Суды тұссыздандыру және тұщыландыру

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2
I . ТАРАУ СУ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТ. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . 3.5
1.1 Қазақстан Республикасының су қоры. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5.9
1.2 Судың негізгі ластану көздері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.11
II .ТАРАУ СУ ҚОРЛАРЫН ҚОРҒАУ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . .12.15
2.1 Суды тұщыландыру және тұссыздандыру. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15.17
2.2 Каспий теңізін тұщыландыру. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17.22
ҚОРЫТЫНДЫ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .23
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24
КІРІСПЕ
Тірі және өлі табиғатта жүретін түрлі процестер мен құбылыстардың адам тіршілігіне жұмсалатын заттардың ішінде судың маңызы зор. Мұздарды, батпақтарды қосып есептегенде, жер бетінің 77,5% — ын су алып жатыр. Су қорларына – мұхиттар, теңіз, өзен, көл, жер асты сулары, мұздықтар, атмосферадағы ылғал кіреді. Су адамдар мен жануарлардың организміне еніп, онда болатын зат және энергия айналымына тікелей қатысады. Көптеген процестер тек сулы ортада ғана жүре алады. Белок суда пайда болған және осы ортада дами алады, ал белок тірі клетканың негізі болып табылады. Жер бетіндегі биологиялық өнімдердің 43% — ын, ал оттегінің 50% — дан көбін мұхиттар мен теңіздер береді.
Су қоры – халық байлығы, өкінішке орай жер бетіндегі тұщы судың қоры өте аз. өзендер мен көлдердегі тұщы сулардың қоры, гидросфера ресурсының бір пайызына да жетпейді екен. Құрлық бетінің әр түрлі жерлеріндегі тұщы сулардың қорлары әр түрлі. Мысалы, Аляскада 1 адамға 2 миллион м3, Жаңа Зеландияда 100 мың м3, бұрыңғы Кеңестер Одағында 18,3 мың м3, ал Қазақстан Республикасы тұщы су қоры тапшы мемлекеттер қатарына жатады. Қазақстанда 1987 жылы халық шаруашылығына жұмсалған судың жалпы мөлшері 38 км3-ге жетті. Планетамыздағы адамзаттың тұщы суды пайдалануы жыл сайын өсіп келеді. Ал, мұхиттардың, теңіздердің тұзды сулары шаруашылықта мардымсыз болса да қолданылып жүр. Біздің республикамызда су тұщытқыш станциясы Ақтау қаласында ғана бар. Егер ерте кезде, бір адам басына шаққанда, тәулігіне 12-18 литр су пайдаланса, XX ғасырда мәдениеті дамыған елдерде оның шамасы орта есеппен 200-400 литрге жетіп отыр. Су ресурстарының “мұхит-атмосфера-жер-мұхит” системасындағы айналым процестерінде тамаша бір қасиеті — өздігінен қайта қалпына келу қабілеті. Сондықтан табиғатты қорғаудың аса маңызды міндеттерінің бірі табиғи сулардың осы қасиетін сақтап қалуға барынша мүмкіндік жасау. Судың өздігінен тазару процесіне әсер ететін физикалық факторлардың ішінде ластаушы заттардың сұйылуы, еруі және араласуы негізгі рөл атқарады.
Қазіргі кезде адамзат қоғамында 1 жылда тұщы судың 3000 км3 шамасындайы жұмсалады. Суды ең көп пайдаланатын ауыл шаруашылығы. Ауыл шаруашылығында пайдаланылған судың төрттен үш бөлігі қайтарылмайды. Мысалы, 1 тонна бидай өсіру үшін барлық вегетациялық кезеңде 7000 тонна, мақтаға 10000 тонна су жұмсалады.
Ауыл шаруашылығында қолданылатын улы химикаттар топырақтан шайылып, суға түседі. Мал шаруашылығында түзілген өлі органикалық заттар (көң, шірінді, мочевина) топырақтан суға түсіп, су жүйелеріне едәуір әсер етеді. Органикалық заттары көп мұндай суларда көк-жасыл, қоңыр балдырлар және жоғары сатыдағы өсімдіктер тез көбейіп, өледі, нәтижесінде судағы органикалық заттардың массасы артады, сондықтан суда оттектің жетіспеушілігі туындайды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


1. Ақбасова А.Ж. «Экологиялық энциклопедия». Алматы 2007.302 бет.
2. Асқарова У.Б. «Экология және қоршаған ортаны қорғау». Алматы 2004. 90 бет.
3. Әлімжанова Гүлсара. «География және табиғат».№5. 2007 17 бет.
4. Баешов А.Б. «Экология және таза су проблемалары». Алматы «Дәнекер» 2003. 224 бет.
5. Байғожина Амангүл. «Атамекен» газеті. 28 мамыр 2004ж. 4 бет.
6. Бейсенова А, Самакова, Т.Есполов. «Экология және табиғатты тиімді пайдалану». Алматы 2004. 328 бет.
7. Беркінбаев К, Ниязова Г. «Қазақстан мектебі» №6. 2006ж. 17 бет.
8. Болтаев А. «Қазақстан мектебі» №3. 2006ж. 31 бет.
9. Болтаев А. «География және табиғат» №1. 2006ж. 33 бет.
10. Ережугов Е. «Қазақстан географиясы және экология» №2. 2007ж. 12 бет.
11. Есмағамбетова Р. «Биология, география және химия» №2. 2001ж. 44 бет.
12. Жамалбеков Е. «Топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы». Алматы 2006ж. 248 бет.
13. Жангельдина Д. «Оқушыларға экологиялық тәрбие беру жолдары». Алматы 2001ж. 58 бет.
14. Жатқанбаев Ж. «Экология негіздері». Алматы «Зият» 2003ж. 212 бет.
15. Иманғалиева Г. «Қазақстан географиясы және экология» №1. 2007ж. 14 бет.
16. Карпекова, Бейсенова, Қалиев. «Қазақстанның физикалық географиясы». Алматы «Рауан» 1998ж. 160 бет.
17. Кохаева Е. «Қазақстан мектебі» №11-12. 2007ж. 22 бет.
18. Көшербаев Қ. «Минералдар әлемі». Алматы 1986ж. 136 бет.
19. Қапорова А. «Биология, география және химия» №1. 2000ж. 65 бет.
20. Қосалиева Р. «География және табиғат» №4. 2007ж. 61 бет.
21. Қоянбекова С. «Қазақстан мектебі» №2. 2007ж. 17 бет.
22. Қыдырбаева К. «Қазақстан мектебі» №2. 2007ж. 19 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2
I - ... СУ ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . ... ... ... су қоры. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... - ... СУ ҚОРЛАРЫН ҚОРҒАУ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . ... Суды ... және ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24 ... және өлі ... ... ... ... мен ... адам тіршілігіне жұмсалатын заттардың ішінде судың маңызы зор. Мұздарды, батпақтарды қосып есептегенде, жер бетінің 77,5% -- ын су алып ... Су ... - ... ... өзен, көл, жер асты сулары, мұздықтар, атмосферадағы ылғал кіреді. Су адамдар мен ... ... ... онда болатын зат және энергия айналымына тікелей қатысады. Көптеген процестер тек сулы ортада ғана жүре ... ... суда ... ... және осы ... дами ... ал ... тірі клетканың негізі болып табылады. Жер бетіндегі биологиялық өнімдердің 43% -- ын, ал оттегінің 50% -- дан ... ... мен ... ... ... қоры - ... ... ... орай жер ... тұщы ... қоры өте аз. өзендер мен көлдердегі тұщы сулардың қоры, гидросфера ресурсының бір пайызына да жетпейді екен. ... ... әр ... жерлеріндегі тұщы сулардың қорлары әр түрлі. Мысалы, Аляскада 1 адамға 2 миллион м3, Жаңа ... 100 мың м3, ... ... ... 18,3 мың м3, ал ... Республикасы тұщы су қоры тапшы мемлекеттер қатарына ... ... 1987 жылы ... ... ... судың жалпы мөлшері 38 км3-ге жетті. Планетамыздағы адамзаттың тұщы суды ... жыл ... өсіп ... Ал, мұхиттардың, теңіздердің тұзды сулары шаруашылықта мардымсыз болса да қолданылып жүр. ... ... су ... ... ... ... ғана бар. Егер ерте кезде, бір адам басына шаққанда, тәулігіне 12-18 литр су пайдаланса, XX ғасырда мәдениеті дамыған елдерде оның ... орта ... 200-400 ... ... ... Су ... ... системасындағы айналым процестерінде тамаша бір қасиеті -- өздігінен қайта қалпына келу ... ... ... ... аса ... ... бірі табиғи сулардың осы қасиетін сақтап қалуға барынша мүмкіндік жасау. ... ... ... процесіне әсер ететін физикалық факторлардың ішінде ластаушы заттардың сұйылуы, еруі және араласуы негізгі рөл атқарады.
Қазіргі кезде адамзат ... 1 ... тұщы ... 3000 км3 ... ... Суды ең көп ... ауыл шаруашылығы. Ауыл шаруашылығында пайдаланылған судың төрттен үш бөлігі қайтарылмайды. Мысалы, 1 тонна бидай өсіру үшін барлық ... ... 7000 ... мақтаға 10000 тонна су жұмсалады.Ауыл шаруашылығында қолданылатын улы химикаттар топырақтан шайылып, суға түседі. Мал шаруашылығында түзілген өлі органикалық заттар (көң, ... ... ... суға ... су ... ... әсер етеді. Органикалық заттары көп мұндай суларда көк-жасыл, қоңыр балдырлар және жоғары сатыдағы өсімдіктер тез ... ... ... ... ... заттардың массасы артады, сондықтан суда оттектің жетіспеушілігі туындайды.
I - ТАРАУ СУ ... ... ... Екі ғана ... ... ... мөлдір сұйықтықта тіршіліктің көзі жатыр.Бірақ күнделікті тұрмыстың ... ... ... су ... ... білсек, біріміз біле бермейміз.Жапондық психолог-ғалым Масару Эмото: , -- деп ... ... ... ... да ... қасиеті өте мол. Мәселен, су дене температурасын тұрақтандырады, ... ... ... тасымалдайды, адам зейінін ашады, стресс пен депрессияны басады, ұйқыны жөнге келтіреді, ... ... ... ... қан ... ... ... күшейтеді.
Қанды сұйылтып, қан айналымы кезінде қоюлануының алдын алады, бүйрек және бауырдағы қалдықтарды (шлак) тазалап, ... және ... ... ... ... азық ... керекті элементтердің ағзаға сіңуін арттырады, ішектердің жұмысын реттейді, ... ... ... ... есінен алжасудың алдын алуға көмектеседі. Су - мидың функциялары үшін күш және электрлік энергия көзі. Сонымен қатар ішіп ... ... ... ... ... ... және бұлшық еттердің бірігуін қамтамасыз ететін, тері жасушаларын ылғалдандырып, сауықтыратын қасиеттерге де ие. Жалпы, ... ... ... 40-50 литр су ... Қанның 83 пайызы, бұлшық еттердің 75 пайызы, мидың 74 пайызы, сүйектердің 22 ... ... ... ... 20 ... су ... ... өте қауіпті және ол өлімге дейін жетелейтін көрінеді. Енді өзіміз тұтынып жүрген түрлі тағамдар құрамында кездесетін суға тоқталайын.Асқан ... ... 40 ... ... ... 70 ... ... көкөніс салатында 80 пайыз су бар. Қою тамақпен және нанмен бірге адам ағзасына 0,7-1,0 литр су ... ... ... 4-5 ... ғана су ... адам ... ... жатыр. Бірақ ішкенде де кез келген суды іше бермей, тазалығына, құрамына мән беру қажет. Себебі табиғи, таза су ғана ... ем ... қуат ... ... суды үй ... дайындап алу да қиын емес. Кәдімгі крандағы суды мұздатқышта қатырса, ол әдемі ... ие ... яғни ... ... қалпына келеді. Әр қайталаған сайын суды шайқап отырса, судың энергиясы арта түседі. Егер адам ... ... су ... ... жұмыс істеуі баяулайды, тәбетсіздік, әлсіздік туады, іш қатады, қан қоюланып, жүрек көп жұмыс істеуге мәжбүр болады т.б. Міне, ... ... көзі ... судың жетіспеуінің әсерінен-ақ ағзада ауытқушылық орын алады. Мұны тіптен ... жыл ... ... дәрігер Батмангхалиж зерттеп, аурулардың көбі денедегі су тапшылығынан болатынын дәлелдеп берген.Өкініштісі, біз табиғаттың ... ... етіп ... ... ... қараймыз. Ортаның ластануы су құрылымын өзгертетіндіктен, біздің өмірімізге ... әсер ... ... ... жүгінсек, қандай да бір сыртқы факторлар әсерінен ... ... ... де, ... ... Суды ... үшін міндетті түрде химиялық қоспалардың төгілуі қажет емес. Судағы ағзалардың тіршілігін күрт ... үшін оның ... әсер ету де ... ... Адам ... ... ... сөздері және іс-әрекеттерімен өзін ғана емес, өте аз суы бар қоршаған ортаны да улай алады. Статистикалық мәліметтерге жүгінсек, ... ... ... 1500 су ... ... ... ... 3500-ге жеткен. Ал 1993-2002 жылдардағы су тасқыны 6000-ге жетті. 2004 жылдың желтоқсан айында болған Оңтүстік - шығыс Азиядағы су тасқынының ... 220 мың адам ... ... 2005 жылдың қазан айындағы Еуропадағы су көтерілуінен 200 мың адам қаза ... ... 30 ... ... су ... 4 млн. адам ... 4 ... адам зардап шеккен. Осыған ғылыми түсініктеме жасаған ғалымдар ортаның энергомәліметтік ... ... ... ... ... тағы бір ... ол жер ... үнемі тынымсыз айналыста жүретіндігі. (интерактивті тақтадан бейне ... ... ... ... суы ... қабатына барады. Топырақтан,өсімдіктерден,жануарлардан буланған су буы ауа қабатына көтеріледі. Көзге көрінбейтін су буы ... ... ... ... ... ... Бұлт ... ағысымен,қозғалысқа түседі.Ол жауын-шашынға айналып,құрылыққа қайтып оралады.Бірақ ұзақ тұрақтамай Күн қыздырғанда қайтадан буланып ауаға көтеріледі.Жауын-шашынның бір бөлігі ... ... ... қорегіне айналып,құрлықты жасыл жамылғысына орайды. Жайқалып шөптер,бұйраланып бұталар, бой түзеп ағаштар өседі. Жер бетіндегі су тұщы және ащы ... ... су- бұл ... ... тұщы ... асты ... әрбір 100 литр судың 98 литрі тұзды су.2 литрі тұщы су. Интернет,кітап,журналдардан оқып, ... ... ... ести білетінін және олардың да есте сақтау қабілеті бар екенін білдім.(сиқырлы тақтаға көңіл аударыңдар)Яғни, су магнитофон таспасы ... не ... ... ... ... алып отырады. Естиді, түйсінеді, ұзақ уақыт бойында сақтайды.Жапон елінің ғалымы Эмотто Масарудың мынадай тәжірибесіне көңіл аударайық.. Ыдыстарға күріш ... оның ... су ... бір ай бойы ... ... суға ... ыдыстағы суға СЕН АҚЫМАҚСЫН ал үшінші ыдысқа тіпті көңіл бөлмейді.Бір айдан соң қараса бірінші ... ... ... ... ... иіс ... Ал екінші ыдыстағы күріш қарайып кеткен,ал үшінші ыдыстағы күріш те, су да көгеріп кеткен.Бұдан біз судың жақсы ... ... ... ... болады. Судың жақсылығымен қатар бізге тигізетін зияндары да бар екен.Теңіздерде қатқан мұздар еріп су ... ... ... ... соғуынан ,жер сілкінуіне теңіз, мұхиттарда цунами яғни жерді су алу. Бұл судың жылдамдығы реактивті ұшақтың ... ... ... ... елді мекендер азап шегеді.Осы сияқты су тасқыны біздің Қазақстанда да болды. Арал теңізін алып көрейікші . Аралдың суы ... ... ұшып ... ... ... ... ,фабрикалардың қалдық суларының әсерінен өзен,көлдер де ластануда.
Иә, ... ... көзі ... да сұрауы бар. Олай болса, әлем құндылығы суды ластамау, ысырап етпеу, қажетті деңгейде көңіл аудару -- бүгінгі ... ... ... ...
1.1 ... Республикасының су қоры
Қазақстан жерінде өзен, көл, мұздықтар мен жер асты суының таралуы және Су қоры олардың ... ... ең ... ... ... жер ... түсетін жылу мен ылғалдың арақатынасына тәуелді. Су қорларының ішінде, ... өзен және көл ... ... аса күшті. Бірақ көпшілік өзен-көлдердің деңгейлері үнемі күрт ауытқып ... кей ... су ... ... орташа деңгейден 2 - 4 есе артық болса, қуаң жылдары ... ... ... ... ... ... ... жайласқан Қ-ның маңызды табиғи қорларының бірі - жер асты суы. Су қорлары кең-байтақ аумақта біркелкі таралмаған. ... ... жер беті ағын суы ... ... көзі - мұздықтар суы. Таулық өңірлерден жалпы ауд. 2033,3 км2-лік 2724 мұздық анықталды (1985). ... мұз ... тең ... ... (1000 ... ... Жетісу Алатауында (мұздық аум. 1369 км2), қалғаны Іле мен Күнгей (610,7 км2), ... (144,9 км2) ... ... мен ... жоталарында (106,2 км2), Қырғыз және Талас Алатауларында (101,5 км2). ... ... 3 ... жіктеуге болады: аңғарлық мұздықтар, беткейлік мұздықтар және денудациялық беткейлер мұздықтары (жұмыр, мүжіле тегістелген шыңдарда). Осылардың ішінде көбірек таралғандары (жалпы мұздықтардың 66%-ы) ... ... ... мұздықтардың көпшілігі Қазақстан табиғатын (әсіресе таулы өңірлерін) зерттеуге аса зор ұлес қосқан ғалымдардың, әдебиет және мәдениет қайраткерлерінің ... ... Іле ... ... ... ... күрделі аңғарлық Корженевский мұздығы - Қазақстандағы аса ірі мұздық ... ... ұз. 11,7 км, ауд. 38,0 км2, ... ... көл. 6,32 км3. Аңғарларда және аңғарлық беткейлерде қалыптасқан ... ... ... 50 - 100 м, ал таудың жоғары ... ... 10 - 30 ... ... ... көл. 100 км3. Мұз басудың төм. шекарасы мен фирн (мұзқар) сызығының (мұз шоғырының көбеюі кезіндегі жоғ. және еріп азаюы кезіндегі төм. ... ... ... абс. ... ... оңт-ке және батыстан шығысқа карай арта түседі. Егер де Алтайда бұл көрсеткіш 2500 - 2800 м ... ... ... 3500 - 3800 м. ... өзінде оңт. беткейлерге қарағанда солт. беткейлердің шекарасы 200 - 250 м төменірек жатады. Қазақстан мұздықтары негізінен тым төмен темп-ралы келеді. ... ... ... 12 - 15 м ... қыс ... ... ... Жаз маусымында мұздың 1 м-ге дейінгі беткі қабаты 0°С-ка дейін ғана жылынады. Мұз қабатының жұқалығына, темп-расының ... және ... ... ... ... ... ... жылына 50 - 70 м-ге дейін төмен қарай баяу жылжиды. ... ... (еру және ... ... ... ... ... 2 - 2,5 айға созылады. Абляцияның көп жылдық орташа мөлш. 1 м шамасында. Мұздық суы - тау ... ... ... Әр тау ... ... ... ... суының 85%-ы, жазыққа шығар бөлігіндегінің 35%-ы мұздық суының ... ... ... ... ... ұз. ... 5 - 20 м-ге, ауд. 1000 м2, мұз қоры 0,05 - 0,1%-ға кемуде. Қазақстанның ... ... ауд. 20000 ... көп ... тоң ... қалыптасқан; оның төм. шегі Алтайда 2000 м, Сауырда 2300 м. Жетісу Алатауында 2800 м және Тянь-Шань жоталарында 3000 м-ге ... ... ... ... ... ұзындығы бойынша топтасақ, онда 85 022 өзеннің ішінде 84 694-і ... (ұз. 100 ... ... 305-і ... (500 ... ... және 23-і ірі (500 - 1000 ... астам) өзендер қатарына жатады. Республиканың шығысындағы Алтай, оңт.-шығысындағы ... және Іле ... ... мол таулы өңірлердегі өзен торының жиілігі (барлық өзендер ұзындығы қосындысының осы ... ... ... ... ... ... ... 0,4 - 1,8 км/км2 шамасында. Шағын өзендердің көбі Ұлытау, Шыңғыстау, Қарқаралы тауынан, сонымен қатар Тарбағатай, Қаратау, Мұғалжар жоталарынан басталады. Арал және ... маңы ... ... өзен ... ... тым ... (0,03 ... дейін) келеді. Өзендердің басым көпшілігі Каспий, Арал т-дерінің, Балқаш, Алакөл және Теңіз сияқты көлдердің тұйық алаптарына жатады. Тек ... Есіл және ... ... ... ғана ... құятын Кара т. алабына қарайды. Қазақстандағы ең суы мол өзен - Ертіс. Оның ... ... ұз. 1700 км, ... ұз. 4248 км. Жоғ. ... ағыны 2 ірі су электр ст-ларымен (Бұқтырма және Өскемен) реттелген. Өзен суының біраз бөлігі Ертіс-Қарағанды каналы арқылы Орт. Қазақстанға бұрылған. ... ... ... ... өзен - ... Қазақстандағы ұз. 1400 км, жалпы ұз. 2219 км. Егін ... ... ... ... ... ... жылдары Арал т-не жетпей тартылып қалады. Балқаш к. ... ірі өзен - ... ... ... ұз. 815 км ... ұз. 1001 км). Оның ірі ... бірі ... өз-нен бастап, Шамалған өз-не дейін ұз. 200 км-ге жуық Үлкен Алматы каналы салынған. Батыс. Қазақстан жерін ... ... өз. ... Ол ... ... тыс Оңт. ... ... Қазақстандағы ұз. 1082 км, жалпы ұз. 2428 км. Ірі өзендер қатарына сонымен бірге ... ... ... Шу, ... ... ... ... Талас, Ойыл, Жем, т.б. өзендер жатады. Бірақ ... ... ... ... тым ... ... ... тартылып қалады, ал көктемде қар суымен толысып тасиды. Қазақстан өзендерінің көпшілігі ... суы ... ... ... ... ... Біразы көктемгі қар суымен маусымдық көлдерге құйылып, ... ... ... ... ... толығу сипатына қарай 3 топқа бөлінеді: қар суынан ... ... ... және ... ... ... Өзендердің көпшілігі көктемде тасиды, тек мұздық суынан толысатын өзендер ғана жазда тасиды. Климат сипатына байланысты өзендердің көп жылдық арын ... де ... ... ... ... ... өзендері арынының орташа өзгергіштігінің вариациялық коэфф. негізінен 0,80-нен 1,20-ға ... ... Бұл ... тек ... өз-нің ағын өзгергіштігі кемірек (0,58 - 0,80), ал Тобылдікі көбірек (1,50-ге дейін) ... Тау ... ... ағын мөлшерінің ауытқуы онша болмайды, әсіресе Іле Алатауының солт. беткейінен басталатын өзендер деңгейі тұрақты. Тау өзендерінің суы гидрохим. ... ... ... ... олардың минералдығы жоғары деңгей кезінде 200 - 300 мг/л, деңгейі ... ... 500 - 600 ... ... жоғарылайды. Жазық өңір өзендерінің суы сульфатты немесе хлорлы топқа жатады және олардың минералдығы су жинайтын алаптың ауданына, жер бедері мен ... ... ... ... ... ... отырады. Шөлейт және шөл белдемдердегі өзендердің минералд. 100 - 200 мг/л-ден (бастау жағында) 5000 мг/л-ге дейін (төм. ағысында) артады. ... ... ... ... ... және таулы аудандар арасында үлкен айырмашылық бар. Жазық жер бедеріне және өзен егістігінің шамалы болуына байланысты мұндағы өзен суында ... зат ... ... аз ... ... 200 ... ... Борпылдақ жынысты өңірде ағатын Бат. Қазақстан өзендерінің лайлылығы тым жоғары (500 - 700 г/м3). Таулы ... ... ... ағыс ... ... ... 50 - 100 г/м3-ге дейін артады.
Көл. Қазақстан ... ... ... ... онда ... 48 262 көл ... 45 248-і ... (ауд. 1 км2-ге дейінгілер) көлдер қатарына жатады. Ауд. 10 км2-ден астам ірі ... саны 296, ал 100 ... ... аса ірі ... 21 (бұл 21 айдын үлесіне Қазақстандағы барлық көлдердің жалпы ауданының 60%-ы тиеді). ... ... ... ... ... ... Кейде бұлар бір-бірінен жүздеген километр алшақ жатады, кейбір өңірде жиі орналасып, біртұтас көлдер жүйесін құрайды. ... ... ... ауд. 15 623 км2 болатын 21 580 көл болса, бүкіл Орт. және Оңт. Қазақстанда жалпы ауд. 4658 км2 ... 17 554 көл ғана бар. ... ... 100 ... ... 3 км2-лік көл айдындары болса, бұл көрсеткіш Орт. және Оңт. ... ... ... 0,23 және 0,53 ... ... кемиді. Қазақстан көлдері пайда болуы жөнінен тектоник. және экзогендік түрлерге бөлінеді. Каспий және Арал ... ... ... ... Сасықкөл, Марқакөл, т.б. ірі көлдер тектоник. қазаншұңқырларда қалыптасқан. Экзогендік көлдерге Сілетітеңіз, Теке, Жалаулы, Қызылқақ, Үлкен ... т.б. ... ... дала және дала ... ... бай. Жалпы республика айдындарының көпшілігі абс. биіктіктері 100 ... 3500 м-ге ... ... ... ... ... ... Көлдердің су жинайтын алаптарының ауданы көбінесе 10-нан 320 ... ... ал ... және шөл белдемдерінде бұдан да аумақты келеді. Қазақстан көлдері шарасында 190 км3 су жиналған. Көктемде көлдер ... 0,2 ... 6 м-ге ... көтеріледі. Жаздың ортасына қарай сіңу және булану мөлшерінің артуына байланысты көлдердің деңгейлері күрт төмендейді, ал кейбіреуі кеуіп ... Төм. ... ... - ... ... байқалады. Көпшілік көлдер деңгейінің орташа жылдық ауытқу амплитудасы 1 м шамасында. Ағынсыз көлдер су балансының ... ... ... ... кетеді. Көлдердің су балансындағы жалпы кірістің 10 - 90%-ы жер беті ... 12 - 40%-ы ... ... ... граниттік жыныстар үстінде қалыптасқан көлдер баланстары кірісінің 40%-ы жер асты суы ағынынан қалыптасады. Көл суының хим. ... ... ... пен ... ... әр ... және тұрақсыздығымен сипатталады. Тұз концентрациясының маусымдық және көп жылдық ауытқуы көл суы ... ... ... ... Республика көлдері су көлемінің 87%-дан астамы сульфатты (Балқаш, Алакөл, Теңіз көлдері, т.б.), ал қалғаны карбонатты немесе ... ... ... ... және ... ... еліміздегі ірі тұйық су айдындары - ... және Арал ... ... жатыр. Каспий т. - солт. (тереңд. 4 - 8 м), орта (780 м-ге дейін) және оңт. ... 1000 ... ... ... ажыратылады. Арал т-нің шарасы Тұран тақтасының төмен қарай иілген тұсында қалыптасқан. Деңгейі қарқынды төмендеуде (қ. Каспий теңізі және Арал ... асты суы. ... не ... су ... ... сипатына байланысты - жарықшақтық, жарықшақтық-қабаттық және қабаттық (пластық) жер асты сулары болып бөлінеді. ... су ... ... және ұсақ ... ... ... тараған. Құрамы әр түрлі атпа, шөгінді, метаморфтық жыныстардың жер ... жуық ... ... (30 - 50 м-ге ... тереңдікте) қалыптасады. Бұлар жер бетіне көбіне минералд. төмен (0,1 - 0,1 г/л), су шығыны мардымсыз ... ... ... ... ... ... мен жаралу тегі әр түрлі жыныстардың жапсарларын бойлай қуалаған бұлақтар мен тайыз ұңғымалардың су өнімд. 5 - 7, ... 10 - 15 ... ... ... жер асты ... Маңғыстаудың таулы бөлігіндегі, Мұғалжардағы, Сарыарқадағы, Оңт. және Шығ. Қазақстандағы ... ... ... ... мен төм. ... ... ... терригендік және карбонаттық жыныстарының қат-қабаттарында қалыптасады. Жер бетінде бұлақтар түрінде кездеседі, не тайыз ұңғымалармен (су шығымы 5 ... ... ... ... ... ... дамыған әктасты қабаттардағы бұлақтардың су шығымы кейде 10 - 35 л/с-ке жетеді. Жезқазған - Ұлытау ауданы мен ... ... ... ... т.б.) кен ... мен ... жарықшақтық-қабаттық су көп жиналады. Жарықшақтық және жарықшақтық-қабаттық сулар молаюдың қолайлы жағдайларында едәуір су қорын жинайды. Таулы өңірлердің 860 мың км2 ... 800 м3/с ... 25 ... ... ... жарықшақтық-қабаттық сулардың жиналатыны анықталды. Оның 16 км3/жыл мөлшері Оңт. және Шығ. ... ... 9 ... ... ... мен Бат. ... биік ... үлесіне тиеді. Қабаттық жер асты сулары негізінен жазық аймақтардағы баяу цементтелген және цементтелмеген антропогеннен палеозойға дейінгі терригендік және ... ... ... орын ... ... су жиналатын жыныстардың қалыңдығы өзен аңғарларында бірнеше метрге, биіктеу өңірлерде 0,5 - 1,5 км-ге, Шу-Сарысу, Арал ... ... ... - ... өңірлерінде 3 - 6 км-ге, Каспий ойпатында 10 - 23 км-ге жетеді. Сулы жыныстардың жоғ. қабаттарында арынсыз грунт ... ... ... ... артезиан сулары қалыптасады. Тұщы және қышқылтым сулар өзен аңғарларында, эолдық құм алқаптарында, су айырықтық құмдық түзілімдерде және сонымен бірге Каспий ... шығ. ... ... ... Ортаңғы Маңғыстау, Сырдария, Шу-Сарысу, Іле, Ертіс маңы ойпаттарындағы бор шөгінділерінде, пермь-триас, юра, ... ... ... ... ... ... метр ... 500 - 1000 м (Іле ойысында 2700 м-ге дейін) тереңдіктерде кездеседі. Минералд. 50 - 550 г/л ... ... ... ... Теңіз-Қорғалжын, Торғай қолатының орт. мен төм. горизонттарында, Маңғыстау мен Үстірттің едәуір бөлігінде, Солт. Қазақстанда кеңірек тараған. Жалпы ... қоры 570 м3/с ... 18 ... ... ... ... жаңарып (орны қайта толып) отыратын қорларының шамасы 43 км3/жылға тең. Осы ... ... жер асты ... ... болатын әлуеттік (потенциалдық) қоры 53 км3/жылға жетеді. Мұның 16 км3/жылдайы барланған (2000). Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... маңы артезиан алабы, Қаратау артезиан алабы, Қызылқұм артезиан алабы, Маңғыстау ... ... ... ... ... ... Қазақстан артезиан алабы,Сырдария артезиан алабы, Торғай артезиан алабы, Ұлытау артезиан алабы, т. б. жер асты суының ірі ... ... ... ... ... ... су қорларының ластануы бүкіл адамзат қауымын алаңдатып ... Бұл ... ... да тән. ... ... көп ... әрі ең соңында су экожүйесін бүлдірумен аяқталады.
Су айдындарының ластануын былайша топтайды:
биологиялық ластану-өсімдік, жануар, микроорганизмдер және аш бейімді ... ... ... және су ... табиғи құрамын бүлдіретіндер;
физикалық ластану- жылу-қызу, электр-магнитті өріс, радиоактивті заттар.
Судың сапасы, ластану деңгейі үнемі бақылауға алынып отырады. Судың құрамындағы химиялық ... ... ... ... бөлшектер, температура әр түрлі болуы мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ауыз судың 100-ден астам сапалық көрсеткішін ұсынған. Ал Қазақстанда ауыз су ... ... 287482 ... 30 ... ... анықталады.
Су бассейнінің ластануының негізгі себептері -- тазартылмаған ағын суларды өзен-көлдерге жіберу. ... жол ... ... шаруашылықтар;
өнеркәсіп орындары;
ауыл шаруашылығын химияландыру:
халық шаруашылығының басқа да салалары.
Ағын суларға құйылатын лас сулар да бірнеше топқа бөлінеді. Оларды қоспалар (ерімейтін, ... ... лас ... ... ... ... ... деп жіктейді. Лас сулардың ішінде тұрмыстық сарқынды ... ... ... 58%, ... ... 42 тей ... ... пайдаланылатын сулар мен синтетикалық жуатын заттармен сулардың ... өте ... ... - ... ... ... Соның ішінде сулы экожүйелердің пестицид, гербицид және ... да ... улы ... ластануы Қазақстанда кең етек алған. Мәселен, мақта мен күріш, жеміс- жидек, бау-бақша, ... ... жай) ... қарсы бұрынғы Кеңес үкіметі кезеңінде өте көп химиялық заттар пайдаланылған ... су ... оның ... мен ... және микрофаунасы, ірі хайуанаттар, құстар зардап шеккен. өз кезегінде химиялық заттардың зиянды ... азық - ... адам ... кері ... ... ... ... ашық ... көл суларымен қатар жер асты сулары да сарқынды, шайынды ... және ... ... заттармен ластанып отыр.
Оның негізгі ластану ... ... ... өнімдерін сақтайтын қоймалар;
- химиялық заттар және тыңайтқыштар;
- ... ... жер асты ... ... ... ірі ... ... ... ... ... ... табылады.
Жер асты суларында әртүрлі жұқпалы ... ... ... ... ... ... жағдайында өзен-көлдердің ластануы көбіне өнеркәсіп шоғырланған аймақтарда, полигондар мен ... ... ... ... ... алуда. Өзендердің ішінде Ертіс су ... ... ... - ... комбинаты, Ленинагор қорғасын зауыты, Березов кені, Зырьян зауыты секілді өндіріс орындарының сарқынды лас ... ... Су ... ... мырыш, сынап, тағы басқа ауыр металдар ... ... асып ... жиі ... Іле-Балқаш бассейні суының сапасы да мәз емес. Мұндағы ластағыш заттар - ауыр ... ... ... мен фенолдар. Әсіресе, өндірістік бірлестігі, , ракета полигондары, т.б. кен рудаларын балқыту комбинаттары Балқаш ... ... ... ... заттарды төгуде. Іле өзенінің ортаңғы ағысы, ... өзен ... ... ... және ... ... ... байланысты минералды тыңайтқыштар мен химиялық препараттар өте көп ... ... ... өзен ... ... ... ... Оның үстіне Іле өзені арқылы мұнай ... ... су ... ... жеріндегі судың ластануы ондағы экологиялық жағдайды ... ... ... Шу, Талас, Қаратал, Ақсу Лепсі, Тентек, Көксу ... ... ... таза деп ... ... ... ... Шу, Талас өзендері ауыл шаруашылығын химияландыру мен дренажды сулармен ластануда. Әсіресе, ... ... ... ... пен мақта егіндісінде жиі қолданылатын пестицидтермен ластанып отыр. ... ... ... ... ... ... байланысты және теңіз деңгейінің табиғи көтерілуі аймақтың экологиялық тыныс - тіршілігін шиенеленістіріп отыр. Теңіздің ... ... ... ... ... ... ... мен өңдеу объектілерін істен шығарды. Қазір бұл жерлерде 6 мұнай газ ... ... ... ... өнеркәсіп орындары су астында қалды. Нәтижесінде, теңізге ... ... лас ... мұнай өнімдері, органикалық қосылыстар, ауыр металдар суға ... Оның ... Еділ мен ... ... лас ... теңіз суын уландыра түсуде. Мәселен, 1995-2000 жылдар ... ... ... мен ... қара ... және ет ... бекіре тұқымдас балықтардың азайып кетуі ... Ал, 1999 жылы ... ... 20.30 мың ... және жүздеген мың ... өлуі ... ... ... ... ... - биоиндикаторы болса керек. Қазіргі Каспий мұнайын игеру бүкіл ... ... ... ... ... ... ... Ал, олардың судың сапасы мен ... ... ... ... ... күмән туғызады. Атырау, Маңғыстау аймақтарында техниканың ескілігінен ... ... ... жерге, суға төгілуі қоршаған ортаға зиянын тигізуде.Жерге сіңген мұнайдың қалыңдығы 10 метрге ... жер асты ... ... ... ... ластану аймағы 200 мың га алып жатыр. Қоймаларда 200 мың т. Мұнай ... 40 мың т. ... ... ... ... су ... да экологияның жайы нашар. Мәселен, Елек өзені амин өнеркәсібі есебінен және ... ... ... ... ... және ... ... өндірістік бірлестігінен шыққан сулар Нұра өзенін барынша ластауда. Жамбыл ... ... ... лас ... ... Асы өзендері мен оның алқаптарын фтор және сары фосформен ластап ... ... ... ... ең көп ... ... кен орындарында байқалуда. Әсіресе, Бадам ... ... ... фосфор,химия өнеркәсіптерінен бөлінетін қорғасын, мырыш, сынап кей жерлерде шекті мөлшерден 50 есеге дейін асып ... ... ... ... ... Арал ... мен ... Қазақстанда жиірек ұшырасуда. Қазақстанның су ресурстарының сапасын жақсарту және қорғау ... ... ... ... ... ... ... игі істер жүргізілуде.
II-ТАРАУ СУ ... ... ... ... су ... ... жатады. Өйткені оның жалпы планетадағы мөлшері мұхит, атмосфера және құрылықта үнемі жүріп ... су ... ... ... ... Су ... 70,8% бөлігін алып жатыр. Бүкіл су қорының 97% Әлемдік мұхиттың үлесіне тиеді. Тұщы сулардың көпшілігі (70%) қар және мұздықтар түрінде. Жер асты ... ... тұщы су ... 23% ... Қазіргі таңда тұщы сулардың әртүрлі ластаушылармен: пестицидтермен және химикаттармен, мұнаймен және мұнай өнімдерімен ластануы негізгі мәселелердің бірі ... ... ... елдерде су айдындары мен су қоймаларының ластануы күннен-күнге артуда. Мұхиттардың мұнай және мұнай өнімдерімен ластануы бүкіл дүние жүзінде мұнай өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... теңіз шельфтерінде мұнай өндіру, танкерлік флот дамуда. ... ... және оны ... ... ... жиі ... болып нәтижесінде мұхит бетінде мұнайлы дақтар жүздеген, ... ... ... ... Су ... және ... ... иелеріне теріс әсер ететін заттардың бірі, өнеркәсіп орындарынан бөлінетін улы органикалық заттар. Мұндай улы заттар ... ... ... ... ... ... ... Ағын сулардағы бұл заттардың мөлшері әдетте 5-15 мг/л-ді құрайды. Ал осы заттардың шекті мөлшері бар болғаны 0,1 ... ... ... ... ... ... ... мыс, марганец, қалайы, мырыш, хром), радиоактивті элементтерді, ауыл шаруашылығы егіс алқаптарынан және мал шаруашылығы фермаларынан түсетін улы ... ... ... Металдардың ішінен су қоры үшін ең қауіптісі сынап, қорғасын және олардың қосылыстары. Су қорларының ластануының бір түрі - жылулы ластану. ... ... ... ... су ... жылы ... жиі төгеді. Бұл өз кезегінде су температурасының көтерілуіне алып келеді. Судың температурасы ... онда ... ... ... ... лас ... улылығы арта түседі де биологиялық тепе-теңділік бұзылады. Лас суда температураның көтерілуімен ауру қоздырғыш микроорганизмдер мен ... ... ... ... ... ... су ... организмнің ішіне түсіп әртүрлі аурулар тұдыруы мүмкін. Жер асты сулары көп аудандарда тұщы ... көзі ... ... ... ... ... адамның шаруашылық тіршілігі барысында көптеген жер асты сулары да ластануда. Адамзат өз қажеті үшін тұщы судың орасан көп мөлшерін ... ... ... - өнеркәсіп орындары және ауыл шаруашылығы. Сондай-ақ тұщы суларды көп пайдаланатын салаларға - тау-кен орындары, ... ... ... ... ... ... ... жатады. Бұлардың еншісіне бүкіл өнеркәсіпке жұмсалатын судың 70% келеді.Қазіргі таңда адам коммуналдық-тұрмыстық қажеттілігі үшін ас суды көп ... ... ... ... ... өмір сүру ... байланысты адам басына шақ қанда 3 литрден 700 литрге дейін келеді. ... 50-60 жыл ... суды ... ... ... ... жыл ... суды пайдалану артып, табиғат үшін орны толмайтын судың мөлшері 4-5%-ды құрайтыны ... Суды ... және ... ету осы ... жалғаса берсе, халық санының өсуіне және өндіріс орындарының дамуына байланысты 2100 жылға адамзат тұщы судың бүкіл қорын тауысуы ... ... ... ... тұщы ... ... су ... жеткілікті жерлердің өзінде де байқала бастады. Тұщы сумен қала ... 20%, ауыл ... 50% ... ... Сумен қамтамасыз ету Қазақстанда аумақтар бойынша біркелкі таралмаған. Сумен тек Шығыс Қазақстан облысы ғана жақсы қамтамасыз ... (290 мың м3/1 км²). Ал ... ... және ... ... ... жеткіліксіз қамтамасыз етілген. Жалпы Қазақстан бойынша табиғи су ресурстары туралы мәліметті 9 естеден көруге болады. ... даму ... ... ... ... халқының басым көпшілігі ауыз судың сапалы көздерін пайдалану, сумен жабдықтау мен санитарлық қызмет көрсетуді қаржыландыру жағынан ... ... ... ... келеді. Республикада су құбырлары желісінің 70% жұмыс істемейді және 23% санитарлық-гигиеналық талаптарға сай ... ... ... ашық ауыз су көздерін, өзен-көл, арық, құдық суларын пайдалануынан жыл сайын жұқпалы аурулар, сүзек, сары ауру, тырысқақ пен ... ... ... ... бара жатыр. Мысалы, Атырау облысы тұрғындарының 20% кермек татыған су ішіп, арық суларын пайдаланады. Таза ... ... ... ... су ... 70% ... ... Судағы химиялық және улы заттардың мөлшерін Мемлекеттік ... ... ... ... Олар - ... ... ... иондары және кейбір синтетикалық және радиоактивті заттар. Бұл заттардың әрқайсысының шекті конңентраңиясы да әртүрлі. Әдетте, миллиграмның мыңнан, он ... бір ... ... мышьяктың шекті мөлшері - 0,05 мг/л, селен - 0,001 мг/л. бериллий - 0,0002 мг/литр. Мемлекеттік санитарлық - эпидемиологиялық қызмет ... ... су ... су ... ... оның ... түсер жерінде, бөліну жүйесінде судың сапасы үнемі бақылап отырады. Егер су құбыры жүйесі 10 мың ... ... ... ... ... ... айына 2 рет, 100 мың адамға - ... 100 рет, 100 ... аса ... - ... 200 үлгі алып ... ... ... ауыл шаруашылығында, тұрмыстық қажетке көбіне өзен, көл және жер асты тұщы сулар жұмсалады. Олардың қоры бүкілгидросферадағы ... тек 1 ... ... ... су ... ... ... бөлінген. Көлемі және су қорларының мөлшері жөнінде гидросфераның ең ірі бөлігі - мұхиттар. Мұхит суларында ... ... ... ... ... ... ... және дәрі-дәрмек өндірістері үшін қажетті шикізаттар қоры өте көп. Құрлықта жыл сайын азайып бара жатқан ... ... ... ... ... алып ... әбден болады. Міне, сондықтан да ірі мемлекеттер мұхиттарды өзара бөлісіп ... ... ... ... Теңіз суында алтынның, магниттің, платинаның, алмаздың, тантал-ниобиттің, цирконийдің, тағы басқаларының қоры құрлықтағы мөлшерге тең. Ондакөмірдің, темірдің, мыстың, ... ... ... да көп. ... ... ... ... да аз емес. Ондағы ас тұзын, натрий сульфатын, калий тұзын, бромды, магнийді, ... ... ... ... ... ... жүр. ... құрылыс материалдары да бар. АҚШ пен Ұлыбритания жыл ... 600 млн. ... құм, ... және ... ... ... түбінде фосфорит, қызыл саз, әк қорлары да жеткілікті. Мұхиттар мен теңіздер жер шарында өнетін биологиялық өнімдердің 43 ... ... 50-70 ... ... 1900 жылы ... жүзінде 7 млн. тонна балық ұсталса, 1980 жылы 64.6 млн. ... ... ... енді теңіз жағалауында ғана емес, ашық теңізге шығып, жағадан алыс кетіп, ұзақ уақыт жүріп аулайтын болды. Теңіз ... ... ... тағы ... ... ұстау да тез өсіп келеді. Теңіз су толқындары, әсіресе көтеріліп жағадан шыққанда және кері серпіліп ... ... ... ... белгілі. Мысалы, Ла-Маншта болатын толқын есебінен бүкіл Еуропаелдерінің электр ... көп ... ... ... ... ... еді. ... су қорларының ластануы бүкіл адамзат қауымын алаңдатып отыр. Судың ластануы көп түрлі әрі ең соңында су ... ... ...
Судың сапасы, ластану деңгейі үнемі бақылауға алынып отырады. Судың құрамындағы химиялық қоспалар, тұздық құрамы, еріген бөлшектер, температура әр түрлі ... ... ... ... ... ұйымы ауыз судың 100-ден астам сапалық көрсеткішін ұсынған. Су бассейнінің ластануының негізгі себептері - тазартылмаған ағын суларды өзен-көлдерге жіберу. Ағын ... ... лас ... да ... топқа бөлінеді. Оларды қоспалар (ерімейтін, коллоидты, еритіндер), лас ... ... ... ... ... деп ... ... механикалық, химиялық, биологиялық жолмен тазартады.
Механикалық жолмен тазарту әдісі- ластанған сулардан әдейі арналған құралдардың ... ... ... ... ... ... Ол үшін ... мұнай, май ұстайтын құралдар т.б. пайдаланылады. Бұл әдіспен ластанған судың 60%, өндірістік қалдық сулардың- 95%-ке дейнін ... ... ... ... Ластанған суларды химиялық жолмен тазарту әдісі- әр түрлі ... қосу ... ... жақмартуға бағытталған. Химиялық әдіспен ластанған сулардағы ерімейтін зиянды заттарды 95%-ке дейін азайтуға болады. ... ... ... ... ... - ... процестің көмегімен жүргізіледі. Биологиялық тазарту табиғи жағдайда бөлініп берілген жер ... ... ... жер ... участоктері. Биологиялық тазарту әдісін пайдалану үшін биологиялық тоғандар пайдаланылады. ... ... ... су тазарту әдістерінің ішінен тек қана механикалық әдіс пайдаланылады. Республикада жүздеген су тазарту қондырғылары тұрғызылған. Бұлардың жұмысын үнемі қадағалап отырмаса- ... ... ... ... ... қала ... Ал химиялық және биологиялық тазарту әдістері- әлі практикаға енген жоқ. ... ... ... бұдан басқа да жаңа әдістері алға қарай шығуы мұмкін. Бірақ, қаншама жетілдірілген әдістер шыққанымен, ластанған суды ... ... ... келтіру мүмкін емес. Суларды тиімді пайдалану және олардың тазалығы сақтауда республикамызда көптеген ... ... бар. ... көп жылдар бойы суармалы егіншілікпен шұғылданып келе жатқан аудандардың пайдалы істерін пайдалана білген жөн. Енді ... су ... ... мен ... ... не ... отыр дегенге келейік. Бұл орайда алдымен, 2002 жылы ... ... ... су қоры мен су ... ... ... 2010 ... дейінгі Тұжырымдамасы қабылданғанын, ол бойынша еліміздегі су қорын сақтау мен үнемді пайдалану, сондай-ақ су шаруашылығы саясатының ұзақ, орта және ... ... ... бірқатар жоспарлары түзілгенін айта кеткен жөн. Осы орайда өткен маусым айының басында Қазақстанның суда жүзетін құстардың негізгі тіршілік көзі саналатын, ... ... ... ... ... ... конвенциясына қосылуының Үкімет тарапынан заңдастырылуының маңызы зор десек болады. Яғни осы қосылу арқылы енді елдегі ... ... ... ... мән ... фаунасы мен флорасын сақтауға үлкен септігі тиюі тиіс. Дегенмен де, сөз басында айтып кеткендей, жобасы жаңа ... ... ... ... директоры және Су қорлары жөніндегі құзырлы комитет төрағасы Әмірхан Кеншімовтің айтуынша, бүгінге дейін Қазақстандағы су қорлары жөнінде жүйелі ... ... ... Терең зерттеуді қажет ететін бұл күрделі мәселе енді ғана қолға алынып отыр екен. Ендеше, Қазақстанның аграрлы ел екенін, қазірдің ... ... ең көп ... ... 76,5 ... ауыл ... ... екенін еске тұтсақ, бізге суға қатысты саясатта сақ болмасқа әрі асықпасқа болмайды.
2.1 Суды тұщыландыру және тұссыздандыру
Тұзсыздандыру - зат ... ... ... бар ... ... ... суға ... беретін Cu2+ және Mg2+ иондарының тұздарын жою . ... ... мен ... ... ... үшін тұзсыздандыру қолданылады. Ол үшін деэмульгаторлар көмегімен су-мұнай эмульсиясын бұзып, оны ... ... ... ... ... ... кетеді. Мұнай өңдейтін өндіріс орындарында мұнай құрамындағы тұздардың мөлш. 3 мг/л, су және ... ... 0,2 - ... ... ... ... ... заттарындағы тазарту қондырғылары электрлік тұзсыздандырғыш деп аталады.
Тұзсыздандыру - ерітіндінің құрамындағы тұздарды азайтудың технологиялық ... ... -- 1) ... ... құрамындағы тұз мөлшерін азайту; теңіз суы немесе тұзды грунт суы құрамындағы тұздың деңгейін суды технологиялық пайдалануға немесе ауыз су үшін ... ... ... ... тұндыру. Қазіргі кезде 100 -- 150 мың тұрғыны бар елді мекендерді қамтамасыз етуге ... ... ... суын ... ... жасалған (мысалы, Ақтауқаласында); 2) суды әр түрлі шаруашылық мақсаттарында пайдалану үшін ондағы еріген барлық тұздардың сандық мөлшерін ... Суды ... ... және жартылай түрі болады. Пайдаланылатын тұзды суларды тұщыландыру дистилляциялау (буландыру), тоңазыту ... ... ... ... ... ... әдістерімен жүргізіледі.
Суды хлорлау -- ауыз суды немесе ақаба суды залалсыздандыру (зарарсыздандыру) үшін хлормен ... Ауыз суды ... ... ... өңдеу) дұрыс, өйткені, суды хлорлау бірқатар жағдайларда мутагендер мен ... ... ... ... хлороформ) түзілуіне себепші болады.
Тұщы су - су құрамында ерітілген тұздың саны минималды, әсіресе ... ... және бұл ... ... ... судан ерекшеленеді; Сыртқы тұщы су қорлары- тұщы су, құрғаған ... ... ағып ... ... оған ... ... су ... осындай өзендер, ағындар, жылғалар, көлдер және т.б., сондай-ақ жасанды су арналары, осындай иригациясы, ... және кеме ... ... су ... ... және ... резервуарлар. Су, жағалаудағы сүзгілеудің нәтижесінен алынған, сыртқы қорлар (тұщы сулар) ... ... ... және ... ... осындай қара батпақтар, лагуна және сағалар,сыртқы тұщы су қорларына ... ... ... жер қыртысындағы майда құмды шөгінділер, көршілес суаттармен және су бұл құдықтардан алынады. ... тұщы ... - ... жер асты тұщы ... ... ... бұл ... алынған болуы мүмкін ( ... осы ... ... ... тұрақты немесе уақытша шоғырланған сулар, жасанды немесе табиғи жолмен өсімдік ... ... ... ... үшін ... Бұл категорияға жер асты су тұтқыш қабаты, сондай-ақ ... ... ... ... ... кеуектіге жататын немесе жарылған топырақ жатады. Грунтталған су ... ... ... ... ... ... ... су астылары жатады.Тұщы судың жаңғыртылмалы ресурстарының үлкен экологиялық және экономикалық бағалылығы бар. Олардың елдер арасындағы және сол елдердің өзіндегі ... ... ... Тұщы ... ... әсер ету көздері олардың шамадан тыс эксплуатациясы, сондай-ақ қоршаған орта сапасының ... ... ... Су ... алуды олардың жаңғыртылмалы қорларымен байланыстыру, тұщы су ресурстарын тұрақты басқару ... ... ... бірі болып табылады. Егер елдің су ресурстарының едәуір көп бөлігі трансшекаралық өзендерден келсе, бұл ... ... ... ... ... ... жоғары жағында орналасқан елдің төменде орналасқан елмен салыстырғанда су ресурстарымен қамтамасыз етілуі төмен болған жағдайларда әкеліп ... ... ... су ... ... ... ... тәуелді. Территорияларында барлығына ортақ өзендер ағатын елдер арасындағы ынтымақтастық халықтың өмірі, экономикалық әл-ауқат және саяси тұрақтылық үшін маңызды рөлді атқарады. ... ... ... ... ... және ... өзендерге ағынды түрінде келетін және су сақтағыш горизонттарын (ішкі ағындылар) толықтыратын ел территориясында түсетін ... ... ... ... ... ... елдерден жерүсті және жерасты сулардың келуі есебінен толықтырылады. Қазіргі кезде Қазақстанда тұщы судың жаңғыртылмалы ресурстары бойынша әкімшілік дереккөзі ... ... Ауыл ... ... Су ... ... ... табылады.
2.2 Каспий тенізін тұщыландыру
Теңіз суын тазарту технологиясы ҚР ... ... ... ... ... ... ... тұщылау қондырғысы (ЖШС

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұщы судың қоры, өзендер12 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
«Алекс» ЖШС ыдысқа құю бөліміне сапа менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу негізінде сапаны басқару процесін жетілдіру70 бет
«Жасыл» құрылыс38 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет
Алматы қаласының «Тоспа Су» тазарту аэростанциясы58 бет
Алматы қаласының Есентай өзені суының химиялық құрамын анықтау53 бет
Ас қорытудың маңызы30 бет
Атбасар қаласын сумен жабдықтау жүйесі50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь