Бұрындық және Қасым хандар билеген кезеңдегі қазақ хандығы.

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2


2. Негізгі бөлім.
Бұрындық хан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
Қасым хан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14


4. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
Кіріспе.

Семестрлік жұмыстың өзектілігі Қазақ хандығының XV- XVI ғасырдағы өмірі жайлы хабар беруінде. Шығармашылық жұмыста қазақ хандығы үшін көп еңбек сіңірген Қасым хан, Бұрындық хан жайлы зерттеушілер деректері келтірілген және аталған хандар үшін салыстырмалы баға берілген.
Бұрындық хан – Керей ханның үш ұлының бірі. Бұрындықтың қашан дүниеге келгені белгісіз. Орта ғасырлардағы жазба деректердің үзік-үзік мәліметтеріне сүйене отырып, оның өмірінің 40-50 жылдық кезеңін қалпына келтіруге болады. Бұрындық ханның өмірі Қазақ хандығы тарихының алғашқы дәуірімен тығыз байланысты. Сондықтан да хандық тарихындағы ірі оқиғалар мен дамулар оның өміріндегі белестер болып есептеледі. Жазба деректердің өте тапшылығына қарамастан, Бұрындық хан өмірінен бірнеше белесті айқын көруге болады.
1. Оның Қазақ хандығы құрылуының екінші кезеңдегі атқарған рөлі, бұл шамамен 1469-1472 жылдарда болған,
2. 1472-1473 жылдардан XV ғасырдың 90 жылдарының ортасына дейін, қазақ хандығының батыста ноғай мырзаларымен және оңтүстікте Сыр бойы қалалары мен өңірлері үшін күрестегі атқарған рөлі,
3. XV ғасырдың 90-жылдарының ортасынан XVI ғасырдың алғашқы 10 жылдығы ішіндегі Қасым сұлтанмен арадағы қайшылықтар, Шайбани ханмен одақтасу, қазақ қоғамындағы беделін жоғалтып, елден кетуі.

Қасым ханның мемлекетті басқару әдістері, ішкі және сыртқы саясаты туралы мәліметтер өте аз. Қасым хан есімі бірінші рет Мұхаммед Шайбани жөніндегі жазбаларда аталады. Ол мәліметтерде Қасым ханды «атақты сұлтандар мен батырлардың бірі», «Бұрындық ханның атты әскерінің басшысы» деп атайды. Қасым әуелгі кезінде Бұрындық ханның атты әскерін басқарады. Ол осылай жүріп, қан майдандағы ерлігімен, ел басқаруға қосар ақылымен, көрші елмен байланыста қиыннан жол табар саясаткерлігімен, жұртты соңынан ертіп әкетер шешендігімен ел көзіне ерте түссе де, жеке билікке ұмтылмай, ел бірлігіне жарықшақ түсірмей, Бұрындық ханның дегеніне көніп, оған қалтқысыз бағынады. Сол кездің куәгері, тарихшы Мұхаммед Хайдар Дулати: «Ол (Қасым) әкесінің үлгісі бойынша барлық жағдайда Бұрындыққа бағынды, соған тәуелді болды» деп жазады.

Карибаев Б.Б. “Қасым хан” кітабында Қасым ханның өмірі мен билік етуін зерттеген.
Абусейтова М.Х. “Казахстан и Центарльная Азия в XV-XVІІ вв.” еңбегінде Қасым хан және Бұрындық хан жайлы тоқталған.
Кәрібаев Б. 1998 жылғы 16 қазандағы Егемен Қазақстан газетіндегі мақалсында Бұрындық хан жайлы жазды.


Шығармашылық жұмысты жазудағы менің мақсатым Бұрындық және Қасым хан тұсындағы қазақ хандығының саяси өмірін зерттеу.

Шығармашылық жұмысты жазуда менің міндеттерім Қазақ хандығы үшін аталған хандардың еңбектерін саралау.
Әдебиеттер:

1. Қазақ хандығының және қазақ халқының құрылуы: Қасым хан туралы // Жолдасбайұлы с. Ежелгі және орта ғасырдағы Қазақстан.- Алматы, 1995.- Б.151-154

2. Қазақ хандығының күшейуі және кеңеюі. Қасым ханның тұсында // Қазақтың көне тарихы.- Алматы, 1993.- Б.240-244

3. Қаратаев Т. Тарихтағы аттас тұлғалар: Қасым хан // Қазақ тарихы.- 1998.- № 4-5.- Б.54-55.


4. Қазақша тегін рефераттар сайты www.zox.kz

5. Қазақстан тарихы, 2-том, А., 1998, 375-376 беттер.


6. Кәрібаев Б. Бұрындық хан // Егемен Қазақстан.- 1998.- 16 қазан
        
        Жоспары.
* Кіріспе ..............................................................................2
* Негізгі бөлім.
Бұрындық хан ..................................................................4
Қасым хан ........................................................................8
* Қорытынды ...................................................................14
* Пайдаланылған ... ... ... ... ... хандығының XV- XVI ғасырдағы өмірі жайлы хабар беруінде. Шығармашылық жұмыста ... ... үшін көп ... ... Қасым хан, Бұрындық хан жайлы зерттеушілер деректері келтірілген және аталған ... үшін ... баға ...
Бұрындық хан - Керей ханның үш ұлының бірі. Бұрындықтың қашан дүниеге келгені белгісіз. Орта ғасырлардағы жазба деректердің ... ... ... отырып, оның өмірінің 40-50 жылдық кезеңін қалпына келтіруге болады. Бұрындық ханның ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Сондықтан да хандық тарихындағы ірі оқиғалар мен ... оның ... ... болып есептеледі. Жазба деректердің өте тапшылығына қарамастан, Бұрындық хан өмірінен бірнеше белесті айқын көруге болады.
1. Оның ... ... ... ... кезеңдегі атқарған рөлі, бұл шамамен 1469-1472 жылдарда болған,
2. 1472-1473 жылдардан XV ғасырдың 90 ... ... ... ... ... батыста ноғай мырзаларымен және оңтүстікте Сыр бойы қалалары мен өңірлері үшін күрестегі атқарған ... XV ... ... ... XVI ... ... 10 жылдығы ішіндегі Қасым сұлтанмен арадағы қайшылықтар, Шайбани ханмен одақтасу, қазақ қоғамындағы ... ... ... кетуі.
Қасым ханның мемлекетті басқару әдістері, ішкі және сыртқы саясаты туралы мәліметтер өте аз. Қасым хан есімі бірінші рет Мұхаммед Шайбани ... ... ... Ол ... ... ... , деп атайды. Қасым әуелгі кезінде Бұрындық ханның атты әскерін ... Ол ... ... қан майдандағы ерлігімен, ел басқаруға қосар ақылымен, көрші елмен байланыста қиыннан жол табар саясаткерлігімен, жұртты соңынан ертіп ... ... ел ... ерте ... де, жеке билікке ұмтылмай, ел бірлігіне жарықшақ түсірмей, Бұрындық ханның дегеніне көніп, оған қалтқысыз бағынады. Сол ... ... ... Мұхаммед Хайдар Дулати: деп жазады.
Карибаев Б.Б. "Қасым хан" кітабында Қасым ханның өмірі мен билік етуін зерттеген.
Абусейтова М.Х. ... и ... Азия в ... вв." ... ... хан және ... хан ... тоқталған.
Кәрібаев Б. 1998 жылғы 16 қазандағы Егемен Қазақстан газетіндегі мақалсында Бұрындық хан ... ... ... жазудағы менің мақсатым Бұрындық және Қасым хан тұсындағы қазақ хандығының саяси өмірін зерттеу.
Шығармашылық жұмысты ... ... ... ... хандығы үшін аталған хандардың еңбектерін саралау.
Бұрындық хан (1480-1511)
Бұрындық хан - Керей ханның үш ... ... ... ... ... келгені белгісіз. Орта ғасырлардағы жазба деректердің үзік-үзік мәліметтеріне сүйене отырып, оның өмірінің 40-50 жылдық кезеңін ... ... ... Бұрындық ханның өмірі Қазақ хандығы тарихының алғашқы дәуірімен тығыз байланысты. Сондықтан да хандық тарихындағы ірі оқиғалар мен ... оның ... ... ... ... Жазба деректердің өте тапшылығына қарамастан, Бұрындық хан өмірінен ... ... ... ... ... Оның ... ... құрылуының екінші кезеңдегі атқарған рөлі, бұл шамамен 1469-1472 жылдарда ... ... ... XV ... 90 ... ... дейін, қазақ хандығының батыста ноғай мырзаларымен және оңтүстікте Сыр бойы қалалары мен өңірлері үшін күрестегі атқарған рөлі,
3. XV ғасырдың 90-жылдарының ... XVI ... ... 10 ... ішіндегі Қасым сұлтанмен арадағы қайшылықтар, Шайбани ханмен одақтасу, қазақ қоғамындағы беделін жоғалтып, елден кетуі.
Бұрындықтың хандықтың құрылу ... ... 1469-73 ... ... ... Осы ... Қазақ хандығына қатысты мынандай оқиғалар болған еді: 1469 жылы ... хан ... ... ... ... хандығына қарсы жорық ұйымдастырып, сол жылдың қараша-желтоқсан айларында орта ... ... ... ... ... ұлы ... ... Оның билігі туралы деректердің бәрі оң баға бермейді. авторы Ходжамқұлы-бек ... оның жеке ... ... ... ... . ... ... Әбілқайырдың кешегі жаулары әр тараптан жорықтар жасай бастайды. Қазақ хандығынан да бірнеше жорықтар жасалады. басқа , , ... ... ... ... ... қазақ хандығы жағынан тек Жәнібек хан ғана аталады. Ал Керей ханның ... ол 1469 ... ... ... ... ... Бұрындық Керейдің үлкен ұлы болғандықтан әкесінің ұлысын басқаратыны өзінен-өзі түсінікті. Керейдің қашан қайтыс болғандығы жөнінде аңыз дерегі былай дейді: . ... ел ... ... ... ... ... ... Керейден соң хандық билік Жәнібек ханға өтті. Ал Бұрындық болса ұлыс басқарып, Жәнібек ханның жарлықтарын ... ... Дәл осы ... ... рет Бұрындық есімі деген лауазыммен жазба дерек мәліметіне енеді. Шайх-Хайдарға қарсы Қазақ хандығы тарапынан күресті басқарушы Жәнібек хан ... ал оны іске ... ... ... Бұл ... дерек мәліметі: ,- деп баяндайды. Дерек мәліметінен көріп отырғанымыздай, Бұрындық Жәнібек хан ... ... ... ... - ... Қыпшақтағы шайбанилық сұлтандарды жою болған. Жорық біршама сәтті аяқталғанымен, негізгі түпкі мақсат орындалмаған секілді. Бұрындықтың кері оралуымен, бас сауғалап ... ... ... ... ... ... ... Бұрындықтың бұл жорығы оны тарихта қалдырады. Сөйтіп ол Қазақ хандығының құрылу кезеңіне, ... оның ... ... өз ... ... ... ... тарихында аты жарқырап көрінген тұсы - XV ... 70-90 ... ... Бұл жылдар қазақ хандығы үшін күшею, нығаю және қазақ халқының этникалық территориясын біріктіру жолындағы күрес ... еді. ... ең ... ... көрсетілген жылдар ішіндегі Қазақ хандығының Сыр өңірі үшін Мауреннахрлық ... ... ... және ... ... ... ұрыстары жатты. Осы ұрыстарда тарих сахнасына қазақ хандарының екінші буыны: ... ... ... шығып, қазақ мемлекеттігінің одан әрі күшейіп, нығаюына өз үлестерін қосады. Сыр өңірі үшін болған күрес жылдары Қазақ ... ... хан ... ... ... ... ... қайтыс болып, Бұрындықтың қай жылдардан бастап билік құра бастағаны ... Ол ... ... дерек жазбаған. Сыр бойы деп отырғанымыз - Сырдария өзенінің орта ағысы бойындағы жерлер. XIV-XVI ғ.ғ. ... ... ... ... ... деп атайды. Аймақ - ХІ ғасырдан бері Дешті ... ... ... ... және ... бірге біртұтас шаруашылық, мәдени, этникалық, діни, тілдік ... ... Тек кей ... ... Сыр ... ... жағынан Мауреннахрға уақытша қарады. Дешті Қыпшақ пен Мауреннахр билеушілері арасындағы XI-XV ғ.ғ. қарым-қатынастың негізгі нысаны Түркістан аймағы болып саналады. ... ... үшін ... ... қыпшақ хандығы мен Хорезм мемлекеті, ХІІІ ғасырдағы Орда Ежен ұлысы мен ... ... Орыс хан мен ... Темір, Тоқтамыс хан мен Ақсақ Темір, Барақ хан мен Ұлығбек, ... хан мен ... ... ... ... саяси қатынастарды айтсақ та жетіп жатыр. Саяси қатынастар Қазақ хандығы құрылғаннан кейін де жалғасын тапты. Аймақ үшін ... ... ... ... ... тұсына сай келеді. Оның қазақ тарихында алатын рөлі де осы Сыр бойы үшін күресте көрінеді. Сыр бойы үшін ... ... ... ... ал ... ... болған оқиғаға Әбілқайыр ханның немересі Мұхамед Шайбани ханның Мауреннахрдың қол астындағы Түркістан аймағына ... ... ... Осы жылдары өзара феодалдық соғыстарды бастан өткеріп ... ... ... ... ... ... күш жоқ ... Сондықтан оларға Қазақ хандығының негізгі жауы - шайбанилық сұлтандарды қазақтарға қарсы қою өте тиімді еді.
Қазақ хандығы ... ... бұл ... ... ... ... Қыс мезгіліне қарамастан Бұрындық хан бастаған қазақ әскерлері Мұхаммед Шайбани хан бекінген Сығанақ, Сауран және Созақ өңірлерінде ұрысқа ... ... рет ... ... ... ... хан ... мәжбүр болады. Аймақтың басқа да өңірлерінен айырылу қаупін сезген аймақтың әкімі Мұхаммед Мазид-тархан Шайбани ... ... ... ... ... ... алғашқы кезеңі Қазақ хандығы үшін сәтті басталып, аймақтың ... ... ... ... өтеді. Орны келгенде айта кету керек, бүкіл хандықты Бұрындық басқарып, алғашқы жеңістерге қол жеткізілсе де, деректерде атап ... ... хан ... ... ... ... ... ерекше көзге түседі. Бұл ұрыстар шамамен алғанда, 1470- жылдардың ортасында өтеді.
Ал XV ғасырдың 80-жылдарында ... мен ... ... арқа ... ... тағы да ... солтүстік өңірді басып алады. Бұрындық хан және Жәнібек хан ұлдарының қарсы қолданған әрекеттері нәтижесінде Әбілқайыр ханның немересі Түркістан аймағынан кетуге ... ... Ал ... ... ... аймақтың солтүстік өңірін қорғап қана қоймай, аймақтың орталық және оңтүстік өңірлерінде өз ... ... ... ... ... ... ханның 9 ұлының ықпал-әсері өседі. Олардың ұлыстары кеңейіп, қалалар мен жақсы ... ... ... ... ... XV ... 90-жылдарында Бұрындық хан мен Жәнібек хан ұлдары арасында қайшылықтар туа бастайды. Қайшылықтың негізіне Сыр ... ... хан ... ... өсуі мен ... ... Ішкі ... өмірдегі осы қайшылық сыртқы саясатқа да өз салқындығын тигізеді. Сол себепті де 1493-96 жылдары Түркістан аймағы үшін ... ... қиын да ... ұзақ ... ... хан бірде Моғол ханы жағына, бірде Мәуреннахрлық билеушілер жағына шығып, өз бағытын өзгертіп ... ... ол ... ... - Бұрындық ханмен де жақындасуға ұмтылады. Жәнібек хан ұлдарымен арадағы қайшылықтың одан әрі ... ... ... ... ... еткізеді. Сөйтіп, 1496 жылы үш жылға созылған ұзақ ұрыстардан соң соғысушы жақтар келісімге келеді. Келісімнің қорытындысы бойынша ... ... үшке ... оның солтүстігінде қазақ хандығы, оңтүстігінде Моғолстан, орталығында Шайбани хан билік жүргізуге тиіс болады.
Сонымен бірге Бұрындық хан мен Жәнібек хан екеуі ... ... ... үшін екі ... шайбанилық екі сұлтанға ұзатады. Мұндай одақтастыққа қарсы Жәнібек хан ... ... ... ... ... одақ ... Қасым сұлтанның ағасы Әдік сұлтан Моғол ханының қарындасына үйленеді. Осылайша, қазақ қоғамындағы хандық ... ... бір ... ... ... ... ... хан тұсында XV ғасыр соңында Қазақ хандығындағы саяси күштер екіге бөлініп, ол ... ... ... ... ... тигізеді. Бірақ қалыптасқан жағдай Бұрындыққа абырой әкелмейді. Хан ... ... ... ... ... басын қосудың орнына, керісінше олардың бір-біріне қарсы тұруына, ол күштердің бірінде өзі болуы - оның ... ... басы ... ... хан ... ... жағы да ... еді. XVI ғасырдың алғашқы 10 жылдығында Бұрындық хан өміріне түбегейлі бетбұрыс әкелген күрделі ірі оқиғалар болып өтті. Ол оқиға тағы да ... ... хан ... ... еді. 1500- жылдың жазында Самарқан тағына келген шайбанилық сұлтан айналасы 3-4 жыл ішінде ... ... ... ... қол ... ... моғол ханынан тартып алды. Моғол хандары Сұлтан Махмұт пен Сұлтан ... ... ... ... ... ... хан ... босатып жібереді. Әбден күшейген Мұхаммед Шайбани хан 1505-жылдан ... ... ... ... ... 4 рет ... ... Жорықтардың алдына қойған саяси және экономикалық мақсаттарына қазақ хандығын ... не ... және ... аймағын Мауреннахрға қосу жатты. Бұрындық хан дәл осы жорықтар кезінде үлкен қателіктер жіберді деп есептейміз. Оған дәлеліміз мынадай: Алғашқы үш ... ... ... хан жауға қарсы ешқандай шара қолданбайды. Шайбани хан емін-еркін Жәнібек хан ұлдары: Жаныштың, Тыныштың ... ... ... ... ... Тіпті 1509-жылдың қысында болған үшінші жорық кезінде, өз ұлысына қарай жау әскерінің келе жатқанынан хабардар болып, ешқандай қарсылық көрсетпей, ... ... ... ... ... ... ісін, оның әдейі жасаған жоспарлы ойы деп түсінеміз. Жәнібек хан ұлдары неғұрлым әлсіресе, соғұрлым оның күші өсуі тиіс еді. Бірақ бәрі ... ... ... ... жау тағы да ... жорық жасайды. Бұл жолғы жорық бағыты Қасым сұлтан ұлысына қарсы бағытталады. Қасым ... хан ... да, осы ... оның ... ... ханнан да күшті еді.
Қазақ хагндығының құрылуы кезінде белсене араласып, одан кейінгі ... ... ... өз ... ... Бұрындық хан XVI ғасырдың алғашқы жылдарында үлкен, мемлекеттік дәрежеде көрегендік көрсете алмайды. ... ... ... тар ... көшу оның ... түсіртті, атақ-абыройын жоғалтты. Бұрындық ханның тағдыры әркімге де тарихи сабақ бола алады.
Қасым хан
(1511-1518 ж.ж. билік құрған)
Жәнібекұлы Қасым хан ... - ... ұлы ... ... ... ... негізін қалаушылардың бірі - Жәнібек ханның ортаншы баласы. ... ... ... ... әулетінің атақты ханы Мұхаммед Шайбанидің інісі Махмұд сұлтанның шешесінің туған сіңлісі.
Қасым әуелгі ... ... ... атты ... ... Ол ... ... қан майдандағы ерлігімен, ел басқаруға қосар ақылымен, көрші елмен байланыста қиыннан жол ... ... ... ... ... ... ... ел көзіне ерте түссе де, жеке билікке ұмтылмай, ел бірлігіне жарықшақ ... ... ... ... көніп, оған қалтқысыз бағынады. Сол кездің куәгері, тарихшы Мұхаммед Хайдар Дулати: деп ... ... ... ... ... ел ... ... араша түсе алмайды. Ақыры ол хандығын тастап, Самарқандағы қызына ... ... ... ... қаза ... Осыдан кейін барып, Қасым билікті өз қолына алады.
Қасым ханның ... ... ... өзінің дәуірлеу биігіне көтеріледі. Ол қауіпті көршісі ... ... ... оның ... ... ... ... Моғолстанның ханы Сұлтан Саид ханмен достық қатынас орнатады. Сондай ақ ол таяу көршілерімен ғана емес, сырт елдермен, мысалы, Мәскеу ... ... тең ... ... ... ... орыстың сол кездегі кінәзі ІІІ Василиймен байланыста ... ... ... ел ... ... қол ... халқының қамын ойлар даналығына тәніт болған көрші елдердің тынымсыз ... мезі ... ... көсемдері әр кезеңде ақырын жылысып, мұның қарамағына еніп жатқан. деп жазады Әлихан Бөкейханов.
Керей хан мен ... хан ... ... ... ... ... шаңырағын көтеруімен ерекшеленсе, Қасым хан сол хандықты нығайтып, халқын көбейтіп, ... ... ... ... жаюымен, деген атпен халық жадында сақталған ... ... ... ... негізін жасауымен әйгілі болған ұлы хан.
Ол ... ... ... ... өз ажалынан 1518 жыл (кей деректе 1523/24 ж.) қайтыс болады. Тарихшы А.П.Чулошников Қасымханның Сарайшықтағы мазарының ХVII ғасырдың басында құламай аман ... ... 1445 жылы ... ... 1518 жылы қайтыс болған Қасым хан мен ... ... ... ... Әз ... ұлы. ... ... - Мұхаммед Шайбани ханның кенже інісі Махмұд сұлтанның апасы.
Қасым ханның мемлекетті басқару әдістері, ішкі және ... ... ... ... өте аз. ... хан есімі бірінші рет Мұхаммед Шайбани жөніндегі жазбаларда ... Ол ... ... ... , деп атайды. Бұрындық хан Самарқанға кетуге мәжбүр болып, жат елде қаза ... соң, ... хан ... өз ... ... хан билік құрған кезеңде де қазақтар мен Шайбани әулеті арасындағы Сырдарияға жақын қалалар үшін ... мен ... ... ... 1510 жылы ... Шайбани ханның әскерлері Ұлытау баурайындағы Қасым хан ұлысына шабуыл жасайды. Қасым хан олардың ... ... ... ... ... біраз уақыттан соң күтпеген жерден шабуыл жасап, өз ... ... жылы ... хан ... қол жеткізгеннен кейін, Қазақ хандығы Қасым хандығы деп атала бастады. Қасым хан тұсында ... ... ... ... ... ірі және қуатты хандыққа айналды. Қасым хандығының аумағы батыста Сырдарияның ... ... ... ... ... қалаларына дейін, оңтүстік-шығысында Жетісудың солтүстік бөлігінің таулары мен таулы бөктерлеріне дейін созылып жатты. Кейбір мәліметтер бойынша, Қасым хан ... ... ... шекарасы солтүстік-шығыста Ұлытау қыраттары мен Балқаш өзенінің жағалауын қаитып, ал ... ... ... ... ... ... ... хандығы халқының саны бір миллионнан асатын. Сондықтан да ол халықаралық саясаттан тыс қала алмайтын. Қасым хан ... ... ... ... ... әйгілілік пен саяси қуаттылыққа қол жеткізген еді. Қазақ хандығымен алғашқы дипломатиялық байланыс орнатқан ... ... ... ... Бұл ... ... ІІІ билік құрған жылдары (1505-1533) жүзеге асты. Қазақ хандығының тағы бір ерекшелігі - бұл ... ... ... ... жеке ... ... ... таныла бастады. Австриялық дипломат Зигмунд Герберштейн Еуропа оқымыстыларының арасында алғашқылардың бірі ... ... ... ... ... ... ... бұл ұлы тұлғаның ұстанған бағыты атанып қалды.
Сыртқы саясатта Қасым хан Сырдария бойындағы қалалар үшін Шайбани әулетімен ... ... ... ... байланысты қазақ басшыларының маңғыттар және моңғолдармен одақтық байланысы қалыптасты. Қасым хан өзінің билік құрған кезеңінің басында Сайрам қамалын ... ... ... басып алуға біраз әрекет жасады.
1513 жылы Қасым хан Қараталда болған кезде, Сайрам ... ... ... оған ... ... ... ... шабуыл жасауға үгіттейді. Қасым хан қазақтар мен маңғыттардан үлкен қол жинап, Ташкентке жорыққа аттанады. ... ханы ... ... ... ... ... түбіндегі шайқаста Қасым хан жараланып, шегінеді. Бұдан кейін шамамен сол жылы Қасым хан Шу өзенінің жағасындағы ордасында Ташкент ... ... ... ... ... ханы ... одақтас болады. Екі басшы бірігіп, Ташкентке жорық жасауға келіседі.
Алайда қыстың таяп ... ... ... ... ... ... қалдырылады.
1516-1517 жылдардың қысында Шайбанид әулетінің сұлтандары бірігіп, қазақтарға қарсы жорықты бастайды. Ортаазиялық өзбектердің қыпшақ жеріне жасаған жорығының мерзімі Қасым хан ... ... ... ... ... Хайдардың жазбаларына қарағанда, Қасым хан 1518 жылы қайтыс болған. Ал Тахир Мұхаммед өзінің атты еңбегінде Қасым ... ... ... ... жылдар деп көрсетеді. Қадырғали Қасымұлы Жалайырдың сөзі ... ... хан ... ... қаза болған. Қасым хан өлгеннен кейін, өзара қырқысулардың өрши ... ... ... ... біраз әлсіреді, ал моғолдар мен қазақтардың арақатынасы өзгерді.
Жазба деректерге қарағанда ... ... ... ... ... ... ... тек өзінің саяси-дипломатиялық тапқырлығымен келісім жасай отырып, өзінің жерін тыныштықты ұстай отырып кеңейтуге тырысқан. Ол тек өзінің ... ... ... ... ... ... тойтарыс беруге тырысқан.
Сонымен Қасымханның Жетісу жерінде моғол ханы Саид ханымен кездесіп екеуінің өзара келісімге келуінің өзі Қазақ хандығы үшін Орта ... ... ... тарихи маңызы өте зор болды десек қателескен болмаймыз. ¤йткені көрсетілген аймақта бұл саяси жағдай өте шиеленісіп жатқан кезі еді. Ал ... ... ... ... ... аренаға көтеріліп, саяси жағдайда беделі өте түсті. Сондықтан да Қасымхан Саид ханмен өзбектерге қарсы бірігіп жорыққа шықпаудағы ... ... ... ... ... ... ... келмеді. Екіншіден егер жеңген күнде ташкент аймағына ие болатыныда сол ... ... ... ... ... ... ... жерінде қазақ хандығының ие болып отырған жеріне олардың (моғолдардың) өздері қайтадан ие ... ... ... ... Үшіншіден егер бұл жолы моғол ханына келісім берген болса онда қазақ сарбаздары Моғолстанның бұрын қол астында болағн жерлерді қайтарып алу үшін ... деп ... ... ... тура ... еді. Міне ... жағдайларды алдын-ала ойластырған Қасымхан қыстың таяп келе жатқандығын сылтау етіп Моғол ханы Саид жылы шыраймен шығарып салған еді. ... ... ... ... ұсынысын қабылдаған болса, Қазақ хандығының Жетісу аймағындағы қол жеткен табыстарын ... ... ... алуы ... еді. Бұл ... да ... ... көрегендігін көрсеткен іс еді. Қасымханның бұл көрегендігін көптеген тарихшылар ат үсті қарастырып оған ... ... ... ... Тек орыс ... ... ... Ташкент түбіндегі сәтсіздігі, енді оның асығыс шешімін қабылдаудан абай болуға үйретті дейді. Жоғарыдағы көрсетілген Саид ... ... ... ... ... ... ... бұл аймақта ешбір жазба деректерде кездеспейді. Енді оның аты Түркістан аймағындағы қалалар үшін 1516-1517 жылдары Шайбанилердің жасаған жорығына қарсы ... ... ... ... Бұдан Қасымханның іс-әрекеті 1518-1521 жылдарда Батыс Қазақстан жерінде ноғайларға қарсы күрескендігі туралы орыс деректерінде кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... болуының өзі оның Қазақ хандығының территориясының көрсетілген аймаққа ие болғандығын көрсетеді. Бұл жағдайды М.Х.Дулатидің жазуына қарағанда ... ... ... ... хан ... жоқ. Ол ... ... Қыпшаққа билік жүргізді дейді . Тарихшының бұл мадақтауынан Қасымханның кезінде Қазақ хандығының нығайып жері кеңейіп, халқының саны бір ... ... ... ... сахнасына шыққанын көреміз. Сонымен Қасымханның кезінде Қазақ хандығының шекарасы оңтүстігінде Сырдарияның оң жағалауына жетіп Түркістан аймағындағы ... ... ... оңтүстік-шығысында Жетісудың таулы етектері мен жазықтарының едәуір бөліктерін қосып алған. Ал ... ... ... ... мен ... ... ... Қарқаралы тауларына дейін, ал терістік батысында Жайық өзені аңғарына дейін алып ...
XVI ... ... ... ... атын жер жүзіне жеткізген Қасым хан есімі қазақ халқының тарихи санасында мәңгі орын алып, жарты мың ... аса ... келе ... - ... ... - деп ... заң, қазақ арасында бұрыннан қалыптасқан әдет-ғұрып ережелері негізінде Қасым хан тұсында жасалған. Оның жасалуына себеп болған жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... және Бұрындық хандар кезіндегі қазақ қоғамы анағұрлым ... ... ... ... халқының этникалық территориясы толығымен біріктірілді;
3. Хандық билік этникалық территорияға толық тарап, рөлі артты;
4. Қазақ хандығының жаңа қалыптасқан жағдайына бұрынғы әдет-ғұрып заңы сай ... осы ... ... ... әкеледі. Бұл заңның жазбаша мәтіні болмаса да қазақ есінде заң атының жарты мың жыл бойы сақталуы қазаққа өте қонымды, ... ... ... болғанын көреміз.
Қасым ханның ішкі саясаты: Қасым хан сыртқы саясат пен бірге ішкі саясатты да дұрыс жолға коя ... Ол ... ... ... ... ... саяси, экономикалық, әскери қуатын арттырды. Қасым хан мемлекеттің саяси құрылымын нығайту жолында біраз шараларды жүзеге асырды.
Оның тұсында ... ең ... заң ... органы Маслихат-султандар мен ру басшыларының съезі болды. Маслихат жылына бір рет ... ... ең ... - ... ... бітім жасау, жайылым жерлерді бөлісу, көшіп-қону жолдарын айқындау сияқты мәселерді қарады. Маслихаттың Шыңғыс хан әулетінен хан ... ... ... Маслихат жұмысына тек ерлер ғана қатыса алды. ... ... ... хан ... ... сонымен бірге заң қабылдау, жарлық беріп отыруға құқысы болды. Ханның жанында неғұрлым беделді ... мен ... ... өкілдерінен тұратын Кеңесші ұйым- Билер Кеңесі болды. Ханның іс-қағаздарын жүргізіп отыратын, хатшылары мен кеңсесі болды. Бір ... жәй, ... ... ... тұрақты бір жерде жұмыс істейтін орны болған жоқ, ... ... ... ... ...
Қорытынды.
Мен, осы семестрлік жұмысты жазу барысында өзіме белгісіз ... ... ... Мен үшін ... ... келген деректерді оқыдым. Қазақ хандығы үшін өз орындары бар хандардың билік еткен кезеңдері жайлы ... ... ... Жазба деректерден Қасымхан жаулаушылықпен ешбір елдің жеріне ... ... тек ... ... ... ... жасай отырып, өзінің жерін тыныштықты ұстай отырып кеңейтуге тырысқанын, ол тек өзінің жеріне шабуыл жасағандарға қарсы аттанып ... ... ... ... ... ... хандығының нығайып жері кеңейіп, халқының саны бір миллионнан асып, ... ... ... ... ... ... ... кезінде Қазақ хандығының шекарасы оңтүстігінде Сырдарияның оң жағалауына жетіп ... ... ... ... қосып, оңтүстік-шығысында Жетісудың таулы етектері мен жазықтарының едәуір бөліктерін ... ... Ал ... шығыс жағында Ұлытау мен Балқаш көлінің аймағына Қарқаралы тауларына дейін, ал терістік батысында ... ... ... ... алып ... Қасымханның кезінде Қазақ хандығының беделінің өсіп жері кеңейгенімен, бір орталыққа бағынған тас-түйін мемлекет болмаған. Оны ол қаза ... ... ел ... ... ... хандықтың әлсірей бастағанынан толық көруге болады. Бұрындық хан XVI ... ... ... үлкен, мемлекеттік дәрежеде көрегендік көрсете алмайды. Елдік мүддеден жеке, тар мүддеге көшу оның беделін ... ... ... ... осы ... жұмысты жазудағы алдыма қойған мақсаттарыма жетіп, қойылған міндеттерімді орындадым.
Әдебиеттер:
* Қазақ хандығының және қазақ халқының құрылуы: Қасым хан туралы // Жолдасбайұлы с. ... және орта ... ... ... 1995.- ... ... хандығының күшейуі және кеңеюі. Қасым ханның тұсында // ... көне ... ... 1993.- ... ... Т. ... ... тұлғалар: Қасым хан // Қазақ тарихы.- 1998.- № 4-5.- Б.54-55.
* Қазақша тегін рефераттар сайты ...
* ... ... ... А., 1998, 375-376 ... ... Б. Бұрындық хан // Егемен Қазақстан.- 1998.- 16 қазан

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы9 бет
Қасым хан3 бет
Ежелгі қазақ хандары мен билеушілері14 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы."14 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
VI – VIII Қазақ Хандығы20 бет
XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырдың басындағы Қазақ хандығының сыртқы саяси қатынастары76 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
XVI ғ. Мухаммед Шайбани ханның Қазақ хандығына қарсы жорықтары56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь