Ж. Аймауытов - Ақбілек романы

Мазмұны

I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2.4

II.Негізгі бөлім:
2.1. Шынайы реалистік прозаның тууы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.17
2.2 Ақбілек .Марқакөл аруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18.20
2.3.Қайғы. Сағыныш. Махаббат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.27
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
Аймауытов, Жүсіпбек (1889—1931) —...........................Туып өскен жері Павлодар ....................Әкесі Аймауыт ........................ кісілер екен.
Жүсіпбек жастайынан арабша хат тану, оқу үйренген. 1907 ж. бастап Баянауылдағы орысша-қазақша екі кластық мектебінде, Керекудегі (Павлодар) қазыналық ауыл шаруашылық мектебінде, Керекудегі екі класты орыс қазақ мектебінде тиіп-қашып оқиды. Бір жағынан бала оқытып, қаражат табады.
1911—1914 жж.........................1914 жылы Семейдегі оқытушылар семинариясына қабылданады. Оны ....................... Семейде «Абай» журналын шығарысып, Қ. Сәтбаевпен, М. Әуезовпен танысады.
Кейін Алашордадан бөлініп, Коммунистік партия қатарына өтеді (1919). Қазақстан Кеңестерінің .................................. Қазақ АҚСР Халық ағарту комиссариаты комиссарының орынбасары болып тағайындалады (1920).............................), «Қазақ тілі» газетінің редакторы.
Қ..................... мектеп мұғалімі (1922—1924), Т.............................. «Ақ жол» газетінің бөлім меңгерушісі (1..4—....26), Шымкент ................... директоры (1926—1929) қызметтерін атқарады.
1929 ж. ......................... Қазақстандағы ұлтшылдық ұйыммен байланысы бар деген жаламен тұтқындалып, ұзақ тергеуден кейін 1931 жылы ату жазасына сырттай үкім шығарылған.
................................. мұраны М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының ғалымдары жинастырып, ғылыми зердеден өткізіп,
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Мақпырұлы С., Сыдықов Т. ............................
2. Аймауытов Ж. Ақбілек:.......................................
3. Сағынбекұлы Р. «Жүсіпбек»: ..............................Сағынбекұлы Р. - Алматы: Санат, 1997. -
4. Қирабаев С. К..................................- 2007. Т4.
5. Дала даналары [Мәтін]. -........................................
6. Аймауытовтың Алтай жеріндегі к......................................
        
        Мазмұны
I.Кіріспе..........................................................................2-4
II.Негізгі бөлім:
2.1. Шынайы реалистік прозаның тууы.................................................5-17
2.2 Ақбілек - Марқакөл ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі......................................................29
КІРІСПЕ
Аймауытов, Жүсіпбек (1889 -- 1931) -- қазақтың көрнекті жазушысы, қазақ әдебиетін қалыптастырушылардың бірі.Туып өскен жері Павлодар облысының ... ... ... ... , қазіргі Жүсіпбек Аймауытов ауылы.Әкесі Аймауыт кедей болғанымен, арғы аталары Дәндебай мен Қуан атақ-абыройлы, бай, ел арасында білікті кісілер ... ... ... хат ... оқу ... 1907 ж. ... Баянауылдағы орысша-қазақша екі кластық мектебінде, Керекудегі (Павлодар) қазыналық ауыл шаруашылық ... ... екі ... орыс ... ... ... оқиды. Бір жағынан бала оқытып, қаражат табады.
1911 -- 1914 жж. ... ... ... ... жылы Семейдегі оқытушылар семинариясына қабылданады. Оны 1918 жылы аяқтап шығады.Мұнан соң алашордашылардың істеріне араласып, Семейде журналын шығарысып, Қ. ... М. ... ... ... ... ... ... қатарына өтеді (1919). Қазақстан Кеңестерінің Құрылтайы съезіне делегат болып қатысып, Қазақ АҚСР Халық ағарту комиссариаты комиссарының орынбасары болып ... (1920). ... соң ... ... оқу бөлімінің меңгерушісі (1921), газетінің редакторы.
Қарқаралыда мектеп мұғалімі (1922 -- 1924), Ташкентте ... ... ... ... (1924 -- 1926), ... ... ... директоры (1926 -- 1929) қызметтерін атқарады.
1929 ж. басталған кеңестік ... ... ... ... ... байланысы бар деген жаламен тұтқындалып, ұзақ тергеуден кейін 1931 жылы ату жазасына сырттай үкім шығарылған.
Жүсіпбектің қаламынан туған мол мұраны М.О. ... ... ... және өнер ... ... ... ... зердеден өткізіп,
1996-1999 жылдары бес том етіп жарыққа шығарды. Сөйтіп, ... ... ... суреткердің шығармаларымен арада 60 жылдан астам уақыт өткенде ... ... аз ғана ... ... әр ... ... өнімді еңбек етіп, қүнарлы шығармалар қалдырған. Бес томдық шығармалар жинағында оның ... мен ... , , , , , атты ... ... ... мен , романдары, повесі, балаларға арналған ертектері, сын мақалалары мен аудармалары енген.
Бұлардың сыртында (1924 ж.), (1926 ж.), (1926 ж.), т.б. ірі ... ... ... Аймауытов қаламынан туған мұралардың қай қайсысы да оның кесек дарын иесі екендігінің, гуманист суреткерлігінің, жалтақсыз ұлтжандылығының жарқын айғағы. Оның ... өзі ... ... заманның, өзі араласқан қоғамның мұқтажын өтеуге, оның ақ қарасын парықтауға арналған. Сөйте тұра көркемдік тегеуріннің қуаттылығы, идеялық ... ... сөз ... ... ... шығармаларының өміршеңдігіне кепіл болмақ.
Жүсіпбек Аймауытов (1889ж., Павлодар обл., Баянаулы ауд., Қызылтау мекені, - 1913) - аса ... ... ... ... ... Кереку (Павлодар) мектептерінде, 1914-1919ж. Семей мұғалімдер семинариясын оқыған. 1920-1921ж. ҚазССР халық ағарту комиссариатында ... ... ... ... ... ... губерниялық оқу бөлімінің меңгерушісі, Семейдегі газетінің редакторы болып істеген. 1922-1923ж. Қарқаралыда мектеп мұғалімі, 1923-1926ж. ... ... ... ... ... Ташкент институтында мұғалім, 1926-1929ж. Шымкент пед.техникумында директор. 1929ж. деген сылтаумен ... 1931ж. ... ... әдебиетпен әуестенуі 1910ж. басталады. Оның алғашқы өлеңдері мен әңгімелері, мақалалары , газеттерінде, журналында жарияланып тұрады. ... ... ... ... ... шығармалары көп басылған. романы (1926), (1925), (1925), (1926), (1926) ... ... (1929) және бір топ ... кітаптары жарық көрген. Аймауытовтың жаңа дәуірдегі қазақ прозасын, әсіресе, роман ... ... ... орны ...
- ... кеңес романының басы, онда 20 ғасырдың басындағы әлеум.революциялар кезінде тартыс жолыннан өтіп, қоғамдық шындықты түсінуге ұмтылған қазақ жасының өмірі ... ... ... ... ... ... басылып үлгермеді. Үзінділері журналында жарияланған тақырыбы жағынан үндес. ... ... ... жаңа қоғамдық жағдайда азаттық жолына шыққан қазақ жасын көрсетсе, соңғы романда осы әлеум.өзгерістер легінде қазақ әйелінің теңдік жолындағы ... ... ... ... ... ... ... тууы
Қазақ әдебиетінің ірі зерттеушілері Жүсіпбек Аймауытовты ақын, прозашы, драмашы, ... ... ... ... ал ... ... бір ... қызының тағдыры негізінде әлеуметтік революциялар дәуіріндегі қазақ ауылының жаңаруын суреттейтін алғашқы қазақ ... бірі деп ... Ең ... ... теңдігі" журналының 1927, 1928 жылдардағы бірнеше санында жарияланған туынды тек кейіннен, 1980-ші жылдар аяғында ғана бірінші рет ... ... ... - ... ... ... аралығында Алтайға барған сапарында туған. Төменде жарияланып отырған Ақаш Жүнісұлы мен Әлтай Есқалиұлының естеліктері қазақ романистикасының бастауында ... ... ... ... ... адамдар туралы деректерді ұсынады.
Әйгілі "Ақбілек" романы Жүсіпбек ... ... ... ... ... ... мен Марқакөл аудандарын жалғастырған Қалғұты бойына сапарға шыққанында жазылғанын біреу білсе, біреу білмеуі мүмкін.
Романның басында: "Өскеменнің ар жағында, Бұқтырманың оң ... ... аян ... бар. Сол ... ... ... ... құлай аққан, құлай ағып Ертіс түскен, күз күзеткен Күршім бар..." - деген жолдар сол сапар әсерінен ... ... ... ... орны оның ... ... ... мен "Күнікейдің жазығы" повесінен айқын байқалады. А.Пушкин, Л.Толстой, Н.Гоголь, М.Горький прозаларын аударып, олардың классикалық үлгісін бойына сіңірген Жүсіпбекке қазақ тұрмыс-тіршілігінде дәл ... ... ... ... ... ... үлгі ... болады. Бұрынырақ жарық көрген М.Дулатовтың "Бақытсыз Жамал", С.Көбеевтің "Қалың мал", Т.Жомартбаевтың "Қыз көрелік" романдарының ... ... ... ... ... ... кейіпкерлердің автор
қаузауымен қимыл-әрекет жасайтын жасанды-жамаулы жайлары, т.б. Жүсіпбекке жоғары мәдениетті, философиялық астары терең, қоғамдық-әлеуметтік санаға лайық дүниетанымы бар күрескерлер ... ... ... ... ... ... ... туған романы - "Қартқожа". Жүсіпбек Қартқожасын туғанынан қағілез, жүрген жерін күйдіріп, опырып-жапырып, бірден биікке ұмтылған жүйрік, саңлақ жанды кейіпкер ... Ол ... ... жоқ, "момақан, аңқау, көзі бажырайып, аузын ашып, мұрнын қоңқитып" жүргені. Жасы 10-11 шамасында. Мұрнын ... ... "екі жеңі де ... бетінің бір жағы да сатпақ, көзінің былшығы да жөнді тазармайтын" кәдімгі тұрмыс тақсіреті ерте жүдеткен тақыр кедейдің ... ... ... баласы сыртынан қарағанда азып-тозып, кір-қожалақ, жасқаншақ, енжар болып көрінгенімен, жан сарайы сәулелі, ояу, жүрегі сергек келетін себептерін осылайша ... көп сыр ... Бар ... ... ... малы ... қасқа кедейдің ертеңгі бұлыңғыр күнін қаламгер жүрегі сыздай ... ... ... құты көк ... ... Ол өлген соң құты кетті, мал құлдырай бастады. Жануардың құлынын бір ауылға апарып, бір ... ... ... ... ... еді, оны ... жеп ... Көк тайдың алқымына шығу шығып, басқұрт па, ... ма, ... ба, ... ма? Әлде кім ... ... бері шыр ... инеліктей қатып ол кетті. Күздігүні шөпке мініп барған жерінен көк құнанды ұры алды. Қызыл шолақ сиырдың ... ... ... ... ісіп, бір жағы қалпетімен беріштеніп, сүтінен айырылып, сыңар емшек болып ол қалды. Күзекте ... қарт ... ... кетіп, оны қарай қоятын көлік болмай, жеті шоқпарлар бір ... шөп ... ... бота ... ... ... ... аяғы қысағаға шалдықты". "Лақтырған тас байқұсқа тиеді" демекші, Жұманды ... ... шыр ... Ал бұт ... ... жалғыз атын болыс, тілмаш, шабарман мініп, зорықтырып, ... ... ... бар үміті көк биесінің бауыры "астаудай боп ісініп" сенделіп келгенде, Жұман байқұс есінен танады. Барлық күн ... ... жер ... шаң ... бұл оттың басы ұлардай шуламасқа лажы жоқ еді. Кішкентай Қартқожа да әкесі мен ... ... ... ... үй ... ... еңірейді. Сол еңіреумен бірге "қамсыз-мұңсыз" саналған балалық шағы, молданың алдын ... ... ... ... үміт ... да ... сөніп, өзін "сорлы, қор" санап, құлдың қамытын кимеске лажы қалмайды. Қартқожаның жоқ-жітікке болыс, бай, тілмаш қана ... ... да ... ... ... өмір шындығы көзін жеткізеді.
Босағаға біткен малды құдай мен адам жалмағаны аздай, жоқтың өзін бір-біріне жамап-жасқап ілдалдалап жүрген әкесі Жұманға да суық ... ... көз ... Өз қолы ... ... сары үрпек, сары қарындар зарлап қалады. Аш-арықты бір жағы жұт қысқан, бір жағы болыс, ... қожа ... ауыр ... ... ерте есейтеді. Сөйтіп жүргенде, 19-31 жас аралығындағы ел азаматын шетінен ... ... қара ... ала ... ... нәубетті 1916 жыл оқиғасы келіп араласады. Бұрын бай балаларынан әлімжеттікті көріп ... ... ... ... ... ... ... менен ақылы артың па? Зейіні артық па? Артық болса, малы артық. Дүние шіркін-ай! Кегімді алатын күн болар ме ... - деп, миы ... есті ... ... ... ... бұйрығынан" кейін тіптен ширығады. Болыс әлділердің баласын пара алып, жасын кішірейтіп ... да, ... ... ... ... ... ... жатады. Әділетсіздік, зорлық шегінен шығады. Таптық жік дегеніміз не, таптық күрес қайдан туатынынан бейхабар жігіт көтерілісшілер ішінде ... осы ... ... ... ... ... ... азап, тартқан у, көрген қорлың оны: "Дүниеде болыстан жауыз жан жоқ... ... ... жүр ... ... ме еді!" - ... ойға ... әкеледі. Өзі батыр, өзі әнші, өзі жалынды қолбасшы Дәрмен іс-әрекеттері, ерен қимылдары, ... ойы, ... ... ... ... жер басып жүрсең тек сондай, жігіттің туы болуы қажет екен ғой деген асқақ арманға бөлейді. Арнаулы бағдарламасы жоқ, қырық ... ... ... ... тартқан,
"бас-басына би болған өңкей қиқымдар" басқарған ... ... ... ба, ... ... ... ... көтерілісшілерді қанға бояп, онысымен қоймай, "патшаға қол ... ... ... ... ... ... ... кетеді. Шарасы таусылған тірі қалған боздақтар майданнан бірақ шығады. Қартқожа солардың бірі еді. Тыл жұмысында жүріп ... ... дос ... Ол Қартқожаның оңы мен солын танып, көзі ашылып, қиянат жайлаған дүниеде әлеуметтік ... ... ... қолы ... ... ... Әділет, теңдік, адамшылық, адам мен адам тең болып, қоғамның ұстанған жолы, ел ... ... ... ... ғана ... ел ... жер көріп, тамұқты басынан кеше жүріп, оқып адам болуына көмектескен Хасен, жаңа қоғам орнату жолында тағдыр тоғыстырған Андрей, Полидубтар ... ... ... ... ... ... теңсіздік, әлеуметтік үстемдік қай уақытта жойылатынына енді өзі де ... ... ... ... ... ... "Қазақ та, орыс та Андрейдің, менің көргенімді көрсе, көзі ... ... ... бауырмал жүректері болса, зорлық, қиянат, теңсіздік жоғалар еді-ау!" - деп ойға батады. Адамның мінез-құлқын, жүрегін бір ... ... ғана ... ... ... өсіп ... шақта түсініп, күрескерлік тұлғасы осылайша біртіндеп қалыптасады. Патша тақтан құлап, елге оралғанда, ол рухани ... көзі ... ... еді. Елге оралған соң қайтадан көрбалалықты басынан кешкен ортасына тап ... ... ... басқандай ғып зорлықпен үйлендіреді, қараңғы ортадан сытылып шығу да оп-оңай шаруа көрінбейді. ... ... ... ... ... ... тартып, жасқаншақтық, тәуекелі жоқтың қанына сіңген Қартқожа оқусыз, білімсіз өмір сүрудің енді мәні ... жіті ... ... өз тізгініне ие бола бастайды. Оған уақыттың алақұйын ... де ... ... ... ... Қос ... Алашорда өкіметі жүргізген саясаттар, ұлы Қазан төңкерісінің дүмпуі саясаттың сарынына құлақ түріп, ... ... ... жіті ... ... ... өмір сүруге тәжірибесінің
тапшылығы қолбайлау екендігін мойындатады. Ақыры Баян, Семей, Омбы ... ... ... ... жүріп, білім алып, ел қатарына қосылады. Бостандық, тәуелсіздік, азаттың, ... ... ел ... дос кім, дұшпан қайсы деген жұртты сол кезде сергелдеңге салып, санасын сарсылтқан көп сұраңтарға енді өзі ... ... ... елді ... ... ... ... қалады. Кеше өз қамын жеуге де жарамаған, қара ... ... ... ... ... ... тауы шағылған Қартқожа роман соңында жалпақ жұрттың қамын ... ... ... ... ... ... ... судай сапырып, жаңа дүние орнатудың бағдарламасына көпшілікті ұйытып, әлеумет күресіне тартылып, заман күрескері қатарына ... ... ... ... ... ескі ... ... жағдайында бай есігінде езіліп жүрген жалшының ұлы ... ... ... ... ... ... азаттық күреске белсене араласып, бақытын тапқанын бейнелеген.
Роман қамтитын оқиға өте мол, ... ... ... ... ... қазып, қопара көрсету айтуға ғана жеңіл. Әйтсе де Жүсіпбек романның екі бөлімін шынайы суреткерлікпен ... ... ... ... ұлы ... долы да, ... ... шиырына енгенде солықтаңқырап қалады, публицистика, очерк жанры басымырақ белең береді. Болған жайды, әрнәрсенің басын ... ... ... шығарманың көркемдік тіні босаң тартқан.
Ең бір сүйсінерлік жай - романның поэтикалың қуаты мығым. Жүсіпбек өмір құбылыстарын, табиғат сырын жетік біледі, ... ... ... балын тамыза қолданған. Айталық, жұт болатынын ел ортасында ... ... ... ... ала ... ... жұт ... деп, күні бұрын есепшілер де айтқан: Шөптің шығымы жаман, ... ... шөп, ... бас көде ... кетті. Тышқанның шөп жинауы бұзық, інінің төңірегін тап-тақыр қып тастапты. Құмырсқаның илеу ортасы шұқырайып кетіпті. Сиыр далаға түнеп, ... кеш ... ... ... ... ... тыраңдап жатпайды. Малдың ындыны құрып барады, "атау кересін" жеуге асыққан немеше. Адал құс ерте ... ... бұл - ... ... келе жатқан кәрлі қыстың, жұттың ызғары. Дәлдік, нақтылықтың дүниетанымдық мәні жоғары. Табиғат суреті, тұрмыс-тіршілік, салт-сана, наным-сенімнің ғана емес, Жүсіпбек ... да ... ... ... ... ... ... қараған. Қартқожа Жұманов - өмірде болған адам. Ұстаздық етіп, қоғамның саяси өміріне белсене араласып жүрген ол 1937 жылдың ... аман ... Би, ... ... да өз бейнесінде алынған. Арқалы ақын Сұлтанмахмұт Торайғыров та роман кейіпкерлерінің бірі. Оқиғалар Баян, Семей, Омбыда ... сол ... тән ... ... ... суреттеліп, сол уақытта осы төңіректе күн кешіп, уақыт толқынында құлашын ... ... ... да, тасқа да ұрып "шындықтың аулын іздеген" жерлесі Сұлтанмахмұттың шығармаға араласуы қисынды.
"Ақбілек" романы - Жүсіпбектің суреткерлік өнері ... ... ... Тақырыбы жағынан бұл туынды да "Қартқожаның " идеясын толықтыра түскен, ... ... ... іспетті. Қартқожа Кеңес төңкерісіне дейін ауыр да азапты тұрмыс шынжырынан босана алмай құлдықта, кіріптарлықта күн кешсе, ... ... ... ... ... ... жаңа заман қайраткері дәрежесіне көтеріледі. Ал "Ақбілек" романында Жүсіпбек феодалдық-патриархалдық құрылыстың қатал заңы мен тәртібін бұзып-жарып шығып, бақытын қажыр-қайратымен, білімімен ... жаңа ... ... ... ... ... жеңісі де еңбекші бұқараның таптық күресте қанын төгіп ... ... ... ... ... Төрт ... сай, атақты байдың қызы болғанымен, ол да пенде, тағдырдың қолжаулығы. Ұзатылғалы ... ... ... ... ұрын келе жатқанда, жуанда кегі бар Мұқаш кедей барар жері қалмай, тынысы тарылған ақ солдаттарын қонақ күтіп, жасанып ... бай ... ... құлатады. Талау-тонау, кісі өлімі, төгілген ар, өртенген ауыл... Күйеуін
күткен қалыңдық Ақбілек тыйым көрмеген аш бөрілердің "олжасына" айналады. ... таяқ жеп, ... ... ... ... тағдыры енді қалай қарай сілкірін білмей, қанына қарайып, жанын шүберекке ... ... діні ... ... ақ ... ... жабылып қорламақ та болады. Әйтсе де, адамдығын, әсемдікке іңкәрлігін жоғалтпаған асыл зат, ... ... ... де ... ... заңды ғой. Реалист суреткер адам қоғамына тән осы заңдылықты тәрк етпейді. Көпе көрнеу елдің көзінше ... ... ... ... ... орыстан қара мұрт офицер құтқарып алады. "Қайда барсаң да Қорқыттың көрі", бір тажалдың ... ... ... жолы ... ... ... төгілгелі тұрған арлы қыз өзіне араша тұрып, адамшылығын жоғалтпаған қара мұрттың ыңғайына "жығылады". ... ... ... ширатылған мінезі, балдай тілі, ер адамды есінен тандыратын ажары, келісті бітімі ажалына осылайша арашашы болады. Бірақ біраз күннен соң ... ... тәні ... жаны ... ... күшіктей орыстардың ойраны шыққан жұртында "ұлып" қалады. ... ... ... ... ... ... ... салқын, басқаша, мүсіркеген, жымысқы көзқараспен қарайды, сыпсың, сұрқия сөздер көктем гүліндей құлпырған сұлу бойжеткенді аяздай ... Өзін ақ ... алып ... ара түскен анасы жау қолынан қаза табуы да сорына бастапты. Тек туған жеңгесі Ұрқияның ғана "шырайлы-сына" шығарда жаны бөлек. Қалың малы ... ... ... ... ... ... "беті бері қарап", қашықтап кеткен аралары жаңындаса бастағанда, қыз әкесі Мамырбайды Өрікпен септестірген Әбен ... ру, ... ... ... пайдаланып, тізгіні қолындағы байға сөзін өткізіп, Ақбілекті Бекболатқа бермеуге ... Екі түйе ... ... шыбын өледі. Ақбілектің нағыз қара күндері басталады. Көркембай кемпірдің лашығында дүниеге орыс қара мұрт офицерден сәби ... ... ... ... ... арқасында шаранасын кептірмей жатып жас сәбидің "көзін жоғалтады".
Көзінің жасы көл болып, "табан тірерлік, сүйенерлік аяқ астында жер қалмай" жаны ... ... ... тығылып, қиналған шақта бірге туған, оқыған ағасы Төлеген қалаға алып ... ел ... ... Өзі де талапты, от боп жанып тұрған Ақбілек Семей, Орынбор қалаларында оқып тәрбиеленеді, жаңа ... ... ... ... ... сұлу бойжеткенге қолын созғандар да жеткілікті. Ақбала, Балташ есімді жігіттер бір-бірімен жарыса, бірінен-бірі қызғана қол созады. Қыз сынынан өтіп, шартына ... ... ... ... жар ... ... ... басқа түскен қасіретке мойымай, ауылдың етекбастылығынан, өсек-аяңынан құтылып, ... ... ... ... жаңа заман азаматы болған "Ақбілек бейнеттен, қорлықтан, күнәдан құтылып, сонау жеті қат көктегі ғарышқа апарып, жүрегін ... ... ... ... ... жаңа ... тазарады". Оны тазартқан ғылым, күрес деген көркемдік шешімді көлденең тартады автор. Жүсіпбек осы ойын ... ... да ... ... әйел қор ғой. ... құстай ғой!" - деп ойлайды Ақбілек, өз ортасынан аса алмай қалған Кәмила тартқан тіршілік ... ... ... өмірден тауы шағылып, бақыттан күдер үзген әйелді осылайша бұрын түсіне де ... ... ... ... ... Кешегі жуас, ұялшақ, есеңгіреген Ақбілек, білім жолында өткен бес жылдан кейін ... ... ... ... ... ғана ... ... көптің баласы" дәрежесіне жетеді. Заманында би, атақты бай болған, қулық пен сұмдықты судай сапырып, жалғыз қызы тартқан азапты ата ... ... ... нәжісін қара қоңыздай домалатып, ұпайын біреудің көз жасы ... ... ... ... әккі ... да: "Әке-ау, заман оқығандікі ғой, " - дейді ... ... еш ... өзі шеккен азапты ешкімнен көрмейді. Тағдырдың маңдайына жазған жазуы санайды. Елді қасқыр тигендей бөрліктіріп, қыздардың намысын төгіп, жұрттың ... ... ... ... да ол кек ... оны ... ... Матайдың Әбені екі ұрысын жіберіп, ізім-қайым еткенде Ақбілек жаны жаћанамда жатқан ... ... ... ... көп алып еді", - ... жайбарақат қана. Ізгі ниетті, байыпты, өжет те өр, қайсар Ақбілектің өмірінің бастапқы жағы аязды, ... ... соңы ... көктемге ұласады. Өйткені зұлымдық қанша өрекпігенмен, ізгілік неғұрлым табанды-лықпен ... ... ... жүзі ... ... Ақыры, әсем де аңылды, қайсар Ақбілек көрген қорлығы бір күнгідей болмай, ... ... ... ... финалында: "Марқакөлдің жиегінде Мамырбайдың Ақбілегі, жас Балташтың сүйген жары Ескендірін ... ... бала ... ана ... көп ... дана болып, кеудесіне бағы сыймай, кемерінен аса шыпылдайды, " - деп, кейіпкермен бірге жаны жай тапқандай, қоңыр әуенді күймен ... ... ... ... мінез-әрекеттерімен көрінетін адамдар образы жасалған. Пәленің басы Мұқаш жасы 35-ке ... ... ... ауы атқа ... ес ... ... ... кедей жігіт. Еті тірі, байларда кеткен кегі бар. Абай айтпақшы, "заманға ... ... осы ... қаратып айтылғандай. Кеше қозы, қой бағып, жылқы бағып, қарны тойып, иініне бүтін киім тигенін бақыт ... ... ... ... ... ел қатарлы еңбек етіп, тек жүруге көңілі онша көншімей желігіп билікке таласады. Байлыққа құнығып, мансапқа таласқанда ... ... ... ... болмасы анық. Олар өлермен, қаніпезер, ожар, омыраулы келмек. Бір ішің жылитыны, Мұқаш өзінің ондай адам екенін ешкімнен ... ... ... ... жауыз дұшпаны, арам сүт емген арамза ұлы болуы мүмкін еместігін ... ... ... ... ... ... ... сағынып, ындыны құрып тұрғанда да "күнәға батпаған, періштедей сәбиіне жаман қолын, арам демін, арам ернін тигізуге батылы ... ... ең ... табысы сол, ол реализм талабынан шығады. Кейіпкерлерді бірыңғай жағымды, не бірыңғай ... етіп ... ... ... ... ... бой тартқан. Мұқаш образынан бірде жиреніп, бірде көңіліңнің тоңы жіби ... ... ...
Бізше, Мұқаш - ескі ауылда тәрбие алған, ескі көзқарастың адамы. Алысқанын жер ... ... ... ол ... ... тайынбайтын дүлейлік ортасынан шыққан. Не нәрсеге ұмтылмасын өзін ол басқамен емес, төңірегіндегілермен өлшеп, солар-дан ... ... ... ... Заман адамы, заман сырына қанық. Болыстыққа таласуында да сол көне үрдіс ыңғайына жығылады: "Орыспен де, қазақпен де сөйлесе ... Адам ... ел ... менен түк артық жері жоқ. Олар білген өтірік, өсек, ұрлық, қарлық, қулық-сұмдықты мен де білем... Жалғыз кемдігім: қағаз танымайтыным ғой. ... ... ... ғой. ... ... Қолым хат білсе, Күршім өзенін теріс ағызар ма едім, әлде қайтер ем..." Демек, ол хат танымайтынын мін санамайды. Бар ... ... ... салып, атқа міну ғана. Ел басқаруда білім, тәжірибе, ... ... ол ... ... Ал ... ... ... болып ақыл қосқан, не қарсы тұрғандарды ол ата жауы санаған. Ақбілекке тырнағы бататыны сол "айран ... ... ... жалаған тұтылатынының" кері. Мұқаш трагедиясы дұшпанына қолы батпай, әлсізге әлімжеттік жасауының салдарынан.
Бекболат та өз ... үшін ... ... ... көрбалалау, көне ауылдың перзенті. Сүю мен қалың малын төлеп әйел алудың ара жігін ажырата алмайтын тәуекелі аздау ... ... ... қолдан шығарып алмаудың қамын жеп, қан жұтатын ... оған ... ... ... ру ... ... қыз әкесінің қитұрқы ісі Бекболаттың бойындағы жалынды су ... ... өзін ... ... ... ... Кейіннен білімді жігітке тұрмысқа шығып, қаладан тәрбие алып, аққудың көгілдіріндей құлпырған Ақбілекті көргенде, "бұйығылау, ... ... қара торы ... жирене қарап, өкініш оты ішіне түсіп, тілін тістейді. Ақбілекке "ғашығы" Бекболат "сақал-мұрты көбейіп, бет-аузы да әжімденіп бойы да аласарып, қораш боп ... ... ... асылы, ескі ауылдың, көне салт пен сананың, тар түсініктің адамы есепті ... ... ... ... ... бар ... ... - Мамырбай бай. Ақбілек - арлы, әдепті, иманына берік қыз. ... ... ... ... ... ... ұйпа-тұйпасы шығады. Мамырбай да, төрт көздері түгел отырып, аш қасқырдай жаланған ақтардың қолында кеткен Ақбілекті құтқарып алуға ... ... ... ... ... арашалауға бас болар бір еркек тәуекелді табылмаған. Баласы үшін отқа түсіп, оққа қарсы ұмтылар әкенің де әуселесі білініп қалады, жапалақтай ... ... қара ... ... ... ... Балапанын құтқармақ боп, шырылдап аттың шаужайына жармасқан ана байқұс оққа ... ... ... аман ... олжаға санап, тұрымтайдың тырнағында ұйпаланған балапан, үйіне құр сүлдері жеткен шақта, қызын әумесер Мамырбай қызойнақтан келгендей, кірпідей жиырылып ... ... ... қалжасы анадай болған соң, мұрнын тескен тайлақтай әңгүдік шалды еркіне бағындырып алған тоқалы Өрік Ақбілекті қырына алады. Ол ... ... ... ... ... ... мен ... есеңгіреткен, өткен күннің елесіне таланған бейшараны өгей шешенің өктемдігінен сақтап, перзентінің қас-қабағына қарар, күйзелулі күйден ... ... ірі ... ... Амал не, ... ондай әке емес, айдаһар, қорқау, мейірімсіз, намыссыз, көркөкірек адамдардың санатынан. Өйткені, құдайдан қорқып, үйіне ұя салған қарлығашқа да бір бұрышынан орын ... ... ... ... ... ... ... құрлы, еркінен тыс тағдыр жазуымен қасіретке ұшыраған қызын паналата алмаған әке, сол көзге сүйел боп шыққан қызы араға бес жыл ... ... әйел ... лауазымы үлкен күйеу баласымен үйіне келгенде, қысылып-қымтырылмай, қызының жүзіне тіке ... ... ... ... ... ... арқылы тоқшылық, мамыражай тірлікте күпсініп, жалын күдірейткенімен, сын сағатта сыр білдіріп алатын ... ... ... аудартады.
Ондай әкелер адамдар қоғамның құты емес, аздырып-тоздыратын жұты. Парасат жоқ жерде, парық жоқ жерде қатігездік, азғындық, зұлымдық өсіп-өнбек.
Романда ... ... ... ... ... қасиеті жоғары, жаңа заман адамына лайық мінез-әрекеттерге жақын жүргенімен, Ақбілекті қолға түсірудің амал-әрекетіне ... ... ... ... де ... қалады. Қызға кім сөз айтпайды? Десе де, Ақбілекке ... ... ... күнделігін ұрлап алып, оның сыртынан қызға ғайбат сөз айтатын азаматтан, тұрлаулы кісі, опалы жар, үлкен істің ... ... деп ... ... ... ... Балташ образын жеріне жеткізе иін қандырмағандай көрінеді. Ақбала бейнесі де күңгірт. Кейіпкерлер сөзі арқылы ғана образдық сұлбасы жасалынған.
Романдағы ең ... ... ... ... ... ... ... - Ұрқия. Ағайын туғанға үйірсек, үйде маңғаз, қылықты, алды кең, ... қолы ... ... ... ... аңғаратын сезімтал, сырлы сезімді, сымбатты. "Қытымыр да құнтақты" Өрік ағайынды аздырып, дұшпанын көбейтсе, бұл - шалқайғанды иіп, жатты жақыны ететін ... ... ... ... ... ... бала жас қызға қол байлау болып, өмірін қорлықпен өксітіп ... үшін ... ... ... ... құдіретімен аяқ астынан "жүкті болып", айы-күніне жеткенде торсық шеке ұл табады. Әйелден дархан, ... ... ... жоқ қой. ... бір, жанындай жақын "шырайлы-сына" да білдірмей дүниеге әкелген сәбиі Ақбілектен туған Ескендір еді. Кейіннен қайын сіңлісі аузына өз қолы ... ... ... ... ... ... ана мен ... жатырқатпай, өзіне қайырады. Жетімге пана, қасіретке шипа, тарыққанға - ырыздық, тосылғанға - ... ... ... ана, асыл жан. ... эпизодтық кейіпкерлер ескі беделін сүйеніш қылып, түймедейді түйедей етіп жүрген Доға, жылпос Жорғабектер жаңа өмір ... су ... ... ... жаңқалар тәрізді. Ескі ауылда көненің жақсылығын алмай, ... ... ... ... тоқалы Өрік пен Мұқаштың әйелі Алтынай пендешіліктің ... ... ... ... Күні ... ... ... қуудың орнына бір күнгі қызыққа салынып кеткен Ажар мен Кәмила тағдыры да тағылымды. Романда табиғат суреті, өмірлік детальдар адам характерін ... ... ... ... Адам ... көп қалтарысын жазатын монологтың мүмкіндігін Жүсіпбек "Акбілекте" мол қолданған. Бекболат, ақ ... ... кім ... ... ... мен ... ... адамдарға түрліше қатынасы, айла-амалы түгелдей олардың монологтарынан ... ... жаңа ... ... ... биік талаппен, салқын санамен үңілуі, қоғам туралы түсінігі, адам бақыты ... ... ... ... мен ... ... тұрғысында өрілуі, Ақбала-Ақбілек-Балташ арасындағы қатынасты тереңірек зерделеп, танып-білуге жазушының күнделік үлгісін шебер пайдалануы да септігін тигізген. Демек, ... ... ... ... ... қалай басталды деген сауалға ден қойдырады.[1; 284б.]
2.2 Ақбілек - ... ... ... Аймауытовтың Алтай аймағына, дәлірек айтқанда Күршім мен Марқакөл аудандарын жалғастырған Қалғұты бойына сапарға шыққанында ... ... ... - ... ... сол ... әсерінен туған. Шығарма басында елімізде азамат соғысының аяқталар тұсында қызылдардан жеңіліп оңтүстік шекараға қарай шұбырған ақ әскерлерінің жолдағы қазақ ... ... ... елді ... ... ... ... фактілерден басталады. Олар қыздың көз алдында анасын оққа ... ... - деп ана ... Үш орыс ... ... ... алды да ... айғайы жерді-көкті жұлып, Ақбілек зарлап, аттардың дүрсілі тауды дүрсілдетіп, абалап иттер қуып бара ... ... ... - ... бір топ кісі қуып ала жөнелді.- Аттаншы! Аттан!
Жер де айғай, көк те ... Тау ... тас ... тығылған Ақбілекті ақтарға тауып берген кім? Оқырман бұл жайында алдағы уақытта хабардар болады.
Ал осы Ақбілекті сатқан ... ... өзі ... ... ... . Онан соң Төлеубайдың қозысын, Шаманбайдың қойын баққанын, балалық ... жат ... кісі ... ... ... еске ... . Мұқаш аузынан кейінгі жерде ел қатарына қосылғанын, отбасы ... ... ... ... ... болу ... ... да естиміз. Бірақ, ел үстінен күн көрген жоғарыдағы әсерінен болыстыққа ... ... ... ... кеңсеге тапсырыпты дегенді естиді. Тілін шайнап, тісін қайрайды. Кек ... ... ... ... ... ... ... оларға шығарып береді, ағасынан кегін қайырады. Мұның соңы белгілі - Ақбілек бір топ ... ... ... қарамұртқа ермек болады...
Сұмдық сойқан, жан түршігерлік жәбірлеу, азап-қорлыққа толы өмір енді басталды.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүсіпбек Аймауытовтың "Ақбілек" романындағы құрмалас сөйлемдер34 бет
Көркем прозадағы психологиялық талдау38 бет
Көркем прозадағы психологиялық талдау жайлы38 бет
Сөз тіркесі синтаксисі48 бет
Шығарма-эссе5 бет
Қазақ әдебиетіндегі психологизм122 бет
Әлеуметтік жағдайлардың - Адам өмірімен байланысы11 бет
Әлеуметтік мәселелерді айқындау7 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь