Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
I. Шығарма тілінің лексикалық ерекшелігі
1.1. Шығарма тіліндегі антоним сөздердің қолданысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Шығарма тіліндегі синоним сөздердің қолданысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3. Шығарма тіліндегі омоним сөздердің қолданысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.4. Қос сөздердің қолданыс ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
1.5. Фразеологизмдердің стильдік қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
II. Шығарма тілінің көркемдік ерекшелігі
2.1.Мақал.мәтелдердің , авторлық афоризмдердің ұлттық танымдық қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
2.2.Теңеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51
2.3.Портреттің шығарма тіліндегі қолданысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..66
Кіріспе

Әлем бейнесінің өзі танып-бағалаған қалпын сөзге сыйғызып, болмыстың сан алуан белгілері мен қасиеттерін, қимылы мен әрекетін, сапасы мен санын, заты мен құбылысын шын шеберлікпен таңбалап, әлемдік деңгейде шашасына щаң жуытпайтындай көркем сөз өнері деңгейіне жеткізген қазақ халқының сөз жүйесі ерекше бай. «Cөз өнері дертпен тең» деп бағалаған бабалар табиғаттың тамаша көркін тіл кестесімен кестелеуде бүкіл заттар мен құбылыстарға атау беріп, оның мәнін дәл көрсетуде үлкен жауаптылық, көрегендік танытқан. Жаңа атаудың жасалуына ерекше мән беріп, «тілге жеңіл,жүрекке жылы тиетіндей» ішкі мәні мен мазмұнын қабыстырған. Халық танымында танылған ұғымның кез келгеніне атау тағуда,оның ішкі уәжділігіне, негізіне, тегіне мән берген. Қазақ лексикалық қоры мен құрамын зерделеу барысында ондағы жеке атау сөздердің тұлғалық және мағыналық құрылымының жасалуы зергерліктің, шеберліктің, бастысы ойлылық пен данышпандықтың нәтижесі екеніне көз жеткізу қиын болмайды.[13;108]
Курстық жұмыстың нысаны – Жүніс Сахтевтің «Жасампаздық қиырында» романы тілінің лексика-фразеологиялық ерекшеліктері.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Жұмыстың мақсаты – шығарма тілінің лексика – фразеологиялық ерекшеліктерін анықтау. Осы мақсатқа сай алдымызға төмендегідей міндеттерді қойдық:
- Шығарма тіліндегі антоним, омоним, синоним сөздердің қолданыс ерекшелігін анықтау;
- Шығарма тіліндегі қос сөздердің стиьлдік қолданысының мағынасы ашу;
- Фразеологизмдердің шығарма тіліндегі стильдік қызметін анықтау;
- Мақал-мәтелдердің, авторлық афоризмдердің ұлттық – танымдық қызметін, шығармадағы кейіпкер тіліндегі қолданылуын айқындау;
- Көркемдегіш тәсілдердің , оның ішінде теңеудің шығармадағы қолданылу ерекшеліктерін анықтау.
- Портреттің шығарма тіліндегі көрінісін анықтау;
Жұмыстың жаңалығы. Бұл жұмыста жазушы Ж.Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» романы тілінің лексика – фразеологиялық ерекшеліктері зерттелініп, төмендегідей нақты нәтижелер қорытындыланды:
- Шығарма тілінің антоним, омоним, синоним сөздердің қолданыс ерекшелігін анықталды, өзіндік ерекшеліктеріне байланысты жеке топтарға бөлінді;
- Шығарма тіліндегі қос сөздердің стиьлдік қолданысының мағынасы ашылды;
- Фразеологизмдердің шығарма тіліндегі стильдік қызметі анықталып, жеке – жеке стильдік қабаттарға бөлінді, талдауға түсті;
- Мақал – мәтелдердің авторлық афоризмдердің ұлттық – танымдық қызметі, шығармадағы кейіпкертіліндегі қолданылуы айқындалады, барлығы талдауға түсті;
- Көркемдегіш тәсілдердің , оның ішінде теңеудің шығармадағы қолданылу ерекшеліктерін анықталды.
- Портреттің шығарма тіліндегі көрінісін анықталды;
Курстық жұмыс құрылымы – кіріспеден, ІІ бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. С. Ғ. Қанапина «Қазақ тіліндегі мақал-мәтелдердің танымдық бейнелілігі» Қостанай: «Центрум», 2010-183 бет)
2. Ғ.Қалиев, Ә.Болғанбаев «Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы», Алматы:Сөздік-Словарь,2006-262 бет
3. К.Аханов «Тіл біліміне кіріспе».-Алматы, Мектеп , 1965.-328 бет
4. Оразбаева Ф.Ш, Сағидолда Г., Қасым Б., Қобыланова А., Есенова Қ., Исабекова Ұ., Қасабек Қ., Балтабаева Ж., Мұхамади Қ., Рахметова Р., Көпбаева Ж. «Қазіргі қазақ тілі»: оқу құралы.-Алматы: «Print-S» баспасы, 2005.-535 бет.
5. Жалмаханова Ш.Ш «Қазіргі қазақ тіліндегі көп мағыналы нақты түбір зат есімдердің мағыналық құрамы», Фил. Ғыл. канд. Дисс.- Алматы: 1992.
6. Бизақов Сейдін ‟Синонимдер сөздігі”. – Алматы: ‟Арыс” баспасы, 2007. – 640 бет.
7. Оразбаева Ф. ‟Қазіргі қазақ тіліндегі сын есім синонимдер”. – Алматы: ‟Мектеп” баспасы, 1988. – 128 бет.
8. Болғанбаев Ә. ‟Қазақ тілінің лексикологиясы”. – Алматы: ‟Мектеп” баспасы, 1988. – 147 бет.
9. А.Ө. Әдішева «Қазақ тіліндегі гомогенді омонимдердің әдеби - диалектілік варианттары (этнолингвистикалық зерттеу)» филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация авторефераты, Алматы-2002.-29 бет.
10. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі/ Жалпы редакцияны басқарған Жанұзақов Т.-Алматы: Дайк-Пресс, 2008.-968 б.
11. Мамаева М. Қ. «Фразеологизмді сөз тіркестері» филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. Алматы 2004жыл.
12. Нұржанова А.Б. «Дүниенің қарабайыр бейнесі: фразеологиялық фрагменттің соматикалық коды». )» филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация авторефераты,Астана,-2010.-29 бет.
13. Анар Салқынбай «Қазіргі қазақ тілі»: оқу құралы .−Алматы: қазақ университеті», 2008.-340 бет.
14. Р. Ә. Авакова «Фразеология теориясы». – Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 292 бет.
15. Г.Смағұлова. Мағыналас фразеологизмдердің сөздігі. Алматы, 2001.
6-бет
16. І. Кеңесбаев «Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі». – Алматы: «Арыс» баспасы, 2007. – 800 бет.
17. Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі.-Алматы: «Ана тілі» баспасы , 1991 ж.-107 бет
18. Қарсыбекова Ш.П «Қазақ тіліндегі мақал− мәтелдерді топтастырудың этнолингвистикалық принциптері »- автореферат. Алматы, 2004 ж, 26 бет.
19. Исаева Ж.И. «Дүниенің паремиологиялық бейнесі» (лингвомәдениеттанымдық аспект)– автореферат. Алматы, 2007 ж, 29 бет;
20. Ә. Қайдар «Халық даналығы» Алматы: «Тоғанай Т» - 2004ж, 560 бет.
21. Т.Қоңыров «Қазақ теңеулері»−Алматы: «Мектеп» баспасы, 1978.-192 бет.
22. А.Д.Есқараева «З.Шүкіровтың поэзиялық шығармаларындағы метафоралық қолданыстар» Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация авторефераты, Астана-2002.-30 бет.
23. Т.Қоңыров «Тұрақты теңеулер сөздігі»−Алматы: «яарыс» баспасы, 2007.-480 бет.
24. С.Мақпырұлы «Адамтану өнері».−Алматы,: Арыс баспасы, 2009. –214 бет.
25. Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. –Алматы, 1969. -243 бет.
26. Қалиева С.Е «Көркем прозадағы фразеологизмдердің қолданылу ерекшеліктері» Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация авторефераты, Астана-2007.-23бет.
27. Бекбосынова А.Х. «С.Мәуленов өлеңдеріндегі теңеу» Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация авторефераты, Астана-2010.-28 бет.
28. Сахиев Ж. «Жасампаздық қиырында».−Алматы, «Білім» баспасы, 2009. –208бет.
        
        Кіріспе
Әлем бейнесінің өзі танып-бағалаған қалпын сөзге сыйғызып, болмыстың сан алуан белгілері мен қасиеттерін, қимылы мен әрекетін, ... мен ... заты мен ... шын ... ... әлемдік деңгейде шашасына щаң жуытпайтындай көркем сөз өнері деңгейіне жеткізген қазақ халқының сөз жүйесі ерекше бай. деп ... ... ... ... ... тіл ... кестелеуде бүкіл заттар мен құбылыстарға атау беріп, оның мәнін дәл көрсетуде үлкен жауаптылық, ... ... Жаңа ... ... ... мән ... ішкі мәні мен ... қабыстырған. Халық танымында танылған ұғымның кез келгеніне атау тағуда,оның ішкі уәжділігіне, ... ... мән ... ... лексикалық қоры мен құрамын зерделеу барысында ондағы жеке атау сөздердің тұлғалық және мағыналық құрылымының жасалуы зергерліктің, шеберліктің, бастысы ойлылық пен ... ... ... көз ... қиын ... ... ... - Жүніс Сахтевтің романы тілінің ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Жұмыстың мақсаты - шығарма тілінің лексика - фразеологиялық ... ... Осы ... сай алдымызға төмендегідей міндеттерді қойдық:
* Шығарма тіліндегі антоним, омоним, синоним ... ... ... ... ... тіліндегі қос сөздердің стиьлдік қолданысының мағынасы ашу;
* Фразеологизмдердің шығарма тіліндегі стильдік қызметін анықтау;
* Мақал-мәтелдердің, ... ... ... - ... ... ... кейіпкер тіліндегі қолданылуын айқындау;
* Көркемдегіш тәсілдердің , оның ... ... ... қолданылу ерекшеліктерін анықтау.
* Портреттің шығарма тіліндегі көрінісін анықтау;
Жұмыстың жаңалығы. Бұл жұмыста ... ... ... ... ... - фразеологиялық ерекшеліктері зерттелініп, төмендегідей нақты нәтижелер қорытындыланды:
* Шығарма тілінің антоним, омоним, ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты жеке топтарға бөлінді;
* Шығарма тіліндегі қос сөздердің стиьлдік қолданысының мағынасы ашылды;
* Фразеологизмдердің шығарма тіліндегі стильдік ... ... жеке - жеке ... ... бөлінді, талдауға түсті;
* Мақал - мәтелдердің авторлық афоризмдердің ұлттық - танымдық қызметі, шығармадағы кейіпкертіліндегі қолданылуы айқындалады, ... ... ... ... ... , оның ... ... шығармадағы қолданылу ерекшеліктерін анықталды.
* Портреттің шығарма тіліндегі көрінісін анықталды;
Курстық жұмыс құрылымы - ... ІІ ... ... ... ... тізімінен тұрады.
І. Шығарма тілінің лексикалық ерекшелігі
1.1. Шығарма тіліндегі антоним сөздердің қолданысы
Тіл көркемдігін арттыруда, сымбаттылығы мен байлығын көрсетуде антонимдердің қызметі зор. Олар ... ойын нақ ... ... ... айқындап, шығарма әсерін күшейтіп тұрады.
Қазақ тіл білімі ғылымында Қ.Аханов, Ә.Болғанбаев, Ж.Мусин, Ғ.Мұсабаев, І.Кеңесбаев, Ғ.Қалиев т.б. ғалымдардың еңбектерінде антонимдер әр ... ... ... ... ... 7 ... Ғ.Қалиев пен Ә.Болғанбаев атты еңбектерінде антонимдер жайлы : [2, 117 бет].
Ал зерттеуші-ғалым Ж.Мусин антонимдерге әр түрлі бағыттағы ... ... ... мағыналары бір-біріне қарама-қарсы сөздер- антоним деп аталады.
2. Антонимдік мағына сапалық ұғымдарға тән болады деген ... жиі ... ... ... ... ... олар бір ... ішінде қатар қолданғанда айқын аңғарылады. Мұндайда антоним сөздердің мағыналық қарама-қарсылығы айрықша баса көрсетіліп, ерекше көзге түседі>>[6, 27 ... әр ... ... ... қабылдап, солар арқылы жаңа сөз өрбітіп, өріс аумағын кеңейтіп, ... ... ... ... та тіл ... ... етеді[1, 10 бет].
Антонимдердің стильдік қызметі туралы ғалым К.Аханов:

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Балалар ойынының жіктелуі.Шығармашылық және ережелі ойындар. Мектеп жасына дейінгі балалардың сюжеттік-рөлдік ойындары»7 бет
Алаш мұраты – отандық білім мен ғылымды негіздеуші күш10 бет
Бастауыш сынып оқушыларына музыка пәні арқылы эстетикалық тәрбие беру6 бет
Жаңа технологиялардың негізізде оқушылардың ұлттық дүниетанымын қалыптастыру3 бет
Мемлекетіміздің тәуелсіздігі - халқымыздың бақыты6 бет
Менің Қазақстаным!9 бет
Мәдениет - әлеуметтік таным белгісі10 бет
Қазақ жылқысының көне замандардағы тарихы. Жылқының арғы тегі5 бет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік елтаңбасы2 бет
Қазақстандағы саяси процесс7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь