Қазақстандағы азамат соғысы және қазақ зиялыларының ұстанымы.

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

2. Негізгі бөлім.
Қазақстандағы азамат соғысы және қазақ
зиялыларының ұстанымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

4. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
Семестрлік жұмыстың өзектілігі Семестрлік жұмыстың өзектілігі Қазақстан территориясындағы ХХ ғасырдың басында болған Азамат соғысы, Алаш қозғалыс мен Алаштық зиялылар жайлы мағұлмат беруінде. Алаш арыстары Кеңес үкіметі тұсында қазақ қоғамы үшін ерен еңбектерімен есімдері тарих беттерінде алтын әріптермен жазылды. Қазақ елінің дербес мемлекет болуын мақсат еткен зиялылар ең алдымен автономиялық республика құруды жоспарлады. Бұл алмағайып кезеңде қазақ халқы өзін бастаушы лидерлеріне лайықты дәрежеде қолдау көрсете алмауы нәтижесінде алаш арыстары ойлаған ойларын жүзеге асыра алмады.
Сонымен қоса елдегі Азамат соғысы да өз кедергісін келтірді . Жаңа құрылған үкіметтің құрамына 15 адам кірді, оның төрағасы болып Әлихан Бөкейханов бекітілді. Азамат соғысы басталғанда Алашорда үкіметі екіге бөлінді: оның Батыс Қазақстандағы бөлігін Халел, Жанша Досмұхамедовтар, Шығыстағы бөлігін Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов т.б. басқарды. Бірақ Уақытша өкіметтің өмірі де ұзақ болмады. 1917ж. 25 қазанда Уақытша өкімет құлап, оның орнына большевиктер басқарған Кеңес өкіметі орнады. Бұл жұмысшылар мен шаруалардың билігі орнаған өкіметі еді. Оның мақсаты – пролетариат диктатурасының басшылығымен Ресейде жаңа қоғам – социализмді орнату.
Азамат соғысы Қазақстанды да қамтыды. Ол іс жүзінде 1917 жылғы Қазан төңкерісінің жалғасы болды. Большевиктер мен кеңес өкіметін жақтаушылар «қызылдар» деп аталса, оларға қарсы тұрғандар «ақтар» деп аталды. Қазақстанда Кеңес өкіметіне қарсы қарулы күрестің негізгі күштері Орынбор, Сібір, Орал, Жетісу казак әскерлері, өнеркәсіп орындарының бұрынғы қожалары, кезінде ресейден қоныс аударып келушілердің ауқатты топтары, қазақ ауылының бай-шонжарлары және солардың мүдделерін қорғайтын саяси партиялар мен ұйымдар болды. 1920 жылдың көктемінде Қазақстандағы азамат соғысы Кеңес өкіметінің жеңісімен аяқталды.
Алаш тарихын 1917 жылдан бастау шындыққа келмейді деп білеміз. Тұтастай алғанда қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысының нақты әрекеттері, әдебиеті мен музыкасындағы сарын-мотивтер, данагөйлерінің ой тағылымындағы сан ғасырлық рухани қуат 1905 жылы жанартаудай атылды. Бұл әйгілі Қарқаралы құзырхатында (петициясында) көрініс берді. Қазақ елі орыс патшалығына қарағаннан кейінгі әлеуметтік – саяси жағдайға толық баға берілген. Жер-суға, экономикаға, мемелекеттік құрылысқа, мәдениетке, дінге, мектепке қатысты талаптар нақты айтылған. Осы көкейкесті ойлар 1913 жылдан шыға бастаған «Қазақ» газетінің негізгі арнасын құрады, 1917 жылы құрылған Алаш партиясы бағдарламасының жұмыс жүйесіне айналды.
Алаш қайраткерлері шоқ жұлдыз іспетті қазақ елінің барлық өлкелерінде туған аса дарынды, жан-жақты таланттар. Олар партиялық ұйымдастыру істерінде, құрылтайлар өткізуде, бағдарлама жасауда, көркем әдебиетте, публицистикада, ғылымда, педагогикада, дипломатияда қатар, тең еңбек ете білді. Партияға мүше болған, ұлт үшін жандарын қиған мыңдаған қатардағы қаракөз тағы бар.
Алаш мүшелерін түгелдей қырып тастағанмен, олардың идеялары қазақ халқының санасында, жаужүрек перзенттерінің іс әрекетінде жалғасып жатты. Бұл ретте Алаштың бас шығармасын тудырған Мұхтар Әуезов, коммунист бола жүріп алаш идеяларын іске асырған Смағұл Садуақасов, Ілияс Омаров, Бауыржан Момышұлы, Ілияс Есенберлин, Ермұхан Бекмаханов, Бейсенбай Кенжебаев, Жұмабек Тәшенов, Өзбекәлі Жәнібеков ерліктері ұмытылмақ емес.
Алаш қайраткерлерін ақтау үшін құрылған арнаулы комиссия 1988 орасан зор құжаттарды, деректерді, сот хаттамаларын, айыптау актілерін, көркем шығармаларды, зерттеу еңбектерін, газет-журнал материалдарын, түрлі арыз-шағымдарды, әртүрлі қорытындыларды түгел қарап, зердеден өткізіп, ақырында ұлтымыздың алып тұлғаларын өзіне қайтарды. Бұл іске белгілі ғалымдар, жазушылар, қоғам қайраткерлері қатысты.

Сол шешімнен кейін тез арада газет-журналдар, баспалар алпыс жылдан астам темір құлыптың аржағында жатқан асыл дүниелерді жариялай бастады. Зерттеушілерге мүмкіндік туды. Кітаптар шықты, диссертациялар жазылды. Алаш арыстарының еңбектері орта мектептерде, жоғары оқу орындарында оқытылатын болды. Алаш зерттеуші ғалымдардың үлкен шоғыры қалыптасты десек, заңгерлер С.Зиманов, М.Құлмұхамед, Ө.Озғанбаев, С.Өзбекұлы, философтар Ж.Әбділдин, Ә.Нысанбаев, Ғ.Есім, тарихшылар М.Қозыбаев, К.Нұрпейісов, М.Қойгелдиев, Е.Сыдықов, Х.Әбжанов, әдебиетшілер Қ.Мұхаметқанов, Ш.Сәтбаева, Р.Нұрғали, Ж.Әбдіғазиев, Ш.Елеукенов, М.Базарбаев, А.Еспембетов, Т.Жұртбай, Р.Тұрысбек, Д.Қамзабекұлы, Ө.Әбдиманов, тілшілер Т.Қордабаев, Р.Сыздықова, Ш.Құрманбайұлы, баспагерлер Ғ.Әнес, Д.Әшімханов, Е.Тілешов, Т.Шаңбай еңбектері толық дәлел бола алады. Бұған Алматыда, Астанада, Семейде ашылған, жұмыс істеп жатқан Алаштану орталықтарын қосыңыз. Арнаулы журнал шыға бастады. Семейде «Алаш» энциклопедиясы дайындалып жатыр.

Шығармашылық жұмысты жазудағы менің мақсатым Азамат соғысы жайлы тереңірек зерттеп, Алаш арыстарының қосқан үлестерін саралау.

Шығармашылық жұмысты жазуда менің міндеттерім азамат соғысы кезеңіндегі қазақ зиялыларының бағыттары мен көзқарастарын анықтау.
1. Қазақстан тарихы. Очерк.

2. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, 9-10-бөлімдер

3. ”Иностранная военная интервенция и гражданская война в Средней Азии и Казахстане: Сб. докум. Т.I. А., 1963; Т.II. 1964.

4. Образование Казахской АССР: Сб.докум. А., 1957.

5. Елеуов Т. “Установление и упрочение Советской власти в Казахстане.” А., 1964.

6. Покровский С.И. “Разгром иностранных военных интервентов и внутренней контрреволюции в Казахстане (1918-1920 гг.)” А., 1967.

7. http://refa.kz сайты.
        
        Жоспары.
* Кіріспе....................................................................................2
* Негізгі бөлім.
Қазақстандағы азамат соғысы және қазақ
зиялыларының ұстанымы...................................................4
* Қорытынды...........................................................................14
* Пайдаланылған әдебиеттер.................................................15
Кіріспе.
Семестрлік жұмыстың өзектілігі Семестрлік жұмыстың өзектілігі Қазақстан территориясындағы ХХ ... ... ... ... соғысы, Алаш қозғалыс мен Алаштық зиялылар жайлы мағұлмат беруінде. Алаш арыстары Кеңес үкіметі тұсында қазақ қоғамы үшін ерен ... ... ... ... алтын әріптермен жазылды. Қазақ елінің дербес мемлекет болуын мақсат еткен зиялылар ең алдымен автономиялық республика құруды жоспарлады. Бұл ... ... ... халқы өзін бастаушы лидерлеріне лайықты дәрежеде қолдау көрсете алмауы нәтижесінде алаш арыстары ойлаған ойларын ... ... ... қоса елдегі Азамат соғысы да өз кедергісін келтірді . Жаңа құрылған үкіметтің ... 15 адам ... оның ... ... ... Бөкейханов бекітілді. Азамат соғысы басталғанда Алашорда үкіметі екіге бөлінді: оның Батыс ... ... ... ... ... Шығыстағы бөлігін Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов т.б. басқарды. Бірақ Уақытша өкіметтің өмірі де ұзақ болмады. 1917ж. 25 қазанда Уақытша ... ... оның ... ... ... ... ... орнады. Бұл жұмысшылар мен шаруалардың билігі орнаған өкіметі еді. Оның мақсаты - ... ... ... ... жаңа қоғам - социализмді орнату.
Азамат соғысы Қазақстанды да қамтыды. Ол іс жүзінде 1917 жылғы Қазан төңкерісінің жалғасы болды. ... мен ... ... ... деп ... ... қарсы тұрғандар деп аталды. Қазақстанда Кеңес өкіметіне қарсы қарулы күрестің негізгі күштері Орынбор, ... ... ... казак әскерлері, өнеркәсіп орындарының бұрынғы қожалары, кезінде ресейден қоныс аударып келушілердің ауқатты топтары, қазақ ауылының бай-шонжарлары және солардың ... ... ... ... мен ... ... 1920 ... көктемінде Қазақстандағы азамат соғысы Кеңес өкіметінің жеңісімен аяқталды.
Алаш тарихын 1917 жылдан бастау шындыққа келмейді деп ... ... ... ... халқының ұлт-азаттық қозғалысының нақты әрекеттері, әдебиеті мен музыкасындағы сарын-мотивтер, данагөйлерінің ой тағылымындағы сан ғасырлық рухани қуат 1905 жылы ... ... Бұл ... ... ... ... ... берді. Қазақ елі орыс патшалығына қарағаннан кейінгі әлеуметтік - саяси жағдайға толық баға берілген. Жер-суға, экономикаға, мемелекеттік құрылысқа, ... ... ... қатысты талаптар нақты айтылған. Осы көкейкесті ойлар 1913 жылдан шыға ... ... ... ... құрады, 1917 жылы құрылған Алаш партиясы бағдарламасының жұмыс ... ... ... шоқ ... іспетті қазақ елінің барлық өлкелерінде туған аса ... ... ... Олар партиялық ұйымдастыру істерінде, құрылтайлар өткізуде, бағдарлама жасауда, көркем әдебиетте, публицистикада, ғылымда, педагогикада, дипломатияда қатар, тең еңбек ете ... ... мүше ... ұлт үшін ... ... ... ... қаракөз тағы бар.
Алаш мүшелерін түгелдей қырып тастағанмен, олардың идеялары ... ... ... ... ... іс ... ... жатты. Бұл ретте Алаштың бас шығармасын тудырған Мұхтар Әуезов, коммунист бола жүріп алаш ... іске ... ... ... ... ... ... Момышұлы, Ілияс Есенберлин, Ермұхан Бекмаханов, Бейсенбай Кенжебаев, Жұмабек Тәшенов, Өзбекәлі Жәнібеков ерліктері ұмытылмақ емес.
Алаш қайраткерлерін ақтау үшін құрылған ... ... 1988 ... зор ... ... сот ... ... актілерін, көркем шығармаларды, зерттеу еңбектерін, газет-журнал материалдарын, түрлі арыз-шағымдарды, әртүрлі қорытындыларды түгел қарап, зердеден өткізіп, ақырында ұлтымыздың алып тұлғаларын өзіне ... Бұл іске ... ... ... ... ... ...
Сол шешімнен кейін тез арада газет-журналдар, баспалар алпыс жылдан астам темір құлыптың аржағында жатқан асыл дүниелерді жариялай ... ... ... ... ... шықты, диссертациялар жазылды. Алаш арыстарының еңбектері орта мектептерде, жоғары оқу орындарында оқытылатын болды. Алаш ... ... ... шоғыры қалыптасты десек, заңгерлер С.Зиманов, М.Құлмұхамед, Ө.Озғанбаев, С.Өзбекұлы, философтар Ж.Әбділдин, Ә.Нысанбаев, Ғ.Есім, тарихшылар М.Қозыбаев, К.Нұрпейісов, М.Қойгелдиев, Е.Сыдықов, Х.Әбжанов, ... ... ... ... ... Ш.Елеукенов, М.Базарбаев, А.Еспембетов, Т.Жұртбай, Р.Тұрысбек, Д.Қамзабекұлы, Ө.Әбдиманов, тілшілер Т.Қордабаев, ... ... ... ... ... ... Т.Шаңбай еңбектері толық дәлел бола алады. Бұған Алматыда, Астанада, ... ... ... ... жатқан Алаштану орталықтарын қосыңыз. Арнаулы журнал шыға бастады. Семейде энциклопедиясы дайындалып жатыр.
Шығармашылық ... ... ... ... ... соғысы жайлы тереңірек зерттеп, Алаш арыстарының қосқан үлестерін саралау.
Шығармашылық жұмысты жазуда менің міндеттерім азамат ... ... ... ... ... мен көзқарастарын анықтау.
Қазақстандағы азамат соғысы және қазақ
зиялыларының ұстанымы
1914 жылы ... ... ... ... Ресей империясы үлкен дағдарысқа ұшырады: бірінші - ... , ... - ... ... ... ... шаруашылығы қирады, өндіріс орындары тоқтады, теміржол қатынасы бұзылды, ауыл ... ... Бұл ... ... мен ... ... ... үлкен наразылығын туғызды.
Патша өкіметі бұл дағдарыстан шығудың жолын таба алмады, сөйтіп елді басқару қабілеті төмен болды.
Осы аталған дағдарыс ... ... 1917ж. ... ... ... себеп болды. Оны Ақпан төңкерісі деп атайды. Осы төңкерістің нәтижесінде қос ... - ... мен ... кеңесі және буржуазиялық Уақытша өкімет құрылды.
Патша өкіметі құлатылғаннан кейін бүкіл Ресейдегі сияқты Қазақстанда да қос өкімет орнады. ... ... ... ... меньшевиктер және буржуазиялық ұлтшылдар басқарған буржуазиялық Уақытша өкімет органдарымен қатар халықтық өкіметтің жаңа органдары - ... ... және ... ... кеңестері құрылды.
Жергілікті жерлерде Уақытша өкіметті органдары құрыла бастады.
Қазақстанда қазақ интеллигенциясы басқарған қазақтардың ұлттық облыстық және уездік комитеттері ұйымдастырлды. Оларға комиссарлар ... ... ... ... атап ... ... ... Әлихан Бөкейханов Жетісу облысында Мұхамеджан Тынышпаев, Түркістанда Мұстафа Шоқаев тағайындалды.
Патша өкіметінің құлатылуын Қазақстан еңбекшілері ... және ... азат ... ... ретінде қабылдады. Бұл жеңіс өлкедегі еңбекшілердің саяси белсенділігін арттырды. Қазақстанның әртүрлі қалаларында қазақ жастарының 20 ... ... мен ... пайда болды. Олар халық арасында листовкалар, сол күндердің көкейтесті мәселелеріне арналған ... ... ... ... ... жастарының революцияшыл одағы деген ұйым құрды. Оның құрамына қазақ халқының орташа және кедей топтарынан шыққан алдыңғы ... ... ... ... ... үміт артқан қазақ зиялылары өз халқын еркіндікке жеткізуді, отарлаудан құтылуды арман етті. Осы ... жету үшін олар ... ... ... ... құру жолын іздеді. Олар газеті арқылы ... ... ... ... ... 1917ж. 21-26 ... Орынборда болған съезде Алаш партиясы қалыптасып, басшы органдарын сайлады. Оның құрамына Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, ... ... ... ... т.б. кірді. Бұл партияның сол жылы 5-13 желтоқ- санда Орынборда өткен екінші ... ... ... Алашорда үкіметі - ұлт Кеңесі құрылды. ... ... ... Ол негізгі 10 бөліммнен тұрады.
Олар:
1) Ресей демократиялық федерация болып жариялану туралы;
2) Ресей құрамында ... ұлт ... ...
3) ... ... тең ... ...
4) Дін туралы, дінді мемлекеттен ажыратып шығару;
5) Елдегі ... және сот ...
6) Елді ... ... және ... милиция құру;
7) Халықтың табысына қарай салық салу;
8) Жұмысшылар туралы;
9) Ғылым және білім туралы;
10) Жер ... ... ... ... ... 15 адам ... оның төрағасы болып Әлихан Бөкейханов бекітілді. Азамат соғысы басталғанда Алашорда үкіметі екіге бөлінді: оның Батыс Қазақстандағы бөлігін Халел, ... ... ... ... ... ... ... Байтұрсынов т.б. басқарды. Бірақ Уақытша өкіметтің өмірі де ұзақ болмады. 1917ж. 25 қазанда Уақытша өкімет құлап, оның ... ... ... ... ... орнады. Бұл жұмысшылар мен шаруалардың билігі орнаған өкіметі еді. Оның мақсаты - ... ... ... ... ... жаңа ... - ... орнату.
Бұл оқиға бүкіл әлемді дүр сілкіндірді, себебі социализмге жол ... ... ... ... ... елді ... және ... дағдарыстан шығуға жол ашты. В.И.Ленин бастған большевиктер партиясы осы дағдарыстан шығудың сара жолы - ... ... ... ... ... ... көшу деп білді. Сондықтан Ресей ең бірінші болып бірінші дүниежүзілік соғыстан шығады.
Кеңес ... ... ... ... ... да, одан әрі тез ... ... шет аймақтарына дейін орнады.
Ресейдің қол астында болып келген орыс емес ... ... ... ... ... төңкерісінен кейін экономикалық-әлеуметтік күйзелістен шығумен бірге отаршылдықтың бұғауынан босанып, тәуелсіздік алатын ... деп ... ... ... ... мен ұлыстардың, халықтардың теңдігі мен бостандығын, азаттығын жариялай отырып, оларды ... ... ... ... ... өкіметі Қазақстанда да орнай бастады. 1917ж. қазаннан 1918ж. наурызға дейін Қазақстанның көптеген аудандарында Кеңес өкіметі ... ... ... ... жері ... ... ... болды. Мұнда жұмысшылар мен солдаттар өкімет билігін 1917ж. 30 ... өз ... ... ... ... әскери гарнизон орналасқан еді және темір жол станцясы болатын.
1917ж. қараша айының орта кезінде Кеңес өкіметі Черняев (Шымкент) қаласында ... ... - ... ... ... ... Әулиеатада (Тараз), Түркістанда, Қазалыда, Арал поселкесінде және Сырдария облысы- ның басқа да ірі елді мекендерінде қан ... ... ... ... ... ... жаңа ... 10 қарашада орнады.
1917ж. желтоқсан - 1918ж. наурыз аралығында Кеңес өкіметі ... ... ... және Қостанай, Ақтөбе қалалары мен басқа да ірі елді мекендерде орнады. ... ... ... ... ... ... 1918ж. ақпанның орта кезінде көшті.
Жетісуда Кеңес өкіметін орнату жылындағы күрес 1918ж. ... ... ... ... ... ... ... күштері басым болды. Верный қаласы Жетісу қазақ-орыс әскерлерінің орталығы болды, ал қазақтар патшаның тірегі болғаны ... ... 1917ж. ... ... ... ... ... Талдықорғанда, сәуірдің бас кезінде Лепсіде орнады.
Кеңес өкіметінің ең соңғы орнаған ауданы - Орал ... ... онда жаңа ... ... ... айында жұмысшылардың қолына көшті.
Сөйтіп, 1917 жылдың қазан айынан бастап 1918ж. ... ... ... ... ... ... көп жерінде жеңіске жетті.
Сонымен Қазан төңкерісін қолдайтын күштер басым болған жерлерде жергілікті билік кеңестер ... ... ... Мұндай жағдай Қазақ- станның Солтүстік-Шығыс облыстарының көптеген аудандарында, Сырдария және Бөкей ... орын ... ... төңкеріс қарсыластарының күштері көбірек шоғырланғыан Орынбор, Орал, Жетісу облыстарында өкімет билігі жұмысшылар мен шаруалардың қолына қарсылық көрсеткендерді ... ... ... ... ... Қазақстанда кеңестік аппарат құру және экономика саласында алғашқы ... ... ... Ол ... шаралар:
-ескі мекмелер, оның, ішінде уақытша өкіметінің комиссарлары, отарлау-шенеуіктік ... ... ... бұрынғы сот жүйелері жойылып, өкімет билігі жұмысшы, солдат депутаттары кеңестерінің қолына өте бастады;
Ескі мемлекеттік аппараты ... ... ... берілген үлкен соққы болды. Ол еңбекшілердің кеңес жұмысына белсене қатысуына жағдай жасады;
-шіркеу мемлекеттен, мектеп ... ... мен ... ... іске ... адамдардың сословиеге бөлінуі жойылды;
-төңкеріске қарсылар мен күрес жөніндегі төтенше комиссиялар, милиция құрылды;
-кеңестердің жанынан еңбек, ... ... ... т.б. бөлімдер ашылды;
-заңдар, жарлықтар тек қана орыс тілінде ғана ... ... ... де ... болды;
-кеңес қызметкерлерін даярлайтын курстар жұмыс істей бастады;
-облыстық кеңестер жанынан ұлттық қарым-қатынастарды реттейтін комиссиялар құрылды;
-жерге жеке ... ету ... ... ... мен ... ... бай қазақ-орстардың, патша шенеуіктерінің иелігінде болып келген, срндай-ақ қоныс ... ... ... еңбекшілердің пайдалануына берілді.
1918ж. Көктемде Түркістан автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы құрылды. Оның құрамында Қазақстанның ... ... ... облыстары кірді. Ақмола, Семей облыстары орталығы Омбы қаласы болған Батыс Сібір өлкесіне, Торғай, Орал облыстары Орынбор губерниясына, ... ... ... ... қарамағына кірді.
Қазан төңкерісінен кейін көп уақыт өтпей-ақ елде азамат соғысы мен шетел басқыншылығының жорығы басталды. ... ... ... ... ... тап өкілдерінің қарсылығын тудырды.
1918ж. 23 наурызда Орал казак-орыстары Гурьевте бүлік шығарды.
Сол жылдың 28-29 наурызында ақ казактар алашордашылармен бірігіп Орал ... ... ... азамат соғысының өрістеуіне Антанта елдері дем берді де, олардың көмегімен Сібірдегі Чехословак корпусының әскерлері ... ... ... Сібір қалаларымен бірге Қазақстанның солтүстіктегі қалалары Петропавл, Ақмола, Атбасар, Қостанай, Семей ... ... ... ... органдардан қамауға алды.
1918ж. жазында Кеңес елі үшін ең ... ... - ... ... болды. Бұл бағытта ақтармен 4-ші армия ұрыс жүргізді. Осы ... ... ... ... ... ... ... бастады. Олар алдымен Жетісуда, одан кейін Орынбор мен Орал ... ... ... ... ... атты ... ... Қызыл армияның құрамдас бөлігі болды.
1918ж. аяғы мен 1918ж. басында ... ... мен ... ... екі атты ... ... әскери оқу және пулемат топтарын, Ырғызда атты әскер құрды.
Ақтөбе майданына 1918ж. Әліби Жагельдин бастаған экспедиция ... көп ... пен ... ... Ақтөбе майданының қарулы күштері 1919ж. 22 қаңтарында Орынборды, 26 қаңтарда Орал қаласын азат ... ... мен ... ... мен ... Ресей арасындағы қатынасты қалпына келтірді.
1919ж. көктемде Фрунзе бастаған қызыл әскер отрядтары Қазақстанның Солтүстік аудандарында Колчак әскерлеріне ... ... ... ... Колчактың тәртібіне қарсы ірі көтеріліс Қостанай уезінде болды. Ақмола, Семей облыстарында партизандық қозғалыстар өрістеді. Қазақстанның Солтүстік-Шығыс аймағында ... ... 1918ж. ... және 1919ж. ... орта ... ... ақ ... қарсы табанды күрес жүргізді. Осы аймақтағы қорғаныс орталығы болған Черкасское селосын атауға болады.
1919ж. орта кезінде Қызыл армияның шабуылдарының нәтижесінде Колчак ... ... ... ... бір ... ... ... Түркістанға қарай шегінеді.
Қызыл армияның Түркістан майданы 1919ж. тамыз айының екінші жартысында Колчактың ... ... ... ... ... ... әскер бөлімдері Солтүстік Жетісуға жеткізліп, мұндағы қарсылықты тезірек басуға мүмкіндік берді. Сөйтіп, 1920ж. наурызда азамат соғысының Қазақстандағы ең ... ... тік ... ... ... ... Кеңес өкіметі саясатын жүзеге асырды. Оның ... ... ... ... да ... ... ... да азық-түлік салғырты жүргізіледі. Ол бойынша шаруалардың күн көрісінен артылған азық-түлік ... мен ... ... ... асырау үшін ешбір өтеусіз алынды.. Бұл жағдай шаруалардың табиғи наразылығын туғызды.. Әсіресе, ауқатты шаруалар қатты наразы болды. Кеңес ... осы ... ... ... көтеріліске де шығып, көпшілігі жаңа өкіметке қарсы ақтардың ... ... ... ... ... Қазақстанда экономиканы қалпына келтіру, мемлекеттік құрылысты нығайту жұмыстары жүргізілді. Сол ... ... ауыл ... ... ... совхоздар пайда болды. 1920ж. аяғында 999 колхоз, оның ішінде 132 ... 778 ... ... ... ... 28 ... (ТОЗ) құрылды.
1919ж. 10 шілдеде РКФСР Халық Комиссарлар Кеңесі декрет қабылданды. Онда болашақ Қазақ мемлекетінің жер аумағы ... 30 ... ... ... ... Қырғыз(Қазақ) облыстық бюросы құрылғаннан кейін өлкеде Кеңес өкіметін, мемлекеттік құрылысты одан әрі ... ... ... ... Сол ... 17 тамызда РКФСР Халық Комиссарлар Кеңесі Қырғыз республикасы туралы Декрет жобасын ... 26 ... БОАК пен ... ... ... ... құрамында жарлық қабылданды. Орынбор қаласы Қазақ АКСР-нің алғашқы астанасы болды.
Кеңес өкіметі Алашорданың бұл ... және ... ... ... байланысты ұсыныстарына алғашында түсінгендік танытқанымен, ал іс ... ... ... алды ма? Әрине, қабыл алған жоқ. Өйткені Алашорда ұсыныстарын қабыл алу шын мәнінде қазақ ... ... ... құру ... ... бірдей еді.
Осы жылдың 28 наурызы күні Мәскеуден Семейдегі Қазақ комитетіне И. Сталин мен мұсылмандар ісі бойынша комиссар М. Вахитов қол ... ... ... жетеді. Хатта Мәскеудегі Ұлт істері Халық Комиссариаты жанынан қазақ бөлімі ... міне осы ... ... ... ... ... ісі алғашында Алашорда үкіметіне жүктелгендігін 29 наурыз күні ... Х. ... ... ... ... Х. және Ж. Досмұхамбетовтар да растайды.
Тарихи деректер Кеңес өкіметінің Алашорда үкіметімен ара қатынасының араға 5-6 күн салып-ақ түбегейлі өзгеріске ұшырағандығын ... ... ... себебін түсінуге болады. В. Ленин мен И. Сталин басқарған билікке қазақ еліндегі басшылықты ... ... еді. Ұлт ... ... ... И. ... ... уақытта ықыласы қазақ ұлт-азаттық қозғалысының шынайы еркін білдіруші Алашорда өкіметіне емес, азаттық қозғалыстан мүлдем алыс, ... оның ... ... Ә. ... К.Тоғысов, М. Тұнғачин сияқты кісілерге ауды.
И. Сталин 1918 жылы 7 ... ... ... Торғай облысындағы комиссары Ә. Жангелдинге жолдаған жеделхатында орталық биліктің бұл ұстанымын былайша негіздеді: .
Орталық билікке Қазақстанды ... ... ... ... ... ... түсіне қойған Ә. Жангелдин алаштық топқа қарсы күресте өзіне одақтас бола алады деген үмітпен ... ... ... ... ... ... және ... басылымдары бойынша цензор қызметін атқарған Мұхамедияр Тұнғачинді ... ... ... ... ... ұсынған еді. Бұл ұсынысты қабыл алған И. Сталин 1918 ж. 11 ... ... М. ... Ұлт ... бойынша Халық Комиссариаты жанындағы Қазақ бөліміне меңгеруші етіп тағайындады . Бұл арада коммунист И. ... М. ... ... әулетінен) шыққан тегі мен патшалық тұсында атқарған шенеуніктік қызметіне ... ... ... да жоқ ... ... ... ... қозғалысына қарсы ұстанымын тағы да бір мынадай ... ... ... ... ... ... ... арасында өзінің күмәнді әрекеттерімен аты шыққан Көлбай Тоғысов 1918 жылы 21 сәуірде В. Ленин мен И. ... ... ... ... онда ... социалистік бағыттағы партия құрғандығын, оның екендігін білдіреді>> .
И. Сталин тез ... Ә. ... ... шақырып: деген ұсыныс жасайды.
Ал шын мәнінде қазақ қоғамы мойындаған ... ... айту қиын еді. 1917 ... ... ... ... ... құрылтай жиналысына депутаттар сайлау барысында атынан түскен кандидаттар Алаш партиясы атынан ұсынылғандардан анағұрлым аз дауыс жинап, ойсырай жеңілген ... ... ... ... ... оның ұлт істері бойынша комиссары 1918 жылдан бастап-ақ ... ... ... ... шын ... қазақ ұлт-азаттық қозғалысын басып-жаншу жолына түсті. Ал бұл жолда олар ... ... да тіл ... ... ... мен ... өкіметінің бұл жүргізіп отырған курсының әділетсіздігін тура түсініп, оған қарсылығын ашық білдірген жеке тұлғалар орыс ... ... да ... ... ... бірі Тимофей Иванович Седельников (1876-1930) болды. Шыққан тегі - ... ... ... - жер ... ... 1905 жылы аталатын еңбек жазған. Онда ... ... ... ... ... ... сол үшін ретінде танылған. Соған қарамастан Мемлекеттік думаға депутат болып сайланып, Думада сібірлік депутаттардың қолдауымен қазақ жерін қарқынды отарлауға ... ... ... жер ... ... ... ... 53 депутаттың қолы қойылған мәлімдемені Дума төрағасына тапсырады.
Т.Седельников орыс отаршыларына ұнай қоймайтын бұл ... ... ... ... тұсында да байқатады. 1920 жылы Қазақстандағы жоғарғы билік - Қазақ әскери-революциялық комитетінің мүшесі бола жүріп ол орыс * ... ... ... іс-әрекеттерімен көзге түседі. Түрлі басқосулар мен ресми жиындарда сөз алған ол жергілікті халықты төзбеуге, оларға қарсы соққы беруге шақырады.
Мұнымен ... ... 1920 жылы ... В.И.Ленинге аталатын атақты хатын жолдайды. Хатында ол арыз-тілектер ... мен ... еді. Осы сәл ... енді біздің де жергілікті партиялық және советтік мекемелерімізде жаңғыра бастады. Ал бұрын да ... ... де ... Егер сен ... ... - онда ... ойлап, орысша жазуға міндеттісің, ал партияда жоқ ұлтшылдармен достық құруға ешқандай да құқың жоқ .
Міне осы Т.Седельников В.И.Ленинді ... ... ... және ... жатқан іске жаны ашымайтын тартпай, шақырды. Өзі А.Байтұрсыновпен бірігіп Қазәскерревкомының қызметіндегі Қазақ ісіне қатысты кемшіліктермен ымырасыз күрес жүргізді.
Т.Седельниковтың ... ... ... ... ... ... ... РКП(б) бюросының президиумы өз отырысында арнайы талқыға ... ... баға ... Партия өкілдері мен жергілікті партия ұйымдарына ұлыорыстық шовинизм мен империалистік ұстанымда тұрсыңдар деген айып тағып, қазақтарды орыстарға қарсы қойып, сол ... ... ... ... ... кейбір коммунистер деп айтты-мыс деген сөз таратуда.
Т.Седельников орыс деп кеше ғана азамат ... ... ... қорғап, енді бейбіт құрылыста өзінің кәсіби даярлығын танытудың орнына атағын жамылып, қазақ қоғамын ... ... ... ұстанымын атаған.
Алаш Орданың ақтармен бұл бағыттағы алғашқы байланысы, 1918 жылы 8-ақпанда большевиктер тұтқындаған Сібір облыстық Думасының орнына ... ... ... ... болды. Алаш Орда жетекшілері атаман Дутовпен, Самардағы Құрылтай жиналысы мүшелері Комитетімен (Комуч), Омбыдағы Уақытша ... ... де ... ... Басталып кеткен азамат соғысы Алаш Орданың ұстанар бағытында айқындауды қажет етті. Сөйтіп, ... ... ... ... ... жоқ Кеңес үкіметіне қарсы күреске шығып, ақтарға қосылуға мәжбүр болды.
Уақытша Сібір ... ... ... ұлыдержавалық пиғыл танытты. Олар Алаш қайраткерлерінің ел ішіндегі ... ... ... ... ... ... қажет кездерде әскер күшін жасақтау, соғыстың бүкіл салмағын ... ... арту т.б. ... ... ... Бұл үкімет Алашорданың белгілі бір үкімет органы ретінде дербес, белсенді әрекет жасауына келісе қоймады. Архив ... ... ... ... ... ... эмиссарларға Алашорданың батыл қарсылық білдіріп отырғанын көрсетеді. Мұның соңы ... ... өзін ... тану ... мәлімдемесін, Сібір үкіметінің деп айыптауымен аяқталды.
Бұдан кейін Алашорда Бүкілресейлік биліктен үміткер тағы бір ... -- ... ... ... ... ... ... қарым-қатынаста болды. 1918 жылы 8 маусымда өмірге ... ... ... ... бұл үкімет, демократиялық принциптерге беріктігін бірден-ақ байқатты. Бұл олардың Алашордаға көзқарасынан-ақ ... ... ... Комуч құрылып жатқан басқа үкіметтердің қатарында Алаш ... да ... ... ... құрамына -- Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, Ж. және Х. ... А. ... М. ... М. ... және т.б. кірді. Бірақ бұл табыс та ұзаққа бармады.
Оппозициялық ... ... ... ... ... 1918 жылдың 8-23 қыркүйегінде Уфа кеңесі өтеді. Кеңеске ... ... ... ... ... халықтар атынан сөйлеген Ә. Бөкейханов өздерінің сепаратизмнен аулақ екендігін, демократиялық-федеративтік ... ... ... ... ... ... ... 11-қыркүйекте Ә. Бөкейхановтың төрағалығымен Х. және Ж. Досмұхамедовтер, М. Тынышбаев, У. Танашев, Ә. Ермеков, А. Бірімжанов қатысқан Алашорданың ... ... ... Онда қазақ автономиясын Алашорданың бір өзі басқаратыны, ал бұрынырақта (18-мамырда) батыс Қазақстандағы саяси жағдайға байланысты ... ... Ойыл ... таратылатыны шешілді. Оның онына жол қатынасы нашарлығымен соғыс ... ... ... ... ... ... Бұл болашақта шақырылатын Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы қарсаңында, бірауыздан құрылған автономия бар екенін Кеңеске қатысушыларға көрсету ... ... ... ... Уақытша Бүкілресейлік үкімет -- Директория жарияланды. Бірақ бұл Директория өзі жойылардан аз ғана бұрын 4-қарашада шыққан ... ... ... ... ... үшін ... ... үкіметтермен бірге Алашорданың орталық үкіметін таратып, оның облыстық, уездік ұйымдарын ғана қалдырды. Орнына мәдени-тұрмыстық мүдделерді басқаратын Бас ... ... ... ... ... ... Омбыдағы төңкеріс нәтижесінде өзін деп жариялаған адмирал ... ... ... ... ... көздеген мақсатынан таймады.
Колчак үкіметі Бас уәкілдің міндеті туралы Ережені талқылап, оған ... ... ... үшін қазақ даласына өз өкілдерін жіберді. 2-мамырда Семейге келген Ішкі ... ... ... Г. ... ... ... Алашорда тағдыры туралы жоспарын бір топ қазақ интеллигенттеріне таныстырады.
1919 жылы 6-мамырда А. Бірімжанов, М. Тынышбаев, Р. ... А. ... С. ... Х. ... ... басқару туралы жаңа Ережеге өз көзқарастарын білдіріп, Ішкі Істер министрлігінің ... ... хат ... Онда ... ... құру ... ... қабылдаған ІІ жалпықазақ сьезі, 1917 жылдың өн бойында ... ... ... ... ... сол съезд шешіміне қарай қажетті жағдайларда әрекет ... ... ... қалпына келтіру үшін Кеңес үкіметіне қарсы ортақ күреске қосылғандарын) сондықтан да қазіргі ауыр ... ... ... ... ... ... ... үшін ұлттық мүддені қоя тұрып, Уақытша Бүкілресейлік ... 1918 ... ... бұйрығына көніп отырғандарын, бірақ бұл жарлықтағы қазақ өлкесін басқаратын арнайы органның ... ... ... ... қазақ халқын алаңдатып тұрғаны айтылды.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда, мен осы семестрлік жұмысты жазу барысында Ұлттық кітапханада болдым және көптеген интернеттегі ақпарат көздерін ... ... ... ... белгісіз болып келген жаңа ақпараттар алдым, Қазақстандағы Азамат соғысының жаңа қырларын оқыдым, мен үшін ... ... ... ... ... ... қоғамының осы бір қасіретін халықтың озық ойлы, көзі ашық өкілдері аңғара бастады. Олар халықты саяси күрес додасына бастап шықты. Бұған ... ... 1917 ... ... қос ... еді. Патша үкіметінің тақтан құлауы саяси күресті одан әрі қыздыра түсті. Қазақ зиялылары саяси қызметтің қатерлі жолына жалтақтамай, жанқиярлықпен күрескен ... ... ... Олар: Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж.Ақбаев, Ә.Ермеков, Х.Досмұхамедов, Ж.Досмұхамедов және т.б. болатын. Олар патша самодержавиесінің қазақ халқының ... ... оның ... ... ұласуына барынша кедергі келтіріп отырғанын бірден түсінген еді.
Қазақстанның Ресейге бодан болғаннан бергі тарихындағы XX ғасырдың ... ... деп ... ... ... Бұл ... ... күрес сахнасына Ресейдің аса үлкен ғылыми, саяси орталықтарында білім алған, сол кезеңдегі Еуропадағы саяси күрестің бет алыс бағдарларынан әбден хабардар, ... ... ... мен теориясын терең меңгерген қазақ зиялыларының үркердей озық ойлы тобы шықты. Олардың басым көпшілігі ғылымға емес - ... ... емес - ... ... ... ... ... баррикаданың арғы бетіне шығып, өз елінде, өз жерінде отырып азап шеккен ... ... ... ... ... еткен Алаш партиясын ұйымдастырды. Ел алдындағы ұлы мақсаттарды жүзеге асыратын атқарушы билік ... - ... ... ... ... ... ... талпыныс жасады. Қазақ халқының ұлттық, саяси санасын қалыптастырудағы ең биік белес болған XX ғасыр басындағы осы бір ... ... ... ... ... саяси қызметі де, кұқықтық көзқарастары да, тіпті ғылыми, әдеби мұралары да ұзақ жылдар бойы жабық тақырып саналып, ... ... ... бола ... ... ... ... - тұл, алтын дегені - күл еді. партиясынсыз саяси ... ... ... ... ... мен реформалар тарихын, Қазақстан мемлекеттілігінің негізін, Алаш ардагерлері өмірінсіз ұлт тарихын ... ... ... тарихын қалыптастыру мүмкін емес.
Пайдаланылған әдебиеттер.
* Қазақстан тарихы. Очерк.
* Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, 9-10-бөлімдер
* ... ... ... и гражданская война в Средней Азии и Казахстане: Сб. ... Т.I. А., 1963; Т.II. ... ... ... ... Сб.докум. А., 1957.
* Елеуов Т. "Установление и упрочение Советской власти в Казахстане." А., ... ... С.И. ... иностранных военных интервентов и внутренней контрреволюции в Казахстане (1918-1920 гг.)" А., ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстан туризмінің дамуындағы көліктің маңызы83 бет
Қазақстанда жер ресурстарын тиімді пайдалану стратегиясы85 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь