Сезім жөнінде түсінік

Қоршаған ортада кезіккендердің бәрі адамда оларға деген қандай да бағамдау қатынасы мен сезімдер пайда етеді. Олардың бірі ұнап – қуантса, екіншісі – қапаландырып, жеккөрушілік тудырады. Сезім түрі сан – алуан. Төңіректегі нысандардың жеке қасиеттерімен сапаларының өзі де адамның белгілі сезіміне себепші болады, мысалы, түсі ұнамайды, дауысы жағымсыз, дәмі татымсыз т. б. Өмір жағдайлары мен тұрмыс оқиғалары күрделірек сезімдерге себепші келеді. Сезім ауқымы өте кең: өкініш пен қанағаттану, қуаныш пен қорқыныш, таңдану мен жиіркену – мұндай сезім түрлерін шексіз келтіруге болады. Сезім - бұл адамның қоршаған болмыс заттары және құбылыстарымен қатыннас жасауынан туындаған әрқилы формада көрініс беретін тоғаныс, күйзелістері. Адам сезімі тіршілік үшін керекті де пайдалы қасиет. Толғаныссыз өмір - өшкен өмір. Ұлы ғұлама Ә. Науаи «Сезімсіз адам – кесек, махаббатсыз адам - есек», - деген екен. Көп сезімдерге адамның өзі құштар. Егер сол сезімдер қандайда себептермен болмай қалса, адам «эмоциялық ашырқауға » келіп оның орнын толтыру үшін ән-күй тыңдайды, әсерлі фильмдер көріп не қым – қиғаш оқиғалы кітаптар оқиды.
Психологтар көп заманнан бері осы сезім мәселесінің төркінін ашумен айналысуда. 18-19 ғасырларда бұл сұрақ төңірегінде ортақ көзқарас пайымдалды, дегенмен интеллектуалистік теория бағыты кең өріс алды. Бұл бағыт мәні – адамдағы барша органикалық көріністердің негізі психикалық құбылыстардан деген тұжырымнан шығарылды. Неміс психологі Гербарттың ұйғарымы бойынша барша сезімдік дүниенің ірге тасы елестер деп саналды. Бұл теорияға орай сезім – елестер арасындағы байланыстарға сай қарама-қайшылықтарға жауап ретінде жүзеге келеді. Мысалы, дүниеден өткен адамның бейнесін тітілермен салыстырудан қайғы пайда болады. Өз негізінде бұл кейіп ырықсыз көп жасын төгуге не жалпы қасіретті күй білдіруші әрекет – қылыққа себепші болады.
        
        Сезім жөнінде түсінік
Қоршаған ортада кезіккендердің бәрі адамда оларға деген қандай да
бағамдау қатынасы мен сезімдер ... ... ... бірі ұнап – ...... ... тудырады. Сезім түрі сан – алуан.
Төңіректегі нысандардың жеке ... ... өзі де ... ... ... ... ... түсі ұнамайды, дауысы жағымсыз,
дәмі ... т. б. Өмір ... мен ... оқиғалары күрделірек
сезімдерге себепші келеді. Сезім ауқымы өте кең: ... пен ... пен ... ... мен жиіркену – мұндай сезім түрлерін шексіз
келтіруге болады. Сезім - бұл ... ... ... ... ... ... ... туындаған әрқилы формада көрініс беретін
тоғаныс, күйзелістері. Адам сезімі тіршілік үшін керекті де пайдалы қасиет.
Толғаныссыз өмір - ... ... Ұлы ... Ә. ... ... адам – ... адам - есек», - деген екен. Көп ... ... өзі ... сол ... ... ... болмай қалса, адам «эмоциялық
ашырқауға » ... оның ... ... үшін ... ... әсерлі фильмдер
көріп не қым – қиғаш оқиғалы кітаптар оқиды.
Психологтар көп заманнан бері осы ... ... ... ... 18-19 ... бұл ... ... ортақ көзқарас
пайымдалды, дегенмен интеллектуалистік теория бағыты кең өріс алды. ... мәні – ... ... ... ... негізі психикалық
құбылыстардан деген тұжырымнан ... ... ... ... бойынша барша сезімдік дүниенің ірге тасы елестер деп саналды. Бұл
теорияға орай сезім – ... ... ... сай ... ... ... жүзеге келеді. Мысалы, дүниеден өткен адамның
бейнесін тітілермен салыстырудан қайғы пайда болады. Өз ... бұл ... көп ... төгуге не жалпы қасіретті күй білдіруші әрекет – қылыққа
себепші болады.
Неміс ғалымы В. Вундт та осы ... ... ... оның ... яғни ... ... ... қарсы көзқарастарды қалай
болса, солай қоса салуға негізделген еді. Оның ... ... ... ... елес ... тікелей ықпал етуімен сипатталатын адамның
ішкі өзгерістері, ал кей ... ішкі ... ... әсері, ал
органикалық процестер – эмоцияның салдары ғана.
Эоцияның қазіргі тарихы У. Джемстің 1884 ж. ... ... ... ?» атты ... ... У. ... және ... байланыссыз Г. Ланге
пайымдаған теория бойынша: сезімнің туындау себебі – ... ... ... ... ішкі ырықсыз жүрек толғаныстарынан ... ... ... Осы ... ... ...... күйді танытады. «Біздің қайғыруымыз – жылағанымыздан,
қорқуымыз – қалтырауымыздан, қуанышымыз күлгенімізден» (У. ... ... ... ... дене шетіндегі органикалық өзгерістер, ғалымдар
ойынша, сезімдер себебіне ауысады. Осыдан эмоциялардың ... ... ... ... ... ұнамды эмоцияға тән әрекеттерді
әдейі жасаумен қажетболмаған қасірет сезімін басуға болады – мыс.
Джеймс – Ланге тұжырымы бірнеше қарсы ... ... ... Негізгі
сын айтқан У. Кеннон: әртүрлі сезімдерге байланысты жауап ... ... өте ... ... олар ... сан ... ... қасиеттеріне
сай келе бермейді. Мысалы, қазақ келісу сезіміне қарай ... ... ... ... ... бір ... ... сүйген адамының бетіне
түкіретін көрінеді, ал қазаққа бүйтіп көр... Сонымен бірге адамның әдейі
істеген жасанды ... ... ... ... бере ... Кейде мысалы,
жағдайға орай «молдамыз» шығып, сіресе ... ... ... ... ... осыдан.
Психологтардың үлкен тобы сезімді жай-күйлік қалып аймағынан шығарып,
дененің әсер еткен жағдайға, оқиғаға болған жауап ... деп ... ... ... түсінік Ч. Дарвин еңбектерінде де берілген. Эмоциялық
әрекеттердің көбі өздерінің пайдалы ... ... ... ... қаһары
жауын қорқыту үшін керек, немесе олардың кейбірі ... ... ... ... қажет болған әрекеттердің нәсілден нәсілге ауысып келе ... ... ... ... ... бір ... ... тектес бабаларымызға қауіптер төнгенде ағаш бұтақшаларын ... ... ... бұл ... Э. ... ... Ол
«қандай да бір сезімнің туындауы – ... ... ... икемделе
алмауынан. Егер адам қашып, құтыла алатын болса, ешқандай қорқыныш сезіміне
түспейді», - деп жазады.
Ендігі бір оқшауланған теориялар тобы ... ... ... ... ... Олар ... Л. Фестингердің сана
үйлесімсіздігі ... өз ... Бұл ... ... адам бір ... ... бірі ... қарсы екі пайым ортасында таңдау ете
алмай ... ... ... яғни ... ... ... сезім пайда болады. Ал іс-әрекеттің ... мен ... ... сәйкес келсе, адамда жағымды сезім туады. Ақыл-
ой үйлесімсіздігінен құтылудың екі жолы бар:
1) өз ... ... ... ... ... сай ... әрекеттің жаңа жолдарын іздестіру.
Сонымен, когнитивтік теория адамның сезімдік кейпін оның ... ... ... ... ... ... ... дара тұлғалық қасиет. Осыған орай әр адам нақты жағдайда
бір зат не ... ... баға ... ... бір, ... ... ... кейпіне беріледі. Аш адам мен тоқ ... бір ... әр ... ... ... Еске ... заттар не оқиғалардың да
бағамының бірдей болмауы да осы себеппен түсіндіріледі: әдетте, қуанышты
жағдайларда ... ... ... зат, ... жылы ... ... Әрқандай сезім жеке тұлғаның мәнді сипатын білдіреді.
Сезімдер адамның қоршаған дүниеге қатынасын білдіріп ... ... ... көзі де ... ... Бұл ... нысан бейнесі
эмоцияның танымдық тарапы болады да, ал сол мезеттегі адам кейпі сезімнің
субьектив элементін танытады.
Сезімдер ... ... ... ... ... қажеттілігі
және сол қажеттілікті қанағаттандыруға бағытталған ерекше ... ... екі ірі ... ... Біріншісі – қажет заттардың ... ... ... мән ... оларды қанағаттандыру әрекетінің сеп-
түрткісіне айналдырушы сезімдер. Мұндай толғаныстардың пайда болуы үшін ... және оған сай ... ... ... керек. Көңіл-күй серпінісі
қажеттікпен үйлесе келе ... ... ... оған ... ... бағдарлы жетекшісіне айналады. Осылайша, мұндай іс-әрекетпен
сәйкестікке түседі. Бұл ... ... ... ... ... эмоциялық құбылыстар тобына – жетекші ниет, яғни басталған ішкі
не сыртқы іс-әрекет ізімен ... ... ... ... сол
әрекеттердің орындалуына тиімді не кедергі болған жағдайларға (үміт, ыза),
жетіскен нәтижелерге (қуаныш, өкініш), немесе қалыптасқан не ... ... ... ... болу), субьектінің қатынасын сипаттайды.
Мұндай сезімдік тоғаныстар жетекші ... ... ... ... деп аталады. Осыдан көзделген мақсатқа жетуде алда шыққан кедергі
бір ... ... ... енді сол кедергі жаудан құтылуда пайдалы
болуымен ... бір ... ... ... яғни ... ... ... жағдайға,
сол сәттегі өмірлік маңыздылыққа орай мән алады.
Сонымен, сезім екі себептен пайда болады, біріншісі-адамның ... ... ... ... осы ... тиісті
қасиеттерін түсініп, оны санада бейнелеу қабілеті. Обьектив және субьектив
жағдайлардың өзара байланысынан адамның ... ... ... ... қатар жеке эмоционал көзқарасының себептері ашыпады.
Сезімдердің өзіндік ерекшеліктері олардың қарама – қарсылықты
сипатынан ... ... ... ... ... де ... ... күрделі толғаныстарға да (ұнату- жек көру, қуаныш- мұң,
көңілді -қайғылы, т.б.) тән.
Сезімдерге ғана тән аса ... ...... ... ... ... ... денені билеп, адам кейпін ерекше әсерге бөлейді. Барша
дене қызметтерінің басын бір сәтте ... ... ... ... не зиян ... ... қызметін атқарады. Сезімдік сигнал ... мен ... ... ... айқындалмай жатып та санаға жетуі мүмкін.
Сезімдердің және бір маңызды ерекшелігі – ... ... ... тікелей байланыста болуы. Сезім ықпалынан адамның ішкі тән
қызметі өзгеріске түседі: қан ... дем ... ... ішкі ... ... ... ... тыс ұзақ уақыт және қарқынды болған көңіл-
күй толғаныстары организмді ... ... ... ... ашу-бауырды, жабырқау мен мұң – асқазанды бұзады.
Сезімдер тарихи-әлеуметтік негізге ие. Олар әр ... ... ... ... ... көріну формасын қарастырып отырған. Қоғам
дамуымен сезімдер де өзгеріп барады. ... ... өмір ... адамдардың
ұқсас, тіпті бір текті заттың өзіне ... ... ... ... ... ұдайы қозғалыста болып, тұрақты және ауыспалы
элнменттердің тұтастай ... ... Бұл ... ... ... ізді ... ... толғаныстар құрылымын: пайда болу, өрбу,
шыңына жету, сөну, екінші ... - әр ... ... түйдегінен
түзелген ұзақ мерзімді сезімдер құрылымын айыруға болады. Барша сезімдер
жүйесінің өлшемі бір – біріне ... ... екі ... ... ... ... ... сүйсіну не жеккөру сезімі көп жағдайда ... ... ... адам ... ... ... нақты бір ситуация
мәніне орай туындаса, одан болатын қозудың дәрежесі сол сезімнің өзімен
шарттас келеді. ... ... ... ... ... ... ... сабырлы, байсалды күйінен білінеді.
Көп түрлілігі мен күрделі болуынан сезімдерді жете танып, қалтқысыз
басқару мүмкін емес. Бұл жағдай өз ... ... ... беру үшін ... ... байқалады: қолданған сөздердің мәні бұлыңғыр, көңіл-күй
қалпына сәйкес болмай шығады.
Сезім қасиеттері
Адам сезімдері ... ... ... даму ... ... ерекше сипаттағы қызметтерді атқаратын болды.
Сезімнің бейнелеу қызметі оқиғаларға жалпыланған баға ... ... ... ... ... ... ... қандай да әсердің пайдалы
не зиянды екенін оның салдары денеге белгілі бір таңба түсірмей тұрып ақ
байқап, ... не ... ... ... ... ... кесіп, өтіп бара
жатқан жолаушы көшедегі көлік ... ... ... ... ... ... ... Оқиғалардың эмоционалдық бағамы адамның
дара толғаныс ... ... ... ... бірақ мұндай сезімдік
нәтиже көбіне өнер туындыларымен көпшілік ақпарат құралдары, т.б. ... ... ... жасау барысындағы көңіл-күй ортақтастығынан
қалыптасады. Сезімнің бейнелеу қызметіне орай адам ... ... ... ... ... мен ... қажетігіне қарай баға береді.
Бұл тұрғыдан сезім ақпарат алды немесе хабар ... ... ... пайда юолған күйзеліс не көңіл-күй жайсыздығы адам қажеттіліктерінің
қалайынша ... ... ... ... ... ... алдымен неге назар аударылуы қажет екендігі жөнінде субьектіге ақпарат
жеткізеді.
Сезімнің ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, жолаушы алдына жақындап қалған
транспортты көре, қауіп төнгенінен қадамын жеделдете ... ... ... ... құмарлық, тілек, ұмтылыс эмоцияның өзіне тән, ... ... ... (С. Л. ... Алда ... ... ... бағыт беретінде осы сезімдер. Эмоционалды толғаныс мазмұнында
қажеттіліктің қанағаттандырылуы үшін керек ... ... ... содан
заттың өзіне деген әуесқойлық пайда болып, ол өз кезегінде адамды әрекетті
орындауға ниеттейді, ынталандырады.
Оқу процесіне ... ... ... ... ... ... ... Күшті эмоциональды көңіл-күйге ... ... ... ... ... ... ұзақ ... есте сақталады. Табыс
не сәтсіздік сезімдері баланың оқуға болған ынтасына күш, қуат ... не ... ... ... ... сәтте маңыздылау ... ... ... сол
қажеттілікке негіз болар көп сеп-түрткілердің ... ... ... ... ауысы қызметі іске қосылып, ... ... ... ... ... ... адам өзінің тума жан сақтау ниеті мен ... ... ... арасындағы қарама-қарсылықты жеңе алмай,
күйзеліске түсетіні белгілі, яғни қандай да ... ... десе - ... зиян, істемесе – ұят, көпшіліктің сынына ұшырайды. ... және ... ... және ұят ... ... ... оның өз
талғам – талабына сай ... ... ... адам ... ... сол ... ... арнаға ауыстырады.
Жоғарыда аталған сезім қызметімен сыбайлас эмоцияның икемдесу қызметін
де атап өткен жөн. Ч. Дарвиннің ... ... ... ... ... орай ... жағдайларды анықтау құралы ретінде пайда болған.
Дер кезінде организмде пайда болған ... ... ... ... мүмкідігіне келген.
Сезімнің коммуникативтік (ақпарат алмасу) қызметі де адам ... ... ие. ... дене ... ... ... ретінде
адамның өз толғаныстарын, қоршаған орта заттары мен құбылыстары жөніндегі
өз қатынас талғамын басқаларға жеткізуге жәрдемін ... ... ... ... қимылдары, дене қалпы, үн ырғағы, бәрі де сезім «тілі»
болуымен, адам ойынан гөрі оның ... ... ... ... ... ... бәрі бірдей анықтала бермейді.
Мысалы, өте айқын білінетін – үрей ... -57), одан ... ... (48), ... кейін – таңдану (34).
Коммуникативтік қызмет аймағында сезім арқылы адам өзін қоршаған
сыртқы ортаға не ішкі жан ... ... ... ... ие. ... қоймаған сәби шатқаяқтап жылағанымен ата-анасын өз ... сезе ... да, ... ... осы ... жиі қолданып, мүддесіне
жетуді әдетке айналдырады.
Сезім негіздері.
Сезімдер организмде жүріп жататын ерекше процестермен байланысқан. Бұл
процестердің көзі ... ... ... ... дегенмен, олар
бүкіл дене әрекет қимылына әсер етеді. Осыдан ... ... ... ... ... қан ... ... жүрек соғуы шапшаңдайда не
бәсеңдейді, қан қысымы ауысадыне ... т.б. ... бір жан ... қызарады, екіншісінен бозарады. Сезімдік өмірдің барша өөзгерістеріне
өте нәзік адамның жүрек ... ... ... көп жағдайға байланысты
«жүрегім қатты соғып тұр», «жүрек шыдамайды», «жүрегім орнына түсті», т. б.
Сөз тіркестерінің жиі ... ... Дене ... ... ... ... жүрекке әсерін тигізбей өтпейді (ас қорыту,
тыныс алу, бездер жүйесіндегі т.б.).
Алайда, адам ... ... ... жүйке жүйесінің
қызметіне тәуелді. Осы жүйенің қозуынан бүйректен адреналин ... ... дене ... ... ... ... ... шектен
тыс тән қуатын жұмсауға дайындайды: қауіп-қатер төнгенде бұлшық еттерге ... ... ас ... ... ... ... ішкі ... сыртқа тебеді. Бұлшық еттерге қарқынды әрекетке келуі үшін көп ... ... ... ... ет ... негізі.
Сезімдердің пайда болуы мен қалыптасуына үлкен ми жарымшарлар қабығы
маңызды қызмет атқарады. Ми ... ... ... ... реттеп,
денедегі барлық құбылыстарды өз бақылауына алады, қабық асты орталықтарын
тежеумен оларға басшылық етеді. Егер ми ... ... тыс қозу ... ... ... төмен жайғасқан ми бөліктері ырықсыз
әрекетке келіп, адам ... ... ... ... Үлкен ми
жарымшалары алынған жануар болмашы себептен күшті әрі тұрақты эмоционалды
күйзелісте болады. Ал кең ... ... тап ... мұндай жануар
сылбыр халге түседі, оның әрекетқылығы ... ... қан ... тыныс алуы бәсеңдейді.
Сезімнің негізі болған физиологиялық процесс бастауын ми қабығында ала
отырып, төменгі қабық асты орталықтарына ... ... ... ... ... ... ... эмоция туып, жануар сол әсердің
қайталанғанын қалау сыңайын танытқан. Бұл ми ... ... ... Ал екінші бір ми аймағына әсер ... ... ... күй ... ... ... жүйке жүйесі қиналу орталығы
айналған. Осы күнде мидың сол жарым шарында жағымды ... ... ал ... ... ... ... өріс алатыны дәлелденіп отыр.
Адамның эмоционалдық өміріне қуат беруші жүйке – ретикулярлы формация
деп ... ... ... ... ... ықпалдарын ала отырып,
ретикулярлы формация оларды өңдеп, бас ... ... ... ... Қуат ... ретінде бұл жүйке ми белсенділігін көтереді не
төмендетеді, сыртқы ... ... ... ... ... барады.
Адамның сезімдік болмысында екінші сигналдық жүйенің маңызы үлкен.
Толғаныс тек сыртқы ... ... ... ол үшін сөз бен ... күшті. Осыдан адам кітап оқудан не ақпарат естуден белгілі эмоциялық
күйге түседі. ... ... ... интеллектуалды, моральдық,
эстетикалық- физиологиялық негізі осы екінші сигнал жүйесінде.
Екінші ... ... ... ... ... біртұтастық
байланысынан адам өз сезімдерімен олардың қоғамға сай тысқы көріністерін
саналы реттеп отырады.
Басқа ... ... ... ... ... ... ым-ишарасынан, мойын бас бұруынан т.б. айқын тануға болады.
Әрбір сезімнің өзіне сай ... түрі бар. ... ... көз аларады,
діріл пайда болып, бет бозарады, ал қуаныш жануар жарқылынан, бет қызаруы,
әрекеттер жеделдеуінен білінеді.
Сезім ... ... ... ғана ... сол ойға ... ... ... сөзіміз бен сөйлеу мәнеріміз де анық көрінеді. Мұндай ... да рөлі ... ... біз ... де ... тілде айтылып
жатқандытыңдай отырып, айтушының қандай күйде екенін ... ... ... ... мазмұнына орай сөйлеу қарқыны өзгереді, сөйлем
құрылымы бұзылады.
Сезім әлпеті ол сезімдердің өздері сияқты қоғамдық ... ... ... өзі ... ... айналдырған әдептілік,
кішіпейілділік, тәрбиелілік шектері әр ... ... ... ... тыс ... кейбір адамдар тәрбие кемшілігі деп біледі. ... – бұл ... ... ұштастырылады. Адамдардың жиі
араласып қатысуынан сезімдік әрекеттер баиды, бір түрге бірігіп сан ... ... ... жалпыланған қорына айналады. Сонымен сезім
білдірудің формаларымен олардың ... ... ... ... ... бақылау обьектісін құрайды.
Сезім түрлері
Адам сезімінің көріністері әрқилы: қарқынды да ұзаққа ... ... ... ... ... бірақ қысқа мерзімді (қуаныш); болуы
мүмкін. Сонымен бірге сезімдер тереңділігі, саналылығы, тектілігі ... және сөну ... ... ... даму ... ... ... тәсілі,
т.б. жағынан әрқилы сипатты келеді. Сезімнің ішкі жайылу аймағы мен сыртқы
әрекетіде бірдей емес.
Субьектив толғаныстарға байланысты ... екі ... ... қажеттіліктерді қанағаттандырып, рахатқа бөлуші ұнамды сезімдер;
тіршілік қажеттіліктердің орындалмауынан ... ... ... ... Орындалып жатқан адам қажеттіліктерінің деңгейне орай
сезімдер қарапайым және күрделі келеді. Қарапайымдары-ашу, қорқыныш, уайым,
қызғаныш, ... т. б.; ... ... және ... әлпетіне орай барша эмоцияналдық қалыптар ... ... ... ... ... аффект, стресс, фрустрация, құмарлық,
жоғары сезімдер.
Көңіл – субьектіге қандай эмоционалды реңкті ... ... не ... ... ... ... ... сигналдық түрі: кейбір түр – түс,
дыбыстар, иістер өздерінің негізгі мәніне байланыссыз біздің ... ... ... сезімдер туғызады. Мысалы, жақсы ән, ... өзі де ... ... ... ... бәрі біздің сол сәттегі
көңілімізге байланысты. Егер көңіл ... ... ... ... сырқатының белгісі.
Көңілге қоршаған ортадағы заттар мен ... жиі ... не ... ... жалпыланған бейнесі қалыптасады. Осының
арқасында көңіл күтілген әсер жөнінде оны ... ... ... ... күні ... шалт шешім қабылдауға көмегін тигізеді.
Көңіл көбіне субьектив сипатқа ие: қызықты кітап, сыпйы сұхбаттас т.б. бір
адамда жақсы ... ... ... тұлғаға жақпай қалуы әдеттегі ... ... ... ... де ... ... бастауында ұнаған
іс, бірақ өзінің ұзаққа созылғандығынан адамды жалықтырып, көңілсіз ... ... ... байқала бермейтін адам көңілін танып, оны
орнымен пайдаланса, жеке не қоғамдық ... оқу ... ... ... – біраз уақыт бойы адамның көңілін билеп, ... ... ... ... күй. Өмір ... адамның сезімі бір обьектіге
бағытталып, оған қуанады не күйзеледі, біреуді сүйеді, бір нәрседен шошиды.
Адам кейпінің ... ... ... ... ... Мысалы,
ұнамсыз хабар естіген адамның көңілі түсіңкі болып, оның бойын қобалжу,
уайым билейді. Жұмысы ... ... ... ... оның көңілі тасиды,
шаттық лебі ... ... ... ... жағдайына байланысты құбылмалы болып отырады. Егер
адам шаршап шалдығып, ауырып жүрсе оның кейпі солғын болады. Ал дені ... ... ... ... ... адам мәз болып, ... ... ... табиғат көрінісі, жыл ... ауа райы ... ... әсер ... Рухани байлығы мол, мақсат-міндеті
айқын адам ауыр жағдайларға да ... ... өмір ... жұмыс істей
алады, өзкейпін меңгеріп, оған иелік етеді.
Эмоция (сезім шарпуы) – ... ... ... ... ... сахнадағы айтыскер ақындардың бір ауыз ... ... ... бір ... ... қол ... қошемет айқай салуы.
Іс-әрекетке ықпал жасау тұрғысынан стеникалық және астеникалық болып
бөлінеді. Стеникалық эмоциялар адамға қуат беріп, ... ... ... адам «тау ... ... ... ... Керісінше, кейде
толғаныстан адамның аяқ аласы байланады, ... ... ... ... ... ... дара ерекшеліктерге орай, эмоция адам
қылығына әртүрлі ықпал жасауы ... ... ... ... саналы
болуынан адам өзін жинақтап, қатерге қарсы шабуылға шығады. Ал сол қорқыныш
адамды шідерлеп «тізесі ... ... де ...... ... ... ... қажеттіліктің толық
қанағаттандырылуына байланысты туындайтын ... ... ... – күтілмеген оқиғаға байланысты пайда болатын эмоциялық белгі.
Таңдану бұрыннан бар ... ... ... ... ... ... ... нысанға ауысады, кейін ол қызығушылық ниетке жол ашады.
Қасірет – алғашында аз да ... ... ... ... ... орындалмауы не оның орындалмайтыны жөнінде ақпарат алудан
болатын жағымсыз эмоциялық күй.
Қаһар – субьектте өте ... ... ... ... ... ... ... жойылуына байланысты пайда болып, дүлей
көрініс беретін, ұнамсыз эмоциялық қалып.
Жиіркену – тікелей қатынаста ... ... ... адамдар,
құбылыстар, оқиғалар т.б.) жеке адам идеологиясына, адамгершілік ... ... ... ... ... туындайтын
ұнамсыз сезім түрі.
Жек көру – адам аралық қатынастарда ... ... ... ... ... ... қылықтарының бір-біріне сәйкес келмеуінен жүз беретін
ұнамсыз көңіл-күй.
Қорқыныш – субьектте өз тіршілігіне шын ... ... ... ... ... ... бірге пайда болатын сезімдік құбылыс.
Ұят – субьектінің өз қылық-әрекеттері, ниеттері және сырт келбетінің
басқалар ... не өз ... ... ... ... келіп,
шығатын ұнамсыз сезім түрі.
Эмоциялық толғаныстар бір текті болмайды. Бір ... өзі ... ... ... әр қилы ... күйді пайда етеді. Бұл ... (екі ... деп ... ... ... ... ... пен нақты оқиғаға байланысты оның ... ... ... ... махаббат және қызғаныштан болатын өшпенділік екеуі ... ... ... ... ...... ... да қарқынды өтуімен
ерекшеленеді. Бұл сезім құбылысы субьекті үшін өте ... ... ... ... өзгеріске түсуінен болады.
Адамның көңіл күйінің кейпін білдіретін ... бірі ... ... ... межелі істің жүзеге аспай қалуы) деп аталады.
Эмпатия – қайғы-қасіретті жағдайлар мен қиыншылықтарға ... ... ... солардың ауыр халі өз басңа түскендей
сезіну.
Құмарлық – ... ... ... ... ... ... Оның ұнамды
және ұнамсыз жақтары бар.
Мұғалімнің сезімдік ерекшеліктері мен ... сүру ... ... ... ... мен типтік эмоциялық
күйлер жеке адамның ... ... ... ... эмоциялық
көріністердің көптегентүрлерінің арасынан ... ... мен ... ... ... айту ... ... сүйіспендік, оған шын берілгендік – талант пен қабілеттің
дамуымен көрініс беруінің басты ... Дәл ... ... бұл ... ... мамандыққа құлай берілу – қабілетті өрістетудің басты белгісі.
Бұған өмірдің мәні тровчествода деп түйген К.С. ... мен ... ... ... өмірім» деп тегін аталмаған) М. ... ... ... ... жалын, жан қиярлық қажет. Егер жалыны ... ... жан ... ... ... ... ... тек ақыл мен байқағыштықтың ғана емес жүрек жылуымен іске ... ... ... ... салуға құмарлығы соншама ... дем ... ... да қолынан қаламы түспейтін болған. Ол оң
қолы семіп қалғанда суретті сол ... ... ... ... құмарта қарау, әрекеттің әлеуметтік маңыздылығын, ... ... пен ... өмір ... жеке ... ... ... күш қуатын түсіне білумен тығыз байланысып ... ... күші бір ... ... сезімталдығымен анықталады. Түрлі
обьектілер адамға түрліше әсер етеді. ... бір ... өзі ... сипаты қуаты алуан түрлі әсерге бөлейтіні белгілі.
Мұғалімдік қызметке деген бейімділік ұстаздық ... ... ... ... ішкі ... ... Егер ... жұмысқа деген бейімділік болса, онда ол педагогтық ... ... да, бар күш ... өзі ... іске ... ... бейімділіктің ал кейіннен істі жан ... ... ... ... ... ... ... да балаға деген үйір сезімі, ал содан
соң оларға деген айқындалған саналы сүйіспендіктің ... ... ... қасиетіне әсерленгіштік, қайырымдылық, сондай-ақ
адамның көптеген көріністеріне, тіпті оның бүкіл психикалық келбетіне ізін
қалдыратын ... ... мен ... ... жатады. Қайырымдылық
адамның ерекше маңызды әлеуметтік жағынан мәнді эмоциялық сапаларының бірі.
Басқа адамдардың қуанышы мен ... ... ... – қайырымды
адамдар. Қайырымдылық басқа адамдардың толғаныс тебіреністерін түсіне
білуді талап ... ... ғана ... ... ... сезінуге болады.
Қайырымдылыққа қарама-қарсы сапа – рақымсыздық. Мейірімсіз ... ... ... ... ... Ол тек өзі үшін ғана ... ... рухани жағынан азғындай береді. Рақымсыздықтың жоғарғы
дәрежелі көрінісі адамға жаны ашымаушылық пен қаталдық. ... ... ... ... ... ... жатқандарға қаншалықты үңіле
қаратынына және айналадағыға қандай эмоциялық реакция ... ... ... ... және өмір сүру процесінде ... ... ... ... ... және ... тәуелді сипаттар мен қасиеттері арқылы
адамның психикалық келбеті қалыптасады. Психикалық келбет құрайтын ... ... рөл ... ... ... ... соңғы орын
алмайды, тіпті өте анық болып келетіндіктен оларды жетекші деп айтуға негіз
бар.
Егер жеке ... ... ... ... беру ... ... онда бұл ... қарай мінез эмоциялық, сентиментальдық,
албырттық және ең ... ... ... ... ... еді.
Эмоциялы адамдар эмоциялық жағынан қозғыш, тітіркендіргіштер әсерінен
тез «лап еткіш» келеді.
Сентиментальды ... ... ... ... ... ... ... және енжар болады. ... ... ... ... көңіл күйлері сыртқа теппей бұғып жатады,
әрекетпен ұштаспайды. ... ... ... яғни ... ... ... ... адамдар айрықша әрекетшіл, талапкер және сүйікті ісіне
берілген, олар ... де ... мол ... өмір ... Олар әрқашан бір
нәрсеге құмартады. Қайраттылық күшін сарқа ...... тән ... ... ... адамдар.
Психикалық келбетінде эмоциялық жағы ерекше орын алатын адамдарға
берілетін толық емес, сипаттама осындай.
Бірақ өмірі мен ... ... ... мәні ... да ... ... ... қанды немесе «байсалды есептің адамдары» деп
атайды. Бұл ... ... ... еш ... тебіренбейтін,
қуанбайтын, ренжімейтін адамдар деуге болмайды. Бұларда сезімнің ... ... ... ... ол ... ... әрекетке іс жүзінде
айтарлықтай әсер ете ... Олар ақыл ... өмір ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік басқару есебінің жүргізілуі, олардың проблемалары мен жетілдіру жолдары60 бет
Қазақстан Республикасы және ЕҚЫҰ49 бет
Сезім жөнідегі түсінік7 бет
«Қорқыт», «Қойлыбайдың қобызы», «Оқжетпестің қиясында» поэмаларындағы этно психологиялық жақтары31 бет
Адамның сезімдік сферасының дамуы22 бет
Аудиттің жалпы постулаттары6 бет
Бала асырап алудың түсінігі,тәртібі10 бет
Дағдарыстың қазіргі кезеңдегі жалпы жағдайы Дағдарыстан шығудың Қазақстандық тәжірибесі және оны реттеу тетіктері12 бет
Жанұядағы әйел құқығы19 бет
Жасанды түсік немесе баласынан безгендер2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь