Экстенциализм

Жоспар


1.Кіріспе

2.Негізгі бөлім:

3. Қорытынды

4. Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе

Жалпы, адам өмірінің мәні, өмір мен өлім проблемасы — философиядағы мәңгілік тақырыптардың бірі. Әсіресе, қазақ философиясында бұл тақырып терең зерделенген. Мысалға, өлімді өнердің күшімен кідірткен Қорқыт Ата ұлағатының өзі әлемдік философиядағы мәңгілік проблеманың өзгеше шешімі болып табылады.
Иә, адам — жер бетінің қонағы. Қазақ халқы бұл ақиқатты “өзекті жанға бір өлім” деп қысқа да нұсқа тұжырымдаған. Ал Мағжан болса, өлімді — адамның жер бетіндегі ғұмырының аяқталуы деп қана емес, мәңгілік мекеніне аттануы деп бағалайды. Ажал адамның:
“Өлгені емес, жерді тастап кеткені,
Шын бақытқа ерте бастан жеткені”.
Содан да ақын бір сәт:
“Жел күңіренбе, жасың тый
Өлім күйі — тәтті күй
Балқиды жаным бұл күйге
Мені де, өлім, әлдиле
Әлдиле, өлім әлдиле”, — деп, жер бетіндегі азап пен қасіреттен құтылып, мәңгілік тыныштық табуды аңсайды?.
Жалпы, Шығыс философиясында, оның ішінде қазақ философиясында да, адам баласының ертеңгі “бір өлім” туралы ойлануы оның имандылыққа, ізгілікке бет бұруының өлшемі ретінде қарастырылады. Өлім туралы ойланған адам сатқындық пен арамдық жасамайды, бұл пәнидегі ғұмырын мәнді өткізуге ұмтылады. Мағжан да өлім туралы ойлана отырып, бұл пәнидегі өз өмірінің мәні туралы тебіренеді:
“Ақылға кеш айналдым, қайран күнім,
Бір күні құшағына алар өлім.
Қара жерді құшақтап мен жатармын,
Сол кезде не деп мені сынар елім?”
Әрине, шектілік те, шексіздікте адамнан тыс дүниеде бар, бірақ олар тек адам үшін бағалы не бағасыз, құнды не құнсыз, өмірінің мәні не мәнсіздік, мағынасыздық. Белгілі бір мәнділікке құрылған ғана адам үшін. Неліктен адам өзінің жеке, тек өзіне ғана қажет, бүгінгі, қазіргі, осы сәттегі мұқтаждықтармен күн кеше алмайды. Оны неліктен шексіздік толғантады? Өзі жоқ болғаннан кейінгі болатын нәрселерде оның не жұмысы бар? Көп адамдардың өлімнен, Яғни шектіліктен қорқатын себебі неде?
Оның себебін бұрында белгілі дәрежеде айтып өткендей , адамның табиғатының өзі шексіздік, универсалдылық. Күнделікті өмірінде қаншалықты шекті болғанымен ол жан дүниесінде, қиялын да , арманында бүкіл әлемнің тіршілігімен тыныстап жүретіні болады. Көп жағдайда адамның қай өмірінің оның шын өмірі екенін –күнделікті тіршіліктегі күйбеңдерң ме, әлде армандарында, қиялдарында аялайтын мәлдек, екінің бірінде өзіне ғана аян толғаныстары ма-айту қиын.
Шын мәңгіліктің аясы –адамдардың рухани дүниесі. Рухани өмірде адам бүкіл әлеммен теңдесе алады. Рухани өмірде адам толық мағынасымен еркін. Рухани дүние адамдардың ең терең, яғни ең шексіз құндылықтар адамның әлеммен, адамдардың өзара үйлесімді қатынас түзеп, соларды дамытудың құндылықтары. Ал олар – ең алдымен әрбір тұлғаның осындай құндылықтарының, мақсаттар мен пиғылдарының шеңберінде шексіз дамуы. Оның осы бағыттағы мағыналы істері, берген үлгілері, өзіндік дербес дамудың соны жолдары басқалардың бәрінеде, келесі ұрпақтарына да ізгілікті әсер етуі мүмкін. Жеке өмірдің шектілігінен адамның шексіздікке аяқ басатын тұсы осы болуы керек. Мұны көптеген ойшылдар айтқан. Түрік дүниесінің ойшылдары әл-Фараби, Баласағуни, Қорқыт-ата, Абай т.б әртүрлі мағына да болса бұл мәселе жөнінде осы ойға ойысады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі


1) Әбжанов Т., Нысанбаев Ә.Қысқаша Философия тарихы,Алматы.2004.-272бет.
2) Ақмамбетов Ғ.Ғ. Философия тарихы: Оқулық.-Шымкент,2005-452б.
3) Әл-Фараби. Филос-қ трактаттар.-Алматы:Ғылым,1973.-425б.
4) Философия тарихы:Оқулық/Ж.Алтай,А.Қасабек,Қ.Мұхамбетәли.-Алматы:Жеті жарғы,1999.-288б.
5) Бейсенов Қ.Ш.Философия тарихы: Оқулық.-Шымкент,2005.-452б.
        
        Жоспар
1.Кіріспе
2.Негізгі бөлім:
3. Қорытынды
4. Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Жалпы, адам өмірінің мәні, өмір мен өлім проблемасы — ... ... ... ... ... философиясында бұл тақырып
терең зерделенген. Мысалға, өлімді өнердің ... ... ... ... өзі ... философиядағы мәңгілік проблеманың өзгеше шешімі
болып табылады.
Иә, адам — жер ... ... ... ... бұл ... ... жанға
бір өлім” деп қысқа да ... ... Ал ... ... өлімді —
адамның жер бетіндегі ғұмырының аяқталуы деп қана емес, мәңгілік мекеніне
аттануы деп ... Ажал ... ... жерді тастап кеткені,
Шын бақытқа ерте бастан жеткені”.
Содан да ақын бір сәт:
“Жел күңіренбе, жасың тый
Өлім күйі — тәтті күй
Балқиды ... бұл ... де, ... ... өлім әлдиле”, — деп, жер бетіндегі азап пен қасіреттен құтылып,
мәңгілік тыныштық табуды ... ... ... оның ... қазақ философиясында да, адам
баласының ертеңгі “бір өлім” туралы ойлануы оның имандылыққа, ізгілікке ... ... ... ... Өлім туралы ойланған адам сатқындық
пен арамдық жасамайды, бұл пәнидегі ғұмырын мәнді ... ... ... өлім ... ойлана отырып, бұл пәнидегі өз өмірінің мәні туралы
тебіренеді:
“Ақылға кеш айналдым, қайран ... күні ... алар ... ... ... мен ... ... не деп мені сынар елім?”
Әрине, шектілік те, шексіздікте адамнан тыс дүниеде бар, бірақ олар
тек адам үшін ... не ... ... не ... ... мәні ... ... Белгілі бір мәнділікке құрылған ғана адам үшін.
Неліктен адам өзінің жеке, тек ... ғана ... ... қазіргі, осы
сәттегі мұқтаждықтармен күн кеше алмайды. Оны неліктен ... Өзі жоқ ... ... болатын нәрселерде оның не ... Көп ... ... Яғни ... қорқатын себебі неде?
Оның себебін бұрында белгілі дәрежеде айтып өткендей , ... өзі ... ... ... ... қаншалықты
шекті болғанымен ол жан дүниесінде, қиялын да , арманында ... ... ... ... ... Көп ... ... қай өмірінің
оның шын өмірі екенін –күнделікті тіршіліктегі ... ме, ... ... аялайтын мәлдек, екінің бірінде өзіне ғана аян
толғаныстары ма-айту қиын.
Шын мәңгіліктің аясы –адамдардың рухани ... ... ... адам ... ... ... ... өмірде адам толық мағынасымен еркін. Рухани
дүние адамдардың ең терең, яғни ең ... ... ... ... ... ... қатынас түзеп, соларды дамытудың құндылықтары.
Ал олар – ең алдымен ... ... ... ... мақсаттар мен
пиғылдарының шеңберінде шексіз дамуы. Оның осы бағыттағы мағыналы істері,
берген үлгілері, өзіндік ... ... соны ... ... ... ... да ... әсер етуі мүмкін. Жеке өмірдің шектілігінен
адамның шексіздікке аяқ басатын тұсы осы ... ... Мұны ... айтқан. Түрік дүниесінің ойшылдары әл-Фараби, Баласағуни, Қорқыт-
ата, Абай т.б ... ... да ... бұл ... жөнінде осы ойға ойысады.
Адамдық дүниеге көз тігейікші. Онда біз ақындарды кездестіреміз.
Олардың жырының ... ... ... Дүниеде болып жататын оқиғалар
ақындардың ой-елегінен өтіп ... ... бір ... ... ... өзіне тән дүниеден биігірек, біздің жанымызды сол өмірдің
өзіндей жаңғыртатын, оны кеңейтеде, биіктете де, ... жаңа бір ... ... ақынның жұмбағын біз адамдық дүниенің, оның ең өзіндік
белгілерінің поэзиямен қалай тамырлас екендігінашқанда ғана ... ... ... ... ғылымға иайналдыра алғанда ғана теория пайда болады
ғой. Өмір өтетін сыртқы ... қай ... және қай ... ... ... ... жеке тұлғалардың өзара ықпалы. Мен рух туралы
ғылымдардағы өмір ... ... тек ... ... ғана ... ... ... бұл сөздің қолдану аясы анықталды, яғни оның теріс түсіндірудің
жолы кесілді. Өмір дегеніміз тірі жандардың өзара ықпалы. Біздің ... ... ... мен ... бар ... тәни ... тәни
қозғалыстардың атомдық дербестігіне сай сырттай бақылаушы үшін өзіне өзі
барабар ғой; сонымен қатар осы жанды тәни ... оның ... ... ... үздіксіздікті, өзара байланысты және оның өзі өзіне
барабарлықты белгілі бір типтік түрде сезініп толғанудың ... ... ... бір ... ... ... Рух ... өзара ықпал деген сөз ойдың табиғаттағы себептіліктің бір қыры
ретінде көретін ... ... ... ... ... ... бар. Керісінше, бұл сөздің өзі толғанысты білдіріді;
ал бұл соңғы өз ... ... пен ... қатынасты, қысымды,
талапты, басқалар үшін қуанышты т.б. игеріп ... ... ... ... ... ... психологиядағыдай себептіліктің
өзіндік ішкі қуатын белгілемейді; оның мәнісі ... ... ... ... тірі ... ... да болмасын орныққан және сыртқы бір
нәтижеге бағытталған әрекеттерді іске ... ... ... бастан
кешіруді мүмкін етеді. Әртүрлі кісілердің арасындағы өзара ықпалды көрініс
табатын толғаныстар ... ... ... ... де ... себептілік заңына бағынатын
табиғат обьектілерінің өзара ... бір ... ... өтіп
жататын олардың өзара байланыстарындағы ішьей өзара ықпалдасу. Өмір ... ... ... ... пен уақытта айқындалған оқиғаны мүмкін
ететіндіәуелді ... ... өзі ... ... ... бастау алып кеңістік пен уақытта ... ... ... ... ... түрінде тоқталғанда ғана өмір туралы
ұғым туады, ал тек сол барлық ... ... ... ... ... ... және ... негізін құрайды.
Осындай өмірде бізді тірі немесе организмдік жәндіктер дейтіндерімізде
ешбір кездеспейтін оның бүкілжалпы бір қасиеті таңдандырады.
Уақытпен өмір ... ... ... Оның ... да, оған ... ... де және әр сәттегі өзара байланыс пен ... ... ... анықталады.
Өмір уақытта элементтерінің бүтіндікке қатынасы түрінде, яғни белгілі
бір ... ... ... іске ... ... толғану да осы сипатта берілген.
Өмір мен бірге толғагуға элементтерінің бүтінге ерекше қатынасы тән. Бүтін
үшін элементтер маңызды. Бұл қатынас әсіресе еске ... анық ... ... ... ... ол өз ... бітіндігінің өзінің
өзіне қатынасы болсын, немесе басқа бір бүтіндікке қатынасы ... ... үшін ... ... ... айқын көрінеді. Мен
ландшафтға қарап, оны танимын. Ең алдымен бұл ... ... емес ... ... ... бас тарту қадет. Сондықтан, ... бір ... ... ... ... ... деп қабылдауға болмайды.
Оны мен әсер деп есептеймін. Шын мағынасында маған тек әсерлер ... ... ... жоқ және ... ... оның шығар көзі де жоқ.
Әсерлердің шығар көзін мен құрамын.
Өмірдің уақытқа тәуелді жаңа ... енді ... анық ... ал ол ... да ... ... шығып кетеді. Өзінің ... ... ... ... жат ... Және де ... ең
шешуші жақ-олар өмірге сырттай таңылатын, ал priori қолданылатын формалар
емес, тамырлары өмірдің өзінен ... ... ... ... ... ... қатынас -өмірді түсінудің бірден бір ұмтылатын
нысанасы бола алатын қатынас. Өмірдің өзі бүтіндік пен оның ... бір ... ғой. Ал егер осы ... абстрактылы дәрежеде
котагораиялармен бөліп алсақ,онда осылай ... ... ... ... ... ... ... , ал олардың қатынастарының
логикалық формаға ие бола ... ... ... ... мұрат ( идеал) –осындай категориялар. Бұл өмір процесстері тек
Маңыз категориясының көмегімен түсіндіріледі, атап ... ... ... ... ... оның басқа барлық сатылармен тәуелді
байланысын білгенде ғана ... ... ... өмірдің әр бөлігінің
тұтас өмір үшін ... ... ғана ... өмір ... ... ... ... Маңыз-өмірді түсінудегі бәрін қамтитын ең
жалпы категория.
Өзгермелік ... ... біз ... ... де, ... өзін ... ... де тән. Тек өз мүмкіндіктерін
орындайтын өмірде ғана ... ... еске ... ... өз ... өз ... белсенділігінде өз
мақсаттарын қамтиды. Сонымен қазіргі өткенмен ... және ... ... Даму категориясының рух туралы барлық мағынасы осында. Бұл
ұғым мақсаттарын іске асыратын жеке ... ... ... ... қолдануға болады дегенді білдірмейді. Зерттеліп отырған нысанның
табиғатыны ... ... тура ... ... теріске шығару
қажет. Ұғым өмірдің өзіне тән қатысты сипаттайды. Онымен бірге форма ... да ... ... ... тұтасымен тән қасиет. Егер біз
өміргеүңіліңкірей қарасақ, тіпті ең төменгі жандарда да ... ... ... ... ... ең ... ... тағдырында
форматүзу неғұрлым айқын; ал форматүзу болмайтын ең қарапайым ... ... ... ... ... және соның арқасында пайда болған құрылым,оның
ішкі байланысы барлық өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... өмірдің жоғары айтылған ... ... ... өтуі ... ... ... Сондықтанда да болса осы
форматүзу ... ... ... ... ... ... отырып
танығанымызда пайда болады. Маңыз категориясы өмірдің ... ... ... ... бүтіндікке қатынасын көрсетеді. Біз осы өзара
байланысқа еске түсіруде ... ... ... ... шолу ... ғана ... Онда маңыз өмірді түсінудің формасы ... ... ... Біз ... бір ... ... ... маңызды, өйткені онда әрекет немесе нәтиде арқылы келешекпен байланыс
іске асады. Ол ... ... онда ... ... ... ... сол өмір ... іске асырудың жоспары берілген. Немесе ол бүкіл
жалпы өмір үшін маңызды, ... ... ол ... ... оның ... бүкіл адамзаттың қалыптасуына шешуші ықпал етеді. Осындай және де
басқа жағдайларда жеке бір сәт өзінің жалпы бүтіндікпен байланысы арқылы ... ман ... ... арқылы маңызға ие болады. Осы өмірдің
ауқымындағы ... мен ... ... ... неде?
Бұл қатынастың бір өзгешелігі-ол ешқашанда түгел іске аса алмайды. ... ... ... шолу үшін әр ... аяқталу кезеңін күтсе, яғни
оның барлық элементтерінің өзара тәуелділіктерін қамтуға ұмтылса болар ... ... ... қажет материалға ие болу үшін тарихтың да аяқталуын
күтсе болар еді. Екінші жағынан, бүтіндік біз үшін тек жеке ... ... ... ... осы екі ... ортасында қалықтайды.
Өмірдің маңызын біздің түсінуіміз үнемі осы екі тәсілдің арасында ауытқуда
болады. Кез-келген ... ... ол ... ... ... ... ... біздің келешекке бағыштап ұмсынуымыз өткеннің ... ... ... ... ... беретін мағынасы, сөйлемдердің
белгілі бір ... ... ... өмір ... өзара
байланыстарынан олардың біршама анық, біршама күңгірт маңызын да ... ... оның ... ... ... бір ... Бұл ... біз сөздердің мағынасын сөйлемде ғана
түсінетініміз ... ске ... мен ... ... ... Маңыздың өзара қатынасының мәні ... өмір ... ... бір ... тән жағдайда өтетін өмір процесстеріне ... ... ... ... әрі соның арқасында өмірдің бір өзгеше
ағымында жеке бөліктерді ... ... ... жол ... осындай өзара
байланысты тудыратын не нәрсе? Жеке сәттерін ортақ маңызбен біріктіретін
тұтастық, ол- толғану. Біреудің өмірінің ең ... ... ... ... ... Тарихшы біреуді көрнекті, ал оның өмірлік тағдырын
маңызды деп атайды, белгілі бір ... ... ... ... ... белгілі бір ықпалына қарай ол олардың маңызын таниды. Оның
өмірінің жеке бір ... оның ... ... үшін ... ... ... ... түсінуімен тікелей байланысты. Біз осыны ашуымыз керек.
Өмірдің кез келген көрінісінің маңыздылығы бар, ... ол ... ... қатысты бір нәрсені көрсетеді, көрінісретінде басқа бірдеңеге сілтеп
тұрады. Ал өмір өзі ... ... ... көрсетпейді. Өзіне сырт
нәрсеге сілтейтіндей онда жіктеліп, оқшаулану жоқ.
Ұғымдардың көмегемен біз ... ... бір ... ... ... ... өмірдің қайталанбас ... ... ... Сол ... ... ... ұғымдар өмірді түсінуге қызмет етеді.
Сонымен мұнда алғышартты ... бен оған ... ... ... ... ... ... формалық түрде алғышарттан шыға салмайды.
Керісінше, түсіну түсінілген бір белгіден содан шыға алатын ... ... Ішкі ... ... ... срны толғану мүмкіндігінде
берілген. Түсіну сөздер мен олардың мәніс аясымен, белгілердің ... ... ... өмір көріністерініңтереңірек мәнін қарастыратындықтан
оның бүкілжалпы тәсілі осындай. Осындай тәсілді тұңғыш ... ... ... ... нәрселерді көрсететін әуенге ұқсайды. Әуен өмірдің өзіне ... ... бір ... ... үшін ... ашудың ең қарапайым түрі.
Ондағы әрбір сөздің ... бар, ал ... ... ... ... ... ... амалы мынандай: жеке сөздердің мағынасынан
сөйлемді түсіну пайда болады, атап ... ... мен ... бар, ... нәтижесінде бүкіл сөйлем мен жеке ... ... ... ... ... Тап ... ... элементтер мен өмірдің бүтін үдерісі арасында да бар
әрі мұнда да бүтінді өмірдің мәнін түсіну маңызынан туындайды.
3. ... ... бен ... қатынасы, ендеше, өмір процесінде де бар: оны
құрайтын жеке оқиғалар сезімдік ... ... ... сияқты басқа
бір нәрсеге қатыстылықты көрсетіп тұрады. Соның арқасында әрбір жеке
толғанудың ... ... ... ... ... түсіру үшін
олардың сөйлемге бірігетіндігі сияқты толғанулардың арақатынастарынан
өмір үдерісінің мағынасы ашылады. ... да осы ... ... маңыз ұғымы ең алдымен тек қана түсіну өрісінде пайдаланылады.
Өо өзінде сыртқы сезілетін нәрсенің өзі ... ... ... ... ... ... ... бұл арақатынас граммитикалық қатынастан
түбегейлі түрде өзгеше. Өмір элементтеріндегі ішкінің ... ... ... көрінуден тіпті өзге нәрсе.
5. Олай болса, маңыз, түсіну, өмірдің мәні ... ... мәні ... ... ... ішкі ... байланыстың түсінудегі көрінуі деген
мағынаны ғана білдірмейтіндігі анық.
6. Біздің іздейтініміз өмірдің өзіне тән өзара байланыстың жолы; және ... ... жеке ... шыға ... ... Осы өзара байланысқа
пайдалы нәрселердің бәрі де өмірдің маңызын ... ... ... одан басқа өмірдің маңызы да жеке ... жәй ... туа ... ... ұғымдарындағы көрінетін
физикалық дүниеде үстемдік ететін себептіліктің бүкілжалпы схематизмі
және соған сай өзгеше методологиясы, яғни оны ... ... ... ... ... ... ... , олардың бір-бірімен
сәйкестігі, олардың ... мен оны ... ... ашылады.
Бірақ, егер біз жаратылыстануда логикалық табиғаты соншалықты анық та
мөлдір өз арақатынастарын ... ... ... ал оны ... мүмкін емес.
Біз өмірді оған үнемі тек жақындау арқылы танимыз: ... ... ... табиғатында және өмірдің өз ьабиғатында оның әртүрлі көзқарастар
тұрғысынан ... ... ... сан ... жақтарынан көрінетіндігі
бар. Еске түсіруде маңыз категориясы да тұңғыш пайда болды. Әрбір қазіргі
реалдыққа толы. Оған біз ... ... ... ... ... ... мұрат, өмірдің қалыптасуы категориялары
пайда болады. Өмірдің құпиясы барлық жеке мақсаттарды өзіне бағындыратын ең
биік мақсат іске ... онда ең биік ... іске ... және ... ... ... Онда қалыптасу іске асады. Осы категориялардың
әрқайсысы өз тұрғысынан өмірдің тұтастығын қамтиды: сол ... ол ... ... ... ... айналады. Ол категориялардың еш
қайсысы басқасына бағынбайды ғой, өйткені әр қайсысы белгілі бір көзқарас
тұрғысынан ... ... ... ... Сондықтан да олар бір біріне
салыстыруға келмейді. Сондықтан да ... бұд ... бір ... қажет. Бастан кешіп отырған қазіргіні ... ... ... ... Оларды тек салыстыруға ... ... ... өмір ... ... да, жағымсыз да
құндылықтарының, ерекше құндылықтардың ... ... ... ... ... мен ... ... жойылмаған.Өтіп кеткен
және кейінгі дыбыстарға музыкалық қатыссыз қазіргіде бір де бір ... ... ... мен туынды құндылықтардың ара қатынасының механистік
себептілік сипатыөмірдің түпкі тұңғиықтарын түсінуге мүмкіндік ... ... ... ... мүмкіндік беретін категориялар
құндылық категориясының негізінде туындайды; олар қарай алға ... ... ... ... хх ғ. ... саласында болып жатқан күрделі процестерді
зерттеп , танымның жаңа жолдарын ашуға ... ... ... «өмір
философиясы» , керісінше , өмірді ақтау мен түсінуге шақырып, ақыл- ой,
логика, дүниетаным, ... ... т.с.с ... ... ... , өмір ... кедейлетеді деген пікірг келеді. Расында да, ХХ ғ.
қарай «адам ақыл –ойдың негізінде дүниені ... жер ... ... ... днген Жңа дәуірдегі ағартушылық романтикалық көзқарастары
өткір сынға алына бастады. Оның ... біз сол 19 ғ. ... өмір ... ... мен С ... ... ... Бұл ойшылдардың
флософияға «еккен» ойлары ХХ ғ. әр ... ... ... ... ... ... шықты.
Бұл ағымның негізгі ұғымы ретінде «өмір» философиядағы бұрынғы
«болмыс» категорияларына ... ... ... ... жоқ, тек ... ғана ... деді Ф. ... «Ал қалыптасу дегеніміз өмір»,- деп
әрі қарай өз ойын қорытты.
Өмір философиясының ... ... » ... ... ... ... береді. Биологиоялық – табиғи ... ... ... ... өмір ... ... құштарлық, ерікке т.с.с
теңейді. Тарихтық көзқарасқа негізделген ... ... ... ... ... ... ішкі жан ... ұштастырады.
Пантеистік тұрғыдан өмір өне бойы өзінің жаңа формаларын тудырып отыратын
ғарыштағы күш ретінде түсіндіреледі.
Өмір ... ... ... ... ... (1893-1911) мен
Георг Зиммель (1858-1918) өмірді ерік пен іңкәрләк, сезім мен тебіреніс
деректері деп ... Өмір ... ... ... ... және одан да биік ... бар. Өмір ... деңгейде
өліммен шектелсе , организмдіктен биік формалары мәдениетті құррайды.осы
тұрғыдан алғанда, ... - ... ... ... өзі. ... ... тең емес, ол ақыл-ойға сыймайды. өмір – ағым , өзгеріс,
шығармашылық, онда жалпылық деген жоқ. ... тек ... ... ғана ... ... Осы арада «шығармашылық » трагедия дүниеге
келеді. Өйткені өмірдің ... ... ... ... ... қайшылыққа келеді.Ол қайшылықтарды шешу үшін
тарихи мәдениет туындыларын сол замандағы ... ... ... ... ... ... болып сезіну арқылы түсінуге болады. Оны ... ... ... ... ... өткен оқиғаларды шынайы
қайта суреттеп қана қоймай, сонымен бірге оны ... ... ... ... түсіндіре білуі керек.
Анри Бергсон (1859-1941 жж) ... ... ... ... ... ... Оның ... алғашқы да ең
терең шындық –ол белгілі бір толыққанды біртұтас өмір, ал материя мен ... ... , ол- сол ... ... Өмір ... ... ешқашанда тоталмайтын шығармашылық өзгеріс, қалыптасуға тең. Материя
-болмыстың ... ... ... ... ... ... де, ... ақырында, өмірге бағынады. Сондықтан табиғаттың тарихи күрделенуі,
өрлеуі - ... ... ... тең. Олай ... Дүние – бірегей,
тоқталмайтын, өне бойы жаңа формаларды бірінен соң ... ... ... ... адам ... қоршаған материалдық дүниеге өзінің
интеллекті (ақыл-ойы) арқылы бейімделді. Интелкт ... ... ... ... ... ... білуі, ол өзінің ең биік шыңына
жаратылыс тану ғылымдары арқылы жетеді. Интелект біртұтас ... ... ... бөліп, содан кейін олардан дүниенің жасанды
суреттерін тудырады. Интелектінің қайнар көзі – ... ... ... ... олардың нәтижелілігін қамтамасыз
ету.Бұл арада аса назар аударатын нәрсе –интеллект, ... ... ... ... аша ... ол тек қана ... арасындағы байланыстар
мен қарым-қатынастарын ғана ... ... Өлі ... құрамдас
бөліктеріне бөліп, содан кейін оларды басқаша ... ... ... ,
-интеллектінің негізгі ісі. Олай болса, ол затың сыртқы қабығын ғана ... Өне бойы ... ... ... ... ... ... түрде көрсеткен сияқты., ... ... ... белгілі
жылдамдықпен өткізген кезде, экранда қозғалыстағы өмірдің көшірмесі пайда
болады.Интеллект Дүниедегі ұқсас, қайталанатынқарым-қатынастарды ... ... ... оның ... өмірге бірақ рет келген ішкі
өзегін-өмірдің өзін-танып біле ... ... ... ... да құралының бар ... ... ... –ол ... ... ... оның ішкі ... ашылмайтын жағына өтіп, оның өмірлік
өзегін сезіну болып табылады. Интуиция ... ... ... Танымдық тұрғыдан алып қарағанда, ... ... ... ... ... Сол сәтте инстикт өзіндік санасынан, ... ішкі ... ашу ... ... Адамның интуициясы толығымен
интеллектіге бағынышты ... ... ... ... ... ... төнген, я болмаса оның басына тағдырлық ахуал келген кезде, интуиция
интеллектінің құрсауынан ... ... ... ... ... ... орны мен тағдырын анықтауға көмектеседі.
Адам-шығармашылық пенде, өйткені өмірлік талпыныс оның ішінен өтеді.
Алайда ... ... ... интуициясы-тек қана таңдаулы адамдарға ғана тән
нәрсе. Сонымен А.Бергсон шығармашылық пен ... ... ... ... А.Бергмонның әлеуметтік философиясына келер болсақ, ол
адам өмір сүруінің екі түрін ... Көп ... адам ... ... өзі үшін ... ... адамдар үшін өмір сүреді. Тек қана
өзіміздің ішкі ... ... ... біз ... ... ... анықтай аламыз. Бірінші өмір формасын ол ... ... ... жатқызады.
Қорыта келгенде, біз А.Бергсонның философиясының біршама қайшылықтарының
бар ... ... ... ... ... жан ... ... толығымен жете біле алмайды. Интеллект есептейді, ... ... одан ... суық ... ... Адам көп жағдайда өмірдің
терең жақтарын бисаналық түрде өзінің барлық ... ... бәрі де ... ... ... интеллект мен интуицияны қарама
қарсы қойғаны қайсыбір ... ... ... шығарады. Өйткені
интуиция мен сезінгенді ұғым арқылы ... ... онла оны ... ... ... ... ... талпыныс өне бойы
қайталанбайтын өзгерістерді тудыра ... онда ... ... бас ... тура келер еді. Әрине ол мүмкін емес. ... ... ... ... ... ағым ... ол ХХ ғ. ... философиялық ағымдарға өзінің зор әсерін
тигізді.
Ең алдымен, экзистенциализмді ... ... ... ... ... мәселені шешу еш мүмкін емес болғандықтан, дүниеде
әрекеттің де еш мүмкіндігі жоқ, ... бұл ... ... ал
пайымдау болғандықтан, біз тағы да буржуазиялық ... ... ... ... айыптаулар негізінен осындай. Екіншіден,
бізді адамның төмендігіне ерекше назар ... ... ... ... нәрселерді көрсетіп, адам табиғатының жағымды және әдемі жақтарын
ескермейді деп айыптайәды. Мысалы, католизмді ... ... ... ... ... ... ұмытты,адамды жаттанған мақұлық ... және де бұл ... , ... ... ... , ... мен ... яғни тағы да адам ... ... ... ... және де ... ... тыс ... арқылы түсіну мүмкін емес ... ... ... дейді. Христиандар болса, ... ... және ... іс-әрекеттерінің маңызын теріске шығарады деп те
айыптайды, ... , ... біз ... ... және ... ... шектен шыққандықтан басқа ештеңе қалдырмаймыз; кез
келген адам ойына не келсе, соны ... ... және ... ... мен істерін сынай алмайды.
Осы айыптаулардың бәріне мен жауап беріге тырысамын, сол себептен де ... ... ... ... ... ... деп атадым. Осы
еңбекте гуманизм туралы айтылытыны адамдардың көпшілігін таң қалдыратын да
шығар. Біз оған ... мән ... ... Ең ... ... ... экзистенциализм деп адамның өмірін мүмкін ... және ... ... пен кез ... ... бір орта мен ... ... жүзеге асады деп тұжырымдайды.бізге тағылатын негізгі
айып-адам ... ... ... ерекше назар аударатынымыз екені
белгілі.
Алайда ... екі түрі бар ... ... бұл іс ... ... бұл христиандық экзистенциалист, Габриэль Марсельді
жатқызамын,екіншіден, экзистенциалистер-атеистер, ... ... ... ... ... мен де ... қатарындамын. Екі
түрді де ... өмір сүру ... ... ... ... ... қажеттігіне сенімділік.
Адам қолымен жасалған затты, мысалы кітапты немесе қағаз кесетін пышақты
алайық. Қолөнерші оны жасағанда белгілі бір ... атап ... ... ... ... осы ұғым ... белгілі техниканы, дайындау
рецептісін басшылыққа алды. Осылайша пышақ бір ... ... ... ... ... екінші жағынан бір пайда әкелетін зат болып табылады.
Осы пышақты жасай отырып,оның неге қажет ... ... ... ... ... қиын. Яғна, біз пышақтың мәні , оны дайындауға ... ... ... мен ... жиынтығы оның өмір
сүруінің алдында дей аламыз . Және де осы ... ... осы ... алдымда нақты бар екендігін қамтамасыз етеді.
Біз жаратушы ... көз ... ... оны ... ... ... Қай ... алсақта-Декарттың немесе Лейбництің ілімі
болсын,-барлығындада жігер аз немесе көп дәрежеде болсын, ақыл-ойдың ізімен
жүреді немесе оның серігі ... және ... ... нені жарататынын
көз алдына өте жақсы елемтетеді. Осылайша, ... ... адам ... ... ... ... бірдеі. Құдай адамды техникаға
және ойша жоспарға сәйкес жаратады, ... ... оның ... ... ... ... жасайтыны секілді Индивид те ... ... ... бір ... ... ... ... айтқанда, данышпан Абайдың «Мен өлмекке тағдыр жоқ әуел
бастан» деген жанның мәңгiлiк ... ... ... ... ... ... ... ешуақытта өлмейтiнiн, ендеше ешуакытта тумайтынын
сезiнемiз.
Өлмейтiн мәңгiлiктi нарсе, тумайды да. Өлмеу жоқ ... оған ... ... өлім де жок. Егер ол ... ... онда ол ... емес, ягни
өлуi де керек. Бұл табиғат зандылығы. Ендеше, туатын және өлетiн – ... ол – тан. ... ... ... ... ... және өмірін
тән кұмарымен өткізетіндер өлудi басқаша түсiнедi. Бұл туралы Абай былай
дейдi:
Өлсе өлер ... адам ... ... ... ... ... мен «менiкiнiң» айрылғанын
«Өлдi» деп ат койыпты өнкей ... ... Абай ... – «табиғат» деп, ал жанды – «адам» деп атап ... сөзі ... ... жан мен ... ... өлді деп атау
білместік болады. Жанның сапасы Жоғары ... ... ... ... ... атеимзі Құдай ұғымын жойды, бірақ мән ... ... ... ... жойған жоқ. Бұл идеяны біз ... және ... ... да ылғи кездестіреміз. Адам қандай да бір
адами ... ие. ... ... ... ... бұл ... табиғат барлық
адамдар да бар. Ал бұл әрбір деке адам адам деген ... ... ... ғана ... ... Кантта бұ жалпылықтан орман тұрғаны да
табиғи адам деген туындайды, буржуа да бір ... ... ... біз негізгі сапаларға ие. Яғни, осында да адамның мәні оның ... ... ... өмір ... ... ... ... анықтаудың қиындығы оның әуелі ештеңе емес болғандығында. Ол кейін
ғана адам ... ... және де өзі өзін ... ... ... ... ... адамның ешқандай табиғаты жоқ, оны ойлап табатын құдайдың
жоқ екендігі ... Адам жәй және ол өзін ... ... ... ... ... келгеніндей өмір сүреді. Ол өзін өмір ... ... ғана ... ... , өмір сүре ... ғана, өмір сүруге деген осы құштарлықтан кейін ғана ... яғни адам ... не ... сол ... Адам ... ... келіп
қалағанындай емес , өзінің өзінің жобасы қандай болса сондай болып шығады.
Экзистенциализм құдайдан аз ғана ... ... ... кең тараған
ақсүйектік моральға қарсы тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1) Әбжанов Т., Нысанбаев ... ... ... ... Ғ.Ғ. ... ... ... Әл-Фараби. Филос-қ трактаттар.-Алматы:Ғылым,1973.-425б.
4) Философия тарихы:Оқулық/Ж.Алтай,А.Қасабек,Қ.Мұхамбетәли.-Алматы:Жеті
жарғы,1999.-288б.
5) Бейсенов Қ.Ш.Философия тарихы: Оқулық.-Шымкент,2005.-452б.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Алматы экстертиза» ЖШС жағдайында өнім сапасын талдау66 бет
«ПЛП Жанафарм» ЖШС базасында дәрілік Қырмызыгүл гүлдерінің және батпақты Иір тамырсабақтарының көмірқышқылды экстрактар негізінде алынатын таблеткалар өндірісін ұйымдастыру52 бет
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет
Аймақтық және әлемдік діни экстремизммен күрес45 бет
Діни экстремизм11 бет
Діни экстремизм мен терроризм 10 бет
Діни экстремизммен күрес12 бет
Діни экстремимнің пайда болуымен теориялық негіздері39 бет
Діни экстримизм8 бет
Жылқының анатомиялық және физиологиялық құрылысы, жылқының (экстерьері) түр - тұлғасы, сырт пішіні22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь