Орфографиялық талдау жасау үлгілері

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4

1Орфография жайлы түсінік

1.1 Орфография термині, орфографиялық ережелер туралы түсінік ... ... ... .5.7
1.2 Бастауыш сынып оқушыларына тілдің орфографиялық нормасын үйрету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7.11

2 Орфографиялық талдау жасау үлгілері

2.1 Талдаудың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12.15
2.2 Орфографиялық талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16.17
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі. Мемлекеттiк тiлдiң мəртебесiн арттырып, оны қоғамдық – саясиқолданыстағы жоғары сатылы тiл дəрежесiне жеткiзуде бiрiздi жазу емлесiнiң ролi үлкен. Студенттердi сауатты жаза бiлуге, қазақ орфографиясының қазiргiтаңдағы өзектi мəселелерiн дұрыс танып, ғылыми негiзде талдау жасай бiлуге дағдыландыру үшiн практикалық жұмыстарға көбiрек тартудың мəнi зор.
Тiл мəдениетiнiң мəртебесiн айқындайтын көрсеткiштiң бiрi- жазудағы
бiрiздiлiк. Мұның өзi алдымен тiлдiң емле ережесi мен сөздiгiнiң сапасына байланысты. Қазақ жазуы күнi бүгiнге дейiн 1957 жылғы 5 маусымда қабылданған емле – ережелердi пайдаланып келдi. Бұл ережелер 1940 жылы жаңа графикаға көшумен байланысты жасалған емле заңдарының негiзiнде өңделiп, толықтырылып жаңадан түзетiлген болатын. 1988 жылы қазақ орфографиялық сөздiгiнiң 3- шi басылымы жарық көрдi. қазақ тiлi орфографиясының негiзгi ережелерi 9 бөлiмнен тұрады.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Н. Оразыханова. Деңгейлеп оқыту технологиясы. Қазақ әдебиеті № 5, 2005ж.
2. ҚР-ның мемлекеттік жалпыға білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы.
3. Бастауыш мектеп №7 2002жыл
4. Қазақ тілінің орфографиялык сөздігі. А., 1941;
5. Балакаев М., Емле сөздігі. Бастауыш, жеті жылдық орта мектептерге арналған. А., 1948;
6. Сыздықова P., Қазақ орфографиясы мен пунктуациясы жайынан анықтағыш. А., 1959;
7. Сыздықова P., Емле және тыныс белгілері. А., 1996;
8. Жәркешова Г., Біріккен сөздер мен сөз тіркестерінің орфографиялық сездігі. А., 1960;
9. Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі. А., 1963, 1978, 1988;
10. Уәлиев Н., Алдашева А., Қазақ орфографиясындағы қиындықтар. А., 1988.
11. Сыздық Р., Қазақ тілінің анықтағышы, Аст., 2000;
12. Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі, А., 2001
13. Тіл білімі терминдерінін түсіндірме сөздігі — Алматы. "Сөздік-Словарь", 2005.
        
        Орфографиялық талдау жасау үлгілері
Жоспар
Кіріспе...................................................................................................................3-4
1Орфография жайлы түсінік
1.1 Орфография термині, орфографиялық ережелер ... ... ... ... ... ... ... нормасын үйрету..................................................................................................................7-11
2 Орфографиялық талдау жасау үлгілері
2.1 Талдаудың түрлері....................................................................................12-15
2.2 Орфографиялық талдау............................................................................ ... ... ... ... өзектілігі. Мемлекеттiк тiлдiң мəртебесiн арттырып, оны қоғамдық - саясиқолданыстағы жоғары сатылы тiл дəрежесiне жеткiзуде бiрiздi жазу емлесiнiң ролi ... ... ... жаза ... ... ... ... өзектi мəселелерiн дұрыс танып, ғылыми негiзде талдау жасай бiлуге дағдыландыру үшiн практикалық жұмыстарға көбiрек тартудың мəнi ... ... ... ... ... бiрi- жазудағы
бiрiздiлiк. Мұның өзi алдымен тiлдiң емле ережесi мен ... ... ... ... ... күнi ... дейiн 1957 жылғы 5 маусымда қабылданған емле - ережелердi ... ... Бұл ... 1940 жылы жаңа ... көшумен байланысты жасалған емле заңдарының негiзiнде өңделiп, толықтырылып жаңадан түзетiлген болатын. 1988 жылы ... ... ... 3- шi ... ... ... ... тiлi орфографиясының негiзгi ережелерi 9 бөлiмнен тұрады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларына орфографиялық талдау үлгілерін оқытуда тиімді әдіс - ... ... ... ... ... келе, бастауыш мектепте жазу сабақтарының жаңаша жүргізілу мүмкіндігін қарастыру білім беру саласында өте маңызды, әрі ... ... ... ... ... түсінік;
2. Орфография терминi, орфографиялық ережелер туралы
түсiнiк;
3. Бастауыш сынып оқушыларына ... ... ... ... ... ... ... үлгілері;
5.Талдаудың түрлері;
6. Орфографиялық талдау;
Курстық жұмыстың зерттеу обьектісі - ... ... ... талдаудың маңыздылығы, оны оқытудың бала тәрбиесінде алатын орны.
Курстық жұмыстыңзерттеу нысаны.Бастауыш сыныпта ... ... ... оқыту үдерісі.
Курстық жұмыстыңзерттеу пәні - Бастауыш сыныптағы тіл сабақтары: қазақ тілі, ана ... ... ... ғылыми жаңалығы - Бастауыш мектептің бірінші ... ... жазу ... ... бойынша үйрету кезтесі, жазуға үйрету тарихының классификациялық кестесі, жазуда қолданылатын дидактикалық материалдар түрлері.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы - ... ... тіл ... ... ... оқыту, талдау мен жүргізілу мүмкіндіктерін ашып, қолдану жолдарын білімгер өзі ... құру ... ... ... мәні - ... ... жалпы даму тарихына, жазуды зерттеген әдіскерлер, еңбектеріне шолу ... ... ... зерттеу әдістері - оқылған әдебиеттерде шолу жасау, түсіндіру, анализ - ... ... - ... т.б. ... ... пайдаландым.Зерттеу тақырыбына қатысты педагогикалық, психологиялық, әдістемелік және лингвистикалық әдебиеттерді, дидактикалық нұсқауларды зерделеу; бірінші сыныпта сауат ашудың әліппе ... ... ... ... ... ... ... және қолданыстағы оқулықтарын, топтамалар мен кешендерді талдау.
Зерттеудің ... - ... ... жазуды байланыстыра жүргізген, сауатты да жан - жақты болып дами алады.
Курстық жұмысының құрылымы - ... екі ... ... және ... ... ... ... Орфография жайлы түсінік
1.1 Орфография терминi, орфографиялық ережелер туралы
түсiнiк
Гректiң orthographia, orthos - жəне grapho - ... ... ... ... ... ... жəне деген мағынада қолданылады. Орфография тiлдiң белгiлi бiр даму кезеңiндегi жазба тiлдiңнормаларын айқындайды, оның негiзгi бөлiмi дыбыстарды ... ... ... ... ... пен əрiп тiл ... бiр- ... тығыз байланысты əр екi басқа ғылымдар деуге болады. Себебi:
дыбыс ауызша тiлдiң материалы, əрiп - ... ... ... ... ... да, жазбаша тiл- кейiн қалыптасқан, адамзат ой- өрiсi, мəдениетi дамуының жемiсi. Əуелде жазбаша тiл ауызша тiлдi таңбалау үшiн ... ... ... ... қызметшiсi болса, қазiргi кезде жазбаша сөйлеу, ойды жазбаша жеткiзу басымдыққа ие болып, ауызша айту ... ... ... ... жазу ... ... дəл бейнелей алмайтындықтан, сөйлеудiң жазбаша формасы мен ауызша формасы ... ... ... ... ... бiр ... ... отыру үшiн орфография үлкенқызмет атқарады.
Əрбiр тiлдiң өзiнде қалыптасқан жазу емлесi бар. Емле белгiлi бiрорфографиялық ... ... ... ... ... - ... жəне фонетикалық, сондай- ақ дəстүрлi ұстанымдар негiзге алынады. Морфологиялық - фонематикалық ... ... ... сөз ... жəне сөз ... бiр-бiрiне тигiзетiн
əсерлерi ескерiлмей негiзгi фонемалық мəнi сақталып жазылады немесе сөз
түбiрiнiң бастапқы ... ... ... орфографиясында морфологиялыј ұстаным мынадай орындарда
көрiнiс бередi:
1. Түбiр мен ... ... ... ... екi дыбыстыңбiр-бiрiне ықпалы ескерiлмей, сөздiң түбiрi сақталып жазылады. Мысалы,сөз+шең- сөшшөң, жұмыс + шы- жұмұшшы, аш+са- ... ... ... ... - ... ашан+ғы - ашаңғы, түн+гi- түңгү.
2.Сөз аралығында /бiрiккен, тiркескен, қос сөздерде/ ... ... ... ... ... түбiрi сақталады. Мысалы, жанбағыс -
жамбағыс, ешкiөлмес-ешкөлмес, алмакезек-алмагезек, жанияр- жаңғиярт.б.
Фонетикалың ... сөз ... сөз ... ... ... басымдық танытады, сөз айтылуынша/ естiлуiнше/ жазылады.
Мысалы, кiтап- кiтабы, тарақ-тарағы,
Фонетикалық ұстанымның көрiнетiн тұстары:
1. Қазақ тiлiндегi сөздерге 4 түрлi ... ... ... ... ... ... ... жiңiшкелiгiне орай жуан не
жiңiшке жалғанады: бала-лар-дың, ұй-лер-iмiз-ге, адам-дық, көп-шiлiк т.б.
2. Қатаң п,к,қ дыбыстарынан аяқталған сөздерге дауыссыздан басталғанқосымша жалғанғанда қатаң ... ұяң ... ... қонақ-қонағы, парақ-парағы, бөлiк- бөлiгi, талап-талабы.
3. Қазақ тiлiнде п дыбысынан аяқталған етiстiктерге көсемшенiң - ып,
-iп жұрнағы ... қос П ... ... ... ... ... ... түбiрдегi П дыбысы үндi У дыбысына айналып кетедi жəне сол өзгеруiнше жазылады: кеп+iп - кеуiп, жап+ып - ... ... - ... ... бiрiккен сөздер əр компонентiнiң түбiр тұлғасын сақтамай,
естiлуiнше ... ... ... олап, б_гiн. (1963 жылғы Орфографиялық сөздiкте мұндай сөздердiң жазылуын дəстүрлi ... ... Бґл ... ... принциппен жазылатын бiрiккен сөздердiң санаулы екенi, олардың орфографиялық сөздiкте берiлетiнi Р.Сыздықованың ескертiледi.
5. Орыс ... ... енiп ... жағынан өзгерiп кеткенбiрқатар сөздер фонетикалық принциппен қазақша айтылуынша жазылады:самаурын, бəтеңке, шүген, ... ... ... т.б. ... ... ... ... жатқызылған).
6. Араб, парсы тiлдерiнен енген сөздер қазајқ тiлiнiң фонетикалықзаңдылықтарына ... ... ... ... ... əдiл ... /файда/, апар /эхбар/, аыр /ахир/, айран /хэйран/, ... ... ... ... ... ... ауа /%ауа/, əлек /%əлек/, маза /мəзiх/.
Дəстүрлi ұстанымның қазақ тiл орфографиясындағы ... ... ... ... ... ... оқулықтарда да солай түсiндiрiлiп келсе, кейiнгi оқулық, анықтағыштарда /3,4,5/. жоғарыда аталып өткен ... ... ... т.б. ... жазылу емлесi фонетикалыј ұстанымға, ал орыс, араб,
парсы сөздерiнiң төл тiлдерiндегi бастапқы орфограммасын сақтай жазылуы
дəстүрлi ұстанымға жатқызылып жүр. /Мысалы, колхоз, алгебра, ... ... ... ... ... ... ... нормасын үйрету
Жазу, таза жазу, дұрыс жазу, сауатты жазу - қай тілдің болмасын басты ұстанымы. ... ... ... бастауышта қаланады. Мектеп табалдырығын аттаған балаға бірінші сыны птан бастап дұрыс сөйлету үшін сөздердің ... ... ... ... қадағаланады.
Бастауыш сынып оқушыларына орфографияны игерту тілді оқыту бағдарламасына сәйкес жүзеге асады. Бағдарламада қазақ әліпбиіне ... ... ... әліппеге дейінгі кезеңнің, әліппеден кейінгі кезеңнің талаптары анық көрсетілген. Талдап көрсеткенде, бастапқы кезеңде төмендегі білім-білік дағдысына көңіл бөлінеді:
-дыбыстарды әріппен белгілеу, ... бас әріп пен кіші ... ... және ... ... біртіндеп енгізу және оларды меңгерту;
- бас әріп пен кіші әріптерді дұрыс каллиграфиялық тұрғыда жазу, оларды ... ... ... ... ... ... екінші кезеңде дыбыс және жұп дауыстылар, буын, әліпби туралы түсінік беру, жазу тәсілдерін ... ... ... ... бойынша жазу) жетілдіру; орфографиялық және пунктуациялық дұрыс жазу сауаттылығын қалыптастыру ескеріледі. Сондай-ақ кейбір ... ... мен ... ... ... ... мән ... бағдарлама бойынша 1-4 сынып аралығында бастауыш сынып оқушылары фонетика саласынан игеруге тиісті білім мазмұны нақты көрсетіледі. Атап айтар болсақ, ... ... ... бас әріп және кіші әріптің ... ...
· әріп ... ... бас және кіші ... ... бас және кіші әріптер элементтерін өзара ... ... ... ... ... қол үзбей және үзіп қосу;
· бас және кіші ... ... ... ... ... 5-6 сөзді ... ... ... ... айту бойынша жазу;
· -4 ... (2-3 ... ... айту ... ... адам аты мен ... үй ... ... бас әріппен жазу;
· сөйлемнің бірінші сөзін бас әріппен жазу.
2-сыныпта фонетика тарауын ... 26 ... ... Бұл сыныпта ескерілетін мәселелер:
· У әрпінің емлесі, осы дыбыстың дауысты, дауыссыз, ... ... ... ... И ... ... оның ... жіңішке болатыны;
· дауыссыз й, оның емлесі;
· Я, Ю ... ... ... ... ... және Б, П, Л, Р, Н, Ң ... олардың емлесі.
3-сыныпта фонетика тарауын игертуге 12 сағат бөлінеді. Бұл сыныпта ескерілетін мәселелер:
· Э, в, ф, ц ... мен ... ... ... Ч, щ ... мен әріптері, жазылуы;
· Х, һ ... ... ... ... Х, һ ... емлесі.
4-сыныпта фонетика тарауын игертуге 6 сағат бөлінеді. Бұл сыныпта ескерілетін мәселелер:
· дыбыс және әріп ... ... ... еске ... буын ... ... түсінік;
· дыбыс үндестігі туралы ... ... ... ... сөздің соңғы буынына қарай қосымшаларды дұрыс жалғау;
· жалпы сауатты жазу ... ... ... ... көмегімен фонетика тарауы бойынша жоғарыда көрсетілген білім мазмұнын меңгерген оқушылардың ... ... ... ... ...
· ... әріптерін айыра білу, дыбыс пен әріптің дұрыс атауын білу;
· кісі ... мен үй ... және ... ... сөйлемнің бірінші
· ... бас ... ... ... ... ... ... жазылуын білу;
· сөз, ... ... ... сөзді буынға бөле білу және тасымалдап жаза алу;
· ... бас әріп ... ... ... ... ... сақтай отырып, бір-бірімен байланыстырады;
· жазуда орфографиялық және ... ... ... ... әріптермен берілген мәтінді көшіріп жазады (10 белгіден кем емес);
· ... ... және ... ... ... ... сөздегі дауысты, дауыссыздарды ажыратады;
· ... ... ... сай ... ... орфографиялық нормаға сай дұрыс жазуы - бастауыш сынып ... ... ... ... Бастауыш сыныпта бағдарламаға сәйкес жоғарыда көрсетілген білім-білік дағдылары қалыптасқан оқушылар сауатты жазуға ... ... ... ... қарым-қатынас жасау мүмкіндігіне ие болады. Осы ... ... ғана ... ... және ... ... ... алады. Таза жазу дағдысының алғашқы бастамасы әріптің әрбір бөлігін ... ... ... ... ... Әдетте, мұғалім тарапынан оқушыға әдемі, сауатты жаздыру ғана емес, оқушының бүкшимей, басын тым төмен салбыратпай, денесін тік ... өзін ... ... ... ... ... ... жазу ережесін сақтап отырғанда ғана ... ... ... ... Сондай-ақ бастауыш сынып оқушыларына жазуға төмендегі талаптар қойылады, және бұл талаптар бастауыш мектептің ... ... жазу ... барысында орындалып отыруға тиіс:
· ... ... ... ... ... ... ауытқымау;
· ... ... ... ... қылмай, тегіс, бірдей жазу;
· ... ... ... ... ... қисайтпай, барлық әріпті бірдей, оңға қарай сәл көлбете жазу;
· ... ... ... ... бір ... сақтап отыру, бірте-бірте жазу қарқынын тездете ... ... ... ... ... ... та түрліше. Фонетикалық жазу тілдің дыбыстық жағын дұрыс түсініп, дыбыс пен әріптің ара жігін ажырата білуді, ... ... ... ... ... ... Морфологиялық жазу сөздің грамматикалық ... ... сөз ... аңғаруды, түбір мен қосымшаның, күрделі сөздердің ережелерін түсініп, дұрыс жазуды талап ... ... ... ... жазуға қажетті тиімді деген тәсілдер ескеріледі. Олар оқушыға түсіндіріліп отырады:
· жазу ... ... ... алу;
· дәптерді дұрыс орналастыру және жазу ... оны ... ... ... ... дұрыс отыру;
· жазу кезінде қолды жол ... ... ... білу ... те, ... алдында тұрған басты міндет оқушыны орфографиялық нормаға ... ... ... ... болғандықтан, уақыты мен білгенін аямай, осы жұмыстың нәтижесін көргенше, аянбай тер төгу қажет. ... ... ... ... ... ... өте ауыр. Оқу жоспарына сай бағдарламаны меңгерту ғана емес, сауаттылық мәселесін ... шешу ... ғана ... ... ... адал атқара алады деуге болады. Осы орайда мұғалімге көмекші болатын әдіс-тәсілдер сан алуан. Атап ... ... ... ... ... сөздік диктантының маңызы зор.
· ... ... ... ... байланысты орындау шарты әртүрлі болып келген жаттығуларды орындату;
· сөзді, сөйлемді тақтадан, ... ... ... жазуға мән беру
Орфография туралы сөз қозғағанда мектеп шеңберінде ғана емес, үлкендер үшін ... ... бір ... ... ... Ол ... ... байланысты. Менің ойымша, осы әріпті дұрыс айтып, дұрыс жазуды оқушы бастауышта игермесе, орта буынға келгенде игеріп кетуі екіталай. Ол ... ... тілі мен ... ... мұғалімдері жиі айтады. әрпін меңгерту барысында орындалар жаттығулар аз емес.
2 Орфографиялық талдау жасау үлгілері
2.1 Талдаудың түрлері
Жазба жұмыстарыныңтағы бір ... ... ... ... Методика тарихында талдау әдісін ғылыми дәрежеге көтерген педагог - К.Д.Ушинский. Көп жылдық тәжірибелеріне сүйене отырып, талдау әдістерінің құндылығы мен ... ... ... әдістерінің материалы- дидактикалық материалдар. Олар: 1) теориялық материалдар, (тақырыптың термині, анықтамасы, ережелері, өзіндік ерекшеліктері); 2) практикалық (сөздер, сөйлемдер, мәтіндер-фразалар, мақал-мәтелдер, ... ... ... тілі ... ... мынандай түрлері бар:
1) фонетикалық талдау; 2)лексикалық талдау; 3) морфологиялық талдау; 4) синтаксистік талдау, 5) орфографиялық талдау ... ... ... ... мазмұнына қарайекіге бөлінеді: 1) дыбыс жүйесі бойыншаталдау. Бұған мына тақырыптар кіреді: тіл дыбыстарының жасалуы, дыбыс пен ... ... ... ... ... ... қызметіне қарай, тілдің қалпына қарай жіктелуі, үнді, ұяң, қатаң дауыссыз дыбыстар
2) үндестік заңы бойынша талдау. Оған ... ... буын ... екпін, буын үндестігі, дыбыс үндестігі, ілгерінді, кейінді ықпалдар. ... ... ... ... ... ... 1) ... немесе жалпы талдау. Фонетиканың белгілі әрі күрделі тақырыптарынан соң, яғни бағдарлама материалдарын ... өтіп ... ... ... ... кезінде, не оқушылар білімін есепке алу үстінде іске асырылады; 2) Тақырыптық немесе жеке талдау. Бұл талдау жұмыстары жаңа ... ... мен ... ... ... кезінде жүзеге асырылады.
Фонетикалық талдау орындалу тәсіліне қарай да екі топқа жіктеледі: 1) ауызша талдау; 2) жазбаша талдау. ... ... ... ... ... ... ... орындалса, ал жазбаша талдау күрделі, көлемді материалдарды үйде талдауда пайдаланылады. Фонетикалық талдау әдісі мынандай құрылымдық элементтерден тұрады: а) ... ... ... ... ... таңдалады, сонан соң сөйлем тақтаға немесе дәптерге жазылады, талданатын сөздің асты ... ә) асты ... ... ... талдау жасалады (қанша әріп, қанша дыбыс бары анықталады, дауыссыз, дауысты дыбыстар жіктеледі, буынға бөлінеді, буын үндестігі, дыбыс үндестігі анықталады, ... мен ... ... ... ... ... қойылады).
Қазақ тілі бойынша талдау мынандай орындарда қолданылады:
1) жаңа материалды түсіндіру процесінде; 2) материалды бекіту кезінде; 3) ... ... ... 4) үй ... орындауда; 5) оқушылар білімін есепке алуда; 6) түрлі дағдыландыру, жаттығу жұмыстарын жүргізу үстінде пайдаланылады.
Талдаудың тәсілдері ... ... ... өздігінен жұмыс істеу дағдысын дамытып, сынып оқушыларының білімін бекітіп, ой-өрісін кеңейтеді. Талдауды белсенді жүргізуде ... ... ... ... ... тиімді. Карточкалы дәптер оқушыларды ұқыптылыққа баулып, келешекте ғылыми жұмыспен шұғылдануына жол сілтейді. Ана тілінен алған теориялық ... ... ... ... ... ... өз пікірін дәлелдеуге үйренеді. Бұндай жұмыстар оқушыларды өздік жұмысқа дағдыландырса, екіншіден ... ... ... ... көру мен ... есте ... қабілетін күшейтеді.
Карточкалы дәптерде талдаудың тәсілі - сатылы басқыштар бойынша талдау. Ол жеңілден ауырға қарай талдау ... ... ... Бұл ... ... айналымға енгізген ғалым Е. Исабаев [5, 112].
Мысалы, 1-карточкаДауысты дыбыстар
Ғылым таппай, мақтанба
ғы-лым
ы: ... ... ... ... ... ... Дауысты дыбыстар
Орын таппай, баптанба
О-рын, тап-пай, бап-тан-ба
о: т.қ.қ.- жуан, ж.қ.қ.- ашық, е.қ.қ.-еріндік.
ы: ... ... ... ... ... езулік.
а: т.қ.қ.-жуан, ж.қ.қ.- ашық, е.қ.қ.- езулі
3-карточка Дауысты дыбыстар
Құмарланып шаттанба
а б а б б б а- буындар
Құ-мар-ла-нып ... ... ... ... е.қ.қ.- еріндік
а: т.қ.қ.-жуан, ж.қ.қ.- ашық, е.қ.қ.- езулік
ы: т.қ.қ.- жуан, ж.қ.қ- ... ... ... ... дыбыстар, дауысты дыбыстар
Ойнап босқа күлуге
Т б б а а а а- буындар
Ой-нап бос-қа кү-лу-ге
[О]- т.қ.қ.- жуан, ... ... ... ... үнді ... үнді дауыссыз
[А]- т.қ.қ.- жуан, ж.қ.қ.- ашық, е.қ.қ.- ... ... ... тілі бойынша даяр материалды талдау әдісі
Бұл әдіс белгілі бір тақырыпқа таңдалған дидактикалық материалдарды талдау негізінде жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... жинағынан және көркем әдебиеттерден алынады. Мұғалім өтілетін материалдың ерекшелігіне қарай ... ... ... ... ... ... жаңа ... өткен тақырыппен байланыстырады, материалдың өзіндік белгілерін бір-бірімен салыстырып, анализ жасайды.
Дайын ... ... ... ... ... ... Орындау тәсіліне қарай түсіндірмелі талдау екіге бөлінеді: ауызша және жазбаша талдау. Жаттығуды ауызша талдауда ... ... ... ... а) ... отырылған материалдың өзіндік белгілері көп болмауы тиіс; ә) тақырыптың ... ... ... ... ... ... б) ... жаттығудың мақсаты күрделі болмауы керек; в) жаттықтырылатын материалдан оқушылардың жалпы түсінігі болғаны дұрыс.
Жаттығуды ... ... ... ... ... ... қалыптасады: 1)оқушылардың білімі бекітіледі; 2) есту қабілеті ... 3) ... ... ... 4) ... ... ... талдау әдісі. Бұл әдіс қазақ тілінен білім мен дағды беруде жиі қолданылады. Талдау белгілі бір тілдік материалдарды ыдырату деген ... ... ... мұны ... ... деп те ... ... ыдырату және біріктіруден құралады. Талдауды ыдырату деп, ал біріктіруді ... деп ... ... Осы екі қасиетті өз ішіне қамтитын талдау - ... ... ... деп ... ... ... Мектепте оқушының сөздік қоры екі түрлі жағдайда байып, толығып, жетіліп отырады. Мұғалім қазақ тілі ... ... ... оның шығу ... ... ... ... жасап отырғаны жөн, себебі оқушы үйренетін сөзінің қайдан, қалай ... ... ... Және ондай сөздер оқушының ойында мәңгі сақталады. Кейбір қос сөздердің бір сыңары түсінікті болса, екіншісін түсіну қиын, себебі сөз ... ... ... ... ... оқушыларға қос сөздің түсініксіз сыңарын түсіндіріп, талдау жасауы қажет. Мысалы, . - моңғол сөзі, ... ... ... ... тілі ... түрлі сөздіктерді пайдалануға үйретіп, сөздердің мәнін ажыратып, мағынасына талдау ... ... ... жөн.
2.2 ... талдау
Бұл оқушыларды орфографиялық құбылыстардың ара-қатынасын түсінуге, орфографиялық қиыншылықтарды таба білуге және оқыған құбылыстарын таба білуге ... Бұл ... өз ... ... ... ... басқа жаттығулардың элементі ретінде де жүргізіледі.
Жазылуы қиын сөздер жаттығуларға кірістіріледі және бұл сөздер бірнеше мәтіндерде ... ... бұл ... ... ... ... тигізеді. Жаттығулардың ішінде әсіресе сөздік жасауға байланысты жүргізілетін жұмыстар қиын сөздердің орфограммасын есте ... ... ... Оқушылардың белсенділігін көтеру мақсатында кеспемен (карточкамен) жұмыс жүргізіледі. Бұл үшін әр ... ... ... дайындап, сонымен жұмыс жүргізу барысында белгілі ережелерді дәлелдеуге, анықтауға үйренеді.
Жаттығу жұмыстарының жүйесіне қарай материалды таңдауға қойылатын талаптар туады. ... ... үшін ... материалдар бірден-бірге күрделеніп отырылады. Мұндай жаттығу жұмыстарының әдісі - оқушылардың білімін пысықтап, қалыптастырып, қайрат-жігерін дамытатын ... ... ... ... ... үшін ... ең ... оның түрлі мақсатын айқындап алады. Оқушыларға жаттығу жұмысының үлгісі көрсетіліп, орындау тәсілдері түсіндіріледі.
Программалап ... ... ... ... ... ... бір жүйеге құрылып, жаңаша тәсілдермен жүргізіледі. Оқытушы жеке оқушылардың ... ... ... ... дер ... кемшіліктерін түзетіп отыру оқушының сауатты жазуына ықпалын тигізеді. Жаттығу әдісі ... ... оқу ... ... ... ... яғни жаттығу әдісі оқыту ісінің теориясын практикасыменбайланыстыру принципін жүзеге асырады.
Дайын материалды талдау түсіндірмелі жаттығулар бойынша ... ... ... ... мазмұнына қарай ірі тақырыптар және жеке тақырыптар бойынша орындау болып екіге бөлінеді. ... ... ... ... ... да ... бөлінеді: ауызша және жазбаша талдау.
Жаттығуды ауызша талдауда мынандай методикалық ... ... ... ... ... өзіндік белгілері көп болмауы тиіс; ә)тақырыптың анықтамасы сөйлем жағынан ықшам болуы қажет; б)орындалатын жаттығудың ... ... ... керек; в) жаттықтырылатын материалдан оқушылардың жалпы түсінігі болуы абзал.
Бұндай ... ... жүйе ... ... ... ... ... ойын бағыттау үшін тыңдап отыруын талап ету қажет. Дәптерге ештеңе жаздырылмайды. Өтілген тақырыпқа сай, ... ... ... ... Мәселен, мәтінді түгел оқып шығыңдар, еріндік пен езуліктерге назар аударыңдар, мәтіндегі объектілерді ауызша атаңдар, ... ... ... келтіріңдер, тақырыптың өзіндік ерекшеліктерін саралап түсіндіріңдер, анықтамасын айтыңдар.
Жаттығуды ауызша талдау арқылы оқушыларда мына ... ... ...
* ... ... бекітіледі;
* есту қабілеті қалыптасады;
* сенімділік қабілеті нығаяды;
* байқау қабілеті дамиды.
Ауызша және жазбаша өтілетін талдаулар жүргізу орнына қарай ... және ... ... ... ... ... ... Тақтада орындау үшін сынып тақтасы мен жылжымалы тақта пайдалынады. Тақтада тақырыптың неғұрлым қиын және күрделі ... ... тілі ... талдаудың мынандай түрлері бар:
1) фонетикалық талдау; 2)лексикалық талдау; 3) морфологиялық талдау; 4) синтаксистік талдау, 5) орфографиялық талдау т.б.
Бұл сияқты ... ... ... өткізіледі:жаттығудың нөмірі жазылады, орындалу үлгісі көрсетіледі, объектінің өзіндік белгілері бойынша қалай ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Ал орнында отырып орындалатын жаттығулардың шартын дауыстап ... ... ... ... ... ... талдау, көбінесе күрделі мақсатты объектілерді түсіндіру үшін жүргізіледі. ... ... ... ... ... оқытылады. Оқулықтың беті, параграфтың, жаттығудың беті мен нөмірі тақтаға жазылады. Бір оқушыны тақтаға шығарып, жаттығудың шартын орындатады, бірер ... ... өзі ... көрсетеді, қалғанын сыныпқа сұрақ қоя отырып, үлгісін тақтаға ... ... ... ... ... ... ... а)оқытылып отырған материалдың өзіндік белгілері көп болмауы тиіс; ә)тақырыптың анықтамасы сөйлем жағынан ықшам болуы қажет; б)орындалатын жаттығудың мақсаты күрделі ... ... в) ... ... ... ... ... болуы абзал.
Десек те, мұғалім алдында тұрған басты міндет оқушыны орфографиялық нормаға сәйкес дұрыс жазуға үйрету болғандықтан, уақыты мен білгенін ... осы ... ... ... ... тер төгу ... Осы ... мұғалімге көмекші болатын әдіс-тәсілдер сан алуан. Атап айтқанда:
· түрлі диктанттар жаздыру, ... ... ... маңызы зор.
· сөздікпен жұмыс істету.
· ... ... ... ... әртүрлі болып келген жаттығуларды орындату;
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Н. Оразыханова. Деңгейлеп оқыту технологиясы. Қазақ әдебиеті № 5, 2005ж.
2. ҚР-ның мемлекеттік ... ... ... ... ... ... арналған мемлекеттік бағдарламасы.
3. Бастауыш мектеп №7 2002жыл
4. Қазақ тілінің орфографиялык сөздігі. А., 1941;
5. Балакаев М., Емле сөздігі. ... жеті ... орта ... ... А., ... ... P., ... орфографиясы мен пунктуациясы жайынан анықтағыш. А., 1959;
7. ... P., Емле және ... ... А., ... ... Г., ... сөздер мен сөз тіркестерінің орфографиялық сездігі. А., 1960;
9. Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі. А., 1963, 1978, ... ... Н., ... А., ... ... ... А., ... Сыздық Р., Қазақ тілінің анықтағышы, Аст., 2000;
12. Қазақ тілінің ... ... А., ... Тіл ... терминдерінін түсіндірме сөздігі -- Алматы. "Сөздік-Словарь", 2005.
14. Қазақ ... ... ... ... Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 ж., 509 бет.
15. С. ... ... ... арнаулы курсы
бойынша методикалық нұсқаулар. Алматы 1991
16. С. Мырзабеков Қазақ тiлiнiң дыбыс ... ... ... ... Емле жəне ... ... Алматы 1996

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш класс оқушысының оқу іс-әрекетінің құрылысы7 бет
Қ.жұбановтың әліпби, емле туралы тұжырымдары4 бет
«Әдебиеттік оқу» пәнінің базалық мазмұны9 бет
Сән7 бет
Экономикалық өсудің үлгілері2 бет
Қазақстандағы сәнгерлер жайлы4 бет
Қазақстандағы сәнгерлер жайлы мәлімет6 бет
Қазақтың ұлттық киімдері туралы мәлімет8 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь