Сефевидтер мемлекеті

КІРІСПЕ

I ТАРАУ
Сефевидтердің этногенезі
1) Түрік болжамы
2) Күрд болжамы
3) Парсы болжамы

ІІ ТАРАУ
Сефевидтер мемлекетінің саяси тарихы
1) Сефевидер І Исмаил шахқа дейін;
2) І Исмаил шах билігі кезінде;
3) І Тахмасп шах билігі кезіндегі Сефевидтердің ішкі және сыртқы саясаты;
4) І Тахмасп мұрагерлері кезіндегі Иран. І Аббас

ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Тақырыптың өзектілігіне келер болсақ. Жалпы Сефевидтердің этникалық шығу тегі толық зерттеуді қажет етпейді. Алайда бұл аспект табанды және ғылыми қызығушылықтан алыс буржуазиялық тарихнаманың бүкіл Сефевид династиясын парсыландыру талпыныстарына байланысты өзектілігі артады.

Тақырыпты зерттеудің мақсаты. Осы жұмысты жазудағы алға қойған мақсатым біріншіден: 1) Сефефид мемлекеттік бірлестігінің шығу тегін; 2) ішкі және сыртқы жағдайларын осы тақырыпқа арналған зерттеу еңбектері мен дерек қорлары негізінде зерделеу, тақырыпты мейлінше толық меңгеру және сонымен қатар осындай ғылыми жұмыстармен шұғылдануды үйрену болып табылады.
Міндеттер. 1) Сефевид мемлекеттік бірлестігінің шығу тегін; 2) ішкі және сыртқы жағдайларын зерттеу болып табылады
Тақырыптың деректік қоры. Тақырыптың деректік базасына келер болсақ. Бұл тақырыпқа байланысты деректер қатарына Таваккул ибн-Исмаил ибн-Беззаздың “Саффат ас-Сафа”атты агиографиялық еңбегі, анонимді автормен жазылған “Тариз-и-шах Исмаил-и Сефеви” атты еңбек, Хондемирдің “Хабиб ас-сийяр” дерегі маңызды болып табылады. Бұлардан басқа Яхья Казвинидің “Лубб ат-таварих”еңбегі, “Тазкирэ-и шах Тахмасп” еңбегі және тағы басқалар жатады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Бұл тақырыпқа қалам тартқан кісілер көп болды. Олардың қатарына О. А. Эфендиев А.М. Фарзалиев, Р.М. Мамедов, , В. В. Бартольд Пигулевская, А. Ю. Якубовский, И. П. Петрушевский, Л. В. Строева және А. М. Беленицкий жатады. Әсіресе осы И.П.Петрушевскийдің жоғарыда көрсетілген ғалымдардың біразымен бірлесе жазған кітабы осы Сефевид мемлекетінің шығу тегін зерделеудегі басты еңбектердің бірі болып табылады. Ал О. А. Эфендиевтің жазған еңбегі Сефевид мемлекетінің саяси тарихын зерттеуге көмектеседі. Бұлардан басқаларға Д. Миклухо-Маклай, П. П. Иванова, А. Н. Болдырева, Р. Г. Мукминова ,Д. Росса, Ч. А. Стори, К. Э. Босворт жатады. Мысалы Д. Росса, Ч. А. Стори, К. Э. Босворт секілді зерттеушілердің еңбектері Сефевид мемлекетінің көрші мемлекеттермен, атап айтқанда Шайбанилермен қарым қатынасын қарастырады

Баяндаманың құрылымы. Баяндама Кіріспеден, І-ІІ- тараулардан, Қорытындыдан, Пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші тарауды “Сефевид мемлекетінің шығу тегі” деп алдым. Тарауда мемлекеттің шығу тегін зерттеушілердің дерекке сүйене отырып жасаған қорытындылары мен сол деректерде келтірілген мәліметтер негізінде қарастырдым.
Екінші тарауды “Сефевид мемлекетінің саяси тарихы” деп алдым, яғни бұл тарауда Сефевидтердің ерте кезден бастап, ыдырауына дейінгі саяси тарихын барынша қамтуға тырыстым.
Пайданылған әдебиеттер
В. В. Пигулевская, А. Ю. Якубовский, И. П. Петрушевский, Л. В. Строева и А. М. Беленицкий. История Ирана с древнейших времен до конца 18 века. Л., 1958
И. П. Петрушевский. Государства Азербайджана в XV в
В. В. Бартольд. Сочинения, т. II, ч. 1, М., 1963
А. Кесреви. Шейх Сефи,
Z. V. Тоgan. Sur l'origine des Safavides. Melanges L. Massignon, vol. III. Damas, 1957.
Рахинзаде-и Сефееи. Шарх-и джангха, 26 беттер
Н. Шейбани. Ташкил- и шаханшахи- и Сефевийе, 46-48 беттер
Мухаммед Джавад Машкур. Назари бе тарих- и Азербайджан. Техран, 1349. 242—243 беттер
М. Аббаслы өз мақаласында«К вопросу о происхождении Сефевидов». «Изв. АН Азерб. ССР, серия литературы, языка и искусства», 1973, № 2, 40 бет
Эфендиев О.А. Азербайджанское государство Сефевидов в XVI в. Баку, 1981.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Тарих, археология және этнология факультеті
Сефевидтер мемлекеті
(Баяндама)
Орындаған: Қалназар ... ... ... ... Толқын Нурасылқызы
Алматы, 2012 жыл
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I ТАРАУ
Сефевидтердің этногенезі
* Түрік болжамы
* Күрд болжамы
* Парсы болжамы
ІІ ТАРАУ
Сефевидтер мемлекетінің саяси ...
* ... І ... ... ... І Исмаил шах билігі кезінде;
* І Тахмасп шах билігі кезіндегі ... ішкі және ... ... І Тахмасп мұрагерлері кезіндегі Иран. І Аббас
ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... Жалпы Сефевидтердің этникалық шығу тегі толық зерттеуді қажет етпейді. Алайда бұл аспект табанды және ... ... алыс ... ... ... ... ... парсыландыру талпыныстарына байланысты өзектілігі артады.
Тақырыпты зерттеудің ... Осы ... ... алға ... ... ... 1) ... мемлекеттік бірлестігінің шығу тегін; 2) ішкі және сыртқы жағдайларын осы тақырыпқа арналған зерттеу еңбектері мен дерек қорлары негізінде зерделеу, ... ... ... ... және ... ... осындай ғылыми жұмыстармен шұғылдануды үйрену болып табылады.
Міндеттер. 1) Сефевид мемлекеттік бірлестігінің шығу тегін; 2) ішкі және ... ... ... болып табылады
Тақырыптың деректік қоры. Тақырыптың деректік базасына келер ... Бұл ... ... ... ... Таваккул ибн-Исмаил ибн-Беззаздың "Саффат ас-Сафа"атты агиографиялық еңбегі, анонимді автормен жазылған "Тариз-и-шах Исмаил-и ... атты ... ... ... ... ... маңызды болып табылады. Бұлардан басқа Яхья Казвинидің "Лубб ат-таварих"еңбегі, "Тазкирэ-и шах Тахмасп" еңбегі және тағы басқалар жатады.
Тақырыптың ... ... Бұл ... қалам тартқан кісілер көп болды. Олардың қатарына О. А. Эфендиев А.М. Фарзалиев, Р.М. Мамедов, , В. В. ... ... А. Ю. ... И. П. Петрушевский, Л. В. Строева және А. М. Беленицкий жатады. Әсіресе осы И.П.Петрушевскийдің жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... осы Сефевид мемлекетінің шығу тегін зерделеудегі басты еңбектердің бірі болып табылады. Ал О. А. Эфендиевтің жазған еңбегі ... ... ... ... ... ... Бұлардан басқаларға Д. Миклухо-Маклай, П. П. Иванова, А. Н. Болдырева, Р. Г. Мукминова ,Д. Росса, Ч. А. Стори, К. Э. ... ... ... Д. ... Ч. А. ... К. Э. ... ... зерттеушілердің еңбектері Сефевид мемлекетінің көрші мемлекеттермен, атап айтқанда Шайбанилермен қарым ... ... ... Баяндама Кіріспеден, І-ІІ- тараулардан, Қорытындыдан, Пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші тарауды "Сефевид мемлекетінің шығу тегі" деп алдым. Тарауда мемлекеттің шығу тегін ... ... ... отырып жасаған қорытындылары мен сол деректерде келтірілген мәліметтер негізінде қарастырдым.
Екінші тарауды "Сефевид мемлекетінің саяси тарихы" деп алдым, яғни бұл ... ... ерте ... бастап, ыдырауына дейінгі саяси тарихын барынша қамтуға тырыстым.
I ТАРАУ
* Сефевидтердің шығу тегіне байланысты мәселе даулы болып табылады. Әйтсе де ... орыс ... ... ... осы ... ... пікірі,яғни династияның түркілік шығу тегі көбіне шындыққа жанасатындығын айтып кеткен болатын.
Эпоним және ... осы ... ... Сефи ад-Динге (1254 - 1334) және оның ұрпақтарына келер болсақ: "бұл ... ... шығу ... ... ... ... екені күмәнсіз"
Осыған ұқсас пікір И.П.Петрушевский де айтқан болатын. Ол: "Сефевидтердің алғашқы шейхтері Ардебилде тұрған, олардың тілі ... ... " - ... бұл ... ... кедергі сефевидтердің ежелгі ата бабалары туралы қамтылған ... ... ... "Саффат ас-Сафа"атты агиографиялық еңбегінің жалғыз дерек болуымен байланысты. Таваккул диуананың ... ... ... ұқсас және керемет жайындағы мен Сефи ад-Дин шейхтің өмірі туралы қамтылған. Бұл еңбек XIV ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... ... ... ... зерттеуге кіріскен Ахмет Кесреви Тебрези В.В.Бартольдтан бұрын қорытындыға келген ... Ол: ... ... ... ... пайғамбар ұрпағы) болған емес және олардың шежірелері ... ... ... ... ... ... ... енгізілген".
Шейх Сефидің арабтарға қатысы жоқтығын дәлелдеген Ахмет Кесреви оларды шығу тегі түркілік деп те ... Ол ... ... күрт ...
Парсылық авторлар арасында Сефевид династиясының шығу тегі жөнінде жалғыз автор емес. Мысалы, түркиялық ... Зеки ... ... ... ... шығу ... ... мақаласында оларды шығу тегі күрдтік екенін айтады. Ахмет Кесревидің "Саффат ас-Сафтағы" Әзірбайжан территориясына күрд ... ... кеш ... және ... ... алған Тоган бұл жорықты Әзірбайжандағы 416 жылғы Раввадидтер билігінің орнауымен байланыстырады. Оның есептеуінше шейх ... ... ... шейх ... да ... секілді Раввадидтермен бірге Гилян мен Ардебильге келіп орналасып, Муган мен Арран аймақтарында ислам дінін ... - ... ... де "XVI ... ... дейін Ардебильдік курд шейх ұрпақтары, Тоганның айтуынша толығымен түркіленді". Түрік ... өз ... ... келе: "Исмаил және Тахмасиб шахтар тарих беттерінен күрдтік шығу ... ... бар ... ... ... Фируз шейхті пайғамбар ұрпағымен тіркеп және оның ұрпағы Сефиді түрік шейх ... ... ... ... ... ... болып табылатындығында еш күмән жоқ" - дейді.
* Парсылық басқа авторлар, мысалы, "С.Рахимзаде мен Н.Шейбани" Ахмет Кесревидің пікірі және оның ... ... айта ... ... ... өз ... ұсынды. Олар бойынша сефевидтердің түп негізі парсылық деп түсіндіреді.
Кейбір парсы тарихшылары атап айтқанда М.Машкүр шах Исмаилды түрік билеушісі емес, ирандық ... ... Оның ... ... бір ... байланысты шах Исмаил түрікше сөйлеуге және түрікше өлеңдер шығаруға мәжбүр болады - дейді. Ол бойынша ... өмір ... ... ... ... ... ... туркмандық немесе татарлық тұқымның бір тармағы, бұтағы. Әзірбайжан татарлары түрікше сөйлегенімен, ... ... ... ... олар тегі таза ... мен туркман немесе татарлық тектің бір тармағымен қосындысы" - деп ... ... ... Сефи ад-Дин шейхтің этникалық атрибуциясына нұсқаулықтар бар. Осыған байланысты сефевидтердің ирандық шығу тегін ... ... ... ... Сефи ... ... жөніндегі аңызда оны бірнеше рет "түрік әулиесі"(пир-и тюрк) деп ... ... ... шығу тегі ... ... мына ... " ... характерно, что когда ведется рассказ о встречах и собеседованиях шейха Сефи со ... ... на ... ... ... -- ... к нему неоднократно обращаются как к тюрку: . Стало быть, в доме (келье) шейха Сефи ... ... ... В труде Таваккуля ибн-Беззаза имеется упоминание о том, что шейх был в ... ... что ... на ... ... ... ... в эпоху Сефи". - яғни бұдан Сефи шейхтің үйінде түріктерге құрмет көрсетілетінін көруге болады.
Сонымен, Сефевидтердің жоғарыдағы зерттеушілер ... мен ... ... ... ... ... шығу тегі ... қорытындылары біртекті емес екендігін көреміз. Атап айтқанда, түрік , күрд, иран болжамдары. ... ... ... ... ... әйгілігімен көзге түскен үш шейх бар. Олар Хейдер шейхтің баласы І Исмаил шах, І Исмаил ... ... І ... шах және оның ... І ... шах ... табылады.
Сефевидтердің алғашқы шейхтері Ардебильде тұрған. Тілі әзірбайжан тілі болған. Олардың ықпалының болғаны соншалық, олардың муридтері тек Әзірбайжанда ғана ... ... ... ... ... Ширазда т.с.с), көбіне Румда ( Кіші Азияда) болған. Сефи ад-Дин шейхтің үшінші ұрпағы Ибрахим Шейхшах шейх ( 1427 - 1447 ) ... маңы оның ... ... ... ... ... ... тірегі Әзірбайжан тілінде сөйлеген көшпелі түрік тайпалары қамтыған. Олар шығу тегі әр түрлі ... ... бір ... ... сұлтандарымен қақтығысқа және олардың бір орталықтан басқару саясатына байланысты Кіші Азиядан Әзірбайжан мен ... ... ... ... осындай тайпалардың саны жетеу болған: шамлу, румлу, устаджлу, текелю, афшар, каджар, зулкадар. Шамлу мен румлу тайпалары Сефевидтерге басқа ... ... ... ... Және ... (XV ... екінші жартысында) ортақ "қызылбашылар" (әзірбайжанша - "қызылбастылар", бұл тайпалар 12 шиит имам құрметіне байланысты өздерін ерекшелейтін белгі, ... ... бар ... ... атауын алған. Қызылбашылар тайпалары өз көсемдерімен қоса сефевидтерге рухани, саяси жағынан тәуелді болған. Қызылбашылар Сефевид ... ... ... деп ... ал ... ... ... "диуанасы","сопылары" санап қана қоймай, вассал қызметін атқарған. XIV ғасырда диуаналық ... ... ... ... ... ... бір рухани-рыцарьлық орденге айналады.
"Дін үшін соғыс" сылтауымен Қызылбашы тайпаларының басында тұрған Сефевид шейхтері XV ғасырдың екінші жартысынан жүйелі ... ... ... мұсылман емес мемлекеттерге - черкес мемлекеті Дагестанға, Грузияға, грекиялық Трапезунт патшалығына шабуыл ұйымдастырылып отырды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ірі қара және тұтқындар (ерлер, әйелдер) болды.Тұтқындардың бір ... ... елші ... ... ... ... ... базарында сатқан болса, бір бөлігін өздеріне құл еткен.
Қызылбашыларға иек артқан Сефевид шейхтері Джунейд және одан кейінгі Хейдер шейх көлемді, кең ... ... және ... олар осы ... ... ... қару деп ... Олар Әзірбайжан, Иран мен Кіші Азия халықтарының - қолөнершілердің, шаруалардың, кедей ... ... ... ... қолдануға ұмтылды.
Грузияға, Дагестанға, Черкесияға үнемі шабуылдағаннан, әрдайым қызылбашылар Ширван иелігі арқылы өтетін болған. Ширваншахтар, (суниттер, Грузия одақтастары) қызылбашылардың бұл ... өз ... ... төндіреді деп ойлады және оларға барынша кедергі жасауға тырысты. Нәтижесінде Джунейд (1459 жыл) және Хейдер (1488 жыл) ... Ақ ... ... ... ... ... қаза ... Хейдер шейхтің үлкен ұлы Али шейх (1495 жыл) ... өзін ... Ақ ... әскерімен болған ұрыста қаза табады. Алайда талқандалған қызылбашылар Ақ Қоюңлының ішіндегі өзара соғысты пайдаланып, қайта аяққа тұрды.
* ... ... ... ... ... кіші ұлы жас ... ... оралып, билікті (1499 жыл) қолына алады. Ол сефевидтердің жауы Фаррух-Ясар ширваншахты ... Оны ... ... ... да , ... ойрандушылыққа душар етілді. Кейін ол Альвенд Ақ Қоюңлыны қиратты. Әзірбайжанның ... ... ... ... ... оны астанасы етіп, осы жерде Иранның шаханшахы титулын (1501 жыл) қабылдайды. 1503 жылы I ... шах (1501 - 1524 ... ... ... ... жақын маңда Мұрад әскерін талқандап, оны қашуға мәжбүр етті. ... ... ... жаулап алды. Ақ Қоюңлы мемлекеті осы кезде өмір сүруін тоқтатты. 1503 жылы ... тағы ... мен ... ... Ширазбен бірге басып алды, 1504 жылы Иездті иемденді. 1502 - 1509 жылдар аралығында I Исмаил шахқа Хузистан, Курдистан, ... ... және тағы ... ... Иран династиялары бағынды. Иранның қызылбашылармен жаулануы басқа жеке династиялар ... ... ... ... ... жылы ... ... Хусейн Тимурид сұлтан І Исмаил шахқа келіссөздер жүргізуге елшісін жібереді. Хусейн сұлтанның хатының мазмұны Исмаил шахқа бағыну туралы болмағандықтан, шах ... бас ... ... ... қаза тапқан соң, Мұхаммед Шайбанидың жаулау жорықтары жоспарына Иран да ... ... ... ... ... айтуы бойынша Шайбани Исмаил шахқа Меккеге қажылыққа баруына байланысты ... Ирак пен ... ... хат ... ... Исмаил шах болса, жауап ретінде Шайбани ханға сегізінші шиит имамы Али-Рыза қабіріне, Мешхедке қажылыққа баруына байланысты ... ... ... ... ... мен ... арасындағы шешуші соғыс Мерв түбінде болды. Өзбек әскері жеңіліске ұшырап, Шайбани хан қызылбашы әскері қолынан қаза ... ... ... дейінгі (Балқаш өңірінен басқа) даланы қызылбашы әскері қолына өтті.Бұл ... ... ... ... олар үшін өте ... болды. Олар Орта Азияны да басып алмақ болды, бірақ Қаршы түбінде өзбектерден ... ... ... қайтады.
Қызылбашылардың жаулаушылығы батыс бағытта да жүрді. Сол кездегі Түрік сұлтаны II Баязидтің Исмаил ... ... ... ... және ... ... ... ұсыныстары (1504 жыл) қызылбашылардың қозғалысын тоқтатпады. 1507 жылға таман қызылбашылар Арменияны, ... ... ... ... 1508 жылы ... ... ... Иракты бағындырады.
Түріктік Кіші Азияда түрік сұлтанына қарсы ... және ... ... беруге дайын шииттер саны көп еді. Марино Санутоның айтуы бойынша Кіші Азиядағы түрік халқының 4/5 шииттер болды делінеді.
ІІ ... ... ... ... ... Кіші Азияда шаруалар арасында шиизмді және Исмаил шахты қолдау туралы ұранмен көтеріліс бұрқ ... ... ... ... өзін ... (шах құлы) деп атаған Хасан оғлы тұрды. Суниттіктер оны Шейтан-кулу (шатан құлы) деп өзгертті. Көтерілісшілер мен арадағы соғыс Кьюк сай ... ... ... ... жеңілген соң, аман қалған бөлігі Иранға қашты. Алайда Исмаил шахтың үкіметі оларға көмекке келмеді. Бұл кішіазиялық шиитердің арасында ... ... ... ... ... ... қартайған ІІ Баязид сұлтан мен оның балалары арасында билік үшін ... ... ... ... тағын ІІ Баязид сұлтанның баласы І Селим (1512 - 1520) ... Ол ... ... ... ... ... әкелді. XV ғасыры барысында Түркия Балқандық жартыарал мемлекеттерімен, Венгриямен, Венециямен және ... да ... ... ... ... ... Алдыңғы Азияны жаулау соғыстарын ойластырды. Ол сунниттік исламды ұран ... шиит ... ... ... яғни Сефевид мемлекетіне қарсы соғысты бастады. Үлкен артилериялық әскерге ие болған түріктер қызылбашылар әскерін Чалдыран жазығында оңтүстік ... (1514 ... 24 ... ... ... тез ... ... шах гаремі жау қолына түседі. Түріктер Тебризді басып алады, алайда түрік янычарлары арасында құпия шииттердің болуына байланысты ... ... қала ... Осы және ... жаңа лебінің келуіне байланысты І Селим кейін ... ... ... және Арабтық Ирак Сефевидтер құрамында қалады. Ал 1517 жылы Исмаил шах шығыс Грузияны бағындырады.
* Исмаил шахтан ... ... ... ... оның ... ұлы он ... І Тахмасп (1524 - 1576 ) ... ... ... ақсүйектерінің қолында ойыншық хан қызметін атқарды. 1525 жылы жас ханды тәрбиелеу қызметіне ... ... ... мен ... ... ... өзара соғыс басталды. 1526 жылы устаджлу тайпасының көтерілуі, 1531 жылы текелю ... ... ... ... ... ... ... соғыстан басқа, І Тахмасп билігі кезінде жеке ... иран ... ... ... 1529 жылы ... иесі ... бек Бағдадты қоршап оны алды, артынша бүкіл Арабтық ... ... ... сол ... түрік сұлтаны І Сүлейманға бағынады. Шах аймақты ... үшін ... ... (1530 жыл) ... ... шах ... ... 1538 жылы Ширван және 1551 жылы Шеки мемлекеттерін ... ... ... ... ... ... ... деген мақсатпен Тахмасп шах сол жерге бірнеше рет тонаушылық шабуылдар жасаған.
Ал өзбек хандарымен соғыс І Тахмасп шах кезінде үнемі ... ... ... ... ... әр жыл ... Хорасан мен Астерабад маңына жорықтар жасап, бірнеше рет маңызды Херат қаласын жаулап отырды. 1528 жылы ... ... Шейх Джам ... ... ханы ... ауыр ... жасады, бірақ қызылбашы әскері кете сала , Убайдуллах хан (1529) кішкене уақытқа Мешхед пен Хератты ... ... жылы ... шах ... қарсы бағытталған халық көтерілісінен кейін қаланы өзбектер басып алады. 1536 жылы өзбектер қаладан қайта ығыстырылады, бірақта өзбектердің Хорасанға жорықтары(1543, 1549, 1550, 1556, 1560, 1567) ... ... ... шах ... үшін ... ... (1550жыл) болған көтеріліске байланысты қиындай түсті, көтеріліс басында түрікмен йака тайпасынан шыққан ақсүйек бозбала Аба тұрды. 1558 жылы ... ... ... кейін ғана көтеріліс басылды. Сефевид мемлекетінің өзбек хандығымен күресі идеалогиялық тұрғыдан шиитердің ... ... діни ... ...
XVI ... бірінші жарты жылдығында (1514 - 1555 жылдар) Түркиямен үздіксіз соғыс стратегиялық және ... ... ... ... мен ... ... Ирак үшін жалғасты.
Түрік сұлтаны І Сүлейман (1520 - 1566 жылдар билік етті) 1533 жылы ... баса ... ... ... және ... басып алды, кейін оңтүстікке Бағдад қаласына бұрып, оны алды. Түрік әскері Әзірбайжаннан ығыстырылғанымен, Арабтық Ирак Түркия құрамында қалды; 1538 жылы ... ... Ван ... ... жылы ... ... ... алған І Тахмасп шах туған інісі Алқас мырзаны сол ... ... етіп ... ... ... 1547 жылы ... өз ... мемлекет құрмақшы болды. Шах әскерімен барып оны басып тастайды. ... ... ... шах пен оның ... ... ... ... қайта жанданады. Алқас мырза шах қазынасына жыл сайын 1000 түмен ... және 1000 ... атты ... ... ... ... Алайда афшар мен зулқадар тайпаларының арасындағы күресті пайдаланбақшы болған Алқас мырза Ширванды бөліп алмақшы болды. Өз ... ... ... әмір береді. Екінші рет шахтан жеңілген Алқас мырза қырым ханына, кейін ... ... ... барады. І Сүлейман сұлтан шах інісі қабылдауды жөн көреді. 1548 жылы ... ... ... ... жасап, Тебризді алады.
1555 жылы Амасья достығы қабылданады. Ол бойынша Иран құрамында Әзірбайжан, Шығыс армения мен ... ... ... ... ... Арабтық Ирак, Батыс Грузия мен Батыс Армения қалды. Ал Қарсы қаласы маңы нейтрал территория деп ... Бұл ... ... ... ... ... аяқталады.
1559 жылы түрік Сүлейман сұлтанның баласы, әкесінің соғыстағы сәтсіздіктеріне ызаланған І ... ... І ... пана ... Бұл жағдайды өз пайдасына пайдаланғысы келген І Тахмасп Баязидтің ... ... ... өз әскері қатарына қосып, өзін (1561жыл) әкесіне 400 мың алтын ақшаға сатқындығы үшін қолына ұстап береді.
Сефевид мемлекеті оңтүстік-шығыста Ұлы ... ... ... ... жатқан болатын. 1544 жылы көтеріліс үшін өз иелігінен қуылған Ұлы Моғолдар империясының екінші билеушісі Тимурид ... ... пана ... І Тахмасп оны жылы қабылдайды. Тимурид Хумайюнге Үндістандағы билігін қайтарып беру пайдалы деп есептеп, әскери ... ... Бұл ... үшін ... ... ... ... 1571 жылы І Тахмасп шахқа венециандық елші д'Алессандри сол кезде Венециямен және тағы басқа да еуропа мемлекеттерімен соғыс жүргізген және ... ... ... Кипр ... ... ... ... әскери одақ құру мақсатымен келеді. Алайда Иран мен ... ... ... ... есептеген Тахмасп шах оның ұсынысынан бас тартады.
Тахмасп шахтың билігінің соңына таман Иранның ішкі жағдайы тайпалар арасындағы алауыздықтар мен өзара соғыстардан ... ... 1571 жылы ... оба мен егін ... ... ... ашаршылық орын алды, кей жерлерінде жалмауыздылыққа дейін жетті. Хорасан өзбек хандарының жорықтары мен көшпелілердің шабуылдарынан көз ашпады.
* І Тахмасп ... 1576 жылы ... ... ... тайпалары арасында абыржулығына себеп болды.
І Тахмасп шах қайтыс болған соң Иран ... ... ... өз "шәкіртін", Тахмасп шахтың үшінші баласы Хейдер мырзаны отырғызады. Алайда афшар, каджар, румлу, ... және тағы ... ... жаңа ... ... ... ... қырғын кезінде Хейдер қаза табады.
Афшар тайпасының әмірлері ... , Иран ... ... қолы ... ІІ ... шах (1576 - 1577 ... иран ... аз уақыттағы билігі кезінде көптеп өлім жазасына кескендігіне, өзінің ... ... алты ... ... ... ... есте ... Ол сонымен қатар басқа да әр түрлі аймақтарда өмір сүріп жатқан туыстарын ... ... ... Алайда белгісіз кенет жағдайда шахтың өлгендіктен ол бұйрықтар орындалмайды. Жоғарғы советтің шешуімен көз ауруына байланысты мұрагер болып есептелмеген І ... ... ... ... ... ... шах ... Ол көз ауруына шалынғандықтан әйелінің қолында қуыршақ шахқа айналды.
1578 жылы Түркия Иранмен соғысын қайта жандандырды. Түркияның ендігі ... ... ... мен ... ... жағалауы болды. Түріктер 1555 жылғы келісімге қарамастан, 1578 жылы Шығыс Грузия мен Шығыс Арменияға, Әзірбайжанға басып кіріп, ойран салады. Түрік ... ары ... ... Иран мұрагері Хамза мырза тежейді. Алайда түрік әскері күрдтік суниттік ... ... ... Сол ... Хамза мырза қастандық жасау кезінде, шах қаза табады. 1585 - 1588 жылдары түріктер бүкіл ... және ... ... ... ... Тебризді алып, оны ақыр аяғы қиратады.
Мұхаммед шахтың ... ... ақ ... мен ... ... көтеріліс жасайды. Хорасанның иесі сол кезде Мұхаммедтің 1571 жыл туған кіші баласы болады. Оның ұстазы шамлу Аликули хан устаджлу Муршидкул ... ... ... ... ... ... (1581 жылы) отырғызады. Олар 1578 жылдың өзінде ақ баланы әке ... ... ... қауіп бар деген сылтаумен қайтармайды. Ал кейін ... ... ... ашық ... ... Хамза мырзаныың қаза болғанын естіген олар Казвинге (1587) шабуылдап, оны алады. Ал Мұхаммед шах ол кезде Фарста орын алған көтерілісті ... ... ... Көп ... қайтыс болады.
Мұхаммед Худабендінің баласы І Аббас шах (1587 - 1629 жылдар билік ... ... ... ішкі ... да, ... ... өте ауыр болатын. Мауеренахр мемлекетінің өзбек әскері бүкіл Хорасанды, Мерв, ... ... және ... (1587 - 1588) ... ... жаулап алады. Ал Шығыс Армения, Әзірбайжан және Иранның батыс бөлігі Түрік әскері қолында болды. 1590 жылы ... ... үшін ... ... ауыр келісімге келді. Ол келісім бойынша Түркияға Шығыс Грузия, Шығыс Армения, Курдистан, бүкіл солтүстік және оңтүстік Әзірбайжан (Ардебиль мен ... ... мен ... бір бөлігі тиесілі болды.
ҚОРЫТЫНДЫ. Жалпы, бұл тақырыпты қорытындылайтын болсақ.
* Сефевидтердің шығу тегіне байланысты мәселе даулы болып табылады. Осы ... ... ... Сефевидтердің шығу тегі жайлы бір емес үш болжамның бар екендігін ... Әр ... ... болуға негізі де, хақысы да бар әрине.. Алайда, менің ойымша, түрік болжамы сефевидтердің шығу тегінде басым болып ... ... ... ... шығу тегіне байланысты жалғыз ғана дерек "Саффат ас-Сафта" көруге болады. Ол ... әмір ... ... "ей ... ... деп ... қаратады. Ал қалған екі концепцияны қолдағандардың барлығы А.Кесревидің еңбектеріне сүйене отырып жасайды. Ал Кесревидің еңбектері және оның иран ... ... ... күрд ... ... ғылымилықтан алыс боп келеді.
Көптеген ресейлік, шетелдік ирандық зерттеушілер осы түрік концепциясын қолдаған болатын. Оларға
Осыған ұқсас пікір И.П.Петрушевский де ... ... Ол: ... ... ... ... тұрған, олардың тілі әзірбайжандық болған " - дейді.
Пайданылған әдебиеттер

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сефевилер мемлекеті61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь