Қазақ хандығы құрылуының алғышарттары

КІРІСПЕ

I ТАРАУ
Қазақ хандығының құрылуының саяси алғышарттары

ІІ ТАРАУ.
Қазақ хандығының құрылуының этникалық алғышарттары

ҚОРЫТЫНДЫ

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Ұлттық мемлекеттің құрылуы қарсаңындағы Қазақстандағы саяси жағдайына келсек, XV ғасырдың орта кезінде қазақ жерінің батысында Ноғай ордасы Жетісу аумағында Моғол хандығы, Сыр бойы, Орталық Қазақстанда Әбілқайыр хандығы сияқты хандықтар өмір сүрген олар жер үшін және билік үшін бір-бірімен соғысып жатты. Бұған қосымша Әмір Темірдің ұрпақтары қазақ жеріне шабуылдар жасап саяси жағдай мүлде нашарлаған. Қазақ хандарының бастауы болған Ақ орданың ханы Барақ Тоқтамыс ханның бес ұлы бірінен соң бірімен алысп жатты.Осы кезде 1428ж. Барақ ханның белгісіз жағдайда қаза болуы Ақ орданың саяси жағдайын мүлде әлсіретеді. Сыр бойынан Батыс Сібірге дейінгі аралықта бес ұлыс пайда болды. Олар бас-басына хандық құрып өзін-өзі билеушілік туады. Бұлардың арасындаы жер үшін талас ел арасындағы араздықты туғызып бей-берекетсіздік өршіді. Сөйтіп, мұндай саяси бытыраңқылық біртұтас ұлттық мемлекеттің қажет екендігін көрсетеді.

Қазақ жеріндегі саяси бытыраңқылық әсіресе Әбілқайырдың хандық өкіметінен бастап, өзінің шарықтау шегіне жетеді. Тарихи деректерге қарғанда Әбілқайыр хан Ақ орда билігін өз қолына алу үшін 20 жылға жуық күрес жүргізген . Ал Ақ орданың мұрагерлері Орыс хан мен Барақ ханның ұрпақтары Жәнібек пен Керей сұлтандар Әбілқайырдың билігін ешбір мойындамаған. Бұлардың алдарына қойған басты мақсаттары өздерінің жеке ұлттық мемлекеттерін құру еді.Міне, Қазақ хандығының құрылуы қарсаңындағы саяси жағдай осындай бытыраңқы, аумалы-төкпелі болған.
Тақырыптың деректік базасын шолу: Тақырыптың деректік базасына келер болсақ арнайы Қазақ хандығына арналған деректемелер жоқ. Қазақстан жµніндегі мәліметтер шығыс авторларының шығармаларында ‰здік-‰здік келтірілген, негізінен алғанда шығыс деректемелерінің материалдарын-батыс европалық, кейініректе орыс саяхатшыларының, елшілерінің, ғылымдарының хабарлары, сондай-ақ орыс жылнамалары мен мұрағаттарының мәліметтері толықтыра т‰седі. Керісінше, монғолдардың жаулап алуы тұрлі ауқымды әдебиеттерді µмірге келтірді. Оң т‰стік Қазақстандағы, сондай-ақ Орта Азиядағы монғолдар жаулап алуын зерттеуде басты деректеме Фазллалах Рашид ад-Диннің "Жамиат-таварих" ("Жылнамалар жинағы") деген тарихи еңбегі. Оның екінші томында Қазақстан моңғол ұлыстарының құрамына кірген кездегі тарихы, Жошы ұрпақтары генеалогиясы жµніндегі мәліметтер келтірілген. Келесі дерек Х‡І ғасырдағы белгілі тарихшы және әдебиетші Мырза Мұхаммед Хайдар Дулатидің "Тарих и Рашиди" деген шығармасы. Бұл еңбек-Қазақ хандығының тарихын зеттеу ‰шін де аса маңызды бастапқы деректеме. Онда тоқсан жыл ішіндегі қазақ хандарының тарихы тым қысқа болғанымен, дәйекті т‰рде баяндалған. Онда алғаш рет тарихнамада қазақ хандары Жәнібек пен Керейдің кµшіп кетуі туралы хабарлайды
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Мұхаммед Хайдар Дулатидің "Тарих и Рашиди" деген шығармасы.
2. Фазллалах Рашид ад-Диннің "Жамиат-таварих" ("Жылнамалар жинағы") деген тарихи еңбегі
3. Б.Б.Кәрібаевтың “Қазақ хандығының құрылуының алғышарттары” атты мақаласы
4. В.В.Бартольдтың еңбектері
5. Г.А.Федоров-Давыдов мақалалары
6. Греков Б.Д ,А.Ю Якубовский мақалалары
7. Т.И.Сұлтановтың монографиясы, Кляшторный С.Г. Султанов. Т.И. Казахстан летопись з-х тысячалетий. Алматы 1992.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I ТАРАУ
Қазақ хандығының құрылуының саяси алғышарттары
ІІ ТАРАУ.
Қазақ хандығының құрылуының ... ... ... ... Н.В. ... А.Ю. ... И.П. Строева Л.В.
Беленицкий Л.М. История Ирана с древнейших времен до конца XVIII века. ... ... А.М. ... ... в ... XVII в.: османо-сефевидское
соперничество. СПб., 2002.
3. Фарзалиев А.М. ... Р.М. ... и ... ... в ... СПб., 2004.
4. Эфендиев О.А. Азербайджанское государство Сефевидов в XVI в. Баку, 1981.
Кіріспе
Ұлттық мемлекеттің құрылуы қарсаңындағы ... ... ... XV ... орта ... ... жерінің батысында Ноғай
ордасы Жетісу аумағында Моғол хандығы, Сыр ... ... ... ... ... хандықтар өмір сүрген олар жер үшін және ... ... ... ... ... ... Әмір ... ұрпақтары қазақ
жеріне шабуылдар жасап саяси жағдай мүлде нашарлаған. Қазақ хандарының
бастауы болған Ақ ... ханы ... ... ... бес ұлы ... соң
бірімен алысп жатты.Осы кезде 1428ж. Барақ ханның ... ... ... Ақ ... ... ... ... әлсіретеді. Сыр бойынан Батыс Сібірге
дейінгі аралықта бес ұлыс ... ... Олар ... хандық құрып өзін-
өзі билеушілік туады. Бұлардың ... жер үшін ... ел ... ... бей-берекетсіздік өршіді. Сөйтіп, мұндай саяси
бытыраңқылық біртұтас ұлттық мемлекеттің қажет екендігін ... ... ... ... ... Әбілқайырдың
хандық өкіметінен бастап, өзінің шарықтау шегіне жетеді. Тарихи деректерге
қарғанда Әбілқайыр хан Ақ орда билігін өз ... алу үшін 20 ... ... ... . Ал Ақ ... ... Орыс хан мен Барақ ханның
ұрпақтары Жәнібек пен Керей ... ... ... ешбір
мойындамаған. Бұлардың алдарына қойған басты мақсаттары өздерінің жеке
ұлттық мемлекеттерін құру еді.Міне, Қазақ ... ... ... ... ... бытыраңқы, аумалы-төкпелі болған.
Тақырыптың деректік базасын шолу: Тақырыптың деректік базасына келер
болсақ арнайы Қазақ ... ... ... жоқ. ... ... шығыс авторларының шығармаларында ... ... ... ... ... ... ... орыс саяхатшыларының, елшілерінің, ғылымдарының
хабарлары, сондай-ақ орыс ... мен ... ... ... ... ... жаулап алуы тұрлі ауқымды
әдебиеттерді µмірге ... Оң ... ... ... ... ... ... алуын зерттеуде басты деректеме Фазллалах Рашид
ад-Диннің "Жамиат-таварих" ("Жылнамалар жинағы") деген тарихи еңбегі. Оның
екінші ... ... ... ... ... ... кездегі тарихы,
Жошы ұрпақтары генеалогиясы жµніндегі мәліметтер келтірілген. Келесі дерек
Х‡І ғасырдағы белгілі ... және ... ... ... ... ... и ... деген шығармасы. Бұл еңбек-Қазақ ... ... ... де аса ... бастапқы деректеме. Онда тоқсан жыл
ішіндегі қазақ хандарының тарихы тым ... ... ... ... Онда алғаш рет тарихнамада қазақ хандары ... пен ... ... ... ... ... этникалық сана сезімін қабылдау
себептері туралы пікірлер айтылып қазақ хандарының ... ... ... ... ... ноғайлардың, қалмақтардың әміршілерімен
µзара қатнастары айтылады.
Шайбанилық тарихнама қатарына Орта Азия мен Қазақстан тарихы жµніндегі
аса ... ... ... ибн Рузбихан Исфаханидің "Михман-
намеий Бухара"("Б‰хар мейманының кітабы") деген еңбегі ерекше орын алады.
Ибн Рузбихан еңбегінде біздің тақырыпқа байланысты, оның ішінде ... ... ... ... ... талас-тартыстар жайлы
құнды мәліметтер береді. Атап айтсақ Әбілхайыр немересі Мұхамед Шайбани
хан µз билігін заңдастыру ‰шін Герат, Бұхара қалаларында жергілікті дін
басыларымен ... ... ... ... ... ... Ол ... ханға қызмет етіп осы жиындарға қатысып µз
пікірін білдіргендіктен оның мәлімдемелері бізге µте құнды. Келесі ... ... ибн Әмір ... "Бахр әл-асрар фи манакиб әл-аийар" (¤негелі
адамдардың еріктілері жайлы ... ... ... ... ... аль-асрар" шығармасы жеті томнан тұрады. Бізге керектісі
‡І, IІІ томдары, µйткені мұнда Шыңғыс хан мен оның ... ... ... ... ... Жошы ұрпақтарының тарихы III томда сипатталған.
Т‰ркі тілдік деректемелерінің ішінен біздің тақырыпқа байланысты пайдалы
әдебиет ол Х‡І ... ... ... ... ... ... Оның
авторы Хиуа тарихшысы ¤теміс қажы ибн маулана М‰хамед. ¤теміс қажының
туындысы Шыңғыс хан мен оның ұрпақтары билік еткен уақыты мен ... ... ... ... Бұл мәліметтер арқылы біз Алтын
Орда тағына хандар қандай дәст‰р негізінде отырғандығын салыстырмалы
тұрде анықтай аламыз. Келесі дерек ол Әбілғазының "Тұрік ... ... ... ... ... ... Қазақстан мен Орта Азиядағы,
Маңғыт ордасындағы Шайбанилер әулеті туралы ... ... ... ... жµнінде аса құнды мәліметтер бар. Осы еңбектің орыс
тілінде жинақ болып шыққан вариантында қарастырып отырған тақырыпа
байланысты Алтын ... Ақ Орда ... ... ... 1/ ... тарихына оның ішінде Шыңғыс хан тұсындағы тарихқа
қатысты аса құнды еңбектің бірі ол "Монғолдардың құпия шешіресі. "Шыңғыс
ханның заңдары жиналған (ясса) бұл ... ... ... ... жоқ сондықтан
ол деректе Шыңғыс заңдарының кейбір мәліметтері ғана келтірілген. Бұл
еңбек біздің тақырыбымыз ‰шін аса маңызды µйткені, ... ... ... ... ... Шыңғыс хан қалаған мемлекеттің ж‰йесі
жайлы мәліметті ондағы келтірілген заңдардан аңғаруға болады. Біздің
тақырыбымызға септігін тигізетін деректердің қатарына екі жинақтарды
жатқызуға болады олар: ... ... ... ... жинағымен,
/ 2/ шығыстанушы В.Г.Тизингаузеннің Алтан Орда тарихына қатысты
материалдар жинағы. / 3/ Жалпы, ... Орда ... ... ұзақ ... бойы ... ғ. ... ... жµніндегі
мәліметтердің сенімді кµзі болып келеді және осы ... ... ... ... отырған тақырыпқа байланысты, деректер µте кµп болғанымен, бұл
орта ғасырлық шығармалардың ... ... сын ... алып
қарағанда әр т‰рлі. Сондықтан біз ең нақтыларына, тақырыпқа ... ... ... және деректік мәліметтерге µте ‰лкен кµңіл
бµлуіміздің себебі, тақырыптың қиындығына, µте аз қарастырылуына
байланысты біз деректерге µте кµп ... ... ... Тарихнама мәселесіне келер болсақ қазақ
хандығының тарихына байланысты тақырыпқа қалам тартқан адамдар µте кµп. Ал
біздің тақырыпқа тікелей ... ... ... әдебиеттер қатарына,
И.Н.Березинның "шығыс деректемелерінің кітапханасы."/ 4/, В.В Вельяминов-
Зернов "Қасым патшалары мен ... ... ... /, ... тарихының очерктері"/6/, тоғыз томдық "Шығармалар ... в ... ... ... т.б. ... ... ... ішінен М.Тынышбаевтың /9/, С.Ж.Асфендиаровтың еңбектері,
М.П.Вяткиннің монографиясы /10/ В.П.Юдин Центральная Азия в ... ... ... /1/, К.А.Пищулина" Юго-восточный Казахстан" /12/, атты
еңбектерді жатқыздық. Біз қарастырып отырған тақырып бойынша арнайы т‰рде
зертегендерге ... ... ... ... бұл тақытыппен арнайы айналысып,
бұл мәселені зерттеп жұрген Б.Б.Кәрібаев, µз мақалаларында қазақ хандығының
құрылундағы алғышарттарды зерттей келе ... ... ... ... оң ... ... сµз ... қоса Дешті Қыпшақ пен
Монғол жаулап алушылығынан кейінгі ... ... ... ... ... ... Б.Д ,А.Ю ... 13/ ... ... ... ... жан ... ... билікті мұраланудың принциптері мен тәртібіне кең тоқталады.
Баяндаманың құрылымы.Бұл баяндама кіріспеден,екі тараудан,қорытынды
және ... ... ... ... ... ... хандығының құрылуының саяси алғышарттарына”
арнадым. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дәстүрдің жеңуі, Қазақ хандығының ... ... сөз ... ... ... ... хандығының құрылуының этникалық алғышарттары”-
деп алып, сол кездегі,яғни,Қазақ хандығының құрылмай тұрып біртұтас халық
болып қалыптасуы және сол ... үшін ... ... ... ... ... құрылуының саяси алғышарттары XIII ғасырдың ... ... ... ... Дешті Қыпшақтың басқару құрылымына
монғолдық жүйе ... ... ... ... мен оны мұралануда
монғолдық дәстүр орнықты. Ал ХҮ ғасырдың ... ... ... қыпшақтық дәстүр қайта үстемдікке жетіп, монғолдық дәстүрді
ығыстырады
Ендігі кезде біз, Қазақ мемлекетінің ... және ... ... ... ... ХҮ ғасырдың бірінші жартысында Қазақ
хандығының құрылуына ... ... ... ... ... мән-жайы
мынадай болатын: 1428 жылы Ақ Орданың ақырғы ханы Барақ ішкі ... қаза ... соң, Ақ Орда ... ... ұсақ ... ... ... арасындағы өзара қырқыс үдей түсті. Бұрынғы
Ақ Орданың ... ... ... мен ... ... құрылды. Шайбани
тұқымынан шыққан Әбілқайыр хан бұрын Орда-Ежен ұрпағы билеген Ақ Ордаға
қарасты ... ... ... 40 жыл (1428-1468 ж.) үстемдік етті. ХҮ
ғасырдың ортасында Әбілқайыр хандығында толассыз ... ... ... мен ішкі ... ... ... ... үдей түсті. Дешті Қыпшақ
даласында қалыптасқан малжайылымын ... ... - ... бұзылды. Көшпенді тайпалар өз мезгілінде жайлау, қыстауларына
бара алмайтын болды. Бұл көшпелі мал шаруашылығына ауыр ... ... ... ... халық бейбіт өмірді, Әбілқайырдың үстемдігінен құтылып, ... ... ... ... Ол ... Махмұд бен Әмір Уәли жинаған
мәліметтерде ... хан ... ... ... өз ... ... ... кезде, Жошы ханның ұлы Тоқа-Темір хан ұрпақтарының
кейбіреулері, ... ... хан мен ... хан ... мен ... шығып, Отанына кетіп қалуды жөн көрді"-дейді
Әбілқайырдың 1456-57 жылдары ... ... ... ... ... бұқара халық наразылығын Әбілқайыр ханның дұшпандары - Шыңғыс
әулетінен шыққан сұлтандар, Ақ Орда билеушілері Орыс хан мен Барақ ... ... пен ... ... пайдаланды. Олар қазақ хандығының ... ... ... және ... тәуелсіздік алу жолындағы
талабын өз ... ... ... ... мен ... ... ... қолмен Әбілқайыр хандығынан бөлініп, 1456 жылы Моғолстанға ... Онда ... ... ханы ... хан аса ... ... өз
иелігінің Батыс жағынан Шу бойы мен Қозыбасы өңірін бөліп береді.
Есен-Бұқаның Керей мен Жәнібекті ... ... ... да ... бар еді. Бұл кезде ол інісі Жүніспен соғысып жатқан. Осындай
сындарлы ... ... мен ... ... ... Есен-Бұқа ханға
көктен түскен жақсылықтай көрінді. Бұлардың ... ... ... қолдап отырған Әбілқайыр ханның күшін азайтса, екіншіден,
Керей мен ... ... ... ерген батыр жауынгерлерін Жүніске
және сол ... ... ... ... ... ... ... нақты
тойтарыс барер әскери күш ретінде пайдалануға. Мүмкіндік туғызды. Сөйтіп
Есен-Бұқа ханның иелігі мен ... ... ... арасындағы жерден үлес
алған Керей мен Жәнібек осында өз хандықтарын ... Осы бір қилы ... ... ... ... "Тарих-ир-Рашиди" атты еңбегінде былай
көрсетеді: "Ол ... ... ... ... хан биледі. Ол Жошы әулетінен
шыққан сұлтандарға күн көрсетпеді. Нәтижесінде ... пен ... ... ... ... хан оларды құшақ жая қарсы алып,
Моғолыстанның батыс шегіндегі Шу мен Қозыбасы аймақтарын берді. Олар ... соң ... хан ... салды. Өзбек ұлысының шаңырағы шайқалды.
Ірі-ірі шиеліністер басталды. Оның ... ... ... хан мен ... қол ... ... ... Сөйтіп, олардың маңына жиналғандардың саны
200 мыңға ... ... ... "қақзақтар" деп атады. Керей хан мен
Жәнібек хан ... ... ... ... ... Қазақ хандығы батыс Жетісу жерінде (Шу мен Талас өзеңдерінің
алабында) орналасты. Міне, тап осы жер ... ... ... ... атау ... ... ... Дешті Қыпшықтармен
келгендерімен бірге жергілікті рулар мен ... да ... ... ... мен ... ... пен ... қол астына
келуі 1462 жылы Моғолыстан ханы Есен-Бұқа өлгеннен ... және ... ... ала ... күшейуіне байланысты жиілей түсті.
Әбілқайыр ханның қарамағынан көшіп келіп жатқан ... ... ... ... ... қуатын арттырып, Жетісуда сенімді қалқан жасап ... пен ... хан 1468 жылы ... өлгеннен кейін Шыгыс Дешті
Қыпшақты билеу үшін Жошы әулетінен шыққан сұлтандарға қарсы күрес бастады.
Осы күрестін ... ХҮ ... ... жаңа ... ... кеңейе берді. Хандық құрамына барған сайын этникалық
жаңа ... ... ... қаңлылар, керейіттер т.б.) қосылумен
болды.
Қазақ хандарының Әбілқайыр ұрпақтары Хайдар ханмен, Мұхаммед Шайбани
ханмен даланың ... ... ... қазақтардың этникалық жер аумағын
біріктіру жолындағы күресі Сырдария бойындағы қалаларды-Отырар, ... ... және т.б. ... алу күресіне ұласты. Қарсылықтар бұл
қалаларды (Қазақ хандары мен Шайбани әулетінен басқа, бұларға Темір ... ... ... пен ... ... да көз ... ... Қыпшақты билеу
жолындағы күресте өздерінің экономикалық және ... ... ... Дала ... үшін ... ... ... ауданының
маңызы зор еді. Бұдан бұрыңғы мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... ... болды.
Сонымен, ХҮ ғасырдың ортасында Әбілқайыр хан өлгеннен кейін, оның ... ... ... ... ... ... "Өзбек" хандығы
болып екіге бөлінді. Қазақ хандығы бұрынғы Жошы ұлысының ... ... ... ... ... ... етіп, Жайық пен Ертіс, Тюмень мен Сырдария арасында
қоныстанды. ХҮ ғасырдың соңы мен ХҮІ ғасырдың басында ... ... ... Ұлы жүз ... ... Дулаттар) қосылды. Қазақ
хандығының белгілі жері болумен бірге оның барлық халқы бір тілде сөйлейді,
шаруашылығы, тұрмыс-салты өзара ұқсас, ... ... ... ХҮ ... ... бас ... ... бұлар бірде өзбек, бірде қазақ атанып жүргенімен,
ХҮ ғасырдың 50 жылдарынан ... ... ... ... ... ... ... бастады.
Қазақ хандығының құрамына қазақ хандығы құрылудан бұрынғы төрт
хандықтағы - ... ... ... ... ... және ... хандығына қараған көпшілік қазақ тайпалары енді
Қазақ хандығына бас қосты.
Жаңа құрылған ... ... - ... ... ... ... ... жетуін дәлелдейді. Керей мен Жәнібек сұлтандар жергілікті
халықтың дәстүрін өздері қабылдап, ... ... ... ... ... хандығында Монғолдық дәстүр бойынша Барақ ханның ұлы Жәнібек
отыруы тиіс болса, жергілікті дәстүрдің ықпалымен жасы үлкендігінен таққа
Керей ... ... оның ұлы ... хан ... бұл жерде біздің
көңілімізге Ибн Рузбиханның мына мәлімдемесі көңіл аудартады: ... ... ... ... таласып, ел ішінде алауыздықтар орын
алады. Бұл ... ... ... Бұл ... ... хандығында таққа отыруда
қыпшақтық дәстүр орын алды, ... ... ... ... жүйе ... ... сұлтандарының арасында алауыздық туғызғаннын аңғаруға
болады. Жалпы ... хан ... ... 30 жыл ... ... нық ... алмады. 1511 жылы Бұрындық хан тақтан құлатылып, ... ... хан ... ... ... Жәнібек сұлтанның үшінші баласы
Қасым туралы орта ... ... өте көп және оның ... ... қуатты хан болғандығы жайлы баяндалады. Қасым тұсында ... ... ... болғандығы туралы мәліметтер де жеткілікті. Қасымнан
кейін оның ұлы ... ... ... хандығында ұлкен алауздықтар туып,
Қазақ хандығының сұлтандары арасында өзара қақтығыс, билікке таласу ... ... бір ... жоғарыда айтып өткен мұрагерлік жолдың өзгеріске
түсуінде деп тұжырымдаймыз. Мамаштан кейін таққа отырған хандардың ... ... ... ... туыс болып келеді.
Сонымен, Қазақ хандығының құрылуында Монғолдардың оң ... ... Оның ... ... мемлекет болып құрылуына ... ... ... әсер ... ... Қыпшақтағы мұрагерлік жол
уақыт өте Монғолдық билікті ығыстырғанымен, тек ... ... ... ... ... хандығының нығайған феодалдық ... ... ... ... емес еді. Өйткені, Монғол жаулап алушылығына
дейін Қыпшақ мемлекетіндегі ерте феодалдық ... ... ... бірікпеген жүйе болды. Ал Монғолдардың жаулап алушылыгымен Дешті
Қыпшақ даласында бір ... ... ... ... ... ... Қазақ хандыгының құрылуына екі дәстүрдің өзара ... ... ... ... сақталып, оның толыққанды
халықтың мемлекет құрылуы жолында "оң ықпалын" тигізді.
ІІ.Қазақ хандығының құрылуының этникалық ... ... ... ... ... бір белгісі оның
халқының этникалық құрамы біріңғай болуы тиіс. Ол ... ... ... тілі, діні, ділі, әдет-ғұрпы, салт-саналары жағынан ұқсас ... Бұл ... ... өмір сүрген ру-тайпалардың көрсетілген
қажеттіліктердің барлық жағынан ұқсас екендігіне ешбір күмән келтіруге
болмайды. Бірақта жоғарыда жазылғандай саяси бытыраңқылық сол ... ... ... біріктіріп,бір ұлттық мемлекет құруға ешбір
мүмкіндік бермей отырған. «Тоқсан екі ... ... » ... түрік
тілдес туыстас ру-тайпалардың шашырап, жеке-жеке хандықтардың қол астында
жүрулері олардың біртұтас ел болуына кедергі жасап ... ... ... ... ... оған ... ... наразылық туа
бастайды. Олар өзара бірігіп ел болуды көздеген ... ... ... Оны Әбілқайыр хандығында да саяси бытыраңқылыққа қарсы болған ру-
тайпалардың Жәнібек ... ... ... Жетісу аймағына ауып кеткен
жағдайынан толық байқауға болады. Мұндай ... ... ... да ... ... ... да ... болады. Олардың ру-тайпаларының жартылай
Кіші жүз қазақтарына да барып қосылғандығы бір ... ел болу үшін ... ... ... өздерінің ешбір күштеусіз-ақ жатқандығы
тарихи қажеттіліктен туған еді. Қазақстандағы ру-тайпалардың негізгі
этникалық құрамы ... ... ... ... ... ... ... жалайыр, дулат,албан, суан т.б ) басты үш аймаққа шоғырланған. Олар
Шығыс ... ... пен ... ... ... ... Түркістан
аумағында орналасқан. Көрсетілген ру-тайпаларды XV ғ. өмір сүрген Фазлаллах
Ибн Рузбихан қазақтар деп атап, олар ... ... саны көп ... ... ... ... негізгі үш этникалық топ қазақ халқының
құрамы болған еді.
Қазақ хандығының құрылуы қарсаңындағы экономикалық ... ... ... мемлекетінің құрылуының негізі
экономиалық жағынан өсіп дамуы болды. Қазақстандағы ... ... ... өмір ... ... ... ... кезінен бақташылық мал өсіру мен шаппа-шот жер шаруашылығымен
айналысқан. Осы шаруашылықтардың негізінде жерімізде жартылай көшпелі және
отырықшы жер ... ... Ал ... ... және ... орта ... кезінде қалалық отыорықшылық шаруашылық дамыған.
Атақты Сауран, Отырар, Түркістан, Сығанақ, Сайрам, ... ... ... ... қыстақ-кенттерде қазақы ру-тайпалар өмір сүріп
жартылай мал өсірумен жөне егіншілікпен айналысқан. Көрсетілген қалалардың
өзара бір-бірімен ... ... ... ... экономикалық
қарым-қатынасты дамытып отырған. Түркістан аймағындағы қалалардың Орта
Азиядағы атақты Самарқанд, Бұқара, ... ... ... байланыстары
олрдың экономикалық дамуына әсерін тигізіп отырған.
Сонымен қатар қазақ жерінің Шығыс пен Батысты байланыстырып
жатқан Ұлы Жібек жолының бойында жатуы да ... ... және ... ... дамуына үлкен әсерін тигізген. Сауда
жолының бойына жақын орналасқан ру-тайпалардың қыстаулар мен қыстық
–кенттерінің экономикалық жағынан дамуы оларды ... ... ... ... ... ... жағындағы Алмалы Талғар (Алматы
жанында) Тараз, т.б қалаларға археологиялық зерттеу жұмыстарынан толық
байқауға болады. Сол сияқты қазба ... ... ... ... ... ... қола , ... сияқты металдан жасалған(құмған)
бұйымдар халықаралық сауда-саттықтың дамығандығын көрсетеді.
Сонымен, жерімізде өмір сүрген ру-тайпалардың шаруашылық
жағынан ұқсастығы олардың экономикалық ... ... да ... ... көрсетті. Осындай ұқсастықтар олрдың біртұтас мемлекет болуына да
үлкен әсерін ... ... мен бұл ... ... ... құрылуының саяси және
этникалық алғышарттарын қарастырдым.
.
Жалпы бұл тақырып, Қазақ хандығының ... ... ... ... ... ... формасының түп қазығын айқындау үшін әлі
де көптеген зерттеулерді қажет етеді. Мен ... ... ... атты баяндаманы Т.И.Сұлтановтың мына сөздерімен аяқтағымым
келіп тұр. "Біздің Қазақстанымыздың тарихы қаншалықты ... ... өзі ... ... осы ... ... ... ауыстырмастығыма
намысыммен ант етемін”.
Пайдаланылған әдебиеттер
Тікелей әдебиеттер:
1. Мұхаммед ... ... ... и ... ... шығармасы.
2. Фазллалах Рашид ад-Диннің "Жамиат-таварих" ("Жылнамалар жинағы") деген
тарихи еңбегі
3. Б.Б.Кәрібаевтың “Қазақ хандығының құрылуының алғышарттары” ... ... ... ... ... Греков Б.Д ,А.Ю Якубовский мақалалары
7. Т.И.Сұлтановтың монографиясы, Кляшторный С.Г. ... ... ... з-х
тысячалетий. Алматы 1992. 205-стр.
Қосымша әдебиеттер:
1. И.Н.Березинның ... ... ... В.В Вельяминов-Зернов "Қасым патшалары мен ханзадалары туралы зерттеу"
3. В.В.Бартольд "Жетісу тарихының очерктері", тоғыз томдық "Шығармалар
жинағы","Туркистан в ... ... ... ... ... ... М.П.Вяткиннің монографиясы
6. В.П.Юдин Центральная Азия в ХІУ-ХУІП веках глазами востоковеда
7. К.А.Пищулина" Юго-восточный Казахстан
8. МИКХ. 205-стр.
9. СМИЗО. 91- ... ... К. ... ... ... Владимирцев.Общественный строй Золотой Орды. 55-56-стр.
12. Моңғолдардың құпия шежіресі. ¤лгий. 1978. 15-16-бет
13. Ахинжанов. Кµрсетілген. Еңбек. 264- бет.
14. Әбілгазы. Т‰рік ... ... 1992. ... ... в ... ... 45- ... Кµмеков Б.Е. Арабские и персидские источники кипчаков 8-11 в.в. Алматы.
1987. 25-стр.
18. Қазақ ... 1994.-1 ... Б. ... саяси қарым-қатынастары
19. Қазақ тарихы. 1994.-1 Кµмеков Б. Қыпшақтардың саяси ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ хандығы құрылуының саяси алғышарттары63 бет
Қазақ хандығы құрылуының этникалық алғышарттары22 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
Қазақ хандығы мен Ноғай Ордасы8 бет
Қазақ хандығын зерттеудегі деректік негіздер66 бет
Қазақ хандығының құрылуына алғышарттар27 бет
Алихан Бөкейхан6 бет
Ж.Баласағұн. "Құдағу біліг" шығармасына тақырыптық-идеялық, мазмұндық талдау . Насреддин Рабгузи "Рабғузи қиссалары", Х.Дулати "Тарих и Рашиди", Ш.Жәңгірұлы нәзира дәстүрі9 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс15 бет
Қаз дауысты Қазыбек4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь