Қадыр Мырза Әли - балалар ақыны

Мазмұны

I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2.4

II.Негізгі бөлім:
2.1.Ақын өлеңдері . шындықтың айнасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.17
2.2.Қазақ барда сен барсың, Қадыр аға! ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18.20
2.3.Заманымыздың заңғар ақын .шайыры ... ... ... ... ... ... ... ..21.27
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Курстық жұмыстың зерттелу нысаны – Қадыр Мырзалиев өлеңдері. Курстық жұмыс кіріспе, ........................... Кіріспеде................................
Қадыр Мырзалиев ...................................... Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған. Еңбек жолын сол кезде жаңадан ашылған балалар журналы........................асары, 1968-1973 жж. «Жазушы» баспасында қазақ поэзиясы бөлімінің меңгерушісі, кейін Қазақстан Жазушылар одағында поэзия секциясының кеңесшісі болған.
Тұңғыш туындысы 1954 жылы «Пионер» журналында жарияланды. Содан бергі уақыт ішінде 40-тан астам жыр жинақтары мен әдеби – сын, ән өлеңдері мен прозалық кітаптары: «Көктем» (1959), «Дан...............................» (1966), » Бұлбұл бағы» (1967), «Ақ отау» (1968), «Күміс қоңырау», (1970), «Домбыра» (екі кітап, 1971, 1974), «Кеш» (1973), «Жерұйық» (1976), «Қорамсақ», » Көкпар», «Қызыл кітап», «Алақан» (1981), «Саз сиқыры» (1982), «Күндер-ай» (1984), сондай-ақ тоқсаныншы жылдары таңдамалы шығармаларыны.......................................
Ақын шығармашылығын қоржынның екі басына теңесек, соның бір жағына ересектерге, екінші жағына балаларға арналған жыр жиһаздары теңделгенін көреміз. «Балалар жазушысы болып қалыптасу қиын, арнайы туу керек», - деп В.Белинский айтқандай, Қ.Мырзалиев .........................
туған ақын.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Мырзалиев..................................
2,дамалы жиақтар:Т.3.Алматы: «Б.....................
3. Мызалиев Қ. Баянбай Қ. Өлеңдер, ертектер… – А.......................
4.«Қазақстан»: ..................................... Бас редакциясы, 1998.
5.Қазақстан баспагерлері ..................................... "Білім" баспасы. 2005 ж.
6.Тарихи тұлғалар. Т............................................ «Алматыкітап баспасы», 2009
        
        Мазмұны
I.Кіріспе.....................................................................2-4
II.Негізгі бөлім:
2.1.Ақын өлеңдері - шындықтың айнасы...............................................5-17
2.2.Қазақ барда сен барсың, Қадыр аға!.................................................18-20
2.3.Заманымыздың заңғар ақын -шайыры ..............................21-27
III. Қорытынды...............................................................28
IV. ... ... ... ... ... ... - ... Мырзалиев өлеңдері. Курстық жұмыс кіріспе, негізгі бөлімі, ... және ... ... ... Кіріспеде ақынның өміріне, оның шығармашылығына қысқаша тоқтала ... ... 1935 жылы 5 ... Орал ... Жымпиты кентінде туған. 1958 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған. Еңбек жолын сол кезде жаңадан ашылған балалар журналы ... ... ... ... және сын ... ... жауапты хатшы, бас редактордың орынбасары, 1968-1973 жж. баспасында қазақ поэзиясы бөлімінің меңгерушісі, кейін Қазақстан Жазушылар ... ... ... ... ... ... 1954 жылы ... жарияланды. Содан бергі уақыт ішінде 40-тан астам жыр жинақтары мен әдеби - сын, ән ... мен ... ... (1959), (1961), , (1965), (1966), >> ... ... (1967), (1968), , (1970), (екі ... 1971, 1974), (1973), (1976), , >> ... , (1981), (1982), (1984), сондай-ақ тоқсаныншы жылдары таңдамалы шығармаларының 5 томдығы, ал 2001 жылы ... ... 15 ... ... ... ... сахнада қойылған.
Ақын шығармашылығын қоржынның екі басына теңесек, соның бір жағына ересектерге, екінші жағына ... ... жыр ... ... ... , - деп В.Белинский айтқандай, Қ.Мырзалиев балалар ақыны болып
туған ақын.
Қ.Мырзалиев ... ... ... ... епсіздікті сынайды. Бұл тұрғыда оның атты өлеңі қызықты.
Ол жас балалардың өздерін сөйлетеді. Олардың іс-әрекеті, балаға тән қызықты ... , , , т.б. ... ... ... ең алдымен балалар ақыны, ұрпақ ұстазы. Бұған ақынның атты кітабы дәлел.
композициялық ... ... ... ... ... ... жасалған. Бірінші сабақ табиғат тану туралы. Мұнда жылдың төрт мезгіліне тән ... ... ... ... жұмбақ айтып ойнайды. Поэзиямыздың метафораға толы түрі - жұмбақ, бұл ... да ... анық ... өнер ... ... (Құс ... ... .
Екінші сабақ - хайуанаттар. Осында ақын , , , аталатын өлеңдері арқылы: жыртқыштықты, арамтамақтықты, не ары, не бері ... ... ... ... ... ... ... балаларға жаңылтпаш айтқызады: Шемішке шақсаң шақ, Шапшаң шақ. Шөбіңді ... шап, ... ... ... сабақ - тіл. Бұл сабақ деген өлеңмен басталады: Ана тілің -арың бұл, Ұятың боп тұр бетте. Өзге тілдің бәрін біл, Өз ... ... жас ... ... ... ойлы ... Бұл өлең ... де арналған.
Төртінші сабақ - еңбек. Бұған әр алуан мамандық иелері туралы - , , т.б. өлеңдер топтастырылған. Сабақтың ... ... - ... адам ... ... ... ... - қосымша сабақ. Ғибрат деп аталады. Мақсаты - үлгере алмаушылар мысалданып, соларға ғибрат боларлық ақыл-кеңестер, ойлар ... ... ... ... еріншек, сотқар, маубас, жайбасар, мақтаншақ, жаңғалақ, қомағай, салақ балаларды ... ... ... ертесін, Сұрайтын қант бөлкесін Сен бір жаман еркесің! Көкеңнің де желкесін Жауыр қылған еркесің!-дейді ақын аталатын мазақтамасында.
- айтары мол, ... ... ... тағы бір ... еңбегі атты поэмасы. Бала психологиясына жетік ақын сюжеттік ... ... ... ... ойын он ... ... ұстараның жүзінде ұстап бағады.
Көлемі шағын, бала психологиясын меңгерген ертегі-поэмада ақын фольклорлық сюжетті өзінше байытқан. Сөйтіп, ауыз ... асыл ... ... ... ... ... ... соны ертегі-поэма ұсынған.
Қ.Мырзалиевтың ертегі-поэмасы Л.Толстойдың ертегісін еске түсіреді. Орыс әдебиетіндегі ... ... ... ... ... пайдаланған. Буратино ақылды қуыршақ болса, Балшықбай есер, тентек, салақ. Л.Толстой Буратино арқылы орыс өмірінің кейбір көлеңкелі жақтарын сынаса, Қадыр ... ... ... ... ... ... атты поэмасы оқушы баланың ұқыпсыздығын, тентектігін ... ... ... ... ... деген баланың киімді күтіп кимейтіні қатты сыналады.
II.НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Ақын өлеңдері - шындықтың айнасы
Поэзия - ... ... қан ... ... ... ата ... сол өмірдің қаны мен оты, жарығы мен нұры, ал лирика - поэзияның поэзиясы секілді қағида адамзат баласының танымына сөз ... тани және ... ... ... ... бері айтылып келеді. Қадыр Мырзалиев өзінің ақындық, азаматтық өмірінің мәні мен мағынасын осыдан, поэзияның поэзиясынан - ... ... өнер өнер ... алды екендігінде сөз жоқ. Шын талант үшін ақындық өнер емес, өмір. Заманның қилы қияндарында өмірі өлеңіне, өлеңі өміріне ... ... ... ғана ... болмақ. Мұндай талант үшін өлеңсіз өмір жоқ. Қадыр ... - ... ... ... өмірлі талант.
Қазіргі оқырманның интеллектуалдық деңгейі биік, эстетикалық талғамы жоғары. Олар кез келген қаламгерден әдемі ырғаққа, ... да ... ... ... өлең ғана ... әр ... астарынан өзіне ой салар философияны, өзі бұрын көп біле ... ... ... ... үлгісін, сол арқылы сөз зергері тұжырымдаған соны ... тың ... ... ... ... қадырын арттырып, өзгелерден өзгешелеп тұратын да осындай ой мен сезімнің тұтасқан бір бүтінге айналып, өлең өмірінің әр ... де ... ... ... шығарма шешімінің әрқашан да біз күтпеген тұстан келіп шығып, ойлануға итермелеуінде деп түсінемін.
Ол нені ... ... ... ... әр ... аң мен ... ... мен жәндікті сөз етсе де, ақын ойы, оның өзі өлеңге объект етіп алған дүниесі бізге таныс нәрседей, ... ... ... ... анық та ... болып келеді. Ол қай-қайдағы бегомот па, керік пе, мүйізтұмсық туралы айта ма оларға өзіміздің қазақы теңеулер мен салыстыруларды ... ... ... ... ... әр қилы ... өзін қазақы ұғымдармен сараптайды.
Ақынның деген өлеңіне көз жіберіп көрелік:
Мүйізтұмсық!
Мүйізтұмсық!
Керемет!
Зообаққа бара қалсаң көре кет!
Кішісі бар,
Үлкені бар...
Үлкені
Кем дегенде бір машина ... ет.[1; 26 ... - ... біздің елде кездеспейтінін тәптіштеп жатпай- ақ, оны зообақтан көруге болады деген емеурінмен ғана түсіндіріп өтеді де, оның үлкен екенін ... ... ... ... ... ... ... басқа ұлт өкілінің дәл осындай салыстыру жасауы мүмкін емес шығар.
Осынау жазықсыз хайуанның жер бетінен ... бара ... ... де ... ... ... баяндайды.
Етінде емес бірақ та бар мәселе!
Енді қайтып өркені оның өсе ме!
Мүйізінен ... ... ... сөз бар:
Жасарады қартайған,
Әжім түскен,
Ажарынан әр тайған.
Деген сөз ... тағы ... ... ортайған.
Мүйізтұмсықтың қырылу себебі де өз құлқынына ие бола алмайтын ... ... ... ... ... ... ... аңға ажал болып тиюіне негізгі себеп өсек қана. десе де сананы ... ... ... пен ... ... жетегіне ергендер, қара басының қамы үшін күллі дүниені қараң қалдыруға даяр. Адамгершілік, саналылық деген асқақ ... бәз ... ... тоят алар ... үшін аяққа тапталуда. Неліктен? Оған ақын былайша жауап ... ... ... еді берік болсаң тіліңе!
Бір білместің айтқан сөзі
Жазықсыз
Жетіп жатыр миллионның түбіне![1; 54 б.]
Иә, адам ойының адал ... ... ... ... қандап күнәға батуына себеп болған бір-ақ ауыз сөз екен. ... ... ... көнуге ырық бермейтін жыртқыштық қасиеттің құрбаны болған мүйізтұмсықтардың тағдыры ойлап ... ... сол ... өз ... ... ... ... - деп Қадырдың өзі айтпақшы, адам баласының өткен өмір тарихы да бүгінгі іс-әрекетін, ... ... ... ... емес. Адамның ақыл-ойы жетіліп, қоршаған ортаның құпия ... ... ... ... өлі тбиғаттан ажырар, сол өз анасы іспетті табиғатқа қаскөйлік көзқараспен қарауы ... ... ... ... ... маңызды мәселенің біріне айналып отыр.
Әрбір ұлт, әр халық табиғат әлемін өзінше жырлайды, оған деген көркемдік көзқарастары да әртүрлі. Көбіне . Қ. ... де ... ... ... ... ... Ол табиғатты формалық тұрғыдан ғана қызықтап қоймайды, сол төл ... ... ... ... ... ... ғана тән пайымдаулар жасап, өзгелерден оқшау сыр түюге шебер. Ол суық ... -деп ... көз ... ... ауыл бейнесін: - деп, ал сол суықтағы аттың күйін деген ойға ... ... ... ... ... Ал ... ақын ойында келісім тауып, жағымды жағымен көріне бермейтін өндірістің суреті де сол біз ... ... ... етіп өте ... деген жолдарда табиғат тазалығы мен сұлулығына секілді зияны мен улы түтінді қарама-қарсы қояды. ... ... ... ... жалпылай қарастырсақ Қ. Мырзалиевтің жыр жинақтарын парақтай отырып оның қалам тартқан тақырыптарының әр алуан ... ... ... Дей тұрғанменде, ақынның шығармашылық бітімін тұтастай хронологиялық жүйемен салыстыра қараған адам оның тақырыптарының әрқашанда өзгеріп, қарапайымнан күрделенуге бет бұрғанын ... ... Оның ... ... балаларға арналғанымен, сол өлең-жырларының өзі көптеген өмірлік мәселелердің қиын түйініне өзіндік баға берумен ерекшеленетінін білетінбіз. Одан кейінгі кезеңде ақын ... өзек ... ... ... бірі - ... жер, өскен елге байланысты ой-толғамдар.
Алпысыншы жылдардың аяғы мен жетпісінші жылдардағы ақын поэзиясының алдыға шыққан тақырыбы - тақырыбы. ... да ана ... ... көптеген өлеңдер жазып, өзінің бұл тақырыпта да ешкімнен кем емес екенін танытқан қаламгер.
Әрине, бұл тақырыптардың бәрі де сол ... ... ... тән, ортақ құбылыстар болатын. Соның өзінде Қадыр басқалар мың рет айтқан нәрседен өзгеше ой түйіп, әр ... ... ғана тән ... ... ... Қ. Мырзалиевтің бұрын басқа ақындар көп бара бермейтін ойшылдыққа қол ... оны сол ... ... оны ... даралап, алда әлі айтар тың пікір, соны ойларының бар екенің аңғартқан болатын.
Жетпісінші жылдардан бастап жазыла бастаған экология тақырыбы да Қадырдың бұл ... көп ... ... ... ... ... ... тақырыбына қалам тарта бастаған тұсын анықтап, сол кездегі өзі тұрғылас ... ... ... ... бұл ... тек Қ. ... жеке ... өзі ғана түбегейлі игеріп келгенінің куәсі боламыз.
Енді соңғы шыққан жинақтары мен баспасөзде жарияланған лирикасын саралай қарасақ, ақынның адам ... ... мен ... және қоғамдық қатынастар мәселесіне ден қойып, соның адамгершілік, психологиялық болмысына тереңдей үңіліп жүргенін байқаймыз. Бір ... бұл ақын ... ... мол ... ... ... сезілетін қалыпты жағдай сияқты көрінгенмен, шындығында, ақынның тынымсыз ізденісі өмір, тіршілік ... жеке ... ... оның ... де ... ... ... іздеуі, сол арқылы жалпы қоғамдық заңдылықтар туралы өзіндік пікір қалыптастырғанына айғақ бола алады. Ол жеке адамның сана-сезімі өссе, табиғатқа жанашыр топ ... ... бір ... ... ... ... ... арманын да жасырмайды. Тірі табиғаттың азып-тозуы адамзаттың ... ... ... ... ... сол ... ... тек өзіміз - адамдар екенін де әрдайым қайталап ... ... ... ... да болар оның лирикалық кейіпкерлері көбіне үлкен істерде көрінетін күрескерлер болып ... ... ... ... ... ... ... көбісінің басты кейіпкері - ақынның өзі. Оны лирикадағы негізгі
идеядан, оған баға беруші, кесімін айтып, үкімін ... ... ... іске ... да ... ... ... талдап кеткен:, , , , тағы басқа лирикаларында ақын ... ойын ... ... ... ... ... бұл ... лирикалық қаһарман ретінде көрінетін ақынның бейнесін айқын аңғаруға ... ... ... отырып, оның ақын лирикасындағы орнына тоқталар болсақ, Қадыр әсіресе соңғы жазған көптеген өлеңдерін тек ... ... ақын ... ғана баяндап қоймай, сол өзі өлеңде қозғаған мәселеге өзі жауап беріп отыратындығы да жиі ... ... ... көрдіңіз
Таумыз, түзбіз, тақырмыз.
Қазып-қазып жерді біз,
Жегідей жеп жатырмыз, [2;43 б.] - деп ащы ... ... ... ... ... ... тек ... тойдыру үшін ғана бүлдіріп жатқан жоқ, үлкен аумақтарды ядролық бомбаларды сынау үшін пайдаланып жатқанын, жер шарындағы ... үшін ... ... ... полигондары қаншалықты қауіпті екенін айтып түсіндірудің өзі артық. Адамдар арасындағы кейбір парықсыздардың табиғат анаға ... ... ... қиянатының шынайы суретін өз поэзиясында былайша суреттейді:
Біледі ... ... ... ... адам.
Ақымақтығынан әркімнің
Аздың-ау аздың
Боз далам!
Иә, аянышты көрініс, көкірегің қарс айырыла күрсініп еске алатын
қасіретті сурет. Басқаны басқа дейік, күллі тіршілік ... ... - қара ... өзін ... жеп ... айналыппыз. Ақынның өлең идеясы арқылы жеткізгісі келген ойы да сол адамдар ... ... ... ояту, көпшіліктің шындыққа көзін жеткізу екендігі өлең мазмұнынан айқын аңғарылып тұр. Қадыр Мырзалиевтің > мынадай бір сырлы шумақ бар:
Жүйрік арман қуып жете ... ... ... өзі бір ... жүр өзін жұрттан артық деп,
Ал мықтылар өзін жұрттан кем санап!
Тап- таза ... [2; 58 ... ... ... ... ... ... таусылмақ емес. Ардан туған адам әрқашан арман қуады және арман қуудан ... ... ... ... ... және сол арманның шегіне жетпейді, жетсе де жеткенін ... > ... яки ... ... ... ... ... ертеңі болмағаны; арман бітсе, ертеңі бітеді, мақсаты түгесілгені; арманның таусылған жері- адамның өлген жері. Саналы кісіге мұның өзі ... ... рас. ... соң, ... ... өзі ... боп, өз деміне өзі буланып, жіпсіп, күпсіп ... ал ... ... өзі ... толмай, өз ісіне өзі разы болмай, өзін- өзі іштей сынап, мінеп жүретіні және ... жоқ, ... ... де бір ... ... өз ... өзі жігітсіген қысыр қызтекелік қой! Осалдар өпірем, өрекпігіш, бойлауық, ... ... ... ... ... ... Онымен де қоймай, осалдық омыраулап, мықтылықты біраз көзден тасалап, ... ... да ... ... ... ... мықтылық деген- мықтылық, түбінде бір осалдық атаулының бәрін көне тамдай қопыра құлатып, сілкініп шыға келетіні сөзсіз. Осындай мықтылық иесінің бірі- ... өзі. ... ... ... ... - мықтылығында.
Мықтылығының бір дәлелі: Қадыр өлең өлкесіне күйбеңсіз, кібіртіксіз, тіпті ешқашан ... ... ... бірден кәнігі шебер қалпында келді. Күні кеше шәкіртке ... ... ... Ұлы ... өзі ... сүйеген биік мінбеге киіктің асығындай ғана шып-шымыр қара бала жүгіріп шыққан емес, тура шиырылып түскендей... дік етіп ... тұра ... да, ... ... ... ... ... жұрт жұбатып,
Және жылап өледі, өзгені де жылатып.
Жылайтыны туа сап- жамандар бар қинайтын,
Жылайтыны өлерде- жақсылар бар қимайтын.[2; 69 ... жырт ... тына ... дүйім жұрт кенет ду- ду етіп, зал іші самал шайқаған көлдей теңселді де кетті.
Хаос гармонияға ... ... бәрі бір ... ... әлгі ... тыңдаған әр адамға қас пен көздің арасында бұрын ешкім айтпаған бір сыр айтылып, ешкім ашпаған бір шындық ашылды да қалды.
Өлең ... ... ... ... ... ... оқыс ойға ... да қойды.
- Жаным ау, жанартау ғой мынау - деп ... ... көп ... бір ... ... жалындағалы тұрған жанартау ғой!
Дәл сол тұста Қадыр да дәл осыған үндес тағы бір тылсым сыр ... тағы бір ... ... ... ... ... - даңқты,
Атылмаған жанартаулар - қауіпті.
Тағы да сыр, тағы да шындық. Әркім- ақ айтуға ... ... ... сыр; ... ақ ашуға болатын, бірақ ашылмаған шындық.
Бүгінге дейін Қадыр ақын ... ... ... ... бір жаза ... көрген жоқ. Неге?
Асылы, адам әдебиетке сұлудың бұрымындай өрілген екі ... ... ... ... ... ешкім айтпағанды айту; екіншісі- өзге ешкімге ұқсамай, тек ... ... Осы екі ... ... ... ғана шын ... ... туынды бар. Шын мәніндегі әдеби туынды дегеніміздің, Леонид Леонов айтқандай, мазмұн жағынан жаңалық ашу, пішін ... өнер табу ... ... де сондықтан. Енді турасына көшсек, мүбәда қазақ ... осы ... орта ... өте бере ... ... отыз жылда тек қана өзіне тән өзгеше ... ... тек қана ... тән ... ... ... шын мәніндегі шынайы талант екеу болса- бірі, біреу болса- өзі- Қадыр Мырзалиев. Бір кезде өзінің түлеп ұшқан ұясы Қазақ ... ... ... ғана ... ... бала ... бүгінде бүкіл елі- туған халқы тұтас таныған қадірлі дана Қадырға ... ... де дәл осы ... ... ... қазіргі қазақ поэзиясын көп дауысты, қуатты оркестр десек, мұның ... ... ... ... өз үні, ... мен ... айшығы мен өрнегі бар; Қадыр лирасының сыңғыры бөлек, сыры терең. Қадыр Мырзалиев соңғы ширек ... ... ... ... тізілтіп ондаған кітап берді: , , , , , , , , , , , , , ... ... ... мен мазмұны- адам, адамға тән алуан түрлі сезімдер, ойлар, толғаныстар, адамның өмірге көзқарасы, адамның ... ... ... ... ... ... тағдыры мен тіршілігі. Бұлардың қай- қайсысы да тақырып- мазмұн ретінде жаналық, ... сан рет ... ... ... ... ... шиыр ... тақырыптар мен мазмұндар. Бірақ осы тақырыптар мен мазмұндардың қандайы болмасын, Қыдырдың жырлауында жаңа қырынан, бұрын- соңды ешкім ... соны ... тың ... ... ... бір өлеңінде
оқыс айшықпен ойнақы кестеленіп, бір өлеңде екені ұтымды жеткізілсе, енді бір өлең ... ... даңқ ... де бір шың ... шың ... шыға ... ... жұмсақ юмормен аңғартады.
Осылардың бәрі әшейін ауызекі айтыла салмайды, әсем өрнекпен, ақындық шабытпен шебер айтылуының үстіне, әр оқушының өзі ойлап, ... ... ... ... сырмен, қызық астармен айтылады.Өлеңнің ойлылығы дегеннің өзі осы емес пе?
Әрбір шын ... ... ... ... да ... ... Адам туралы болатын, бүгінгі жыры да- Адам туралы, ... жыры да- Адам ... ... Адам, оның тағдыры мен тіршілігі әдеби шығармада әрқашан белгілі бір ... пен ... ... ... ... ... ... да мезгіл- мекенсіз әлдебір абстракциялық нәрсе емес. Сондықтан Мырзалиев поэзиясына үзілмейтін өзекті желі боп тартылып, жан- ... ... ... ... ... келе ... бір күрделі образ бар. Ол- қазақ даласының образы. Осынау шетсіз- шетсіз кең далаға, өзінің ... ... ... бір бөлім арнап, айрықша бір мол шабытпен көкірегін кере, мақтана сөйлеп: - десе, соның іс жүзіндегі дерегі секілді ... ... түп- ... ... арнап, тұп- тура - деп аталады. - Қадыр ақындығының жаңа белесі, тың өрісі.
Александр Блок: ақынның ақындығы - ... деп ... және осы ... ... теориялық тұжырымға айналдырған. Ал үндестік, яки гармония дегенді шебер суреткердің шыңдықты сырға, сырды жырға айналдыруы, өмірді өнерге, ... ... ... сөйтіп, мынау әлемдік
тіршіліктің небір құпия сырларын ғажайып келісімге көшіре танытуы деп түсіндіреді.
тек сырт ... ... ... ... ... бір түрлі бір композициялық бірлік, тың келісім бар. ... төрт ... ... ... төрт ... сыр мен шындықты желілі, арнаулы түрде тарата жырлап жатса, осылардан ара- арасында ақын үш мәрте арнайы лирикалық шегініс ... ... ... бір толғаныстарға түсіріп, оның сезімін тербейді. Сөйтіп, ақын мен ... ... ... ... тағы бір тың ... ... ... болады. Ал мазмұн жағынан келсек, мұндағы жүз өлең бір идеялық мақсатқа жарыса жол тартқан тағы да тұтас толғамды сыр, ... ... бір өлең осы ... күлкісі, қайғысы мен көз жасы, бір өлең әні мен назы болса, енді бір өлең мұңы мен зары, бір өлең күші мен ... ... бір өлең ... мен күйкілігі секілді өзара өріліп тұтасып, кете барады. Жоқ, кете бармайды, ақын өзі суреттеп ... ... ... ... ... ойлар, философиялық байыптаулар, парасатты түйін- тұжырымдар қорытып отырады.
Мәселен, ... Міне, бұл- бір ... ... ... әр ... ... көрсетілген дала шындығын енді бірде ойша байыптаудан туған жиынтық- синтез ... ... ... ... ... ... бойы ғұмыр кешкен бүтін бір халықтың бір алуан мінез- құлқы екені ... осы ... әр ... ... ... ... ... ағысқа, ақындық ағысқы айналдырып, соншалық бір кең тыныспен еркін, ешқандай қитықсыз есіле, көсіле жырлаған. Әр өлең кәдімгі жағынан жасандылықтан ... ... ... оп- оңай құйыла салған секілді. Ең жеңілі мынау эпифораны оқып көрелік: ... ... ... ... өзінде, пішініндегі мұндай шынайы, сұлу айшықты, яки фигураны асқан шебер ақын ғана жасай ... яки , , яки , , яки ... қай- ... алып қарамалық, тақырып Қадыр өлеңдерінде бұрын жырланған тақырып болғанымен, қазір мағына- мазмұн жаңарып, жаңа ... ... ... қаз- ... ... ... қалмаған, орынсыз қайталанбаған, уақыт пен, мезгілмен бірге ілгерілеу, даму ... ... ... - ... сәйгүлігі, ойдың азарманы. Жеке бастың дара мұңынан ... қым- ... ... ... ... ... ... еркін жырлай алады. Мысалы, Ресейдің Қазақстанның тамыр- тарихындағы алатын және ... ... ... ... ... өлең жолымен әдемі жеткізген.
,- дейді бір шағын поэмиясында. Шынында да, солай болып келген.
Қадыр Мырзалиевтің ... бір ... ғана ... ... ... ... Бір ғана әдеби жанрмен шектелмейді, бүкіл көркем
жанрларды ... ... өзі ... . Ал ... барда сен барсың, Қадыр аға!
Адам шынын айтамын деп сырын айтса, онда ол - оның ... Ал ақын ... ... деп ... айтса, онда бұл оның ақындығы. Ал ақын шынын сырға бөлеп, сырын шынға балап толғанса, өзі ғана толғанбай, өзгелерді де ... онда бұл - оның ... ... ... ... ... сүю, ... сырға бөлеп, сырын шынға балап толғану , өзі ғана сүймей, өзгені де сүйсінтіп, өзі ғана толғанбай, өзгені, ... ... ... ... - ... ... ... асыл қабілеті, әрі ақындық асыл қасиеті.
Қадыр Мырзалиев ал - пы - сыншы жылдары қалың ... ... жалт ... ... тұлғалардың сойы - нан еді. ол қазақ өлеңінде соны соқпақ сал - ған, реформа жасаған ақын.
Біз, әдетте, ... ... ... - зу - шылар жөнінде айтқанда, аруағы риза болсын деп кейде мақ - тауын асырып жіберетініміз бар. Алайда, қанша ... да ... ... ал - май - тын да ... ... Олар өте аз. Сол ... бірі Қадыр Мырзалиев еді. Ол әде - биетке қайталанбайтын құбылыс болып келді, қайталанбайтын ... ... ... - дыр ақын не ... да ... ... ... Нұршайықов)
Өлеңдерің мен әндерің арқылы қазақ дала - сын шарлап, әр қазақтың жүрегінде боласың, Қадыр аға! Ән ... ... ... ... ... - ... ... қайрат береді.
Көк дауылмен жағаласып кемеміз,
Көк мұхитта қақпақыл боп келеміз.
О, Жасаған!
Өстіп жүріп бір күні
Өлеміз-ау,
Өлеміз-ау,
Өлеміз!
Кейбіреулер соны неге ұқпайды,
Қадалады жүрегіме мұң-қайғы.
Мен де өлемін,
Менің ... ... ... ... ғой, тау ... да ... ем,
Гүлдей солам,
Бірақ қайта көгерем:
Тірілердің көзіне оттай басылар,
Талай -талай немерем мен шөберем.
Өліп-өшкен ғашық жігіт
Күніне
Мендік көзбен қара ... ... ... бірақ сөзім оралар
Сайрап тұрған шешендердің тіліне.
Журек неге,
Өкпе неге алқынды?
Қимайды ма өте ... бал ... әзіл бір ... мен ... ... ду ... халқымды.
Амал қанша!
Татар дәмім таусылды.
Қабірістан құшағымен қаусырды...
Жоқ! Өлмеймін!
Елім талай естиді
Лентаға ... ... ... ... дән ұшырып қырманда,
Кейбір жырым бақташы боп жүр ... ... жоқ ... ... ... аман тұрғанда![3; 54 б.]
Қара орман қазақ жұрты көрнекті ... асыл ... ... ... ... ... ... Мырзалиев секілді аяулы пер - зентінің асыл ... ... ... сақтайды.
деп білген ақынның өлеңдері де, тапқыр сөз - дері де ... ... бойы ... ... аузында жүр. Жүре береді де! Ақын үшін бұдан өткен мерей, бұдан ... ... бола ма?! ... ... ... бар! Сол ... ... қадіріне жетіп, әлі де зерттелмей жатқан құнды ... мол ... ... ... ... ... ... ету бүгінгі толқынның парызы.
2.3. Заманымыздың заңғар ақын - шайыры
Қазақ поэзиясында жарты ғасырдан астам уақыт жазылған Қадыр ағамыздың қазақ ... ... ... ... ... ... ... туған жер, ана тілі, Отан, Атамекен, қазағы... болды.
Ол ... тегі мен ... ... ... ... ... ... арманы мен үмітін, қайғы-мұңын астарлы сөз, өткір ... ... ... ... ... ... тілімен алғаш рет жүйелеп жазған энциколпедист ақын.
Әдебиетке өткен ғасырдың 50-шы жылдарының аяғында келген Қадыр ақын сол ... тірі ... - ... ... ... т.б. ... ... талант ретінде көңіл аудартты. Жас ақын туралы М.Әуезов: десе, Х.Ерғалиев. , - деп ... ... ақын ... деп ... Ол ... Қадыр ағамыз отыздан аспаған еді. Ал, Қадыр ағамыз 60-қа толғанда ұстаз-ағасы З.Қабдолов: деп ... ... ақын ... ... ... көктемін көрмедім, барлық уақытым кітапханада өтіп, әлем әдебиетін түгелдей оқып ... ... ... да ... поэзиясынан басталған оның творчествосы қоғам мен уақыттың, тарғыл тарих пен ой-сана, туған жер мен ұлттық ... ... ... ... ... ... ... болды.
Туған жерді жырламаған ақын жоқ. Олардың әрқайсысы өзінше жырлайды. Қадыр ақын ... ... ... ... ... ... ... махаббатпен жырлайды. Әлем әдебиетінде тап осылай біз білетіндерден Хафиз ғана жазған.
Туған жер туралы ... ... ... ... ... ... күйгенде,
Басыңды име,
Тізе бүкпе
Именбе!
Ер еңкейсе, еңкейеді
Жалғыз-ақ
Туған жердің топырағын сүйгенде!- [3; 78б.]
деген тамаша жолдарында адам бойындағы ар-намыс, ерлік, рыцарлық... ерге тән барлық ... Жер ана - ... ... ... ғана ... болады деген жолдары туған жердің қасиетін түсіндірудегі адам тілінің жеткен Хантәңірі ... Ол, ... ... поэзия тілімен берілген ең асқақ, сәулелі анықтамасы. Ол, деген кереғар ұғымға қарсы, мәңгі - Туған жердің рухын ана ... ... ... бір ... бергісіз қайталанбайтын жыр жолдары!
Рыцарлық үлгіде жазылған ақынның жоғарыдағы жыр жолдары әлем әдебиетінің озық үлгілері ... , , , ... ... Қыдыр баба, Аттила, Манастар т.б. елін қорғаған ... ... ... ... ... алып ... ... құралы болмақ. Сондықтан, қазақ ұл-қыздарының ер жүректі, намысты, отансүйгіш ... үшін ... ... ... ... ... Сондай тәрбие алған ұл-қыздар ел үмітін ақтайтын болады.
Барлық халықтарда Туған жер ұғымы бірдей, бірақ Қадыр ақынның жырлауында ол жаңа қырынан ... сан ... ... ие ... ... ... Ақын туған жер туралы:
...Қайда жүрсем Атамекен,
Көкейімде жатады ... көзі ... ... ... ... күн нұрының өзін Атамекеннің құдіретіне табындырып қояды. Қадыр ақынның Атамекені - ол туған жермен қатар, Ата тек, ... Отан ... ... ... ... Атамекен ұғымын ұлттық әдебиет, ұлттық сана деңгейіне көтерген де Қадыр Мырза Әлі.
Ақын келесі ... ... ... ... ... ... ... бастан кешіпті.
Іздеймін деп азаттық,
Тауын тастап көшіпті, -
деген жолдарынан мыңдаған жылдар бойы ... ... ... мақсаты азаттықты іздеу дейді. Жалпы, адамда азаттық үшін күресуден асқақ мұрат болған ба?
Ұлы даладағы ат жалын ұстаған әрбір ұл Ел ... ер ... ... ... ер қандай!
Намыс қандай!
Тау мен тасқа соғылар қарыс маңдай.
Ел дегенде
Жығылған жалым тұрып,
Айбаттанып кетемін арыстандай.
...Елім үшін күресте ... ... ... ... ... - ол Елдің жеңілгені. Ердің өлуге құқысы болғанымен жеңілуге құқысы жоқ. Осындай ер өсірген ел ғана мәңгі ... Бұл ... ... ... Ер мен Ел ... оның ... ... төмендегідей:
Ұл болған соң
Ұлы елге болу керек лайық!-
немесе:
Егер ... ... ... ... ... әрі! [3; ... ... бірнеше жыр жолдарына ғана тоқталдық. Оның жырлары жүздеген мың ... ... ... ... ... мұхит. Қадекеңнің творчествосымен жақын танысқан адам терең мұхитта алғашында адасқанмен, ... ... мол ... кенеледі. Ол ұлттың ұйықтап жатқан рухани байлығын әлемдік әдебиеттің асылдарымен әрлеп еліне қайтарған реформатор ақынның өлмес туындылары. Ол ... ... ... ... сан ... саласына қалам сермеген Қадекеңнің сөз арасынан қыл өтпейтін афоризмдерінің өзі ... екі ... ... ... ... есіктен, Елді қорғау бесіктен басталады";Бір әже, бір университет, -деп басталған афоризмдері ақынның соңғы демі таусылар алдында жазған:
Дүниеде екі ... ... ... пен өлімнен! -
деп аяқталады.
Қадыр ақынның сынының өзі басқалардан ерекше тұратын. Ол туралы кезінде інісі Т.Медетбектің творчествосын сынға алғаны жас ... ... ... болғанын әдебиетшілер жақсы біледі.
80-ші жылдардың басында Қадыр ағамыздың С.Бәйтереков пен Ш.Сәриевтің атақты әнінің сөзін тамтұғын қалдырмай ... ... ... ... оған бәріміз іштей наразы болғанымызбен сынның орынды екені көрініп тұрды. Бұл сын қандай ... ... ... әр ... мағыналы және өз орнында болуы керек екенін көрсетті. деген осы.
Сонымен қатар нағыз өнер иесі мен өнер ... ... ... ... ... ашылуына да Қадекеңнің араласпаған жері кем де, кем. Мысалы, атақты күйші-композитор, Құрманғазы оркестрінің көркемдік жетекшісі Тұяқберді Шәміл туралы жазған, ... ... ... ... ақын ... бүкіл тағдырын сиғызып жіберді. Жалпы қолына қалам ұстағандардың қай-қайсысына да ... ... ... ... сирек. Біз оны ақынды соңғы сапарға шығарып салуға республиканың түкпір-түкпірінен келгендердің өз ауыздарынан ... ... тағы бір қыры - ол ... ... ... эссе ... ... айналысып және атты монографиялар шығарды. 90-шы жылдардың аяғында сырттан кітап келу қиындаған кезде ол Мәскеуге Хо Ши ... ... ... пен ... ... ... кітаптарға тапсырыс беріп, олар қолына тигенше тыным таппайтын. Сонда, ... ... олар ... ... ең ... ... ... Сондықтан, олардың феномендерін зерттеу маңызды деген еді. Шынында да ол білмейтін тұлға, ол зерттемеген феномен не табиғи құбылыс қалған жоқ. Оны ... ... ... ... салаларын қамтыған бай кітапханасындағы кітаптарда ақынның белгілеп кеткен жолдарынан көреміз.
Қадыр ағамыздың қаламынан 60-тан астам поэзиялық, прозалық, драмалық, әдеби-сын кітаптары, әнге ... ... ... ... ... Абдырахмановтың , деп бағалауы шындықтың ауылынан алыс емес. Ақынның өлең жолдары, ұлағатты сөздері мен афоризмдері әр ... ... ... ... ... ... ... өлеңдерін білмейтін қазақтың жоқ екені
аксиомаға айналды.
1988 жылы Президент Бөкей Ордасының 200 жылдығында ... ... ... ... Қадырдікі деп оқыды. Ол жолдардың авторы Ғафу Қайырбеков еді. Бұл жердегі мәселе ел ішінде ... ... ... ... ... ... тарағандығында. Ойын-той, әртүрлі жиындарда Қадекеңнің жыр жолдары, афоризмдерінен үзінділер айтып, мысалдар келтіру әдетке айналып, ол айтылмаса болады. Себебі, ол ... ... ... ... ... білді. Ол, осы уақытқа дейінгі қазақ ақындарының қолынан келмеген, ұлылардың ұлысының қолынан ғана ... ... іс. ... ... оның ... ... ... қуаныш пен қайғы, сатқындық пен опасыздық, отанды, ата-ананы сүю т.б. барлық жағдайларға жауап, қайғырғанға жұбаныш, тағдырдың шешілмейтін түйіндерінің жауабын табатын адам ... ... ... ... ақын ... .
Ол қазақты ру-жүзге бөлетіндерді иттің етінен жек көретін, және ... ... бір ... ... өз ... төмен санайтын. Мысалы, 90-шы жылдары Көкшетауда өткен хан Абылайдың мерейтойындағы айтыста Қадекең төраға болады. Сол ... ... ... ... ... ... өткен облыстың ақыны немесе жақсы тірегі барлар алатын. Ұйымдастырушылар Қадекеңді өздері таңдаған біреуге бірінші орын беруге қинаса керек. Ол, ... ... бір күн ... ... ... ... ұшып кетеді. Немесе, 2000 жылы Оралда Жұбанның 80 ... ... де, одан ... сол ... болған бір топ ақын-жазушылармен бірге Қадекең көрші облысқа барып екі қабатты коттедждің ... алуы ... еді. ... олай ... Ол ... бармастан Алматыға ұшып кетті. Әрине бұл жерде әкім інілері де, ... де ... ... Олар ұлы ... ... келгенше бір жақсылық жасайын деген болар.
деген өлеңі сол кезде пайда болды. Ешкімге ... ... ... жүру ... ... ұстанымы еді. Ол ешбір бастыққа бас имей өткен саусақпен санарлық зиялылардың бірегейі және өзі де билікке ... ... ... ... әріптестері мен сарай ақындарының бишара тірліктерін жек көретін. Ол өзінің және елінің қадірін сол ... ... ... ... еді. Бұл да билік азған кезіндегі өмірдің ашшы шындығы.
90-шы жылдары ел ... ... ... пен ... ... ... қабырғасы қайысқан ақын деген поэма жазды. ... да ... ... ... ... елдің азғындауы ақырзаман емей немене?!
Ақын, соңғы жырларының бірінде:
Кейбір жырым дән ұшырып қырманда,
Кейбір жырым бақташы боп жүр ... ... жоқ ... ... ... аман ... ... халқы барда өзінің өлмейтініне сенді. Ол мәңгі жасайтын бақытты адамның сенімі еді.
Мұхаммед (ғ.с.) пайғамбарымыздан замандасының біреуі деп ... ол ... ... ... ... ... ... жырлаған Қадыр Мырза Әли де біздің заманымыздың шайыры. ... беті ... ... ақын ... ... оның ... бай және мол мұрасы қалды. Қазіргі міндет соларды түркі және әлем тілдеріне аударып шығару. Ол арқылы біз қазақтың әдебиеті мен ... ... ... далаға нәр беріп, сұлудың бұрымындай бұралып мәңгі ағып жатқан Ақжайық сияқты, халқының ... ... ... жыр ... ... ақынның туындылары еліне, болашақ ұрпаққа және жалпы өнерсүйер қауымды мәңгі қуанта беретініне сенеміз!
Қорыта айтсақ, ... ... ... ... атты әшекейлі шеберхананың бірегей шебер ұсталарының бірі, халқына, жас ұрпаққа өлеңнен олжа салушы саңлақ, өзінен кейінгілерге ұстаз ақын.
Оның ... ... ... ... тапқырлық, бала сезіміне әсер етер сөз ойнақтылығы жағынан әсерлі келеді. Бұл күнде білім іздеп, білгенін үстемелеуші қаламгер ғана табиғи талантын ... ... ... жаңа ... тың ... таба алады.
, осы бір уағызды үйде ата -анасы, мектепте мұғалімдері шәкіртке айтудан бір жалықпайды, ... ... ... етіп те ... Ал ... ... ... шешеді. Іс, жұмыс, еңбек сияқты атауларды аузына ... өлең ... ... ... ... ... ... -2006.
2.Мырзалиев Қ.Таңдамалы жиақтар:Т.3.Алматы: -2007.
3. Мызалиев Қ. Баянбай Қ. Өлеңдер, ертектер... - Алматы: Балауса-1993.
4.: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. ... - ... Бас ... 1998.
5.Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, ... ... 2005 ж. ... тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: ... Б. ... А. - ... , 2009

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қадыр Мырзалиев6 бет
Қадыр Мырза әлі шығармаларындағы жалқы есімдер63 бет
Қ. Мырзалиевтың философиялық лирикасы16 бет
Қадыр Мырза Әлі104 бет
«Ана тілі» газетіндегі қазақ әліпбиінің жазылуы бітіру жұмысы30 бет
«Қаражанбасмұнай» ААҚ мысалында еңбек ақының есебі27 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Азербайджан халқының ұлы ақыны физули14 бет
Алиментарлық аурулар, олардың алдын алу35 бет
Алименттік міндеттемелер24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь