Пайда теориясының маңызына тоқталған екі көзқарас

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

І Пайда теориясының маңызына тоқталған екі көзқарас
1.1Пайда теориясының маңызына тоқталған екі көзқарас Маркстік және қазіргі кезеңдегі экономикалық ілім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Пайданың негізгі мағынасы және мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9

ІІ Пайданың қызметі, түрлері
2.1 Пайданың экономикалық категория ретіндегі маңызы ... ... ... ... ... ... .11
2.2 Пайданың қаржылай тұрақтылығы және кәсіпорын
табысын жабдықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

ІІІ Пайданы көбейту жолдары
3.1 Кәсіпорында пайданың құралуының тиімділік көрсеткіштері ... ... .17
3.2 Пайданың қаржылай тұрақтылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
3.3 Пайдамен табыстың өзара қарым.қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Кіріспе
Пайда экономикалық категория ретінде әртүрлі өндіріс тәсілдерінде де өмір сүрді: құл иеленуші және феодалдық қоғамында растовщиктер және сауда пайдасы түрінде. Пайда казіргі өндірісте де косымша кұнның негізгі түрі ретінде сақталып келеді. Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорын-дардың шаруашылықты жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып, олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіншілік ашты. Атап айтқанда, ішкі және сыртқы рынокта білікті серікті таңдауға қол жетті, өйткені болашақтағы бірлескен іс-әрекеттің тиімділігі көбінесе осыған байланысты болады. Кәсілорындар бұрынғыдай жоғарғы жақтың жөн сілтеуімен емес, контрагенттерді (жабдықтаушы, сатып алушы, мердігер, банк және т.б.) қазіргі кезде өз қалауы бойынша алады. Олардың өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл және қатесіз таңдауымея нарықтық қатынастар негізінде мумкіндігінше тез және дұрыс бағдар тауып, оны ұстануына қарай жүмыстарының тиімділігі әр түрлі болады. Басқаша сөзбен айтқанда, шаруашылықты жүргізуші субъектілердің қызметінің жетістіктері басқару деңгейіне, қабылданған шешімдердің объективтілігі, нақтылығы, шұғылдығы мен ғылыми негізделуіне тікелей тәуелді. Пайда категориясын қарас-тырғанда зкономикалық (таза) және бухгалтерлік пайданы ажырата білу қажет. Бұл ұғымның пайда болуы, шығындардың ішкі және сырткы жоғарыда айтылған болып шектелуінде. Экономикалық (таза) пайда - кәсіпорын сатқан өнімінен түскен ақшадан (толық түсім) ішкі және сырткы шығындар сомасын (оған орта пайда да косылады) алып тастағанға тең.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. К.Ш. Дүйсенбаев., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиев
«Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2001
2. Анализ хозяйственной деятельности впромышленности: Учебник /И.А Богдановская, Г.Г. Виноградов, О.Ф. Моргун и др: Под. общ. ред. В.И. Стражева. – Минск: Высшая школа, 1995
3. Назарбаев Н.А. Қазақстан - 2030. «Процветание, безапасность и улучшение благосотояния всех казахстанцев» Послание Президента страны народу Казастана
4. Райымқұлұлы С. «Экономикалық теория негіздері» Шымкент 2005
5. Я.Ә. Әубәкіров., Б.б. Байжұмаев., Ф.Н. Жақыпова., Т.П. Табаев
«Экономикалық теория» Алматы 1999
6. Н. Қ. Мамыров., Қ.С. Есенғалиева., М.Ә. Тлеужанова «Микро
экономика» Алматы 2000
8. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. К.орын экономикасы. А- 2003
9. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. Алматы, 1992
10. Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000
11.Үмбеталиев А., Ғ. Керімбек «Кәсіпорын экономикасы және
кәсіпкерлік» Алматы 2002
12. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаева С. Қаржы. Алматы, Алматы 2003
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы 2001
14. Сәбден О., Тоқсанова А. «Шағын кәсіпкерлікті басқару»А-2002
15. Экономика зарубежных стран. Москва 1990
16. История экономических учений Москва 1994
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
...................................................5
І Пайда теориясының маңызына тоқталған екі көзқарас
1.1Пайда теориясының маңызына тоқталған екі ... ... және ... ... ... ... ... мағынасы ... ... ... ... ... ... категория ... ... ... ... және ... ... көбейту жолдары
3.1 Кәсіпорында пайданың құралуының тиімділік көрсеткіштері………17
3.2 ... ... ... ... ... ... экономикалық категория ретінде әртүрлі өндіріс тәсілдерінде де
өмір сүрді: құл ... және ... ... ... және сауда
пайдасы түрінде. Пайда казіргі өндірісте де косымша кұнның негізгі түрі
ретінде сақталып ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықты жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын
едәуір нығайтып, олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді ... ... мол ... ... Атап ... ішкі және ... ... серікті таңдауға қол жетті, өйткені болашақтағы бірлескен
іс-әрекеттің тиімділігі көбінесе осыған ... ... ... ... ... жөн ... емес, контрагенттерді
(жабдықтаушы, сатып алушы, мердігер, банк және т.б.) ... ... ... ... алады. Олардың өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл
және қатесіз таңдауымея нарықтық қатынастар ... ... ... ... ... тауып, оны ұстануына қарай жүмыстарының ... ... ... ... сөзбен айтқанда, шаруашылықты жүргізуші
субъектілердің қызметінің ... ... ... ... ... ... ... мен ғылыми негізделуіне
тікелей тәуелді. Пайда категориясын қарас-тырғанда ... ... ... пайданы ажырата білу қажет. Бұл ұғымның ... ... ішкі және ... ... ... ... шектелуінде.
Экономикалық (таза) пайда - кәсіпорын сатқан өнімінен түскен ақшадан (толық
түсім) ішкі және сырткы шығындар сомасын (оған орта ... да ... ... ... Пайда теориясының маңызына тоқталған екі көзқарастың сипаттамасы
1.1 Пайда теориясының маңызына тоқталған екі көзқарас Маркстік ... ... ... ... және оны ... әсіресе нарықтық катынастық барлық
өндірістің және ... ... ... накты мақсаты ... Осы ... ... курстық жұмыстың мақсаты: жеке
кәсіпорынның нарықтық ... бір ... яғни ... ... іс- ... ... болып табылады. Бұл
модуль зерттеуді жеңілдететін алғы ... ... ... ... күйінде кездесе бермейтін таза нарықтық құрылым
болып саналады. ... ол ... ... ... өндірушілерге
көп деген негізгі жорамалдау кезеңдерге ... ... ... өнім ... ... ... бағасы және ... ... әсер ... ... ... ... ... актуальдылығы: бұл курстық жұмыстың тақырыбын
таңдаған ... ... ... ... екінші қазақстандық азамат өзінің
жеке ісін ашып кәсіпкерлік қызметпен шұғылдануда. Ал әбір ... ... даму үшін ... ... ... – ресурстары
кәсіпкерліктің маңызды бір ... ... ... Осы ... ... мен ... іске ... тырысқан
түрлі топтары үшін қаржы ресурстары мен ... ... ... айналуы тиіс деп тұжырымдаймын.
Пайданың нарық экономикасында түбегейлі қызметіне және ... ... ... ... осы ... ... оның ... екі
түрлі көзкарастар бар: Маркстік және казіргі кезеңдегі экономикалык ілім.
І.Маркстік көзқарас. Пайданың мәні К. Маркстың ... ... ... ... ... ... ... өзгерген түрі. Бұл
өзгеру қосымша кұнды өзгермелі капитал жасағанмен, ол барлык ... және ... ... ... ... болады. Себебі өндіріс
құрал-жабдығының иесіне жұмыс күшінің калай пайдаланғаны ғана ... ... ... ... пайдаланылғаны да қажет. Сондықтан пайданың көлемі
(мөлшерлі тауар құны мен онын ... ... ... ... ... ... құны бойынша сатылса). Ескеретін жәй, пайданы тауар
өндірушілер тек тауарды сатқаннан соң алады. Сондықтан, ... ... ақша ... қабылдайды (ауысады) да, пайдаға айналады (өзгереді). Пайда
сатылған қосымша кұн ретінде болғанымен соңғысы ... пен ... ... Міне осы ... ... ... ... пайда мөлшерін
анықтап, оларды кедей және бай деп ... бір ... ... ... ... әкеліп соктырады, жеке пайда ... орта ... ... ... құрайды, оның айналасында ... ... ... ... құн ... төленбеген жұмысшы еңбегінің нәтижесі,
сондықтан адамды қанаудың арқасында пайда болады.
2. Қазіргі ... ілім ... ... ... ... ... факторларын (еңбек, жер,
капитал) пайдаланудың нәтижесі. Сондыктан, пайда және кәсіпкерлік ... ... ... ... ... карастырады. Осыған
байланысты төмендегідей анықтамапар береді:
- пайда – кәсіпкер іс-әрекетінің қызмет ақысы;
- ... ... ... ... таланты үшін
төленетін ақысы;
- пайда нарықта ... ... ... ... ... табыс.
Екінші көзқарастың кемшілігі кәсіпкердің не үшін пайда ... ... оның ... ... ... ... Белгілі жәй, пайда
нарықта алынбайды, себебі бұл ... ... ... Бұл ... ... ... бөлінеді. Осыған байланысты шындыққа жақын К. Маркстың ... ... ... ... ... ... және таза ... екіге
бөлінеді.
Жалпы пайда – кәсіпорынға түсетін жалпы өнімнің бір бөлігі, ал ... ... ... түскен ақшадан (толық түсім) өзіндік құнды алп
тастағанға тең. Таза ... - ... ... ... аударған пайданы
алып тастағанга тең (салықтар және т.б. ). Таза ... ... да, ... ішкі ... ... Пайда
өндіріс сферасында жасалады. Өзінің ерекше экономикалық түріне ... ... атап ... ... ... сату ... ... сферасында тауар өндірушілер арасындағы бәсекелік күрес, сұраныс
пен ... ... ... конъюктурасына орай өзгерістеріне байланысты
қалыптасады. Пайда - кәсіпорынның мақсаты және ... ... ... көзі ... өнімнің бір бөлігі мен косымша өнім.
1.2 Пайданың негізгі мағынасы және мәні
Пайда кәсіпорынның өндірістік және ... іс - ... ... ... ... ... қарас-тырғанда
зкономикалық (таза) және бухгалтерлік пайданы ажырата білу ... ... ... ... ... ішкі және сырткы жоғарыда айтылған болып
шектелуінде. Экономикалық (таза) ... - ... ... өнімінен түскен
ақшадан (толық түсім) ішкі және ... ... ... ... орта пайда
да косылады) алып тастағанға тең. Ал, бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... шығын көлемін алып тастағанға тең.
Пайда ... ... ... ... ... оған көп факторлар әсер етеді. Сондыктан пайданың ... ... ... ... ... ... өнімділігі
жоғарылаған сайын өнім өндіру және оны сату ... ... ... ... бәрі пайданы көбейтеді. 2)Өнім өндіруде ... ... ... ... ... ... өндірістегі материал
жэне енбек сыйымдылығы ... ... ... ... ... 3) ... кұрылымының және өндірілген өнім ... ... өнім ... ... ... өнімдерінің үлесінің жоғары
болуы пайданы ... ... ... 4)Баға деңгейі. Шығарылған
өнімдерге бағаның есуі алынатын ... ... ... ... кері ... 5)Авансыланған капиталдың жалпы ... ... ... ... ... айналымын тездету негізгі және
айналмалы капиталды ... ... ... өнім ... ... ... Екі ... да пайданы көбейтуге әкеледі. Жалпы пайданың
таза пайда және мемлекетке аударуға бөлінуі. ... ... ... ... ... таза пайданы кемітіп, кәсіпорын экономикасының
бірқалыпты кызмет жасау ... ... ... ... ... өз ... көбейтуге тырысады, әрине олар оның өндірістік
және коммерциялық іс-әрекеттерінде позитивтік маңызы бар. Қазіргі ... ... ... қатынастар кәсіпорындардың шаруашылықты жүргізуші
субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып, ... ... және ... ... өз ... ... мол мүмкіншілік
ашты. Атап айтқанда, ішкі және сыртқы рынокта білікті серікті ... ... ... болашақтағы бірлескен іс-әрекеттің тиімділігі көбінесе
осыған байланысты ... ... ... жоғарғы жақтың жөн
сілтеуімен емес, контрагенттерді қазіргі кезде өз қалауы ... ... ... ... ... ... дәл және қатесіз таңдауымея
нарықтық қатынастар ... ... тез және ... ... оны ... ... жүмыстарының тиімділігі әр түрлі болады.
Басқаша сөзбен айтқанда, ... ... ... жетістіктері басқару деңгейіне, қабылданған шешімдердің объек-
тивтілігі, нақтылығы, шұғылдығы мен ғылыми ... ... ... ... қабылдануы, материалдық, еңбек және қаржы ресурстарын
тиімді пайдаланып, еліміздің ... ... ... белгілі.
Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын бағалау, объективті, ғылыми негізделген.
ІІ Пайданың қызметі түрлері
2.1 Пайданың ... ... ... ... ... ... ... мәні, оңың төмендегі үш
атқаратын қызметінен көрініс ... ... ... ... іс-әрекеттеріне қорытынды баға беру көрсеткіші ретінде
пайдаланады. ... ... және ... ... іс-әрекетінің
барлық жағы пайда да көрініс табады. Бірақ пайда әмбебап ... ... ... көп ... ... пайдамен
бірге басқа да ... ... ... ... бөлу ... ... ... құнды кэсіпорын мен мемлекеттің, кәсіпорын мен
салалардың, кэсіпорын мен оның ... ... ... емес ... ... бөлу және ... бөлуде қаражат
рычагы ретінде пайдаланады.Пайда ынталандыру қызметін атқарады. Бұл ... және оның ... ... ынталандыру процесіне
байланысты. Кәсіпорында пайданы марапаттау қорын құруға және ... көзі ... ... Кәсіпорын пайдасы абсолюттік - ақша
түрінде және салыстырмалы пайда ... ... ... ... ... ... барлық авансыланған капиталға қатынасы ... ... ... Р 100% ... - ... ... Р- ақша түріндегі пайда; К – авансыланған капитал.
Пайда нормасы авансыланған капиталдың пайдалылығын ... оны әрі ... ... ... ... Сонымен қатар, пайда жалпы шығындарға
катынасымен де есептеледі. Бұл жерде өндірісте ... ... ... ... экономика несиеге берілген кез-
келген ресурстарға процент түрінде ақы төлеуді ... ... ... ... ... ... ... бағасы ретінде қарастырылады. Қарыз
капиталы, капитал - меншік иесі, өзіндік қозғалыс түрі бар ... ... ... ... ... ... қосымша құнның бір бөлігін процент
түрінде иемдену мүмкіндігін береді. Қарыз ... ... ... ... үшін ... ... ... түрін кабылдайды. Карыз проценті қосымша
құнның ерекше формасы. Өндіріс немесе сауда кызметін істеуші ... ... ала ... ақша ... ... ... ... бір бөлігін процент
түрінде төлейді. Қарыз процент қосымша кұнның бір ... оны ... ... ... міндетті. Қарыз капиталынан түскен пайда екі бөлікке
бөлінеді: ... ... ... проценті мен карыз алушы иемденетін
кәсіпкерлік табыс. Қарыз процентінің белгілі дәрежесі немесе ... ... ... ... ... алынған жылдык табыс сомасының ... ... ... қатынасы. Қарыз капиталын пайдаланғаны үшін-телем
процент нормасы арқылы көрініс алады. Процент нормасы карыз ... ... ... бүкіл карыз капиталының қатынасымен өлшенеді. Егер
қарызға берген капиталды 100 мың доллар деп ... ал ... ... 6 мың ... ... ... нормасы 6000 . 100% = 6 процентке тең.
100000
Қарыз проценті белгісіз өлшем, оның орта ... ... ... ... ең жоғарғы шек, әдетте, қарыз проценті одан асып кете
алмайды. Бұдан шығар ... ... ... ... ... алуымен, процент нормасы да төмендейді. Процент қалай пайда болады
және не үшін төленеді? Жаңа ... ... ... ... үшін ... ... ... бүгінгі бағасы мен ертеңгі бағасында
(келешектегі айырмашылық болады. Оның себебі, бүгінгі күнгі ресурстарға
иелік ету жеке ... ... ... ... кана коймайды, сонымен
қатар болашақта жоғары табыс мөлшерін қамтамасыз ету үшін ... ... ... де ... Сондықтан, ағымдағы ресурстарға иелік етуден
бас тартып оны қарызға беріп, оның орнын толтыруға есеп ... ... ... ... ... яғни осы ресурстар табыс әкелгенге
дейін, ... ... үшін ... төлейді. Демек, шешім қабылдау мен табыс алу
арасында белгілі бір уақыт өтеді. Осы уақыт төлем процентін ... ... де ... карыз капиталының бағасы. Проценттің ... ... ... ... Жаңа ... ... ... пайдаланудың әрқилы варианттарын таңдап алудың маңызды құралы;
процент ставкаларын салыстыру, ресурстарды ... ... ... ... ... ... асыруға мүмкіншілік жасайды; процент ставкасы
ұзак мерзімді ... ... ... ... ... ... ынталандырады. ... ... ... ... ... жасайды.
2. 2 Пайданың қаржылай тұрақтылығы және кәсіпорын табысын жабдықтау
Нарықтық қатынаста бағаның тез өзгеріп отыруына байланысты, ... ... ... және бір ... кейін әрқилы бағада соңдықтан ... ... ... ... ол бір жылдан кейін салынған сома нарықтық
ставканың ... ... ... ... ... ... банктер ақшаны
көбейту кабілетіне ие болады. Осыған ... ... ... жүйесі
|Ақша |Банк |Халыққа берілетін |Халық қолындағы|Банктегі ... ... ... ... ... өсімі |өсімі ... ... ... ... | | |
|0 |0 |0 |0 |0 ... |10 |90 |(90) |90 |
|0 |8,1 |81 |(81) |81 |
|0 |8,1 |72,9 |(72,9) |72,9 |
|0 |7,3 |65.6 |(65,6) |65,6 ... |100 |900 |0 |1000 ... 1
Халық өз ақшаларын банктерде сақтайды, банктер басы ... ... ... ... ... ... 1/10 қатынасына тең
делік. Егер де халық табысы 100 ... ... ... онда ... халық
салымдары қалай және каншаға өседі? Бұл жағдайда ... ... ... ... 1/10). Демек, банк 90 шартты бірлікті ... ... ... Бұл ... ... алғаннан соң кайтадан тағы да ... ... ... банктің үстеме салымдарының өсімі 90 ... ... тең, оның 9 ... ... ... ... кұрайды, ал 81 шартты
бірлік ... ... ... ... беріледі және т.с.с. Нәтижесінде,
халыққа берілетін ... ... 900 ... ... ... кұрайды, ал
жалпы салымдары өсімі 1000 бірліктік каржыға жетеді.
Банктің ... ақша ... ... неше ... ... ... үшін депозиттік мультипликатор
пайдаланылады; яғни, ол: m -1/г; ... ... ... ... ... ол 10-ға тең, ақша ... (Мs) мен ақша ... (В) арасындағы
байланыс мына теңдеу арқылы көрсетіледі: Мs= mВ
Мұнда: Мs - ақша ұсынымының өсімі,
В ақша ... ... ... қызмет ету мақсаты - пайданы иемдену ... Банк ... ... мен ... ара ... анықталады.
Банк пайдасының нормасы мына формула бойынша анықталады:
Банк пайдасының Банктің ... ... - банк ісін ... ... ... ... x100%
Банк меншігіндегі капитал
Банк пайдасы - қарыз капиталы иесінің иемденетін табысы. Жылдық
процентпен өрнектелген, карыз ... ... ... ставка деп
аталады. Ол ұзақ ... ... ... ... ... жэне әр күн сайын қалыптасатын ... ... ... Оған әсер ... ... ... көлемі;
6} капиталдың өнімділігі:
в) капиталға сұраным мен ұсынымның қатынасы.
Сонымен бірге, ол өз кезегінде тағы да номинал процент ставкасына ... ... ... ... ... ... деп ... бір ақша бірлігінің (мысалы,
теңгенемесе доллар) ... ... ... ... ... ... ... деп инфляциямен өзара сабақтас байланыста белгіленетін
ставканы айтады.
Ставкалардың деңгейі төмендегі факторларға байланысты (мысалы. 7 % - тен
20 %-ке ... ... ... Егер ... ... ... ... қаупі
күшейген кезде, несие беруші соғұрлым қарыз процентін көтере ... ... Ұзак ... ... ... қыска мерзімге
берілетін карызбен салыстырғанда ... ... ... ... ұзак ... ... ... өз ақшаларын баламалық
пайдалануынан бас тартуына ... ... ... ... ... ... көлемі. Әдетте, азғантай мөлшердегі қарызға
ставка жоғары болады. Себебі, көп және аз ... ... ... да жағдайлар – бәсеке салық салу денгейі және т.б. факторлар әсер
етеді.
ІІІ Пайданы көбейту жолдары
3.1 ... ... ... ... көрсеткіштері
Кәсіпорынның нарықтық экономика жағдайында қызмет етуінің экономикалық
пайдалылығы пайда табумен анықталады. Кәсіпорын-ның пайдалылығы абсолюттік
және ... ... ... ... ... - бұл ... немесе пайдалардың сомасы. Шетелдік арнаулы
әдебиеттерде "табыстар" ұғымы келесідей түрде анықталады:
"Табыстар дегеніміз" - қаржының келуі немесе ... ... ... не
болмаса пассивтердің азаюы түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық пайданың
ұлғаюы болып табылады, бұл ... ... ... ... ... капиталдың өсуіне әкеледі"
Ықшамдалған түрде бұл түсінік 1995 жылы 26 ... ... ... заң күші бар ҚР ... 2732 ... анықталған.
Жарлықтың 13-бабында былай делінген: "Табыстар - бұл есептік кезендегі
активтердің ұлғаюы ... ... ... бір ... ... ... ... табыстарды алу мүмкін емес.
Өз кезегінде, табыс алмай кәсіпорынның дамуын жүзеге асыру және әлеуметтік
мәселелерді шешу мүмкін ... ... ... ең ... қаржылық нәтижелердің абсолютті
көрсеткіштерінен тұрады, олар: өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден ... ... ... ... ... алынатын табыс; салық салынғанға
дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; салық салынғаннан кейінгі дағдылы
қызметтен ... ... ... ... ... ... ... соңғы нәтижесі болып табылатын таза табыс.
Пайда жинақталған түрде шаруашылық нәтижесін, жанды және затқа айналған
еңбек өнімділігін көрсетеді. Оны ... ... ... ... ... ... ... оны кәсіпорын жұмысының тиімділігі
қызады. Біздің ойымызша, ... ... ... ... ... қаржылардың қайтарымдылығы туралы ... ... ... ... ролі айтарлықтай артты. Өзіміз ... ... ... оның ролі ... ... ... табу кез ... кәсіпорынның мақсатты функциясы (қызметі)
ретінде төмендетілді. Нарықты экономикаға көшумен табыс (пайда) оның, яғни
кәсіпорынның ... ... ... Тек ... қана ... байланысқан үш
мәселенің шешімін анықтайды: нені, қалай және кім үшін ... ... ... ... ... ... етуінің мақсаты болып қалыптасты, ал
нарықтық экономика кәсіпорынның негізгі өндірістік және әлеуметтік дамуының
көзі болып табылады. Бұл ... ... ... шығындардың толық
ақталуын және кәсіпорынның өндірістік- техникалық базасының ... Бұл әр ... ... ... және ... ... ... қаржы көздерінен жабатындығын білдіреді. Уақытша қаржы
тапшылығы кезінде, оларға деген қажеттілік, егер бұл ... ... олар ... ... ... ... және коммерциялық
несиелерімен, ... ... ... ... банктің ұзақ мерзімдік
несиелерімен жабылуы ... ... ... ... ... ... ... мен
басқа да кәсіпорындар, ұйым-дар алдындағы міндеттемелері орьшдалады.
Сонымен, табыс кэсііюрынның ... және ... ... бағалаудағы
негізгі көрсеткіші болып табылады.
Нарықтық экономика жағдайында табыстың ролі ол ... ... ТМД ... ... ... ... ... туралы мәселе
жөнінде бірыңғай пікір жоқ. Оған 2-ден 6-ға ... ... ... ... ол тек екі қызмет атқарады:
1.мемлекеттік бюджет табысының көзі;
2.кәсіпорын мен бірлестіктердің өндірістік және әлеуметтік даму ... және ... ... шарттылығын-дағы бірлігі, табысты
шаруашылыкгы жүргізуші қоғамның, кәсіпорын ұжымының және әр ... ... ... ... ... ... Осыдан
табысты құру және бөлу (тарату) мәселелерінің маңыздылығы көрінеді, оның
(тәжірибелік) ... ... ... ... ... және оның ... ... табыс көлеміне қажетгі тәуелділігін
қамтамасыз етеді.
Табыс өз қызметгерін ... ... алуы үшін ... ... шарттар
қажет болады:
Жуықтаудың белгілі бір дәрежесінде, өнім бағасы еңбектің
қоғамдық қажетгі шығындарын көрсетуі тиіс ... ... ... ... өзгерістер болмаған жағдайда жалпы табыс
1816 теңгеге (1255+561) ... еді. ... ... ... өзіндік
құнының өсуі нәтижесінде азаюын кәсіпорын жұмысындағы жағымсыз құбылыс
ретінде сипаттауға болады. Елеулі ... 1996 жылы ... ... ... ... ... ... құрылымдық өзгерістер
жатады. Сондықтан талдаушы, ... өнім ... ... және ... ... ... ... құрылымдық
өзгерістерін талдауға басты ... ... Егер ... ... ... ... болса, кәсіпорынға өнімнің жоғары рентабелбді түрлерін
өндіру мен сату тиімді болады. Өткен ... ... ... ... ... ... В.А. Маличет (34) ұсынған талдау
әдістемесін ... ... ... ... ... деген бағалар еркін болған кезде және де олардың ... ... ... ... осы ... өзгерісі туралы
ақпараттар алу қажеттігі пайда болады.
3.2 Пайданың қаржылай тұрақтылығы
Пайданың ... ... және ... ... ... ... мақсаты жеке кәсіпорын нарықтық ... ... яғни ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... толық күйінде кездесе
бермейтін таза ... ... ... ... ... ол ... ... өндірушілерге көп деген ... ... ... ... атап ... өнім ... көлемімен
тауардың бағасы және жеке ... ... әсер ... анықтауға көмек ... ... ... ... ... өндіру және қызмет көрсету процессін ... үшін ... ... ... ... өте ... ... нысанасы бәсекелес кәсіпорын болып ... ... ... ... өндірумен қызмет көрсету және олардың нарықта
сату ... ... ... арттыру. Бұл арада зерттеуді
жеңілдету үшін ... бір ғана өнім ... ... деп
жорамалдаймыз. Осы аталған талаптарды ... ... ... ... ... ... мерзімді кезеңде өндіріс көлемі
жөнінде қалай ... ... және оның ... қандай
факторлар ықпал ететіндігін көрсету.
2. Жеке бір кәсіпорын және сала үшін ұзақ ... ... ... ... ... ... ... саясаттардың
нәтижелерін анықтау әдістерін құрастыра ... ... ... ... дегеніміз - жалпы ... /TR/ мен ... ... ... айырма:
П = TR – TC
Бұл жерде және әрі қарай ... ... ... ... ... ... белгіленген баға арқылы мейлінше көп
пайда алуға немесе ... аз зиян ... ... ... көлемін таңдап алу болып ... ... ... ... ... ... ... тұрақты болады да, ал ... ... ... кезде тек айнымалы ресурстар ғана ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
көлемде нарықтық бағамен өз ... ... ... ... ... өнім шығару көлемі туралы ... ... ... ... өндірушінің алдында өзара байланысы үш сұрақ тұындайды.
1) ... ... пе ?
2) Егер ... қажет болса, ... ... ?
3) ... ... мөлшері немесе зиян қандай болады?
Егер өнім ... ... ... онда ... сұраққа жауап дайын.
Егер өндіріс зиян ... ... онда ... ... шығындарды және кәсіпорын қысқа ... өз ... ... ... ... ... жабылғанда зиян /У/
тұрақты шығындарға ҒС тең болады.
У= ҒС
Егер ... ... ... ... ... ҒС – тан ... шегетін болса онда ол өз ... ... ... ... тиіс ... ... ... сұраққа былай деп жауап
беруге ... егер ... ... ... пайда алатын
болса ТҒС – тан кем зиян ... онда ... ... ... ... жауабы өндірушінің мақсатынан туындайды: Кәсіпорын
мейлінше ... алып ... ... аз зиян ... жұмыс істеуге
сәйкес келетін өнім көлемін өндіреді. Үшінші сұраққа ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарымызға толық және нақты ... деп ... ... Пайдамен табыстың өзара қарым-қатынасы
Табыс экономикалық категория ретінде әртүрлі өндіріс ... ... ... құл ... және ... ... ... және сауда
пайдасы түрінде. Пайда казіргі өндірісте де косымша кұнның негізгі түрі
ретінде сақталып келеді. ... ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын
едәуір ... ... ... ... және қаржылық мәселелерді өз
бетінше шешуіне мол мүмкіншілік ашты. Атап ... ішкі және ... ... ... ... қол ... өйткені болашақтағы бірлескен
іс-әрекеттің тиімділігі көбінесе осыған ... ... ... ... жақтың жөн сілтеуімен емес, контрагенттерді
(жабдықтаушы, сатып алушы, ... банк және т.б.) ... ... өз
қалауы бойынша алады. Олардың өздеріне іскер ... ... ... ... таңдауымен нарықтық қатынастар негізінде мумкіндігінше тез
және дұрыс бағдар ... оны ... ... жүмыстарының тиімділігі
әр түрлі болады.
Басқаша сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... деңгейіне, қабылданған шешімдердің
объективтілігі, нақтылығы, шұғылдығы мен ... ... ... ... ... ... жағдайында қызмет етуінің
экономикалық пайдалылығы табыс табумен анықталады. Кәсіпорынның табыстылығы
абсолюттік және ... ... ... ... ... - бұл табыстар немесе пайдалардың сомасы.
Табыстылықтың ... ... - бұл ... ... ... Шетелдік арнаулы әдебиеттерде "табыстар" ұғымы келесідей түрде
анықталады. "Табыстар дегеніміз" - қаржының ... ... ... ... не болмаса пассивтердің азаюы түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық
пайданың ұлғаюы болып табылады, бұл ... ... ... ... жағдайдағы капиталдың өсуіне әкеледі" ... ... ... 1995 жылы 26 ... ... есеп ... заң күші
бар ҚР Президентінің 2732 Жарлығында анықталған. Жарлықтың 13-бабында ... ... - бұл ... кезендегі активтердің ұлғаюы немесе
міндеттеме-лердің азаюы". ... ... ... ең алдымен
қаржылық нәтижелердің абсолюггі көрсеткіштерінен тұрады, олар: ... ... ... ... ... ... табыс; негізгі қызметтен
алынатын табыс; салық салынғанға дейінгі ... ... ... ... ... ... дағдылы қызметтен алынатын табыс; төтенше
жағдайлардан ... ... ... ... ... ... ... таза табыс. Табыс жинақталған түрде шаруашылық я ... ... ... ... ... ділігін көрсетеді. Оны кейбір экономистер эк ... ... ... ... ... оны ... жұмысының
тиімділігі қызады. Біздің ойымызша, ... ... ... абсолютті сомасы қаржылардың қайтарымдылығы туралы болжам күдік
бермейді. Нарық жағдайында табыстың ролі ... ... ... ... экономика жағдайында оның ролі төмендетілген
болатын. Табыс (пайда) табу кез келген кәсіпорынның мақсатты ... ... ... ... экономикаға көшумен табыс (пайда)
оның, яғни ... ... ... ... Тек ... қана өзара
байланысқан үш мәселенің шешімін анықтайды: нені, қалай және кім ... ... ... табу ... ... қызмет етуінің мақсаты
болып қалыптасты, ал нарықтық экономика кәсіпорынның негізгі өндірістік
және ... ... көзі ... табылады. Бұл принцип өнімді
өндірудегі шығындардың ... ... және ... ... ... ... негізделеді. Бұл әр кәсіпорын өзінің ағымдағы
және күрделі шығындарын өзінің меншікті қаржы көздерінен ... ... ... ... ... оларға деген қажеттілік, егер
бұл ағымдағы шығындар болса, олар банктің кысқа ... ... ... ... ... қатар капитал салымдары банктің
ұзақ ... ... ... мүмкін. Табыс есебінен, сондай-ақ
кәсіпорынның бюджет алдындағы, банктер мен басқа да кәсіпорындар, ұйымдар
алдындағы ... ... ... ... ... ... ... қызметін бағалаудағы негізгі көрсеткіші болып табылады. Ол
оның іскерлік белсенділігі мен ... ... ... Табыс
бойынша авансталған қаржылардың қайтарымдылық деңгейі мен осы кәсіпорынның
активтеріне салынған ... ... ... ... ... ... рөлі ол атқаратын қызметтермен анықталады. ... ... ... ... қызметі туралы мәселе ... ... жоқ. Оған 2-ден 6-ға ... ... ... ... ол тек екі қызмет атқарады: 1.мемлекеттік бюджет табысының көзі;
2.кәсіпорын мен бірлестіктердің өндірістік және ... даму ... ... ... ... тексіздігі еңбекке ақы төлеудегі айырмашылық
пен басқа да табыс көздерінің болуынан ғана емес, ... ... жан ... ... жұмыс істейтіндер санына, балалардың болуына қарай ... ... ... ... жоғары болса, табыс та соғұрлым
төмен болады. Үй шаруашылығы деңгейінде табысты ... рет ... бөлу ... бюджетті қалыптастыру жүріп жатыр. ... жөне ... ... ... ... ... ... жандардың орташа
алғандағы санының жоғары болуы, әсіресе ауылдық жерлерде, олардағы табыс
деңгейінің төмен ... ... ... жөне ... ... табысы төмен
облыстардағы жағдайды шиеленістіріп жібереді.
Табыстың түрлері. Әлеуметтік ... ... ... ең ... ... ... ... Соңғысы адамның белгілі бір өмір сүру
деңгейіне қажетті материалдық игіліктерге жұмсалатын барлық ... ... ... ... - ... ... ... Табыстар
қатыптасу көзіне қарай жіктеледі. Оларды негізгі және қосымша табыс түрлері
деп бөледі. Дамыған нарықтық ... ... ... ... ... бір ... ... түріне ие болады. Жалдамалы еңбек ететіндер үшін
бұл еңбекақы, ал кәсіпкерлер үшін - таза пайда.
Қосымша табыстарға ... ... тыс ... ... ... ... ... жатады. Нарықтық экономика дамыған сайын қосымша
табыс табу ... ... ... Осы ... ... ... салық төлемдерінің төмендеуінен, мұрагерліктен т.б. түсетін
табыстар ... ... ... ... ... екі ... ұмтылады.
Біріншіден, табыс көзін көп тарапты ету (диверсификациялау) негізгі
табыстың төмендеуінен ... ... ... негізгі табыс
түрінің өсуінен тұрақты түрде озып отыруына байланысты. Осы ... ... ... үшін маңызды. Мысалы, мамандардың бағалауынша Қазақстанда
жұмыскерлердің 50%, зейнеткерлердің 30% осы күндері ... ... ... ... еңбектенуге мәжбүр екен.
Табыстар формасына қарай ақшалай және материалдық болып та бөлінеді.
Ақшалай табыстар ... ... ... ... жәрдемақы,
материалдық қаражат (субсидия) түрлерінде болады, ал материалдық табыстар -
материалдық игіліктер (автокөлік, ... ... ... т.б.) ... ... жағынан алғаида ашық және жасырын ... ... ... ... түрі ... ... ... сәйкес келе бермейтін
түріне жатады. Табыстың ... ... ... ... ... ... болады. Тағы номиналды (брутто) және реалды (нетто)
табыстар да анықталады. Номиналды табыс - әр ... ... ... есептелген табыс сомасы. Ал реалды табыс - бұл қолдағы
таза табыс, оны адам ... өз ... ... ... ... немесе
нақты табыс бағаның өсу деңгейіне байланысты және ол ... ...... ... негізгі көздері, кәсіпорын пайдасы
жалпы және таза болып екіге бөлінеді. ... ...... түсетін
жалпы өнімнің бір бөлігі, ал сан жағынан сатылған өнімнен ... ... ... ... ... алп ... ... пайда - жалпы пайдадан мемлекетке аударған пайданы алып ... ... жэне т.б. ). Таза ... ... ... ... ішкі ... жұмсалады.
Пайда өндіріс сферасында жасалады. Өзінің ерекше экономикалық түріне
айналым сферасында ... атап ... ... өнімді сату
процесінде. Пайда айналым сферасында тауар өндірушілер арасындағы бәсекелік
күрес, сұраныс пен ... ... ... ... орай
өзгерістеріне байланысты қалыптасады.
Пайда - кәсіпорынның мақсаты және қозғаушы күші. Пайданың шығар көзі
қажетті өнімнің бір ... мен ... ... ... өндірістік және коммерпиялык іс - ... ... ... ... ... қарас-тырғанда
зкономикалық (таза) және бухгалтерлік пайданы ажырата білу қажет. ... ... ... ... ішкі және ... ... айтылған болып
шектелуінде. Экономикалық (таза) пайда - кәсіпорын сатқан өнімінен ... ... ... ішкІ және ... ... ... ... орта пайда
да косылады) алып тастағанға тең. Ал, бухгалтерлік пайда - кәсіпорын сатқан
өнімнен түскен ақшадан ... ... ... ... алып тастағанға тең.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. К.Ш. Дүйсенбаев., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиев
«Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... деятельности впромышленности: Учебник /И.А
Богдановская, Г.Г. Виноградов, О.Ф. Моргун и др: Под. общ. ред. ...... ... ... ... ... Н.А. Қазақстан - 2030. «Процветание, безапасность и улучшение
благосотояния всех ... ... ... ... ... Райымқұлұлы С. «Экономикалық теория негіздері» ... ... Я.Ә. ... Б.б. ... Ф.Н. ... Т.П. ... теория» Алматы 1999
6. Н. Қ. ... Қ.С. ... М.Ә. ... ... ... ... ... А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. К.орын экономикасы. А- 2003
9. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде ... ... ... ... ... ... ... еңбек туралы заңы. Алматы 2000
11.Үмбеталиев А., Ғ. Керімбек «Кәсіпорын экономикасы және
кәсіпкерлік» ... ... ... Қ.Қ., ... С. ... Алматы, Алматы 2003
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы 2001
14. Сәбден О., ... А. ... ... ... ... ... стран. Москва 1990
16. История экономических ... ... 1994

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет
Альфред Маршаллдың экономикалық оқуы10 бет
Аударма өнері және көркемдік түсініктері20 бет
Басқару іс-әрекетінің теориялық негізі5 бет
Гуманитарлық ғылымдар жүйесіндегі және оқу пәндеріндегі мемлекет және құқық теориясы21 бет
Дж.М. Кейнстің экономикалық негізгі зерттеу мәселелері3 бет
Дәлелдеме ұғымы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь