Сефевидтер мемлекеті


КІРІСПЕ

I ТАРАУ
Сефевидтердің этногенезі
1) Түрік болжамы
2) Күрд болжамы
3) Парсы болжамы

ІІ ТАРАУ
Сефевидтер мемлекетінің саяси тарихы
1) Сефевидер І Исмаил шахқа дейін;
2) І Исмаил шах билігі кезінде;
3) І Тахмасп шах билігі кезіндегі Сефевидтердің ішкі және сыртқы саясаты;
4) І Тахмасп мұрагерлері кезіндегі Иран. І Аббас

ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Тақырыптың өзектілігіне келер болсақ. Жалпы Сефевидтердің этникалық шығу тегі толық зерттеуді қажет етпейді. Алайда бұл аспект табанды және ғылыми қызығушылықтан алыс буржуазиялық тарихнаманың бүкіл Сефевид династиясын парсыландыру талпыныстарына байланысты өзектілігі артады.

Тақырыпты зерттеудің мақсаты. Осы жұмысты жазудағы алға қойған мақсатым біріншіден: 1) Сефефид мемлекеттік бірлестігінің шығу тегін; 2) ішкі және сыртқы жағдайларын осы тақырыпқа арналған зерттеу еңбектері мен дерек қорлары негізінде зерделеу, тақырыпты мейлінше толық меңгеру және сонымен қатар осындай ғылыми жұмыстармен шұғылдануды үйрену болып табылады.
Міндеттер. 1) Сефевид мемлекеттік бірлестігінің шығу тегін; 2) ішкі және сыртқы жағдайларын зерттеу болып табылады
Тақырыптың деректік қоры. Тақырыптың деректік базасына келер болсақ. Бұл тақырыпқа байланысты деректер қатарына Таваккул ибн-Исмаил ибн-Беззаздың “Саффат ас-Сафа”атты агиографиялық еңбегі, анонимді автормен жазылған “Тариз-и-шах Исмаил-и Сефеви” атты еңбек, Хондемирдің “Хабиб ас-сийяр” дерегі маңызды болып табылады. Бұлардан басқа Яхья Казвинидің “Лубб ат-таварих”еңбегі, “Тазкирэ-и шах Тахмасп” еңбегі және тағы басқалар жатады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Бұл тақырыпқа қалам тартқан кісілер көп болды. Олардың қатарына О. А. Эфендиев А.М. Фарзалиев, Р.М. Мамедов, , В. В. Бартольд Пигулевская, А. Ю. Якубовский, И. П. Петрушевский, Л. В. Строева және А. М. Беленицкий жатады. Әсіресе осы И.П.Петрушевскийдің жоғарыда көрсетілген ғалымдардың біразымен бірлесе жазған кітабы осы Сефевид мемлекетінің шығу тегін зерделеудегі басты еңбектердің бірі болып табылады. Ал О. А. Эфендиевтің жазған еңбегі Сефевид мемлекетінің саяси тарихын зерттеуге көмектеседі. Бұлардан басқаларға Д. Миклухо-Маклай, П. П. Иванова, А. Н. Болдырева, Р. Г. Мукминова ,Д. Росса, Ч. А. Стори, К. Э. Босворт жатады. Мысалы Д. Росса, Ч. А. Стори, К. Э. Босворт секілді зерттеушілердің еңбектері Сефевид мемлекетінің көрші мемлекеттермен, атап айтқанда Шайбанилермен қарым қатынасын қарастырады

Баяндаманың құрылымы. Баяндама Кіріспеден, І-ІІ- тараулардан, Қорытындыдан, Пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші тарауды “Сефевид мемлекетінің шығу тегі” деп алдым. Тарауда мемлекеттің шығу тегін зерттеушілердің дерекке сүйене отырып жасаған қорытындылары мен сол деректерде келтірілген мәліметтер негізінде қарастырдым.
Екінші тарауды “Сефевид мемлекетінің саяси тарихы” деп алдым, яғни бұл тарауда Сефевидтердің ерте кезден бастап, ыдырауына дейінгі саяси тарихын барынша қамтуға тырыстым.
Пайданылған әдебиеттер
В. В. Пигулевская, А. Ю. Якубовский, И. П. Петрушевский, Л. В. Строева и А. М. Беленицкий. История Ирана с древнейших времен до конца 18 века. Л., 1958
И. П. Петрушевский. Государства Азербайджана в XV в
В. В. Бартольд. Сочинения, т. II, ч. 1, М., 1963
А. Кесреви. Шейх Сефи,
Z. V. Тоgan. Sur l'origine des Safavides. Melanges L. Massignon, vol. III. Damas, 1957.
Рахинзаде-и Сефееи. Шарх-и джангха, 26 беттер
Н. Шейбани. Ташкил- и шаханшахи- и Сефевийе, 46-48 беттер
Мухаммед Джавад Машкур. Назари бе тарих- и Азербайджан. Техран, 1349. 242—243 беттер
М. Аббаслы өз мақаласында«К вопросу о происхождении Сефевидов». «Изв. АН Азерб. ССР, серия литературы, языка и искусства», 1973, № 2, 40 бет
Эфендиев О.А. Азербайджанское государство Сефевидов в XVI в. Баку, 1981.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

Тарих, археология және этнология факультеті

Сефевидтер мемлекеті
(Баяндама)

Орындаған: Қалназар Бекжан Полатұлы.,2 курс

Тексерген: Мухажанова Толқын Нурасылқызы

Алматы, 2012 жыл

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

I ТАРАУ
Сефевидтердің этногенезі
1) Түрік болжамы
2) Күрд болжамы
3) Парсы болжамы

ІІ ТАРАУ
Сефевидтер мемлекетінің саяси тарихы
1) Сефевидер І Исмаил шахқа дейін;
2) І Исмаил шах билігі кезінде;
3) І Тахмасп шах билігі кезіндегі Сефевидтердің ішкі және сыртқы саясаты;
4) І Тахмасп мұрагерлері кезіндегі Иран. І Аббас

ҚОРЫТЫНДЫ

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Тақырыптың өзектілігіне келер болсақ. Жалпы Сефевидтердің этникалық шығу тегі толық зерттеуді қажет етпейді. Алайда бұл аспект табанды және ғылыми қызығушылықтан алыс буржуазиялық тарихнаманың бүкіл Сефевид династиясын парсыландыру талпыныстарына байланысты өзектілігі артады.

Тақырыпты зерттеудің мақсаты. Осы жұмысты жазудағы алға қойған мақсатым біріншіден: 1) Сефефид мемлекеттік бірлестігінің шығу тегін; 2) ішкі және сыртқы жағдайларын осы тақырыпқа арналған зерттеу еңбектері мен дерек қорлары негізінде зерделеу, тақырыпты мейлінше толық меңгеру және сонымен қатар осындай ғылыми жұмыстармен шұғылдануды үйрену болып табылады.
Міндеттер. 1) Сефевид мемлекеттік бірлестігінің шығу тегін; 2) ішкі және сыртқы жағдайларын зерттеу болып табылады
Тақырыптың деректік қоры. Тақырыптың деректік базасына келер болсақ. Бұл тақырыпқа байланысты деректер қатарына Таваккул ибн-Исмаил ибн-Беззаздың "Саффат ас-Сафа"атты агиографиялық еңбегі, анонимді автормен жазылған "Тариз-и-шах Исмаил-и Сефеви" атты еңбек, Хондемирдің "Хабиб ас-сийяр" дерегі маңызды болып табылады. Бұлардан басқа Яхья Казвинидің "Лубб ат-таварих"еңбегі, "Тазкирэ-и шах Тахмасп" еңбегі және тағы басқалар жатады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Бұл тақырыпқа қалам тартқан кісілер көп болды. Олардың қатарына О. А. Эфендиев А.М. Фарзалиев, Р.М. Мамедов, , В. В. Бартольд Пигулевская, А. Ю. Якубовский, И. П. Петрушевский, Л. В. Строева және А. М. Беленицкий жатады. Әсіресе осы И.П.Петрушевскийдің жоғарыда көрсетілген ғалымдардың біразымен бірлесе жазған кітабы осы Сефевид мемлекетінің шығу тегін зерделеудегі басты еңбектердің бірі болып табылады. Ал О. А. Эфендиевтің жазған еңбегі Сефевид мемлекетінің саяси тарихын зерттеуге көмектеседі. Бұлардан басқаларға Д. Миклухо-Маклай, П. П. Иванова, А. Н. Болдырева, Р. Г. Мукминова ,Д. Росса, Ч. А. Стори, К. Э. Босворт жатады. Мысалы Д. Росса, Ч. А. Стори, К. Э. Босворт секілді зерттеушілердің еңбектері Сефевид мемлекетінің көрші мемлекеттермен, атап айтқанда Шайбанилермен қарым қатынасын қарастырады

Баяндаманың құрылымы. Баяндама Кіріспеден, І-ІІ- тараулардан, Қорытындыдан, Пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші тарауды "Сефевид мемлекетінің шығу тегі" деп алдым. Тарауда мемлекеттің шығу тегін зерттеушілердің дерекке сүйене отырып жасаған қорытындылары мен сол деректерде келтірілген мәліметтер негізінде қарастырдым.
Екінші тарауды "Сефевид мемлекетінің саяси тарихы" деп алдым, яғни бұл тарауда Сефевидтердің ерте кезден бастап, ыдырауына дейінгі саяси тарихын барынша қамтуға тырыстым.

I ТАРАУ
1) Сефевидтердің шығу тегіне байланысты мәселе даулы болып табылады. Әйтсе де әйгілі орыс шығыстанушы академик В.В.Бартольдтың осы мәселеге байланысты пікірі,яғни династияның түркілік шығу тегі көбіне шындыққа жанасатындығын айтып кеткен болатын.
Эпоним және рубасы, осы династияның шейхі Сефи ад-Динге (1254 - 1334) және оның ұрпақтарына келер болсақ: "бұл Ардебилдік шейхтердің шығу тегінің парсы емес, түркі екені күмәнсіз"
Осыған ұқсас пікір И.П.Петрушевский де айтқан болатын. Ол: "Сефевидтердің алғашқы шейхтері Ардебилде тұрған, олардың тілі әзірбайжандық болған " - дейді.
Жалпы бұл мәселені шешудегі кедергі сефевидтердің ежелгі ата бабалары туралы қамтылған Таваккул ибн-Исмаил ибн-Беззаздың "Саффат ас-Сафа"атты агиографиялық еңбегінің жалғыз дерек болуымен байланысты. Таваккул диуананың еңбегі сопылық шығармаларға ұқсас және керемет жайындағы мен Сефи ад-Дин шейхтің өмірі туралы қамтылған. Бұл еңбек XIV ғасырдың екінші жартысында құрастырылған.
2) Жоғарыда көрсетілген Таваккул ибн-Исмаил ибн-Беззаздың еңбегін зерттеуге кіріскен Ахмет Кесреви Тебрези В.В.Бартольдтан бұрын қорытындыға келген болатын. Ол: "Сефевидтердің ата-бабасы сейидтер (Мұхаммед пайғамбар ұрпағы) болған емес және олардың шежірелері кешірек сефевид тарихнамашыларымен ойлап құрастырылып, ибн-Беззаз шығармасына енгізілген".
Шейх Сефидің арабтарға қатысы жоқтығын дәлелдеген Ахмет Кесреви оларды шығу тегі түркілік деп те санамайды. Ол олардың ататегі күрт санайды.
Парсылық авторлар арасында Сефевид династиясының шығу тегі жөнінде жалғыз автор емес. Мысалы, түркиялық автор Зеки Велиди Тоган, сефевид династиясының шығу тегіне арналған мақаласында оларды шығу тегі күрдтік екенін айтады. Ахмет Кесревидің "Саффат ас-Сафтағы" Әзірбайжан территориясына күрд әскерінің енуін кеш интерполяциясы және фальцификациясын негізге алған Тоган бұл жорықты Әзірбайжандағы 416 жылғы Раввадидтер билігінің орнауымен байланыстырады. Оның есептеуінше шейх Сефидің рухани жетекшісі шейх Захидтың да ата-бабасы секілді Раввадидтермен бірге Гилян мен Ардебильге келіп орналасып, Муган мен Арран аймақтарында ислам дінін таратты - дейді. Әйтсе де "XVI ғасырдың басына дейін Ардебильдік курд шейх ұрпақтары, Тоганның айтуынша толығымен түркіленді". Түрік авторы өз пайымдауларын қорытындылай келе: "Исмаил және Тахмасиб шахтар тарих беттерінен күрдтік шығу тегін жоюға бар күшін салып, ұрпағы Фируз шейхті пайғамбар ұрпағымен тіркеп және оның ұрпағы Сефиді түрік шейх шиит, түрік поэмаларының авторы ретінде дәлелдеуі болып табылатындығында еш күмән жоқ" - дейді.

3) Парсылық басқа авторлар, мысалы, "С.Рахимзаде мен Н.Шейбани" Ахмет Кесревидің пікірі және оның дәлелдемесінің әлсіздігін айта келіп, мәселе жайында өз гипотезасын ұсынды. Олар бойынша сефевидтердің түп негізі парсылық деп түсіндіреді.
Кейбір парсы тарихшылары атап айтқанда М.Машкүр шах Исмаилды түрік билеушісі емес, ирандық ретінде қарастырады. Оның түсіндіруінше белгілі бір жағдайларға байланысты шах Исмаил түрікше сөйлеуге және түрікше өлеңдер шығаруға мәжбүр болады - дейді. Ол бойынша Иранда өмір сүретін әзірбайжандықтардың этникалық ататегі: "Ирандағы түріктер туркмандық немесе татарлық тұқымның бір тармағы, бұтағы. Әзірбайжан татарлары түрікше сөйлегенімен, қалған баарлық қатынастарда Ирандықтар; олар тегі таза парсылықтар мен туркман немесе татарлық тектің бір тармағымен қосындысы" - деп есептейді.
"Саффат ас-Сафта" Сефи ад-Дин шейхтің этникалық атрибуциясына нұсқаулықтар бар. Осыған байланысты сефевидтердің ирандық шығу тегін дәлелдемекші болған авторлардың үнсіздігі Сефи шейхтің саяхаты жөніндегі аңызда оны бірнеше рет "түрік әулиесі"(пир-и тюрк) деп атауымен түсіндіріледі. Сефевидтердің шығу тегі түріктерге тиесілігін мына жолдардан: " Весьма характерно, что когда ведется рассказ о встречах и собеседованиях шейха Сефи со своими мюридами на глубинной земле персов -- Ширазе, к нему неоднократно обращаются как к тюрку: Эмир Абдулла, имевший высокий сан и мужество которого было известно во всем Фарсе, сказал (обращаясь к Сефи. -- О. Э.): Эй, тюркский святой... Мовлана Ахмед и Мовлана Ибрагим Тебризи Серави рассказывают, что (мы) прибыли в Ардебиль. В присутствии (доме) шейха, да освятит (аллах) его душу, для нас принесли черный хлеб и воду. Вдруг вошли несколько тюрок. Для них принесли белый хлеб и мед. Стало быть, в доме (келье) шейха Сефи тюркам отдавалось предпочтение. В труде Таваккуля ибн-Беззаза имеется упоминание о том, что шейх был в тюркском селе (дех-и тюрк), что указывает на тюркское население района Ардебиля в эпоху Сефи". - яғни бұдан Сефи шейхтің үйінде түріктерге құрмет көрсетілетінін көруге болады.
Сонымен, Сефевидтердің жоғарыдағы зерттеушілер еңбектері мен деректерде көрсетілген мәліметтерге қарап, олардың шығу тегі жайлы қорытындылары біртекті емес екендігін көреміз. Атап айтқанда, түрік , күрд, иран болжамдары.

ІІ ТАРАУ
1) Жалпы Сефевидтер тарихында әйгілігімен көзге түскен үш шейх бар. Олар Хейдер шейхтің баласы І Исмаил шах, І Исмаил шахтың мұрагері І Тахмасп шах және оның немересі І Аббас шах болып табылады.
Сефевидтердің алғашқы шейхтері Ардебильде тұрған. Тілі әзірбайжан тілі болған. Олардың ықпалының болғаны соншалық, олардың муридтері тек Әзірбайжанда ғана емес,сонымен қатар Батыс Иранда (Исфаханда, Ширазда т.с.с), көбіне Румда ( Кіші Азияда) болған. Сефи ад-Дин шейхтің үшінші ұрпағы Ибрахим Шейхшах шейх ( 1427 - 1447 ) Ардебиль маңы оның иелігінде болған болатын.
XV ғасырда Сефевидтердің негізгі тірегі Әзірбайжан тілінде сөйлеген көшпелі түрік тайпалары қамтыған. Олар шығу тегі әр түрлі болатын. Олардың бір бөлігі Осман сұлтандарымен қақтығысқа және олардың бір орталықтан басқару саясатына байланысты Кіші Азиядан Әзірбайжан мен Иранға көшіп келді. Бастапқыда осындай тайпалардың саны жетеу болған: шамлу, румлу, устаджлу, текелю, афшар, каджар, зулкадар. Шамлу мен румлу тайпалары Сефевидтерге басқа тайпаларға қарағанда толығымен бағынған. Және кейінірек, (XV ғасырдың екінші жартысында) ортақ "қызылбашылар" (әзірбайжанша - "қызылбастылар", бұл тайпалар 12 шиит имам құрметіне байланысты өздерін ерекшелейтін белгі, қарақошқыл сызықтары бар чалма таққан) атауын алған. Қызылбашылар тайпалары өз көсемдерімен қоса сефевидтерге рухани, саяси жағынан тәуелді болған. Қызылбашылар Сефевид шейхін рухани басшысы деп қабылдайтын, ал өздерін олардың "муридтері", "диуанасы","сопылары" санап қана қоймай, вассал қызметін атқарған. XIV ғасырда диуаналық қауымнан болған "Сефевийе ордені" кейін өзіндік бір рухани-рыцарьлық орденге айналады.
"Дін үшін соғыс" сылтауымен Қызылбашы тайпаларының басында тұрған Сефевид шейхтері XV ғасырдың екінші жартысынан жүйелі түрде жылдан жылға мұсылман емес мемлекеттерге - черкес мемлекеті Дагестанға, Грузияға, грекиялық Трапезунт патшалығына шабуыл ұйымдастырылып отырды. Бұл шабуылдар оларға үлкен олжалар әкелді, көбіне жылқы, ірі қара және тұтқындар (ерлер, әйелдер) болды.Тұтқындардың бір бөлігін венециандық елші Катерино Зеноның айтуы бойынша Ардебиль базарында сатқан болса, бір бөлігін өздеріне құл еткен.
Қызылбашыларға иек артқан Сефевид шейхтері Джунейд және одан кейінгі Хейдер шейх көлемді, кең жаулаушылықтарға ұмтылды және шиизмді олар осы мақсатқа жеткізетін идеалогиялық қару деп есептеді. Олар Әзірбайжан, Иран мен Кіші Азия халықтарының - қолөнершілердің, шаруалардың, кедей көшпелілердің шиизмге деген сүйіспеншілігін қолдануға ұмтылды.
Грузияға, Дагестанға, Черкесияға үнемі шабуылдағаннан, әрдайым қызылбашылар Ширван иелігі арқылы өтетін болған. Ширваншахтар, (суниттер, Грузия одақтастары) қызылбашылардың бұл жорықтарын өз еліне қауіп төндіреді деп ойлады және оларға барынша кедергі жасауға тырысты. Нәтижесінде Джунейд (1459 жыл) және Хейдер (1488 жыл) шейхтер Ақ қоюңлы сұлтандары қолдаған ширваншахтармен соғыста қаза тапты. Хейдер шейхтің үлкен ұлы Али шейх (1495 жыл) Ардебильдің өзін қамтыған Ақ Қоюңлы әскерімен болған ұрыста қаза табады. Алайда талқандалған қызылбашылар Ақ Қоюңлының ішіндегі өзара соғысты пайдаланып, қайта аяққа тұрды.
2) Гилянде жасырынып жүрген Хейдер шейхтің кіші ұлы жас Исмаил Ардебильге оралып, билікті (1499 жыл) қолына алады. Ол сефевидтердің жауы Фаррух-Ясар ширваншахты қиратты. Оны толығымен жаулап алмаса да , Ширван ойрандушылыққа душар етілді. Кейін ол Альвенд Ақ Қоюңлыны қиратты. Әзірбайжанның оңтүстігін жаулап алды. Тебрізді алды, оны астанасы етіп, осы жерде Иранның шаханшахы титулын (1501 жыл) қабылдайды. 1503 жылы I Исмаил шах (1501 - 1524 жылдары билік етті) Хамаданға жақын маңда Мұрад әскерін талқандап, оны қашуға мәжбүр етті. Бүкіл Парсылық Иракты жаулап алды. Ақ Қоюңлы мемлекеті осы кезде өмір сүруін тоқтатты. 1503 жылы қызылбашылар тағы Семнан мен Фарсты астанасы Ширазбен бірге басып алды, 1504 жылы Иездті иемденді. 1502 - 1509 жылдар аралығында I Исмаил шахқа Хузистан, Курдистан, Гилян, Мазендаран және тағы басқа Батыс Иран династиялары бағынды. Иранның қызылбашылармен жаулануы басқа жеке династиялар арасындағы қақтығыстарды жеңілдетіп, соғыстарды тоқтатты.
1504 жылы өзбектердің қысымымен Хусейн Тимурид сұлтан І Исмаил шахқа келіссөздер жүргізуге елшісін жібереді. Хусейн сұлтанның хатының мазмұны Исмаил шахқа бағыну туралы болмағандықтан, шах келіссөзден бас тартады. Хусейн сұлтан қаза тапқан соң, Мұхаммед Шайбанидың жаулау жорықтары жоспарына Иран да кірген болатын. Парсы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сефевилер мемлекеті
XVII ғасырдағы Ирандағы Сефевид мемлекеті
Франк мемлекетi
Найман мемлекеті
Иран мемлекеті
Қаңлы мемлекеті
Түрік мемлекеті
Қарақытайлар мемлекеті
Германия мемлекеті
Оғыз мемлекеті
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь