Хафиз Таныштың «Шараф-наме Шахи» атты шығармасының деректік маңызы

Кіріспе бөлім.

Негізгі бөлім.

I. Хафиз Таныш және оның еңбегі

II. Қазақ тарихына қатысты мәліметтерді талдау және олардың маңызы

ҚОРЫТЫНДЫ бөлім.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе бөлім

Тақырыптың өзектілігі.. Дерек Шайбанидтер династиясының тарихы, Қазақ хандығымен қарым-қатынасы баяндалғанына байланысты маңызды болып табылады.
1501 – 1598 жылдар аралығында Мұхаммед Шайбани хан және ұрпақтары Мәуеренахрдағы билік кезіндегі жазылған шығармалар Қазақстан тарихы бойынша, соның ішінде Қазақ хандығы тарихы бойынша жазба деректердің ең көп бөлігін құрайды. “Шараф-наме-йи шахи” еңбегі Шайбанидтік деректердің барлығына тән идеалогиялық сипатта болғанымен, деректе бірнеше құнды мәліметтер қамтылған.
Тақырыпты зерттеудің мақсаты. Осы жұмысты жазудағы алға қойған мақсатым Хафиз Таныштың “Шараф-наме-йи шахи” атты еңбегінің деректік маңызын түсіну
Міндеттер. 1) Хафиз Таныш және оның еңбегін, 2) Қазақ тарихына қатысты мәліметтерді талдау болып табылады
Тақырыптың деректік қоры. Тақырыптың деректік қорына келер болсақ. Ең алдымен олардың қатарына “Шараф-наме-йи шахи” жатады. Қосымша қысқаша мәліметтер Нисаридің “Музаккир ал-ахбаб”, Насрабадидің “Тазкира-йи Нсрабади”, Дарвиш Алидің “Тухфат ас-сурур” Мұхаммед Йусуфа-муншидің “Та’рих-и Муким-хани”, Шамси ад-Дин Салидің “Камус ас-а'лам” секілді еңбектерде кездеседі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Бұл тақырыпқа қалам тартқан кісілер көп болды. Олардың қатарына И.И. Умняков, Н. Сайфиев, Б.А. Ахмедов, К. Муниров, А.А. Семенов, М.А. Салехетдинова, П.П. Иванов кіреді.

Реферат құрылымы. Реферат Кіріспеден, І-ІІ бөлімнен, Қорытындыдан, Пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Материалы по истории Казахских ханств. XV-XVIII вв. (извлечения из персидских и тюркских сочинений). Составители: Ибрагимов С. К., Мингулов Н. Н., Пищулина К. А., Юдин В. П. А., 1969. стр 237 – 312.
И.И. Умняков "Абдулла-намэ" Хафизи Таныша и его исследователи // ЗКВ. 1930.
Б.А. Ахмедов Государство кочевых узбеков. – М., 1965.
Хафиз Таныш Бухари. Абдулла-наме / пер. М.А. Салехетдиновой. – М., 1983. ІІ ч.: М., 1989.
        
        ҚР Білім және Ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Тарих, археология және этнология факультеті
Хафиз Таныштың атты шығармасының ... ... ... ... ... ... ... Сағатқызы
Алматы - 2013
МАЗМҰНЫ
Кіріспе бөлім.
Негізгі ... ... ... және оның ... ... тарихына қатысты мәліметтерді талдау және олардың маңызы
ҚОРЫТЫНДЫ бөлім.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе бөлім
Тақырыптың өзектілігі.. Дерек Шайбанидтер династиясының тарихы, Қазақ хандығымен қарым-қатынасы ... ... ... ... ... - 1598 ... ... Мұхаммед Шайбани хан және ұрпақтары Мәуеренахрдағы билік кезіндегі жазылған шығармалар Қазақстан тарихы бойынша, соның ішінде Қазақ ... ... ... ... деректердің ең көп бөлігін құрайды. "Шараф-наме-йи шахи" еңбегі Шайбанидтік деректердің барлығына тән идеалогиялық сипатта ... ... ... ... мәліметтер қамтылған.
Тақырыпты зерттеудің мақсаты. Осы жұмысты жазудағы алға қойған мақсатым Хафиз Таныштың "Шараф-наме-йи шахи" атты ... ... ... ... 1) Хафиз Таныш және оның еңбегін, 2) Қазақ тарихына қатысты мәліметтерді талдау ... ... ... ... ... деректік қорына келер болсақ. Ең алдымен олардың қатарына ... ... ... ... ... ... Нисаридің "Музаккир ал-ахбаб", Насрабадидің "Тазкира-йи Нсрабади", Дарвиш ... ... ... ... Йусуфа-муншидің "Та'рих-и Муким-хани", Шамси ад-Дин Салидің "Камус ас-а'лам" секілді еңбектерде кездеседі.
Тақырыптың ... ... Бұл ... ... ... кісілер көп болды. Олардың қатарына И.И. Умняков, Н. ... Б.А. ... К. ... А.А. Семенов, М.А. Салехетдинова, П.П. Иванов кіреді.
Реферат құрылымы. Реферат Кіріспеден, І-ІІ ... ... ... ... ... тұрады
Негізгі бөлім
І. Хафиз Таныш және оның еңбегі
. Шығарманың басқаша атауы "Абдаллах-наме", "Абдаллах хан туралы кітап"
Авторы ... ... ... бен мир ... ... Екі ... ... аты (тахаллус) бар: негізгісі - Нахли, ал екіншісі - Кирами. Хафиз ... ... ... ... еібегінде жазылған. Қосымша қысқаша мәліметтер Нисаридің "Музаккир ал-ахбаб", Насрабадидің "Тазкира-йи Нсрабади", Дарвиш Алидің "Тухфат ас-сурур" Мұхаммед Йусуфа-муншидің "Та'рих-и Муким-хани", Шамси ... ... ... ... ... еңбектерде кездеседі.
Нисба Бухари Хафиз Таныш тегі жөнінде оны бұхарлық дейді. Оның әкесі ... мир ... ... ... (1533 - 40) жақын адамы болған және ол Бұхарда ... ... ... "Джами' ал-макамат" еңбегінде XVI ғасырдың 50-ші жылдары Маулан мир Мұхаммед Қашқарға кетіп, сол жерде 2жылдан соң қайтыс болады делінген.
Хафиз ... ... ... ... ... ... шайбанид ІІ Абдаллах хан Мауеренахрды бағындырып, Бұхараны ... ... ... 36 ... ... хабарлайды. Егер бұл кез Абдаллах ханның әкесі ... ... ... ... 991 ... басында, яғни 1583 жылдың маусым айының соңында қайтыс болуымен тұспа-тұс болса, онда жазушының туған жылы 1547 жыл деп қабылдауымыз ... Ал ... ... ... ... мен ... ... есептеуін, яғни Мауеренахрдың бағындырылуы 1585 жыл болса, сәйкесінше жазуышының туған жылы 1549 жыл болып ... ... ... жылы ... ... ... ... Абдалллах ханның билігі орныққан кезінде Хафиз Таныш 33 ... ... ... Бұл ... оның туған жылы сәйкесінше 1550 - 1552 жылдар аралығында анықталады.
Жас кезінде Хафиз Таныш материадық қиыншылықтарды басынан өткергенін оның ... ... ... Абдаллах ханның билігі орнауына дейін немесе одан кейін Хафиз Таныш шайбанидтік ірі ... ... ... ... ... ... қатынаста болғанының арқасында Бұхарадағы сарайға алынады. Бұл жерде сарай ақыны мен ... ... ... Хан армиясы тонау, жаулау жорықтарына шыққан кездерінде Абдаллах ханның жорық лагерінен табылатын.
Өмірінің келесі ... де ... ... Оның ... хан ... ... ... және хан баласы Абд әл-Му'миннің билігі кезінде қайда болғаны белгісіз.
Деректе Аштарханилік ... хан ... де ... ... көрінеді. Деректе: > делінеді. 1613 жылы Үнді жерінен Ұлы Моғолдар атынан елші Хакім Хазық келеді. Ол көптеген арнайы хан ... ... ... ... және ... ... сөздері үшін хан жақын тартқан адам болатын. Бірде сарай ақындары Маулан Тураби мен ... ... хан ... өз ... ... ... Сол ... хан Хакім Хазықтан: > - деп сұрайды. Сонда ол: депті. А. А. Семенов өзінің еңбегіндегі ескертуде ... ... ... ... ... аударады: "Нахли" сөзі араб тілінен аударғанда "пальма", ал "Тураби" сөзі араб тілінен аударғанда жер ... ... ... өлеңдерінде екі тарих қамтылған: біріншісі ол "шейхтердің орындары", ... ... ... ... Бірінші тарих аджабы бойынша 1029/1619 - 1620 жылдарды, екіншісі 1054/1635 - 1636 жылдарды қамтиды. Хронограммалардан ... ... ... хан ... ... ... көрінеді. Ол хан жолында оның тақтан кетуіне дейін, яғни 1642 жылға дейін болған. Осы ... ... ... ... ... өмірінің соңына дейін сонда болады. Ақынның қайтыс болу ... ... ... мен ... ... ... тазкиресінде Насрабади ақын Имамқұл ханның 1054/1644 - 1645 жылы қайтыс ... ... яғни XVI ... ... ... Бұл мәліметтерге қарағанда Хафиз Таныш бір ғасырдай ғұмыр кешкен.
... ... ... ... ... ... тиген шығарма. Бұл көлемді еңбек түсінуге қиын ескі әдеби тәжік (фарс) тілінде жазылған. Хафиз ... бұл ... ... және басқалардың өлеңдерінен үзінді, Құран үзінділерімен, хадистерімен қамтылғандығымен ерекшеленеді. 922/1584 жылы хроникада кейінгі жылдардағы оқиғаларды көрсетуіне байланысты бұл ... ... ... ... ... ... ... деп қабылдайды. Бәлкім бұл кезде автор басқа шығармасын("Үш асар") жазуға кіріскен болар.
Шығармада келтірілетін әбден кешіктіріген дата мына ... ... ... ... ... ... соңғы жолдары, есептеп шығарғанда 1590-1591 жылдардағы оқиғаны ... ... ... дәл осы жылы ... хан ... басып алған. И.И. Умняков бұл хронологиямен келіспей отыр, өйткені Искандар-муншидің ... бұл ... ... ... ... деп ... Сондақтан да, И И Умняковтың айтуына қарағанда, дәл осы ... ... ... ... мүмкін.
Автордың жоспары бойынша оның шығармасы кіріспеден, екі бөлімнен және қорытындыдан құрылуы кере болды. Алайда, Абдаллах ханн ... ... ... өзінің замандастары - шейхтер, эмирлер, ғылым ақындар, қоғамдық құрылыстар мен дін мекемелер туралы ақпараттар беретін екінші бөлімі, сондай-ақ қорытындысы ... ... ... ... олар ... да ...
Хафиз Таныш өз еңбектерінде өзі көрген жәйттерді, ерекше оқиғалардың куәсі болғандар, замандастарының әңгімелерін, ресми мемлекеттік құжаттарды ... ... ... ... ... де ... мысалы: Наршахидің , Ата Малик Джуванидің , авторы белгісіз , ... ... ... Рашид ад-диннің авторы белгісіз , Хафиз Абрудың шығармалары, Мырза Мухаммад Хайдар доглаттың , Шараф ад-Дин Али Йаздидің , ... ... , Фахр ад - Дин Али бен ... ... . ... белгісіз басқа барлық деректер жақсы таныс. Мухаммад Шайбани хан ... ... хан да ... ... еңбектерінде оның өмірі мен іс-әрекеттерін баяндайтын шығармалардың енуіне атой салған. Олардың көбісі біздің күнімзге дейін жеткен, мысалы, Абдаллаххан туралы шығармалар: ... ... ... ... ... қол астында қызмет жасаған Мушфикидің өлеңдер жинағы, Бадр ад-Дин ... және , ... , ... бен Араб катаганның , сонымен қатар 1604-1605 жылдарға дейін баяндайтын авторы белгісіз еңбегін ... ... Бұл ... ... әулеті туралы баяндайтын деректердің екінші тобына жатады. Барлық ... ... ... ... мен ... баяндайды. Екінші топтағы деректер жазылған тілімен, құрамымен, жеке детальдермен екершеленеді, олардың бірі өлең түрінде жасылса, екіншісі проза тілімен жазылған. Бұл ... бір ... ... бар ... ешбір күмән жоқ.
Еуропа ғылымдарына жылнамасын ашқан ВВ Вельямин-Зернов, ол кітапты орыс тіліне ... ... оны ... ... ... Алайда, қазақтар туралы мәліметтер Вельяминов-Зерновтың орыс тілінде жарыққа шыққан еңбегінде кеңінен айтылады. 30 жылдары оның аудармалары қазақ тілінде ... ... ... ... в ... и материалах>> Сб. І,стр. 92 111-117)Жылнаманың зерттегендердің қатарында И И Умняковты айтуға болады. жылнамасынан қырғыздар туралы МА Салахетдинованың ... де ... ... ... және ... ... ... тарихи дерек ретінде қарады. Олардың бірі ПП Иванов. Хафиз Таныштың жылнамасын қазіргі ... ... ... ... ... ... Ғылым Академиясының шығыстану институты осы аударманы 4 томдық кітап шығаруды шешім қабылдады. 1966 жылы бұл ... 1-ші томы ғана ... ... ... ... ... қатысты мәліметтерді талдау және олардың маңызы
бұл - ІІ ... хан ... оның ... ... ... жорықтары туралы құнды дерек. Жылнамадағы оқиғалар жыл, ай, тіпті күндер бойынша, мадақтала суреттеледі. Абдаллах ханның өмір сүрген жылдары туралы ... ... ... ...
Абдаллах хан көптеген Шайбанид хандары мен сұлтандарын қарсы ... ... ... хан. ... ол ... ... бір-біріне қоса алды. Алайда бұл жолда Абдаллах хан көптеген ... мен ... ... Шайбанидтерді жоюда ерекшеленген Абдаллах ханның қызметінде болған ... ... ... ... ... ханның ұрпағы - ұлы Абд ... ... бұл ... ... ... ... ... жалғастыратын бір де бір азаматы қалмады.
Шайбанид ... ... ... Абдаллах хан көрші елдерге қарақшылық жорықтар ұйымдастырып, ... ... ... ... ... ... да, осы жорықтар мен қарым- қатынастарды суреттеген Хафиз Таныштың жалнамасы Қазақстан, Қырғызтан, Иран, Ауғаныстан; Үндістан ... үшін өте ... ... ХVІ ... ... ... қазақ халқының тарихы бойынша аса бағалы алғашқы дерек болып табылады.
Қазақ тарихында ХVІ ... соңы мен ХVІІ ... ... ... ... орын ... 1598 жылы қазақ ханы Таваккул және оның інісі Ишим сұлтан Орта Азияны жаулап ... ... ... ... ... ... Бұл ... Дешті-қыпшақ көшпенділерінің Мәуеренахрді басып алатын соңғы мүмкіндігі еді. ХVІ ғасырдың соңы мен ХVІІ ғасырдың басында қазақ халқы жүзге ... ... Ол ... алғашқы деректерде былай делінген: . Мұндағы деген Ұлы жүз ... ... Бұл ... ... ... үш ... бөлініп қойуы әбден мүмкін. кітабында айтылған бұл оқиға тек жанама түрде бұған дәлел бола алады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... олар: Шығай хан, Хақназар хан. Басқа тұлғалар да хан деп айтылады. Мүмкін айтылып отырған хандар белгілі бір ұлысты ... ... ... ... ... ... ... қатысты кейбір мағлұматтар күмән тудырып, нақты жауап алға мүмкіндік бермейді. ... ... ... не ... ... ... ... Мәуеренахрда қоныстанғаны туралы айтылмаған. Мүмкін, басқа хандар оны қоныс аударуға мәжбурлеген болар. Осы күрестің нәтижесінде қазақ халқы ... ... ұлан ... ... ... шаруашылық-экономикалық маңыздылығына қарай өзара бөліскен.
Қазақтар туралы мәліметтер кітабында алуан түрлі. Қазақтар туралы ... ... ... ... мен ... ... ... жайында айтылғанда сөз қозғалады. Қазақтардың басқа да шайбанидтермен қарым қатынастары баяндалады. Жылнамада көрсетілген қазақ-шайбанид қарым-қатынастардың ... үш ... ... ... ... Қазақ ханы Шығай мен оның ұлы Таввақұлдың оларға тәуелді қазақтармен бірге Абдаллах ханға вассалды қызмет ... ... ... ... ... қалалар үшін (Сауран, Созақ, Яссы және тб) қазақтардың күресі, ... ... ... ... ... ... шайбанидтерге әскери қозғалыстары.
* Абдалах ханның қазақтарға қарсы жорығы және оның ... ... ... Сары суға ... ... ... оқиғалар барысында қазақтың көптеген хандары туралы сөз айтылады: Шығай хан, Тавақұл сұлтан, Хақназар хан, ... ... ... ... және басқалары. Абдалах ханның Шығай хан мен Тавақұл сұлтанға вассалдық қызметі үшін тағайындаған ... - яғни ... ... ... ... ... қатар, қазақтардың шайбанидтерден Сырдария маңындағы қалаларды алғаны туралы ақпараттар келтірілген. Оған қоса, қазақтардық тұрмыс тіршілігі, ... дене ... қару ... ... ... және тағы да ... ... туралы кеңінен айтылады.
Дегенмен де, жылнамасы көп уақыт бойы зерттелгеніне қарамастан, қазақтар туралы келтірілген ... ... ...
Жылнама тарихи дерек ретінде де, әдеби ескерткіш ретінде де бағалы. Ол туралы Н. Сайфиев пен К Мунированың еңбектерінде жақсы ... ... шахи ... ... Бұл оның хан титулын алмас бұрын, қазақтардың белгілі бір бөлігі оның қарамағында болған дегенді білдіруі мүмкін. Тағы бір айта ... ... оның ... Хақназар мен Баба-сұлтан арасындағы әскери қимылдарда кездеспейді, бұл оның ... ... ... ... аулақ ұстанғаны болуы мүмкін.
Хақназардың қайтыс болуынан кейін Шығай хан ... ... () ... ІІ ... хан алдында адалдығын көрсету үшін Баба сұлтанға қарсы шықты
Шығай ... ... ІІ ... ... ... Қазақ хандығы тарихындағы айқын оқиғалардың бірі болды, себебі ... ... мен ... Шығыс Дешті Қыпшақта билігін орнату үшін бұрыннан бітіспес жау болатын. 1581 жылы Шығай хан ... ... ... және ... да ... ІІ ... хан ... келіп, онымен кездесті. ІІ Абдаллах хан оған ерекше құрмет көрсетті, икта ретінде оған ... ... ... той жасады.
Шығай ханның Абдаллах хан жағына өтуі түсініксіз. Кейбір зерттеушілер, атап айтқанда М.П. ... мұны ... ... ... және Шығай ханның дәрменсіздігімен түсіндіреді. А.П. Чулошников секілді зерттеушілер Талас өзені маңында қазақ әскерінің Баба ... ... ... екі жақтан - бүлікші Баба сұлтан мен моғолдық шағатай хандары қаупіне әкелді.
Солай бола тұра ІІ Абдаллах хан жағына ... ... ... тек ... хан ... ... шықты. Бұған қоса Шығай хан ІІ ... хан ... 1581 жылы ... ал Абдаллах хан бүкіл өзбектердің ресми ханы болып 1583 жылы ... ... ... тақ үшін таласта көптеген бақталастары болғандықтан, ол Шығай ... ... ... ... ... ІІ Абдаллах хан қызметінде болған кезінде оның басқа ... ... және ... ... ... хан ІІ ... хан алдында басқа өзбектер арасында үлкен беделі болды. Оны, Хафиз Таныш ... ... хан ... ... жеткенде, оған Шығай хан әскерімен қосылады. Қаланы алуда ІІ Абдаллах хан ... ... ... ... бірін қояды делінеді.
1582 жылы ІІ Абдаллах хан сәтті болған Баба сұлтан мен оның жақтастарына қарсы жорық ұйымдастырады. ... хан да ... ... ... қатысады. Шығай хан туралы соңғы мәліметтер еңбегінде кездестіріледі. Оның қайтыс болуынан кейін таққа баласы Тәуекел хан ... ... 1582 ... ... ... Баба сұлтан Шығай хан мен Тәуекел сұлтанның қуғынан ноғайларға қашып сол жерде оларға қарсы бүлік ... ... ... ... да ол сәтсіздікке ұшырап, Ташкент үшін күресті қайта жаңғырту мақсатында Түркістанға бет алады. ... хан Баба ... ... түрде жіберген екі адамын ұстап, олардан Баба сұлтанның Түркістанға қайтып келгенін біліп қояды. Тәуекел тез түрде әскерін жинайды, ... ... ... ... басқа да әмірлерді тұтқындап, Баба сұлтанның басын алып ІІ Абдаллах ханға апарады. ... ... ... Африкент уәлаятын алады.
Қорытынды бөлім
Қорыта келе, дерек шайбанилық ІІ ... хан ... ... ... ... бұл деректі "Абдаллах-наме" атауы да сондықтан Хафиз Таныштың "Шараф-наме-йи шахи" атты еңбегі Қазақ хандығы тарихындағы маңызы зор. ... ол ... ... ... атап ... ... хан, оның баласы Тәуекел хан, Хақназар хан, Сарбан сұлтан, ... ... ... сонымен қатар қазақтардың тұрмыс тіршілігі, олардың дене ... қару ... ... ... және тағы да ... ... туралы кеңінен айтылады.
Дегенмен де, жылнамасы көп уақыт бойы зерттелгеніне қарамастан, қазақтар туралы келтірілген деректер кеңінен ашылмаған, ... ... ... по ... ... ... XV-XVIII вв. (извлечения из персидских и тюркских сочинений). Составители: Ибрагимов С. К., Мингулов Н. Н., Пищулина К. А., Юдин В. П. А., 1969. стр 237 - 312. ... ... ... ... Таныша и его исследователи // ЗКВ. 1930.
Б.А. Ахмедов Государство кочевых узбеков. - М., 1965.
Хафиз Таныш Бухари. Абдулла-наме / пер. М.А. ... - М., 1983. ІІ ч.: М., 1989.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шымкент8 бет
Ақсақ Темір 8 бет
HTML тілінде «Мұхтар Шаханов» атты сайт жасау15 бет
Windows server атты операциялық жүйелер тобы17 бет
«Бабыр – наме» прозалық шығармасы.5 бет
«Испания журналистикасы» атты ғылыми-зерттеу жұмысына тезис11 бет
«Кабельдің бірінші реттік параметрлерін өлшеу» атты зертханалық жұмыс3 бет
«Камшат» атты қыздар әшекей бұйымдарының жиынтығы25 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
Аттың сыны мен бабы, жүйрік, бәйге аттардың түрлері18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь