Омыртқалы жануарлардың жалпы сипаттамасы

Мазмұны.

Кіріспе. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3

І.Омыртқалы жануарлардың жалпы сипаттамасы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

ІІ.Омыртқалы жануарлардың шығу тегі мен эволюциясы:
2.1.Балықтар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
2.2.Қосмекенділер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8
2.3.Бауырмен жорғалаушылар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
2.4.Құстар. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
2.5.Сүтқоректілер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

Қорытынды. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
Кіріспе.
Омыртқалы жануарлардың жалпы сипаттамасы.
Омыртқалылар зоологиясын анығырақ айтқанда – хордалылар зоологиясы деп атайды.Хордалылар типіне: ланцетниктер, дөңгелек ауыздылар, балықтар, қос мекенділер, бауырмен жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілер жатады.А.О.Ковалевскийдің зертеуі бойынша, хордалыларға теңіздерде, көпшілігінде отырып тіршілік ететін асцидиялар, сальпылар, апендикулярияларды да жатқызуға болады.Кейбір хордалыларға аздаған ұқсас белгілері бар, ішек тыныстыларды да хордалыларға жатқызады.
Хордалылардың алуан түрлі болуына қарамастан, олардың құрылысы мен дамуында көптеген ортақ белгілері болады.
Хордалылардың басқа жануарлардан айырмашылығы мыналар: хордасы немесе арқа желісінің болуы.Омыртқаның қызметін атқаратын, серпімді, бұнақталмаған, иілгіш, денесінің ұзын бойына созылған сым тәрізді желіні хорда деп атайды.Ол ішінде вакуолі көп ерекше тканьнан құралады.Хорда ұрықтық ішек түтігінің арқа жағынан бөлініп пайда болады, сондықтан хорданы эндотерма қабатынан түзілген деп есептейді.Хорда төменгі сатыдағы хордалыларда (асцидиялар мен сальпылардан басқа) өмір бойы сақталса, ал жоғары сатыдағы хордалыларда ұрық дәуірінде болады да, ересек жануарларда омыртқа жотасымен алмасады.
Орталық нерв системасы хорданың үстінгі бөліміне орналасқан.Бұл түтіктің ішкі қуысын – невроцель деп атайды.Хордалыларда ұрықтың нерв түтігі эктодерма бастамасының арқа бөлімінен пайда болады.Ас қорыту түтігінің алдыңғы бөлімі, сыртқы ортамен екі қатар саңыраулар арқылы қатысады, оларды – желбезек саңыраулары деп атайды.Желбезек саңыраулары суда тіршілік ететін төменгі сатыдағы хордалыларда да өмір бойы сақталады, басқа хордалыларда ұрықтық даму кезінде болады.
Хордалылардың өзіне тән ерекшеліктері. Хордалылар да тікен терілер сияқты екінші ауызды жануарлар.Дене қуысы – екінші қуыс(целом).Бұның өзі оларды тікен терілер мен буылтық құрттарға тегі жағынан жақын екенін
        
        Мазмұны.
Кіріспе. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . ... жануарлардың шығу тегі мен эволюциясы:
2.1.Балықтар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... жалпы сипаттамасы.
Омыртқалылар зоологиясын анығырақ айтқанда – хордалылар зоологиясы ... ... ... ... ... балықтар, қос
мекенділер, бауырмен ... ... және ... ... бойынша, хордалыларға теңіздерде,
көпшілігінде ... ... ... асцидиялар, сальпылар,
апендикулярияларды да жатқызуға болады.Кейбір хордалыларға аздаған ... бар, ішек ... да ... ... алуан түрлі болуына қарамастан, олардың құрылысы мен
дамуында көптеген ортақ белгілері болады.
Хордалылардың басқа жануарлардан айырмашылығы ... ... ... ... ... қызметін атқаратын, серпімді,
бұнақталмаған, иілгіш, денесінің ұзын ... ... сым ... ... деп ... ішінде вакуолі көп ерекше тканьнан құралады.Хорда
ұрықтық ішек түтігінің арқа жағынан бөлініп пайда болады, ... ... ... ... деп есептейді.Хорда төменгі сатыдағы
хордалыларда (асцидиялар мен сальпылардан басқа) өмір бойы ... ... ... ... ұрық ... ... да, ересек жануарларда
омыртқа жотасымен алмасады.
Орталық нерв системасы хорданың үстінгі ... ... ішкі ...... деп ... ... ... эктодерма бастамасының арқа бөлімінен пайда болады.Ас қорыту
түтігінің алдыңғы ... ... ... екі ... ... ... ... – желбезек саңыраулары деп атайды.Желбезек саңыраулары
суда тіршілік ететін төменгі сатыдағы ... да өмір бойы ... ... ... даму кезінде болады.
Хордалылардың өзіне тән ерекшеліктері. Хордалылар да ... ... ... ... ... ... – екінші қуыс(целом).Бұның ... ... ... мен ... ... тегі ... жақын екенін
көрсетеді.Көптеген органдарының метамерлі орналасуы ... ... және ... ... байқалады.Құрылысының күрделенуіне
байланысты, жоғарғы сатыдағы ... ... ... ... ... екі ... ... шығу тегі және эволюциясы.
Балықтардың қабыршақтарының және тікендерінің қалдығы силурдың жоғарғы
қабатында кездеседі.Төменгі девон кезінде түрлі топтарға ... ... ... ... ... ... ... аяқ кезінде
пайда болуы мүмкін.Демек, олардың тектері бізге белгісіз, балықтардың тегі
осы кезге дейін ... ... ... ... оны ... ... ... жорамалдармен толықтыруға
болады.Теориялық болжау бойынша, балықтар бас сүйексіздермен ... бір ... ... ... екі бұтаққа бөлініп, олар әр түрлі эволюциялық
өзгерістерге ... ... ... ... ... ... бас
сүйектілерден (Protocrania) екі үрімбұтақ тараған: 1)Жақсыздар(Agnatha –
Entobranchiata), 2)жақты ауыздылар(Gnasthomata – ... ... мен ... ... ... ... ...
балықтар мен жоғары сатыдағы омыртқалылар шыққан.
Кейбір ғалымдар (Л.С.Берг, Ромер және Гров, Уитсон) балықтар теңіздерде
пайда болған жоқ, алғашқы балықтар тұщы суда ... ... және ... ... ... тұщы су балықтарынан ... ... ... ... дәуірінде балыққа ұқсас сауыттылар(Ostracodermi)
класына жататын балықтардың қалдығы табылған.Бұлардың ... ... ... сауытты балық деп аталады.
Балықтардың ертерек дамыған топтары ... ... орта ... ... ... ... мүмкін.Олардың скелеттері негізінен
шеміршектен қалыптасқан.Бірақ ... ... және ... ... ... ... ... бөлімдерге жіктеліп, сүйекті
пластинкалармен қапталған.Олар тас көмір дәуіріне ... ... ... ... ... ... дәуірінен бастап
белгілі болған.Бұлар бірнеше класс тармағынан құралған.Оның ... ... бірі ... ... ... ... жабылған ұсақ тұщы су балығы
(Acanthodii) арқылы ... ... түбі ... ... ... және құрсақ қанаттарының аралығында бірнеше қосымша ұсақ
қанаттары да болған, жақ ... ... ... бөлінген.
Алғашқы акулалардың (Proselachii) девонның соңғы кезіне дейін тіршілік
еткен ... ... ... ... да ... түбі
жалпақ, ұшы сүйір болып келген, оны бүйір қатпарының қалдығы деп ... және ... ... ... ... ... ... соған
сәйкес ұрықтану сыртқы ортада жүрген.
Тақта желбезектілер(Elasmobranchii) қалдығын тас көмір ... ... ... ... ... балықтарға ұқсаған.Скаттар
– теңіз түбіне жақын тіршілік ететін ... ... ... – олар ... ... ... біраз уақыт бұрын Триас
дәуірінде бүтін бастылар (Holocephali) ... ... саны өте ... ... (Osteichthyes) тіпті ертеде – девон дәуірінде
анықталған.Бұлардың ең ... ... ... ... ... сүйекті қабыршақтар
болған, құйрықтары гетероцеркальды, рострумы бар, қабыршақтары V тәрізді
ганоидылы ... ... ... ... ... ... екендігін
дәлелдейді.Палеонисцидтердің сүйекті ганоидылар(Holostei) тараған, олар
триаста пайда болады да, палеонисцидтер мен ... ... ... болып саналады.Мезозойдың ортасында олар өте көп болған.Қазір
олардың тек қана екі өкілі ... ... ... ... сүйекті балықтар мезозойдың бас кезінде пайда болған.Олардың
эволюциясы өте тез луан түрлі ... ... ... ... ... осы сүйекті балықтар.Саусақ ... және ... және Dipnoi) ... тегі бір – біріне сөз ... ... де ... ... ... болған.Әсіресе, жоғарғы девонда
және тас көмір дәуірінде жақсы дамыған.Өкпемен тыныс алатын балықтардың екі
тобының ... ... ... ... ... ... саусақ
қанаттылар – жыртқыштар, сондықтан олар тез жүзу және ... ... ... қалды да, ал қос тыныстылар су түбіне жақын маңда тіршілік
ететін омыртқасыздармен қоректенуге ... олар ... ... ... ... жай ... балыққа айналды.Осыған сәйкес қос
тынысты балықтардың тістері, жоғарғы жақ және жақ ... ... ... ... басқа балықтарға қарағанда, жер бетінде ... ...... ... ... ... ... болып саналады.
2.2.Қосмекенділердің шығу тегі және эволюциясы
Ертедегі қос мекенділер ... ... ... ... ... жануарлардың бас сүйегі ғана табылды.Ал толық
скелеті тас көмір мен перм ... ... өте ... ... ... тобы – филлоспондилер (Phyllospondyli) отрядына
топтасады.Бұлардың ең ұсақтарының ... ... ... сантиметр ғана болған.Сыртқы бейнесіне қарағанда, олар тритондарға
ұқсайды.Ми ... ... ... ... бірақ оның үстінгі жағы
тері тектес сүйекпен қапталып тұрады.Кейбір түрлерінде рудиментті желбезек
қақпақшалары болған.Бас сүйегінің ... ... ... ... личинка кезінде сыртқы желбезегі ... ...... ... ... ... кейін
құрып біткен, олардан қазіргі замандағы құйрықты және ... ... ... болуы керек.
Амфибилердің екінші құрып біткен ...... тас ... мен перм ... және полезой мен
ерте мезозой дәуірінен белгілі.Бұл алуан түрлі өте көп жануарлардың тобы
еді.Ертеде болған ... ... 60 ... ... көпшілігінің
дене мөлшері ірі крокодилдердей болған.Жалпы бейнесі саламандраларға ұқсас,
бірақ аяқтары нашар жетілген.Ми сауыты тері ... ... ... ... ... сауыт құрсағында да болған, ол құрсақ
бөлімін жер бетіндегі әр түрлі заттардың ... ... ... ... ... түрі еогиринус (Eogurinus) тас көмір
дәуірінде батпақты жерде ... ... су ... карбон
дәуірінің аяқ кезінде жер бетін мекендейтін аяғы жақсы жетілген ... ... ... нәтижесінде ондай амфибилерден бауырмен
жорғалаушылардың шығуы мүмкін.
Қос мекенділердің үшінші отряды.Лептоспондилер(Leptospondyli)бон мен
пермнің ортаңғы және ... ... ... тайыз сулар мен
батбақты мекен еткен, ұсақ жануарлар.Көпшілігінің денесі ұзын, ... ... ... ... осы үш ... ... ... сауытты
амфибилер (Stegocephalia) класс тармағын құрайды.
Стегоцефлардардың арғы тегі сүйекті балықтар болуы ... ... ... ... ... ... болуымен қатар,
желбезектеріне қосымша қапшық тәрізді өкпесі болған.Сол сияқты суды есуге
және жер бетінде жүргенде тірек болатын, ... бес ... аяқ ... ... да ... қанатты балықтардың (Actinopterygii)
мұндай белгілері болмаған.Қос тынысты балықтар (Dipnoi) өкпемен ... су ... ... ... ... ... ... туыстық жағынан жақынырақ ... ... ... тыныс алады және аяқтарының скелеті
стегоцефалардың аяқтарының скелетіне ... ... ... мен ... ... ... ... оналасуы өте
ұқсас болған.Осы кездегі ғылымға белгілі саусақ қанатты балықтар ... ... арғы тегі бола ... бұл ... ... уақытта пайда болған.Жер ... ... ... ... әлі анықталмаған ертеректе тіршілік еткен саусақ
қанатты балықтардан ... ... ... ... ... ... балықтардың оттегі аз су
қоймаларында ұзақ уақыт тіршілік етуге бейімделуінің ... ... ... ... ... дәуірінің маусымды кезеңдерінде
құрғақшылық болу әсерінен, тұщы суларда тіршілік ететін балықтардың ... ... ... ... кезінде батпақты жерлерде және ... ... өте ... болған, су бетіне өсімдіктердің молырақ
пайда болуы балықтардың тыныс алуы нашарлайды. Тас ... ... ... ... және су ... ... өте қалын болған, су
бетіне ... ... ... боуы ... суда ... ... олар қосымша өкпе қапшықтары арқылы ... ... ... ... ол ... ... құрғап қалуы, олардың
тіршілік етуіне қауіпті болған.Егерде балықтар сусыз жермен қозғала алмаған
болса, ... ... ... еді.Сондықтан мұндай қауіпті жағадайдан
өкпемен тыныс алуға икемделген және ... жер мен ... ... жылжи
алатын су жануарлары ғана тірі қалуы мүмкін.Жүрген сулары құрғап кеткенде
екінші бір су орталықтарына ... ... ... ... ... жатқан
қабыршақтары кедергі келтіретіні сөз жоқ.Сол сияқты денесінің сыртын
сауыттың қаптап ... ... беті ... тыныс алуға кедергі болған.Осы
екі себептің салдарынан ... ... ... ... болуы
мүмкін.Стегоцефалдар жер бетімен сырғытылып қозғалатын болғандықтан ... ... ... бірталайында жойылмаған, ал төбе сауыттары
көпшілігінде сақталған.
Стегоцефалдар мезозойдың басына ... өмір ... ... ... ... ... аяқ кезінде (юра дәуірінің аяғы – бор
дәуірінің басында) пайда болған.Сондықтан бұл ... ... ... әлі мүмкіндік жоқ.Жалпы алғанда, құйрықты және
құйрықсыздар отряды – ... ... ... ... деп ... тегі ... ешбір мағлұмат жоқ.
2.3Бауырмен жорғалаушылардың шығу тегі және эволюциясы.
Алғашқы ... ... ... ... ... болған.Олар саусақ
қанатты балықтардың жақын тегі стегоцефалдар, ... ... ... ... ... су ... өткізген.Бірақ тіршілік еткен су
қомасы құрғап қалған ... ... ... ... су ... жылжып бара
алатын және құрлықта бірсыпыра ... бола ... ... ... мезгіл құрлықта болуына тас көмір дәуірінің жылы, дымқыл ауа райы ... ... ... ... кездерінде құрлықта ауа райы өзгерген.Тау
пайда болу процестерінің көп болуы климаттың, сонымен қатар өсімдіктердің
алмасуына ... ... ... ... құрғақшылық,
континентальды болды.Өсімдік сабағындағы жылдық сақинаға қарағанда, қыс
салқын болған.Осы кезде ... ... ... ... ... жойылып, шөл далалар пайда болған.Сөйтіп, құрғақшылыққа
төзімді қылқан жапырақты өсімдіктер мен ... ... ... ... ... бұл жағдай қолайсыз ... ... ... ... тері ... тыныс алуға
кедергі жасайды және денесін құрғап ... ... қала ... ... ... ол ... газ алмасуды толық атқара алмайтын
болған.Стегоцефалдардың көпшілігі Перм дәуіріне жетпей – ақ ... ... ... ... өзгеруі құрғақшылыққа әлде қайда
төзімді жаңа белгілердің пайда болуына ... ... ... тіршілік етіп, көбеюге мүмкіндік алды.
Алғашқы рептилилер.Котилозаврлар – тас ... ... ... ... болған ертеде тіршілік еткен рептилилер.
Мұның көптеген белгілері стегоцефалдарға ... ... ... ... омыртқасы біреу ғана, мойын бөлімі нашар жетілген,
балықтарға тән иық ... тері ... ...... болады.Ми сауыты
сүйек қорабынан тұрады да онда көз, танау, төбе ... ғана ... ... ... ... ... кейбір түрлері моллюскалармен
қоректенген.
Котилозаврлар перм дәуірінің орта кезінде жақсы дамып, оның аяқ кезінде
азайып, ал ... ... ... ... біткен.Бұлардың орнын
котилозаврлардың жоғарғы ұйымдасқан және маманданған топтары басқан.
Рептилилердің бұдан кейінгі эволюциялық дамуы өзін ... ... ... ... сәйкес бейімделіп қалыптасты.Көпшілік топтарының
скелеті берік, әрі жеңіл болумен ... ... ... ... болған.Олар
бірте – бірте түрлі қоректерді пайдалана бастайды.Осыған ... ... ... және ми сауытының құрылысында өзгерістер
болған.Көпшілігінің аяқтары ұзын, жамбас сүйегі екі ... одан да ... ... ... ... клейтрум сүйегі
жойылған.Бүтін ми сауыты аздап та болсын редукцияға ұшыраған.
Алғашқы кесірткелер (Prosauria).Ми сауытында екі бет ... ... өте ... ... ... ... сияқты, тек қана
жақ сүйегінде ғана емес таңдайында да ... ... ... ірі кесірткелерге ұқсайды.Алғашқы кесірткелердің қалдықтары
перм дәуірінен табылған.Триас дәуірінде ... ... ... ... ... (Sphenodon punctatus) деген түрі осы кезде Жаңа
Зеландияда кездеседі.
Пзевдозухилер (Pseudosuchia).Алғашқы кесіреткілермен бір ... болу ... ... басында пайда болған.Тістері ... ... аяғы ... ... ... ... ... сүйегі және артқы аяқтарының төменгі бөлімдері ұзарып
кеткен.Көпшілігі ормандарда тіршілік ... ... ... динозаврлар (Dinosauria) және
птерозаврлар (Pterosauria) осы псевдозухилардан дамуы мүмкін.
Крокодилдер (Crocodilia).Триас дәуірінің аяқ ... ... ... ... ... ... ... кәдімгі сүйекті таңдайы болмаған және ішкі ... ... ... ... ашылған.Омыртқалары әлі де
амфицельді болған.Бор дәуірінде екінші ретте пайда ... ... ... және ... ... ... тіршілік еткен.Бұлардың
көпшілігі тұщы суларда тіршілік ... ал юра ... ... ... ... ... ... еткен формалары да бар екені белгілі
боған.
Қанатты кесірткелер (Pterosauria).Қанатты кесірткелер – мезозой
заманындағы ... ... ... ... ... ... төртінші ұзын саусағымен екі бүйіріндегі жарғақтары ұшу
қызметін атқарған.Жалпақ төсінде құстардағыдай қырлы төсі ... ... жас ... ... ... ... ауа ... тәрізді жақтарында тістері болған.Құйрығының ұзындығы мен
қанатының формасы алуан түрлі.Кейбір түрлерінің ғана қанаты ... ... ұзын ... ... құйрығы қысқа, ... ... ... ... тұзды су қомаларының орнынан
табылуы, олардың су жиектерінде тіршілік еткенін дәлелдейді.Олар ... ... ... ... ... мөлшері бірнеше сантиметрден бір
метрге дейін, одан да ірі болған.
Динозаврлар (Dinosauria).Триас дәуірінің басынан бор ... ... ... еткен динозаврлар псевдозухилардың соңғы бұтағы болып
саналады.
Динозаврлардың ішінде ұзындығы бір метрден кемірек және 30 метр ... ... де ... бір түрі тек қана артқы екі ... ал ... бір түрі төрт ... ... ... басы әлде қайда кішірек болған, ал жұлынының ... ... ... оның ... ... ... ... кеткен.
Динозаврлар псевдозухилардан шыққан олар келешекте өз алдына қатар
дамыған екі ... ... ... ... ... ... ... сәйкес оларды:
кесірткежамбастылар (Saurischia) және ... ... ... ... аяғының көмегімен секіріп қозғалатын ... ... ұзын ... ... ... өсімдікпен
қоректенетін, төрт аяқпен қозғалатын ірі ... ... ... ... 26 м ...... 20 м ... бронтозаврлар
жатады.Осындай кесірткежамбасты гигант организмдер ... ... ... жартылай суда тіршілік етуі мүмкін.
Динозаврлар бүкіл жер шарына тараған.Олар ағашты, батпақты жерлерде, ал
кейбір түрлері (траходонттар) суда ... ... ... тіршілік еткен рептилилердің көпшілігі динозаврлар болған.Олар
триас дәуірінде пайда болып, бор дәуірінде аса көп ... ... ... кезінде динозаврлар өліп біткен.
Қабыршақтылар (Squamata).Бұлардың өте ертеде ... ... ... перм дәуіріндегі жер қыртысының арасынан табылған.Кесірткелер
жоғары юрада пайда ... ... бор ... ғана бұл ... ... болғанын байқауға болады.Жыландар басқа рептилилерден кейінірек
дамыған.Олар бор ... ... ... бүір ... ... ... көпшілік топтары өліп ... соң ... ... ... ... дами бастаған.
Тасбақалар (Chelonia).Тасбақалар котилозаврлардан (Cotilosauria) шыққан
болуы мүмкін.Олардың тегі перм дәуіріндегі еунотосаурус (Eunotosaurus) деп
болжайды.Олар ... ... ... ... әрі ... арқа ... ... сауыты болмаған.Тістері жақсы жетілген.Нағыз сауыты
бар нағыз тасбақалар триаста пайда болған.
Алғашқы тасбақалардың басы мен аяғы ... ... ... ... ... ... қабы, таңдайында мүйізді қабы,
таңдайында тісі ... ... ... ... жер ... ететін организмдер болған.Бері келе бірнеше топтары суда ... ... ... ... ... себепші болған.
Тасбақалар триас дәуірінен біздің заманымызға дейін ... ... ... ... оған ... , ... ... (Ichthyosauria).Толығынан суда тіршілік етуге бейімделген
бауырмен жорғалаушылар.Ихтиозаврлар ұзын тұмсықты денесі ұршық ... ... ... ... артқы аяқтары мен жамбас
белдеуі жетілмеген.Терісі жалаңаш, денесінің ... 1-14 ... ... ... тек қана суда ... етіп ... ... қоректенген.Балаларын тірі туатындығы анықталған.Триас
дәуірінде пайда болып, бор ... өліп ... ... ... ... екендігі анықталмаған.
Плезиозаврлар (Plesiosauria).Теңіздерде тіршілік етуге беімделген
рептилилердің екінші ... ... ... кең, ... ... кішкене, мойыны жақсы жетілген.Дене ... ... 15 ... ... ... ... тіршілік етіп, балықпен,
молюскамен қоректенген.
Плезиозаврлар триас дәуірінің бас кезінде пайда ... бор ... ... өліп біткен.
Аң тәрізді кесірткелер (Theromorpha). Аң тәрізді кесірткелерден ... ... ... ... Аң ... тас ... ... пайда болып, перм дәуірінде көбейіп алуан ... ... ... ... қарапайым құрылысты пеликозаврлар
(Pelycosauria) котилозаврларға өте ... ... ... ... екі ... ... және құрсақ қабырғалары сақталған.Тістері
альвеолда орналасқан.Басқа рептилилерде болмайтын, ... ... ... ... ... ... дене ... 1-2 метр
болатын организмдер.
Перм дәуірінің орта кезінде пеликозаврлардың орнына олардан гөрі жақсы
дамыған, аңтістілер (Theriodontia) пайда болған.Олардың ... ... ... ... екінші реттегі сүйекті таңдай қалыптасқан.Шүйде
сүйегі екіге бөлінген, төменгі жағы ... ... ... ... ... қарай иілсе, тізелері денесінің алдына қарай
иілген.Мұның өзі аяқтарын құрсағының ... ... ... ... ... мұндай ерекшелік кездеспейді.Сөйтіп, скелетіне
сүтқоректілерге ұқсас көптеген белгілер пайда болған.
Аң тәрізділердің көпшілігі жыртқыш, мысалы иностранцевия ... ... ... ... және ... тектес азықтармен
қоректенеді.Циногнатус (Cynognathus) деген ... ... ... ... ... дәуірінде аңтістілер көп тараған, бірақ жыртқыш динозаврлар
оларды қырып жіберген.
2.4.Құстардың тегі және эволюциясы
Құстардың арғы тегі шығу тегі және ... ... ... тек қана
жалпы түрде шешілген.Құстардың арғы тегі ... ... бір ... болып бөлініп, одан ең соңында құстардың
шығуы мезазойдың (триас) бас кезі деп ... ... ... ... арғы ... болып саналатын
құстарға жақын тұрған псевдозухилер (Pseudosuchia) болып саналады.
Псевдозухилердің ... ... ... ... өте ... ... ... құстар сияқты артқы аяқтарымен
қозғалып жүріп алдыңғы қол-аяқтарын қоректерін қармап ұстаған.Құйрығы ұзын
сол сияқты ... ... де, ... ... ... ... ... сыртын ұзынша қабыршақтар қаптаған.Қабыршақтарының
көлденең өсі болады, оның бүйірінен ... ... ... ... ... рептилилердің маманаданған бір бұтағы ... олар ... тура ... ата т егі ... ... тегінің әлі қалдығы ... ... ... мен ... ... ... болатын үш факты
бар.Өткен ғасырда юра дәуіріндегі жер қабатынан алдымен ... ... ... екі ... табылған.Оның біреуін археоптерикс, ал
екіншісін соған жақын археорнис деп ... ... ... ұқсас белгілері: ... ... ... ... ... ... ... пішінді,
бұғаналарының басы бірігіп, екі айрық бір сүйекке айналған, ... ... ... аяқтарындағы сирақ пен табан ... және ... ... саусақтарына қарама – қарсы аяғының арт ... ... ... ... ұқсас бірсыпыра
белгілері:мйізді тұмсығының, тістерінің болуы, құйрық бөлімінің ұзын ... ... ... және оның жіңішке болуы, қырлы төс сүйегінің
болмауы, бүйір қабырғаларының болуы ... үш ... ... ... ... ... ... сияқты 4-6 омыртқа арқылы
қозғалмалы болып байланысқан.
Бор дәуіріндегі қалдықтардың ішінен құстардың екі ... ... мен ... ... ... ... жоқ, су ... болған.Қанаттары болмаған, алдыңғы аяқтары иығының
рудименті түрінде ғана болған.Төс сүйегінің қыры ... ... екі ... ... ... ... жүзген.Сырт көрінісі гагаларға
ұқсаған.Ихтиорнистер жақсы ұшатын жануарлар болуы мүмкін, өйткені бұлардың
қанат скелеттері ... ... және ... биік ... сүйегі,
жақтарында тістері болған.
Жоғарыда келтірілген фактілерге сүйене отырып құстардың арғы тегі,
систематикалық жағынан псевдозухиларға ... ерте ... ... мүмкін деген қорытындыға келеміз.
2.5.Сүтқоректілердің тегі және эволюциясы
Қазіргі кездегі сүтқоректілердің тегі палезой ... ... ... ... болып есептелінеді.Олар кейінірек пайда болған және
жер бетінде тіршілік етуге едәуір маманданған қос ... ... ... да ерекшелеу болған.Оған аң тәрізділер (Theromorpha) класс
тармағынан перм аң тістілері ... ... ... азу ... жіктеліп,альвеолдарға орналасқан.Көптеген
түрлерінің екінші реттегі таңдай сүйектері ... ... ... мен ... ... жойылып, ал тіс сүйегі керісінше өте ... ... ... мен ... ... ... бір ғана самай
доғасы болады.Қарақұс сүйегі кейбіреулерінде екеу болған.Мұндай рептилидің
өкілі ретінде Солтүстік Двинадан перм ... ... ... ... иностранцевиялерді, Африкадағы триас қабатынан табылған циногнаттарды
атап өтуге болады.Бұларды қазіргі кездегі сүтқоректілерге ұқсас болғанымен,
бірсыпыра ... ... ... ... да ... ... ертеректе тіршілік еткен өте қарапайым және ... аң ... ... ... ... ... ... денесінің жоғары
тампературасы, оны реттеу қабілеті, тірі тууы және өзін ... ... ... ... бейімделуді қамтамасыз ететін жоғары дамыған
нерв әрекетімен ... ... ... ... ... артерия қаны мен вена қанының бір- біріне араласып
кетуден сақтайтын жүрегінің төрт ... ... бір ғана (сол жақ) ... ... ... мерзімді болуын, дене жылуын
реттеуде ... ... ... ... ми күмбезінің пайда
болғанын т.б. көрсетеді.
Сүтқоректілер триаста пайда болған болу керек, өйткені олардың ертедегі
топтары жөнінде толық, ... ... ... ... ... ... ... жақтары немесе ми сауытының сынықтары ғана
табылған.Триас ... ... ... көп ... ... көп ... ... деп аталу
себебі азу тісінің үстінгі бетінде көптеген бұдырлары болған.Бұл күрек
тістері өте жақсы ... ... ... жоқ, ... қаптесердей, ал ең
ірісі суырдай ұсақ ... ... ... және олар сүтқоректілердің кейінгі топтарының тегі деп айтуға
болмайды.Тек қана ... ... ... алғашқы түрлері
сияқты деп болжауға болады.Олардың тісі үйрек ... ... ... өте
ұқсайды.
Симпсон сүтқоректілердің класына жататын нағыз осы ... ... ... ... ... ... ... бөлгенде, жұмыртқа ... ... ... өз ... ... анығырақ айтқанда – хордалылар зоологиясы деп
атайды.Басқа жануарлармен салыстырғанда ... ... ... ең ... ... күрделі құрылысты, алуан түрлі ... ... ... 40 мыңға жуық ... ... ... ... және ... қабатын
мекендейді.Сондықтан оларды бүкіл жер шарына түгелдей ... ... ... бір ғана ... ... ... ... ерекшеліктерінің түрліше екендігінде емес, сол
сияқты ... ... ету ... мен өз ара ... – қатынасының күрделене
түсуінің нәтижесінен болады.
Омыртқалылардың халық шаруашылығын түрлі салаларының ... ... ... ... үй малдарының барлығы омыртқалы жануарларға
жатады.Олардың ішінде азық үшін өсіретіндері де, тері жүн ... ... және ... мақсатқа падаланатыны да бар.
Табиғаттағы тіршілік ететін көптеген тағы түрлері үй ... ... ... ... ... резерв болып саналады.Сондай-ақ жабайы
омыртқалыларды жоспарлы түрде ... ... ет, май, ... ... ... ... өнімдер аламыз.
Жабайы жануарларды жоспарлы ... ... және ... ... жаңа ... ... жұмысына біздің елімізде үлкен маңыз
береді.Мұның өзі ... ... ... көзі ... есептеледі.
Омыртқалылар қаншама күрделі және көп болғанымен толық, әрі жан-жақты
зерттелген жануарлар.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алакөл қорығы8 бет
Антропогендік стрессордың әсері12 бет
Жайық өзеніндегі сазан және торта балықтарының бауырының морфологиясы23 бет
Жануарлардың морфо-физиологиялық құрылымы. Жануарлар әлемінің тектік және туыстық байланысы4 бет
Зертханалық жануарларды күтіп - бағу, өсіру, көбейту13 бет
Зоология5 бет
Омыртқалылар зоологиясы. Қауырсын қанатты балықтардың өкілі. Алабұғаның ет және нерв систематикасы25 бет
Тіс құрылысы3 бет
Тіс құрылысы жайлы7 бет
Цитология және гистология66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь