиелер қозғалысына байланысты әлемдік
шаруашылықтың қажеттілігіне
валюталардың халықаралық ағымының сәйкес ... ... ... ... және ... валюталық бағам динамикасының белгілері
арқылы экономикалық агенттер валюталарды сатып алушылардың сұранысы ... ... ... ... біле ... ... бірге, нарық
валюталық операциялардың жағдайы туралы ... ... ... табылады.
Бірақ та мемлекет ертеден бері валюталық қатынастаға араласып келген,
бастапқысынла ол жанама түрде кейіннен оның әлемдік шаруашылықтағы ... ... ... араласа бастады. 30-жылдардағы XX ғ. ... ... ... ... ... ... ... ретінде
алтын механизмі қызметін тоқтатты. Бағамдық шекті ... аяқ ... мен ... ... ... және ... ... теріс
әсер ете отырып, ауыр әлеуметтік-экономикалық зардапқа ұшырыды.
Нарықтық және мемлекеттік валюталық реттеу бірін-бірі толықтырыды.
Біріншісі, ... ... яғни ... ... ... ал
екіншісі, валюталық қатынастарды нарықтық реттеудегі теріс салдарды жоюға
бағытталған. Екі ... ... ... ... жағдайлардағы тиімділік
және шектеуге байланысты анықталады. Сондықтан да олардың арасындағы шекті
қатынас жиі ... ... ... ... және тағы ... ... қатаң мемлекеттік валюталық реттеудің маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... бұл аумақта нарықтық бәсеке орын алады. Бірақ
та мемлекет бұл ... да ... ... ... ... ... мақсатында валюталық бақылау жасайды.
Нарық экономикасын реттеу жүйесінде валюталық саясат маңызды орын
алады.
Валюталық ... ... ... және ... ... халықаралық валюталық және басқа экономикалық қатынастар аумағында
жүзеге асырылатын шаралар жиынтығы.
Валюталық саясат ... ... ең ... ... тұрақты
экономикалық өсуді қамтамасыз етуге, ... пен ... ... төлем балансындағы тепе-теңдікті ұстап отыруға бағытталады.
Валюталық саясаттың басты бағыттары мен формалары елдердің ... ... ... ... ... ... ... орналасуыны байланысты анықталады.
Заңды түрде валюталық саясат валюталық заңдылықтар, яғни ... ... ... жерлердегі валюталық бағалылармен байланысты операциялардың
жасалу ... ... ... ... ... ... екі ... жақты валюталық праблемалар бойынша мемлекеттер арасында жасалатын
келісімшарттарға ... ... іске ... ... бір ... ... ... табылады.
Тікелей валюталық реттеу---заңды актілер және атқарушы өкіметтің әрекет
ету жолымен іске ... ал ... ... ... ... ... ... экономикалық, валюталық және несиелік әдістерді
пайдалану ... әсер ... ... ... ұйымы--- Халықаралық Валюталық қор (
ХВҚ ) болып табылады.
Валюталық саясат өзінің мақсаттарына және формаларына байланысты екіге
бөлінеді:
1) ... ... ... ағымдық валюталық саясат;
Құрылымдық валюталық саясат--- дүниежүзілік валюталық жүйедегі құрылымдық
өзгерістерді жүзеге асыруға бағытталатын ұзақ ... ... ... ... саясат реформа формасында іске асырылады. Құрылымдық
валюталық саясат ағымдық ... ... әсер ... ... саясат--- валюталық бағамды, валюталық операцияларды,
валюталық ... пен ... ... ... ... оперативті түрде
реттеуге бағытталған қысқа мерзімді шаралар.
Валюталық саясаттың мынадай формалары қолданылады:
1) ... ... ... ... ... ... қатар, девиздік саясаттың мынадай жұзеге асырылу формалары болады:
а) валюталық интервенция;
ә) валюталық резервтерді диверсификациялау;
б) валюталық шектеу;
в) валюталардың алмастырылу дәрежесін реттеу:
г) валюталық ... ... ... ... ( ... алу ) ... бір жағынан, валюталық бағам мен
төлем балансын реттеуге, екіншіден, ішкі ... ... ... ... жиынтық сұранысты реттеуге бағытталатын орталық банктің
есепке алу мөлшерін өзгертуі.
Мысалға: пассивтік төлем балансы ... ... ... ... жағдайында есепке алу мөлшерінің көтерілуі, ең төменгі ... бар ... ... ... ... ... балансының
жағдайын жақсартады және валюталық бағамды арттыра түседі. Ал егер орталық
банк ... алу ... ... ... ... отандық және шетелдік
капитал сыртқа ағылып, төлем балансының активтік қалдығы азаяды ... ... ... жағдайда дисконттық саясаттың тиімділігі төмендеген.
Себебі, егер де ... ... ... мақсатында есепке алу мөлшерін
арттыратын ... оның ... үшін ... ... ... Ал оның ... ... кері әсер етіп, яғни капиталдың сыртқа ағылуына жол береді.
Девиздік ... ... ... ... ... ... ... сату және сатып алу жолымен ұлттық валюта бағамына әсер ету
әдісі.
Ұлттық валюталық ... ... ... ... банк ... ... ал бағамын түсіру үшін, шетел валютасын ұлттық валютаға
айырбастау арқылы сатып алады.
Девиздік саясат көбіне валюталық ... ... ... ... ... XIX ғасырдан бастап қолданылады. Алтын
монометаллизмі алынып тасталғаннан кейін валюталық ... ... ... ... соғыстан кейін, жаңа құбылыс ретінде
мемлекетаралық ... ... ... – ХВҚ, ... ... ... ... институт құрылды (1994 ж.).
Валюталық резервтерді диверсификациялау – бұл халықаралық есеп
айырысуларды қамтамасыз ету, ... ... ... және ... ... ... әр түрлі валюталарды қосу жолымен валюталық
резервтердің құрылымын реттеуге бағытталған мемлекеттің және ... ... ... ... ... ... сату және ... айырысулар үшін қажетті тұрақты валюталарды сатып алу жолымен жүзеге
асырылады.
Валюталық паритет және ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Девальвация мен ревальвация – валюталық саясаттың дәстүрлі әдістеріне
жатады.
Девальвация – ұлттық валютаның бағамын ... ... ... ...... валюта бағамын шетел валюталарына қатынасы
бойынша жоғарлату.
Девальвация пайызын есептеу ... ...... – ескі бағам;
Бж – жаңа бағам.
Ревельвация пайызын есптеу формуласы:
Р=Бж – Бе/Бе*100
Валюталық саясаттың келесі бір ... ... ... ... ... ... – резиденттер мен бейрезиденттердің валюталар және
басқа валюталық құндылықтармен жасалатын операцияларына ... ... ... ... тыйым салуы немесе шектеуі.
Валюталық шектеу валюталық бақылаудың құрамдас бөлігі болып табылады.
Валюталық шектеу валюталық заңдылықтармен бекітіледі.
Валюталық ... ... ... балансын теңестіру;
-валюталық бағамды қолдау;
-ағымдағы және статегиялық міндеттерді шешу үшін мемлекеттің қолында
валюталық бағалылықтардың шоғырлануы.
Валюталық шектеу мынадай қағидаларға сүйенеді:
- Валюталық ... ... және ... ... ... ... ... жасау үшін рұқсат қағазының (лицензия) берілуі;
- Валюталық шоттарды толық немесе жартылай жабу;
- Валюталардың қайтарымдылығын ... ... ... ... – бұл ... ... мен ... валютасындағы бағалы
қағаздарды сату және сатып алу ... ... ... арнайы
орталық.
Валюталық операциялардың көлеміне, сипатына және пайдаланатын санына
қарай валюталық нарықтар үшке бөлінеді: ... ... және ... ... ... ірі дүниежүзілік қаржы орталықтарында
орналасқан. Оның ішінде, Хондайдағы, Нью-Йорктегі, Франкфурт-на-Майнедегі,
Париждегі, Цюрихтегі, Токиодағы, Сингапурдағы, Ганкконгтағы ірі ... ... ... ... ... ... ... валюталық нарықтарда белгілі бір ... ... ...... Сауд –риалы, Кувейт – динары т.б. орналасқан банктер өз
клиенттеріне валюталық қызметін түсіндіреді.
Валюталық нарықтағы операцияларға ... ... ... ... нарық – халықаралық есеп ... ... ... ... қамтамасыз ететін валюталық операциялардың
жиынтығы.
Институтционалдық жағынан қарасақ, валюталық нарық – ... ... ... биржалардың, брокерлік
конторалардың және шетелдік банктердің жиынтығы.
Ұйымдастырылу техникалық жағынан алсақ, валюталық нарық – ... есеп ... және ... ... ... ... өзара байланыстыратын коммуникациялық ... ... ... ... ... ... ... жіктеледі:
1) Орналасу аумағына қарай:
-халықаралық;
-ішкі;
-аумақтық.
2) Валюталық шектеуге байланысты:
-еркін нарық;
-еркін емес.
Валюталық шектеу қойылған валюталық нарықты – еркін емес нарық деп, ал
валюталық ... ... ... оларды еркін валюталық нарық деп
атауға болады.
3) Валюталық бағамның қолдану түріне қарай:
-бір ғана ... ... ғана ... валюталық нарық – бұл ... ... ... яғни ... өзгермелі бағамы биржадағы саудада
белгіленеді.
Қазақстан Республикасында теңгенің арнайы валюталық бағамы 1999 жылы ... ... ... ... ... ... Ал оған ... тіркемелі
бағам қолданылып келеді.
Тіркемелі бағам – Ұлттық банктің ... ... ... валютасына
қатысты айырбас бағамын анықтауда валюталық нарықтағы сұраныс пен ұсынысқа
араласу нәтижесінде анықталатын бағам.
Еркін өзгермелі бағам – бұл ... ... ... пен ... ... ... ... білдіреді.
Еркін өзгермелі бағам арқылы Қазақстанның қор биржасында АҚШ долларының
теңгеге қатысты бағамы анықталады. Осы биржада Рейтер (Reuter) агенттерінің
кросс-бағамдары ... ... ... ... қатысты бағамы анықтайды.
Кросс-бағам – бұл үшінші валютаға байланысты анықталатын екі валютаның
шекті қатынасы.
Кросс-бағамының (Кб) есебін мынадай ... ... ... Мысалға,
теңгенің кросс-бағамын есептеу:
Кб (теңге)=Шетел валютасының долларға қатысты бағамы/Теңгенің долларға
қатысты бағамы
Валюталық бағамының бағалануына ... ... ... және ... ... бөлінеді. Мұндағы тікелей бағам – шетел валютасына ұлттық валютаға
қатысты бағамы. Мысалы, 1 АҚШ ... ... Ал ... ...... ... шетел валютасына қатысты бағамы. Бірақ мұндай бағам түрі
біз ... ... ... ҚР-дағы төлем балансы
Төлем балансы – елдің белгілі бір уақыт ішінде шетелге шығарғандарынан
түскен түсімдері мен ... ... ... мен қызметтер үшінтөленген
төлемдер арасындағы шекті қатынасы.
Еліміздегі төлем балансы мынадай бөлімдерді қамтиды:
А. Ағымдағы шот.
В. Капитал және қаржымен жасалатын операциялар ... ... мен ... ... ... ... Қаржыландыру.
Ағымдағы шотта мыналар көрсетіледі:
1) Сауда балансы:
-Экспорт;
-Импорт.
2) Таза қызметтер:
-жүк тасмалдау;
-адамдар тасмалдау;
-байланыс ... ... және ... бойынша сыйақы (мүдделендіру);
-резервтер бойыша сыйақы (мүдделендіру);
-басқа да.
4) Ағымдағы трансферттер.
5) Гуманитарлық көмектер.
6) Техникалық көмектер.
7) Гранттар.
Капитал және ... ... ... ... ... ... ... портфельдік инвестициялар;
3) мигранттардың трансферттері (кетуі және келуі);
4) сауда (коммерциялық) несиелері;
5) займдар;
6) басқа инвестициялар (депозиттер, валюта және т.б.).
Қателер мен ... ... ... ресми түрде резидент еместермен
ескерілмей қалғандарды, оған қоса ... ... ... ... ... ... ағымдағы операциялар бойынша төлем балансын,
капиталдар мен несиелердің қозғалысының балансы, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... балансы әрдайым теңесіп отырылады, яғни оның активтік және
пассивтік операциялары бірыңғай шаманы құрайды.
Қаржыландыру шотында мыналар есепке алынады:
1) Қазақстан Ұлттық банкінің ... ... ... ... ... валютасы;
4) ХВҚ несиелері.
Қазақстанда төлем балансын Ұлттық банк жасайды. Төлем балансының басты
ерекшелігі – мұнда қаражаттардың ... ... ... ... ... көрсетіліп, босалқы бөлшектер мен қорлар есепке алынбайды. Мұндағы
ағымдағы операциялар шотында оң қалдықтың болуы тауарлар мен ... ... мен ... ... ... ал ... түзілуі тауарлар мен қызметтер импортын, төленген табыстар ... ... ... ... жасалынатын операциялар
шотындағы оң көрсеткіш сол ... ... ... ... ... және ... ... резидент еместерге деген
талаптардың қысқаруын сипатттаса; ал ... шама ... ... еместер
алдындағы міндеттемелердің қысқаруын және ... ... ... ... ... өсуін сипаттайды.
Төлем балансынан есеп айырысу балансын ажырата білу ... ... ...... ... қатысты талаптары ... ... мен ... ... ... ... да) және жеке ... тікелей инвестициялар, алынған және берілген
несиелер, қаржы және қаржы емес корпорациялардың міндеттемелері ... ... бір ... есеп ... ... ... елдерге
қатысты төлем жасалмаған барлық талаптар мен міндеттемелер қамтылады.
3.1 Халықаралық валюталық қор
1944 жылы Бреттон-Вудс қаласында (АҚШ) ... ... ... ... осы ... Халықаралық валюталық қор (ХВҚ) ... ... ... Алғашында мүшелерінің саны 35 мемлекет болса, 1993
жылы олардың саны 174-ке ... ... ... ... да ... ... қордың мүшесі болып табыладфы.
ХВҚ-ға кіргенде, әрбір мемлекет квота (жазылу бойынша салым), мүшелік
жарна сияқты белгілі бір ақша ... ... Қор ... ... екі ... 1) сол елдің квотасының 25% сомасы көлемінде немесе
оның алтын мен доллар запастарының 10% сомасы көлеміндегі ... ... ... ... ... ... ... түріндегі жарнадан тұрады.
Квотаның маңызы әр түрлі болып келеді. Біріншіден, олар ... ... ... ХВҚ ... ... ... ... өз
мүшелеріне займдар беру үшін пайдаланады.Екіншіден, ... ... ... ... ... қарызға алынатын немесе СДР деп аталатын
арнайы активтерді кезеңдік ... ... ... соманың мөлшері
анықталады. Жарна ... ... ... ... ... ... ... де үлкен болады. Үшіншіден, олар әрбір мүшенің дауыс
салмағын анықтайды. Ел бай ... ... оның ... ... ... ... ... ел экономикасының жұмыс істеуін және әл-ауқаттылығын
талдау негізінде белгіленеді.Әрбір бес жыл сайын квотаның мөлшері ... ... әрі ХВҚ ... және ... ... өсіп-
өркендеуіне байланысты көбейтілуі немесе азайтылуы мүмкін. 1945 ж. ХВҚ-ның
35 мүшесі 7,6 млрд. $ ... 1992 ж. ... 156 ... 130 ... ... және 1993 ж. 174 ел –140 ... $ төленген.
ХВҚ саясатын анықтауға керекті дауыс санының көп бөлігін, көп ... ... ... ... ... орынды АҚШ алады, оған барлық
дауыстың 17%-ы келеді. Екінші орында ... – 7%, әрі ...... ...... ... ... органы – губернаторлар кеңесі, мұнда әрбір
мемлекет губернатор ... ... ... ... ... банк ... балама губернаторлардан тұрады. Себебі, губернаторлар сияқты олардың
орынбасарлары қаржы министірлері немесе ... банк ... олар ... ... ... ... уәкілдіктері бар.
Губернатор кеңесі жылына бір рет ғана жиналады. Оның қызметтеріне мыналар
жатады:
-халықаралық валюталық ұсыныстарды әзірлеу;
-экономиканы ... құру ... өте ... елдерге кеңес беру, шаралар
әзірлеу;
-жаңа мүшелерді қабылдау, ... ... ... ... ... “de” – ... ... – тұрмын дейтін сөздерден
туындайды. Ақша бірлігінің немесе ... ақша ... ... ... ... алатын мәнінің төмендеуін білдіреді.
Қазақстанда, 1999 ж. қыркүйегінде Оңтүстік-Шығыс Азия мен ... ... ... ... ... қатысты теңге
бағамының төмендеу ... ақша ... ... ... 1999 ... ... ... долларға қатысты курсы 76 теңге болса, ол 130
теңгеге дейін түсті).
Аталған шара отандық өнімнің өндірісі мен ... өте ... ... сондай-ақ шетел валюталары мен инвестициялардың құйылуына себеп
болды.
Ревальвация латынша “re” – жаңару және ...... ... ... Ақша ... бұрынғы алтын ... ... ... ... ... бағамының шетел валютасымен
салыстырғандағы жоғарылауын көрсетеді, яғни девальвацияға қарама-қарсы.
Қазақстанда теңгенің ревальвациясы, мұнай мен металға әлем ... өсіп ... ... көп ... ... ... жж. болды.
Егер 2003 ж. дейін теңгенің бағамы АҚШ долларына қарағанда 155 ... ... ... екі ... (2003-2004 жж.) ол 1 АҚШ долларға 130 теңгеге
дейін өсті.
Валюта нарығындағы операциялар арқылы ... ... ... ... банкінің валюталық нарықтағы интервенциясы жалпы ақша-несие
саясатының шегінде ... ... ... ... ... ... ... ақша базасының өсімі басқа факторлардың ... ... ... ... ... 1995 ж. ... көбінесе ақша массасының өсімін
стерилизациялау және теңгенің айырбастау ... ... ... бір
уақытта шешті. Бірақ, кейбір айларда таза шетел активтерінің өсімі ... таза ... ... ... ақша ... өсімінің төмендеуі,
Ұлттық банкінің екінші деңгейлі банктеріне беретін несиелерінің азаюы ... ... ... ... ... жүзеге асты. Осы кезеңдерде
валюта бағамының саясаты ақша массасын реттеу саясатымен ... ... ... ... реттеуге Ұлттық банкінің қатысу
дәрежесінің ... бұл ... ... ... беріп, бір
уақытта, ақша массасына валюталық интервенцияларының әсер ету ... жүйе – ... ... ... ... ... валюталық қатынастарды ұйыдастыру және реттеу
формасы.
Валюталық нарық – бұл шетел валюталары мен шетел валютасындағы бағалы
қағаздарды сату және ... алу ... ... ... арнайы
орталық.
Валюталық интервенция – ұлттық валюталық бағамына әсер ету мақсатында
орталық банктің ... ... сату және ... алу ... ... ... араласуы.
Валюта – бұл біріншіден, сол елдің ақша бірлігі; екіншіден, шетел
мемлекеттерінің ақша ... ... ... ... ... ... (СДР, ... бағам – бір елдің ақша бірлігінің екінші бір елдің ақша
бірлігіне қатысты бейнеленетін бағасы.
Валюталық ...... ... ... ... ... заңды
тәртіпте белгіленген екі валюта арасындағы шекті қатынас.
Валюталық саясат – бұл елдің ағымдық және статегиялық ... ... ... және ... ... ... аумағында
асырылатын шаралар жиынтығы.
Валюталық резервтерді диверсификациялау – бұл халықаралық ... ... ету, ... ... ... және ... сақтау мақсатында әр түрлі валюталарды қосу жолымен валюталық
резервтердің құрылымын реттеуге ... ... және ... ...... мен ... ... және
тағы басқа валюталық құндылықтармен жасалатын операцияларын заңды түрде
немесе әкімшілік түрде тыйым салу.
Валюта биржасы – ... ... ... ... жүзеге
асыратын, сұраныс пен ұсыныс негізінде ... ... ... ... ағымдағы бағамын белгілейтін ұйым.
Қолданылған әдебиеттер:
1) Мақыш Серік Биханұлы ... ... және ... ... 2004г.
2) М.С.Саниев “Ақша, несие, банктер” Оқу құралы, Алматы – 2001ж.
3) Ғ.С. Сейітқасымов “Ақша несие банктер” ... ... ... Ғ.С. ... ... ... ... Алматы Экономика 2001ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»23 бет
Ақша нарығы және валюталық биржалар31 бет
Ақша нарығы мен валюталық биржалардың теориялық негіздері24 бет
Ақша нарығының және валюталық биржалардың ерекшеліктері 26 бет
Банктің валюталық операцияның негізгі есептері9 бет
Банктегі валюталық шоттағы ақша қаражаттары16 бет
Валюта нарығы және валюталық операциялар8 бет
Валюта нарығы және валюталық реттеу туралы жалпы түсінік43 бет
Валюта, валюталық қатынастардың теориялық негізі38 бет
Валюталы жүйелер және валюталық қатынастардың ұғымы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь