Сауат ашу барысында жазуға қойылатын талаптар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4

1 Жазу және тіл дамыту
1.1 Жазу жұмыстарының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.7
1.2 Жазу үшін қажетті жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7.8

2 Сауат ашу барысында жазуға қойылатын талаптар
2.1 Сауат ашу барысында жазуға қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ...9.11
2.2 Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11.17
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18.19
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі.Жазу барысында орындалуға тиіс ережелерді мұғалім балаларға оларды жазуға үйретуден бұрын көрсетіп, түсіндіреді: мысалы, екі аяқ тік бұрыш қалыпта бүгіліп немесе жазылыңқырап еденге (столдың кергішіне) тіреліп тұрсын; жазғанда көкіректі столға тақап тіремей, столдың шетінен 3 см қашықтық ұстап түзу отыру керек.
Екі иық кеуде мен бірдей, түзу тұруға тиіс. Жазғанда оқушы тым еңкейіп, столға көкірегін тіреп отырса, дәптерге көзі тым жақындап, жақыннан көруге үйреніп кетіп, бірте-бірте алыстағыны көре алмайтын болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ш.Әуелбаева. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.
2. Н.Әміриев. Ойдың көрінісі.// Қазақ тілі мен әдебиеті, 1999, № 5 – 6.
3. Н.Кенжебекова. Оқушылардың көркем жазу дағдыларын қалыптастыру. // Бастауыш мектеп, 2005, №8.
4. Ұ.Бейсенбиева. Сауатты жазуға үйрету.// Бастауыш сыныпта оқыту,2005,№2 .
5. Ғ.Абашыкова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп, 2004, № 11.
6. Ә. Хасенов. Қазақ тілі оқулығына методикалық нұсқау. Алматы, 1986.
7. Д.Бірімжанова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.
8. Ғ.Тұрманбекова. Әліппе сабағы. // Бастауыш мектеп, 2004, № 7.
        
        Сауат ашу барысында жазуға қойылатын талаптар
Кіріспе...................................................................................................................3-4
1 Жазу және тіл ... Жазу ... ... Жазу үшін ... жағдайлар....................................................................7-8
2 Сауат ашу барысында жазуға қойылатын талаптар
2.1 ... ашу ... ... ... ... ... ... жүргізілетін жұмыстар.......................................... 11-17
Қорытынды ......................................................................................................18-19
Пайдаланылған әдебиеттер...................................................................................20
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі.Жазу барысында ... тиіс ... ... ... оларды жазуға үйретуден бұрын көрсетіп, түсіндіреді: мысалы, екі аяқ тік бұрыш қалыпта бүгіліп немесе жазылыңқырап ... ... ... ... ... ... көкіректі столға тақап тіремей, столдың шетінен 3 см қашықтық ұстап түзу отыру керек.
Екі иық ... мен ... түзу ... ... ... ... тым ... столға көкірегін тіреп отырса, дәптерге көзі тым жақындап, ... ... ... ... ... ... көре ... болады.
Дәптерге жарық стол жақтан түсіп, қолы жазуды көлеңкелемейтін болсын. Екі қол шынтаққа дейін стол ... ... ... сол ... ... жазу ... ... сайын жоғары жылжытып отыру керек. Қолдың қалам ұстаған жері көкіректің дәл орта тұсында болу керек. Дәптер де ... ... дәл ... ... ... ... оңға я ... қисайту немесе дәптерге көздің қиығымен қарауға тура келеді.
Курстық жұмыстың мақсаты.Бастауыш сыныптардағы жазу сабақтарының мақсаты - ... жазу тілі ... ... ... ... - балаларды көркем, анық, дұрыс жазуға үйрету. Жазуға үйретуде көзделетін тағы бір мақсат - ... ... ... ... Өйткені практикада шапшаң оқудың қандай маңызы болса, шапшаң жазудың да сондай ... ... ... ... Әріптердің негізгі элементтерінің және сөз ішіндегі әріптердің бір-бірінен қашықтығы біркелкі ... ... ... ... болып шығу.
* Әріптердің негізгі элементтерінің біркелкі келбетпен жазылуы.
* Сопақша және жарты сопақша ... ... әріп ... сондай-ақ қисық, түзу сызықтан құралатын әріп элементтерінің бір-бірімен кілт жалғастырмай, бірте-бірте созылыңқырап барып, жіңішкеріп жалғастырылуы.
* ... ... ... ... ... ... жазылуы.
* Сөздерді жазғанда әріптердің дұрыс жалғастырылуы.
Зерттеу обьектісі - Бастауыш сыныпта сауат ашу барысында жазудың маңыздылығы, оны ... бала ... ... орны.
Зерттеу пәні - Бастауыш сыныптағы тіл сабақтары: қазақ тілі, ана тілі.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы - Бастауыш мектептің ... ... ... жазу ... ... бойынша үйрету кезтесі, жазуға үйрету тарихының классификациялық кестес, көркем жазуда қолданылатын дидактикалық материалдар түрлері.
Жұмыстың ... ... - ... ... тіл ... ... ... мен жүргізілу мүмкіндіктерін ашып, қолдану жолдарын білімгер өзі әдістерін құру арқылы ... ... мәні - ... ... даму ... ... зерттеген әдіскерлер, гигиенистердің, физиологтардың еңбектеріне шолу жасалынды.
Курстық жұмыста қолданылған зерттеу әдістері - оқылған әдебиеттерде шолу жасау, түсіндіру, ... - ... ... - ... т.б. ... ... ... өміршеңдігі - оқу мен жазуды байланыстыра жүргізген жеке ... ... да жан - ... ... дами ... жұмысының құрылымы - кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан,қосымша және әдебиеттер ... ... ... Жазу және тіл ... Жазу ... ... ... психологиялық негізгі мидың үлкен жарты шар қабығындағы анализатор ұштарының бір-бірімен күрделі ... ... ... ... ... жинақталып, бір арнаға бағытталуы болып табылады. Жазу тілі көзбен қабылданады, қолмен іске асады. Ал ауызша ... ... ... нерв ... арқылы өтеді.
Жазу тілі ауызша сөйлеуден кейін шықты, сондықтан да ол үнемі ауыз тілге сүйеніп отырады. Ең ... ерте ... ... ... да ... бір ... туралы мәліметтерді кейінгі ұрпаққа қалдыруға болады. Сөйтіп ондай мәліметтерді түрлі суреттермен белгілейді. Бұл кезең - ... ... ... деп ... ... ... ... бір айтылатын жағдай туралы еске түсіру рөлін атқарады.
Кейінірек иероглифтік жазу шықты. Бұл ... ... ... ойды ... ... ... қолданып жүрген жазуымыз алфавиттік жазу. Бұл кейінірек шыққан.
Жазудың құрамына алфавит, графика және орфография (емле) енеді. Алфавит - ... ... ... бір ... ... тәртібі. Графика - дыбыстың, буынның немесе сөздің айтылуы қалай болса солай таңбалануы. Ал орфографиялық тілдің ... бір ... ... ... ... жазу.
Алфавит пен графиканы меңгеру - оқу мен жазудың (сауат ашудың) ең алғашқы, ең қарапайым, ... ең ... ... ... көздейді. Алайда жазуды меңгеру оның тағы бір ... ... ... (немесе жазу, сауатты жазу) игеруді қажет етеді.
Бастауыш сынып оқушылары орфографияны игере отырып, сауатты жазуға ... ... ... ... ... ... ... ие болады, яғни өзінің сөйлеуін және таным мүмкіндіктерін жетілдіре береді, жеке басының жалпы даму ... ... ... ... ... ... жазуға үйренудің басты маңызының өзі анықталды.
Жазбаша сөйлеудің өзіне тән ерекшеліктері бар. Мысалы, жазбаша сөйлеудің қабылдаушыға әсер ететіндей ... ... жоқ; ол ... оқушы қауымға арналады; онда автордың эмоциясы мен сезімі, толқуы мен мұңаюы, қуанышы реніші ... бәрі сөз ... ... жазу ... ... ... жұмысын қажет етеді т.с.с.
Бұл айтылғандар бастауыш сынып оқушыларының жазу тілін дамыту мәселесінің күрделі ... ... яғни ... жазу ... дамыту үшін, алдымен оларды жазудың өзіне дағдыландырып алу керек. Жазу дағдысының бастамасы әріптің әр бөлігін (таяқша, дөңгелек, қосу ... ... ... ... жаттықтырылады.
Бұл кезеңде бала басымен, бүкіл денесімен жоғары көтеріліп, төмен еңкейіп, екі жағына қисайып, неше ... ... ... ... тиімді жаттығулар ұйымдастырса, көп ұзамай, бірте-бірте бастапқы қозғалыстарын жинақтап, азайта түседі. Ал, кейін әріп ... аса күш ... ... жаза ... болады. Жаттығулардың нәтижесінде жазу қимылдары автоматталып, әуелі әріптерді, одан соң ... ... де ... жаза ... ... ... ... лезде дағдыланады деудің жөні жоқ. Себебі олардың кейбіреулері бір, тіпті екі жылға дейін жазу дағдысын толық меңгеріп кете алмайды. Мұндай ... жеке ... ... ... қимылдары автоматталғаннан кейін жаңа міндет - сауатты жазуға ... ... ... ... ... ... бүкіл жағдайларын тәртіптейді. Оған тілдің ережелері (әріп таңбаларын қолдану тәртібі, әріпті таңдау, бірге және бөлек жазу ... оны ... ... ... ... ... ... түрде, түсіне отырып жазу арқылы алған білімдерін бірте-бірте дағдыға айналдыра түседі.
Бір орфографиялық амал автоматталғаннан кейін екіншісі үйретіледі. Осылайша ... ... ... ... ... бастайды.
Қазақ тілі орфографиясының негізгі қағидасы - морфологиялық қағида, яғни түбір сөздің соңғы ... ... ... да (бас-шы, башшы емес), сөз шекарасында да (Үмбетбай, Үмбетпай) емес сақталып жазылады.
Тілімізде орыс тілінен енген, аяғы үнді дыбыс - ... ... ... ... бар ... ... ... т.б.). Бұл сөздердің соңғы үнді дыбыстары айтылуда қатаң дыбыстарға ... яғни д, г, б, ... ... т, к, п ... айналып айтылады. Мұндай сөздерге қосымша қатаң дыбыстан басталып жалғанады: ... ... ... ... Бұлар грамматика ережелеріне сүйеніп үйретіледі.
Қазақ тілінде фонетикалық қағидаға сүйеніп, естілуінше жазылатын сөздер көп-ақ: қалам, кітап т.б. Кейде көнерген ... ... ... ... ... жазылады: қыстыгүні, ашудас т.б.
Қысқасы, жазуға үйрету әдістемесі тіл ғылымының ерекше бір ... ... ... жазу ... сүйенеді.
1.2 Жазу үшін қажетті жағдайлар
Жазуға үйрену тілдің ерекшелігіне қарай, әр ... ... ... ... жазу ... ... ... жүргізуді, дыбыстарды дұрыс, анық айта білуді, айтылған дыбыстарды дәл айыра білуді ... ... ... жазуда сөздің грамматикалық мағыналарын түсініп, ережелерді үйрену басым болады. Ал орыс тілінен ... ... ... ... ... шкаф т.б.) және ... ... кеткен бірқатар сөздердің (қарындаш, картоп, бәтеңке, шәйнек т.б.) ... ... есте ... ол ... ... қарап, тауып жазуға үйренеді немесе жаттығуға арқылы бірте-бірте дұрыс жаза алатын болады.
Жазуға үйрену үшін ... ... ... ... ... ... анықтау. Мұғалім көшіруге ұсынған немесе оқып айту арқылы жаздыратын сөздерінің, сөйлемінің, мәтіннің мағынасын ... анық ... көз ... ... ғана ... жөн.
2. Сөздің айтылуына және жазылуына, грамматикалық формасына мұхият көңіл аудару; жазғандарын саналы түрде есте ... ... ... оқы, ... ... ... ал, ... зейін аудар, т.б.
Жіберілген қателермен жұмыс жасау: жазғаныңды тексер, түзет, қайта жаз, осыған ұқсас мысал ойлан, т.б. ... ... ... және өздіктерінен жұмыс жасауға баулу.
3. Сөйлем мен сөздің талдау жұмысын жүйелі түрде жүргізіп отыру: салыстыру, талдау, жинақтау ... ... ... ... Сөйлеу әрекетінің бірден-бір жағын естен шығармау керек: дыбыстық-әріптік талдау, сөз ... ... сөз ... бойынша, синтаксис және байланыстырып сөйлеуге үйрету жұмыстары. Орфографиялық жаттығуларды (көшіру, диктант) сөйлеу ... мен ... ... кезектестіріп өткізу.
5. Грамматикалық жаттығуларды сөздік орфографиялық жаттығулармен кезектестіру.
Орфографиялық дағдыға төселуіне қарай, ереженің оқушы үшін мәні өзгереді. Мысалы, алғашқы ... бала ... ... болса, бірте-бірте сауатты жазуға жаттыққан сайын оның мәнділігі жойыла бастайды. Оқушы жазуға дағдыланған кезде оған ... ... ... бола ... дағды жөнінде айтылғандар пунктуацияға да қатысты. Бірақ пунктуацияға үйрену жұмыстарының өзіне тән ерекшеліктері бар. Тыныс белгілерін қою да ... ... ... ашу ... жазуға қойылатын талаптар
2.1 Сауат ашу барысында жазуға қойылатын талаптар
Оқушылар жазу ережесін ... ... ғана ... жазуға үйрене алады. Жазуға негізінен мынадай талаптар қойылады:
а)әріпті ... ... ... ... ... ... ... элементтерін жазғанда ұзынды-қысқалы етпей, тегіс, бірдей жазу;
б)әріптердің бірін оңға, бірін солға қисайтпай, барлық әріпті бірдей, оңға қарай, сәл ... (45) ... ... ... арасындағы қашықтықты бір қалыпты сақтап (сөздер бір-бірінен м ... ... ... болуға тиіс) отыру;
г)бірте-біртежазуқарқынынтездететүсу.
Бұл талаптар бастауыш мектептің барлық сыныптарында да жазу жұмысының ... ... ... ... кірісерде алғашқы күннен бастап орындалуға тиісті гигиеналық талаптар:
а) дәптер партаның үстіне, баланың кеудесінің қақ ортасына тура ... ... сәл ... ... 65) қойылады;
ә) бала басын оңға не солға, иықтарын, ... алға не ... ... ... қатар қойып, алдына түзу қарап отырады. Бұл олардың омыртқалары, көкірегі дұрыс жетілу үшін ... ... ... ... табан тақтайына) еркін басып отырады. Тізені қатты бүкпей,бір аяқты екінші ... ... ... ... я ... ... ... отырғаны дұрыс;
в)партағакөкіректітіремеукерек. Өйткенібұлтыныстытарылтадыжаңаөсіпкележатқанкеуденібұзады;
г)қаламдыұстағандасаусаққаламұштанүшсантиметрдейжоғары тұратындайболыпжәнеқаламныңжоғарғыжақұшы оңиықтыңтұсынадәлкелетіндейжағдайдаболғаны жөн;
д)жазғандабаланыңкөзі мен дәптераралығындағықашықтық 25 -- 30 см ... ашу ... жазу ... ... әріп ... ... жекелеген әріптерді жазғанда ұзақ уақыт жазып отырмауын қадағалау керек. Өйткені ұзақ уақыт бір-екі ... ... бір ... жаза ... бала шаршайды да, сабаққа зейін қоюдан қалады, сондықтан үш -- бес минут жазғаннан кейін қолдарына ... ... ... соң ... үйреніп отырған әрпі бар сөздерді жазуға көшкені дұрыс. Жұмыс түрі өзгергенде балалар да оған ... қоя ... ашу ... ... ... мен ... ... ұстап жазуға үйренулері қажет. Ол үшін айтылуы мен жазылуының арасында ешбір айырмашылық жоқ сөздер алынады және бұл ... ... ... ... (жазба танбасы) берілген сөздер мен сөйлемдерді көшіріп жазу ... ал ... ашу ... ... баспа таңбалы әріптер жазылған текстер көшіртіледі. Осы жұмыстардың бәрінде де оқушылар жазуға кіріспес ... ... ... ... ... ... ... бірнеше рет дайындық жаттығулар жүргізіп, балалардың қолын қимылға, көзін шамалауға үйрету керек ... ... ... ... жазу сабағына қажет материалдармен және жазу аспаптарымен таныстыру, партаға ... ... ... ... қою, ... қалай ұстау ережелерімен таныстыру, саусақтарды қимылдатуға бүгуге, жазуға жаттықтыру, білекті қимылдатуға жаттықтыру керек. Әріп элементтерінің, әріп ... ... ... жазу әдістеріне төселе бастаған кезде балалар бірте-бірте қолды жүргізіңкіреп, такт ... ... ... ... ... жазуға үйрету барысында мұғалім мыналарға көңіл бөлуге тиіс: материалдың ... ... ... ... ... ... ала таңдалады. Каллиграфиялық жағынан дұрыс жазу үлгілерін мұғалім тақтаға, оқушылардың дәптеріне жазып көрсетіп отырады. Балалардың дәптерлері күн ... ... ... кемшіліктері, оны қалай түзету жолдары көрсетіліп отырылады. ... бір рет ... да ... жұмысы жүргізіледі. Жазу сабағы шамамен мынадай жоспар ... ... ... ... ... жоспар бойынша жүргізіледі:
* Жазғанда партаға қалай отыру ережелерін балаларға ескертіп, өзі аралап көріп, дұрыс отырмағандарын дұрыстап отырғызады.
* Сабақтың ... алда ... ... көрсетіп, мұғалім жаттығуды, әріп элементтерін сөзді, фразаны тақтаға жазады, оқушылар мұғалімнің ... ... ... ... ... ... ... Мұғалім оқушылардың алда тұрған міндеттерді қаншалықты ұққан- ұқпағандарын анықтап алып, жазуға кірістіреді.
* Мұғалім партаны аралап жүріп жазу процесін ... Жазу ... ... ... ... мен жіберген қателіктері айтылады, түзетіледі, жақсы жазғандары жарияланады.
Бастауыш мектеп оқушылары үшін орфографиялық танымның әсіресе алғашқы басқышы ... рөл ... Олар сан ... ... ... формаларының әсерінен аз да болса білім, тәжірибе жинақтайды. ... ... ... жазу ... ... ... неге олай жазғанын әлі айтып бере алмайды. Мұндай құбылысты кейде орфографиялық сезім деп те атап жүр. ... ... ... ... ... ... құбылыстарды саналы түрде түсініп, сауатты жазуға дағдыланады.
2.2 Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар
Орфографиялық ережелерді ... ... ... ... олар ... ... ... қойылуы керек (мысалы, отпен ойнама, от пен судан сақтан мысалдардың арасында қандай айырмашылық бар? ... ... ... ... ... тиіс? сияқты). Мұндай жұмыс балалардың зейінін сабаққа жұмылдырып, бұрын оқығандарын еске ... ... ... ... жұмыстары әр түрлі факторларға негізделеді:
* Көру, қимыл факторларына негізделетін көшіріп жазу.
* Есту ... ... ... ... жазу ... оқып ... немесе оқушы оқыған тексті жазу. Бұған диктант, мазмұндама жұмыстарын алуға болады).
* Орфографиялық ... бар ... ... ... ... ... жазу ... түзетіп жазу т.б.
Жазу жұмыстарының бұл көрсетілген түрлері бір-бірімен тығыз ... яғни таза ... ... ... ... ... диктант есту қабілетіне негізделгенімен, көру қимылсыз іске аспайды т.б. Сондықтан, жоғарыдағы сияқты топтау тек ... ... ... қай ... ... ... қайсысы екендігіне мұғалімдер көңілін аудару мақсатында ғана көрсетіліп отыр.
Жазу дағдысын нығайта, жетілдіре түсетін, ... ... іс ... сыналған жаттығулардың негізгі түрлері мынадай:
* Грамматикалық-орфографиялық талдау ( қараңыз). Бұл - оқушыларды граммтикалық және орфографиялық құбылыстардың ара ... ... ... ... таба ... басқалардың арасынан оқыған құбылыстарын таба білуге дағдыландыру. Бұл талдау өз алдына жаттығу ретінде ... ... ... ... ... ... де ... (мысалы, көшіріп жазуда, диктантта т.б.).
Оқушылардың белсенділігін көтеру мақсатында карточка ... Бұл үшін әр ... ... ала ... дайындайды. Мысалы, зат есімнің септік жалғауларын талдау барысында мұғалім бір септік жалғауының қалай жазылатынын ... ... ... карточканы көтереді. Сонан кейін жазады. Бұл мұғалімге оқушылардың білім жөнінде біраз мәлімет береді.
* Көшіру. Алғашқы, Ісыныпта, ІІ сыныпта сөзбе-сөз, ... ... іске ... ... бірте-бірте: деформаланған ммәтінді (картинадағы рет бойынша) көшіру, сөз теріп көшіру, қалдырылған сөздерді қойып көшіру, толық көшіру ... ... ... ... керекті әріптердің, сөздердің, сөз тіркестерінің астын сызу, сөз табын анықтау, қосымшасын, жағын, шағын ... ... ... т.с. ... ... техникасына үйретіледі (әуелі оқып шық, буындап оқы, ойлан, ... ... бе, ... ... ... есіңде сақта, жазып болған соң тексер т.б.). Жазғандарын түп нұсқасымен ... ... ... түзейді. Көшіруге арналған материал қызықты, түсінікті болуға тиіс.
Есте ұстау арқылы көшіру. Мұнда тақтаға жазылған ... ... ... содан соң жабылады. Оқушы есінде оқығандарын жазады. Кейде мәтін талданғаннан кейін үйге беріледі. Жазып ... соң ... ... ашып, жазғандарын салыстырып, тексеруге мүмкіндік береді. көшіріп жазудың бұл көрсетілген түрі диктант болғандықтан мұны көру диктанты деп атайды. Бұл ... ... ... ... пайдалы. Әдетте жазылуы қиын сөздердің тізімі оқулықтардың соңында беріледі мұндай сөздердің жазылуыан есте қалдыру үшін ... ... әдіс ... қолданады: 1. Зейін қойып іштерінен және дауыстап оқып шығыңдар. 2. Мағынасына көңіл бөліңдер; үй ... ... ... бір ... ... ... 3. ... оқыңдар және жазыңдар. 4. Әсіресе сөздің қай бөлімін есте сақтағыларың келеді, сол бөлімнің астын сызыңдар. 5. Жазғандарыңды ... ... ... 6. ... ... рет ... ... немесе екі-үш түбірлес сөз ойлап жазыңдар. 7. әріпі бар сөзді ... ... қиын ... ... кірістіріледі, бірнеше рет қайталанады. Жаттығулардың ішінде әсіресе сөздік жасауға байланысты жүргізілетін ... қиын ... ... есте ... ... ... ... дәптері бірнеше бөліктерге бөлініп, цифрмен белгіленеді (1, 2, 3, ...). ... ... ... бесінші бетінде әріпі кездесетін сөздер кездеседі.
Еркін көшіру. Балалар ... ... оқып ... ... ... соң кітапты жауып қойып, мәтіннен есте қалғандарын, қалай ұғынса солай жазады. Грамматикалық тапсырмаларға байланысты көшіру. Сөздің ... ... бір ... ... сол ... ... бір бөлігі өзгертіліп көшіріледі: қалып қойған жерін ойлап тауып немесе ... ... ... ... ... ... мен буындарды тауып қосу, сөздерді тауып қосу немесе сөйлемдерді аяқтау, берілген ... ... ... ... өзгертіп жазу сияқты тапсырмалар орындалады.
Мұнда мәтінді көріп қабылдау ... ... ... оны ... ... ... керек. Көшірмес бұрын балалар алдарында тұрған міндетпен танысады, мәтінді ... ... ... тапсырманы әуелі ауызша шешіп алып, жазуға соңында ғана кіріседі. Жұмыстың бұл түрін ... ... ... деп те ... ... ... бұл түрі кең алынып жүр.
Көшіру жұмыстары тіл дамытумен байланысты, сұрақтарға ... беру ... ... ... Бұл ... ... ... мен шығарма жазуға дайындау мақсатында қолданады.
Балалардың орфографияға үйренген дағдылары мен шеберліктерін байқау мақсатында диктант жаздырылады. Мұнда мұғалім мәтінді, сөйлемдерді ... жеке ... ... ... оны ... ... тыңдап, естерінде ұстайды, жазады.
Диктанттың бастауыш мектепте жүргізілетін түрлері:
* Ескерту диктанты. Мұнда мұғалім мәтінді тұтас оқып шығады. Балалар жақсылап тыңдап отырады. ... ... ... ... ... мағынасын түсіндіреді. Мұғалім әрбір сөйлемді қайта оқып шығады, оқылған сөйлемдер балалардың қатысуымен тыңдалады. Сөйлемді жазбас ... ... ... ... ондағы қиын сөздердің жазылуына, өтіліп отырған ережеге аударады. Оқушылар тиісті дыбыстарды көрсетеді, ережесін айтып береді, олардың қателескен жері болса түзетеді. ... ... ... ғана ... сөйлемді жазуға кіріседі. Алғашқы кезде әр сөйлем оқылып, талданып барып ... ... ... ... бұл ... ... кезде, бірнеше сөйлем бірден оқылып, олардың ішінен мағынасы түсініксіз сөздер мен ... қиын ... ... ғана ... ал одан әрі ... ... оқылады да, сөздер іріктеліп алып талданады, содан соң мұғалім әр сөйлемді оқып, балалар жазады. Егер балалар белсенділік ... ... ... ... ... ... ... қарайтын болса, онда диктанттің тиімді болғаны.
* Іріктеу диктанты. ... ... ... ... - балалар мұғалімнің айтқан сөздерінің барлығын жазып отырмайды, оның ішінен белгілі бір ережеге ... ... ... сөз ... ... ... Диктанттың бұл түрінде уақыт үнемделеді, қажетті сөздер мен сөйлемдер көбірек жазылады, ең бастысы оқушылар мәтінді аса зейін қоя тыңдап ... ... ... ... ... ... ... жазылып болғаннан кейін ғана талданады, қателері түзетіледі. Диктанттың бұл түрін жазуға кірісерде қажетті ережелер еске түсіріледі. Мұны ... ... ... ... ... ... ... жұмыс деуге де болады. Түсіндіру диктантының бір түрі ретінде жүргізілетін жұмыс деуге де болады. Түсіндіру диктантының бір түрі ретінде ... ... да ... ... Онда ... де, ... д е ... жеке сөздер айтылады. Бұған оқушыларға қиындық келтіретін немесе ережелерге бағынбайтын сөздер ... ... ... ұзақ ... 5-10 минут шамасы, көбінесе сабақтың аяғында жүргізіледі. Мұғалім жеке сөздерді айтады, ... ... ... сөздіктен қарап түзетеді. Үнсіз диктант ұйымдастырылады. Онда мұғалім қажетті суреттер көрсетеді (аю, сиыр, жылқы, қоян, қозы, трактор, комбайн т.б.), ал ... ... ... немесе керекті әрпі бар карточканы көрсетіп, сонан соң жазады. Сөздік диктант 10-15 сөзден аспауы тиіс.
* ... ... ... ... қажетті сөздерді жазады. Кейде сурет немес бір серия картина беріледі: балалар бір ... ... ... ... ... ... беріледі (еске түсіріледі). Балалар сөйлемдегі сөздерді дұрыс тұлғада тұрған-тұрмағанын ... ... ... ... ... бұл ... таза диктант деуге болмайды, сөйлемді балалардың өздері құрастыратын болғандықтан мұны шығарманың кіріспесі деуге болады. ... ... ... ... дамыту үшін де өте қолайлы, өйткені оқушылар мәтін құрауға белсенді қатысады, сөздерді де өздері ойлап табады.
* ... ... Бұл ... деп ... ... мазмұндамадан оңайлау. Диктант деу себебі - мұғалім мәтінді оқып тұрады, ал ерікті дейтініміз - ... ... ... ... ... оқуы ... сөзбе-сөз емес, естерінде қалғандарын ғана жазады. Мәтін оқылмас бұрын қажетті ережелер еске ... ... ... ... ... сонан соң оның 5-6 жолын оқиды. Әрбір оқылған үзінді оқушылар жаттау алатындай, өте қысқа болмауы керек. Оқушылар ... ... ... ... ғана жазады. Диктанттың бұл түрі де тіл дамыту жұмысымен ұштасады.
Осы көрсетілген жұмыстардың барлығы орфографиялық дағдыны автоматтандыру ... ... ... немесе тексеру диктанты. Бұл балалардың алған білімдері мен қалыптасқан дағдыларына тексеру мақсатында жүргізіледі. Мұнда оқушы өзі ... ... ... өз ... өз бетімен байқай алады. Мұғалім қандай да болмасын бір орфографиялық ... ... ... ... ... мәлімет алады. Қандай ереже қайталану керек, кімге қандай көмек керек - соны анықтайды. Егер ... ... ... ... ... нашар болса, қайталау диктанты жүргізіледі. Мұндай жағдайда сол мәтіннің өзі ... ... ... соған ұқсас мәтін алынып, қайталанады, диктант жаздырылады.
Жұмыстардың жүйесі: Орфографиялық жаттығулардың бірнеше кезеңі бар: а) алғашқы кезеңде, әдетте, ... ... ... ... ... материал алынады. Бұл материалдар мұғалімнің көмегімен талданады, оқылған ереже бойынша, жазылған сөздер табылады, нақты үлгі бойынша ... ... ... ... ... түсінеді. Мұнда оқылған орфограммаға сай, жеке сөздер, сөз ... ... ... ғана ... Мұны ... ... ... кезеңі деуге де болады.
ә) Екінші кезеңде де дайын ... сөз, сөз ... ... ... Мұнда оқылып отырған орфограммаға сай, сөздерінің ішінде басқа ережелерге де жататындары болады. Ұсынылған материалдардың ішінен балалар ... ... ... ... сай ... іріктеп, тауып, алады; неге ол сөзді алды, ол сөз бұл ережеге сай келе ме дәлелдейді. Бұған қосымша, ... ... ... қарастырады, ескерту диктантын жазады.
Қорытынды
Сонымен қорыта келе сауат ашу барысында жазу жұмыстарына ... ... ... ... Бұл ... ең көп ... жаттығулар: көшіріп жазу, үлгі сұрақ бойынша, сөзді, сөйлемді аяқтап жазу. Бұл - орфограмманы білу кезеңі деп ... ... ... ... үйрене бастайды, жазғандарын дәлелдеп, негіздей алады. Сөздердің жазылуын әуелі дәлелдейді, сонан соң ғана жазады.
б) балалар өздерінен басқа құбылыстардың ... ... ... ереженің объектісін тауып бере алады. Мұнда жеке сөйлемдер де ... ... де ... ... ... ... ... кеткен сөздерді үлгі, сұрақтарсыз, өздері тауып жазады; бұл ... ... ... ... ... ... Бұл үйрену кезеңі деп аталады.
в) орфографиялық дағдының автоматтана бастау кезеңі. ... ... ... ... ғана емес, жазу жұмыстарының басқа жақтары (мазмұны, лексика, синтаксис, жоспар) жөнінде де ойланады. Бұл ... ... ... ... орындап, көшіріу жұмыстарынан басқа, ескерту диктанты, түсіндіру, ерікті, шығармашылық, бақылау ... ... ... шығармалар жазады.
г) қалыптасқан дағдыларды жетілдіру кезеңі. Жазылуы бірыңғай сөздерді байланыстырып, оларға тән ортақ заңдылықты, жалпылықты анықтау; түбірлес сөздерді табу. Бұл ... ... ... түрі ... ... ... ... қалыптасқан дағдылар толық автоматтанады, сондықтан мәтінді алдын ала талдаусыз жаздыра беруге ... ... ... ... ... рұқсат етіледі.
Жоғарыда көрсетілген жүйені өзгертуге болмайды деп түсінбеу керек. Нақты жағдайларға: балалардың жас ерекшеліктеріне, дайындық дәрежелеріне, алған білімдері мен ... ... ... ... ... мүмкін. Алайда, мұғалім осы көрсетілген жұмыстардың жүйесінің толық орындалуын қамтамасыз етуі тиіс.
Жаттығу жұмыстарының ... ... ... таңдауға қойылатын талаптар туады. Жаттығуларды жүргізу үшін алынатын материалдар да бірден-бірге лексикалық, синтаксистік жағынан күрделене түсуге тиіс. Материал ... ... мына ... ... Грамматиткалық немесе орфографиялық құбылыстарды түсіндіру кезінде бақылау үшін анағұрлым жеңіл, анық материалдар алыну керек. Бұл кезде оқушылардың зейінін ... ... ... ... алаңдататын нәрселер болмағаны жөн. Оқушылар бақылағандарынан дұрыс қорытынды шығара алатындай болсын.
* Жаттығуға арнап материал таңдағанда тіл дамыту мен жазу ... ... және ... ... ... ... есте ... тиіс.
* Жұмыстың әртүрлі кезеңдерінде бір тектес (сөздік, фразалар немесе мәтін) ... ... ... ... ... ... алғашқыда сөзіне түбірлес сөз тапқанда десе, кейінгіде сөздер айтқызылады.
Қазіргі ... ... ... үшін көру мен есту ... ... мен ... қайсысы маңыздырақ деген мәселе жөнінде талас жоқ. Сауаттылыққа үйренуде сезім анализаторларының барлығы да: есту де, көру де қол ... да ... ... ... анықталды. Оның үстіне көшіру немесе диктант сияқты жазу ... ... ... әр ... нұсқалары шыққанын жоғарыда айтылғандардан байқағанбыз.
Мұғалім қандай да болмасын, бір сезім органына жаттығудың қай түрі дұрыс келеді деген мәселеден гөрі, бір ... ... ... ... ... ... жайлы, олардың комплексті қатысуын қалай қамтамасыз етуге болатыны ... ... ... ... ... ... ... ұқсастық пен айырмашылықты табу, абстракциялау, топтау, жүйелеу т.б.
Сөйтіп орфографиялық немесе ... ... ... ... ... ... ойы-есін, қиялын т.б. таным қабілеттерін дамытуға, сондай-ақ олардың ауызша, жазбаша тілін дамытуыға көп күш салу қажет.
Пайдаланылған ... ... ... ... қазақ тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.2. Н.Әміриев. Ойдың ... ... тілі мен ... 1999, № 5 - 6.3. ... ... көркем жазу дағдыларын қалыптастыру. // Бастауыш мектеп, 2005, №8.4. Ұ.Бейсенбиева. Сауатты жазуға үйрету.// Бастауыш сыныпта оқыту,2005,№2 .5. ... ... ашу. // ... ... 2004, № 11.6. Ә. Хасенов. Қазақ тілі оқулығына методикалық нұсқау. Алматы, 1986.7. Д.Бірімжанова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.8. ... ... ... // Бастауыш мектеп, 2004, № 7.9. Қ.Бозжанова. ... ... ... оқу ... ... ... 1998.10. М.Балақаев. Қазақ тілінің мәдениеті. Алматы, 1971.11. Н.Ұлықбаев. Тіл ... ... ... ... 1969.12. ... ... тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 1975.13. М.Дүйсенова. Қазақ әдеби тілі орфоэпиясының кйбір мәселелері. Алматы, 1973.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын кешенді мектепте қазақ тілін оқытудың теориясы мен технологиясы65 бет
Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету туралы49 бет
Бастауыш сынып оқушыларын сауатты жазуға үйрету7 бет
Бастауыш сыныпта жазу мен тіл дамыту жұмыстарының ұйымдастырылуы21 бет
Грамматика мен тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс тәсілдері.29 бет
Жазуға үйрену үшін жүргізілетін жұмыстары20 бет
Оқу мен жазу дағдыларын қалыптастыру процесі28 бет
Сауат ашу35 бет
Сауат ашу кезінде оқушылардың үйренетін шеберліктері мен дағдыларының шеңбері19 бет
Сауатты жазуға үйрету әдістемесі19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь