Мемлекеттің экономикалық саясаты және оның белгілері

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3

І ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТТЫҢ ҚАҒИДАЛАРЫ, МАҚСАТТАРЫ, ҚАЙШЫЛЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Экономикалық саясаттың қалыптасуы және субъектілері 5
1.2 Экономикалық реттеудің әлеуметтік.экономикалық мақсаттары 9
1.3 Экономикалық саясат мақсаттарының қайшылықтары және оларды шешу әдістері 13

ІІ ШАРУАШЫЛЫҚ МЕХАНИЗМІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ...16 2.1 Экономикалық реттеу әдістері мен құралдары 16
2.2 Қаржы.қаражат жүйесі және оның шаруашылық механизмі 19

ІІІ МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТТЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ САЯСИ.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ШЕШІМ ҚАБЫЛДАУ ҚАҒИДАЛАРЫ МЕН МЕХАНИЗМІ ... ... ... ... ...24
3.1 Мемлекеттік мекемелер жұмысын жаңаша ынталандыру және реформалау 24
3.2 Мемлекет монополист болмау қажет және адамдарға жақын болу қажет 26

ҚОРЫТЫНДЫ 28

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 30
КІРІСПЕ

Экономикалық саясатты жүзеге асыру -- мемлекеттің экономикалық саясатының аса маңызды бағыты. Экономикалық саясат ерікті нәрсе емес. Ол ұлттык экономикалық жүйенің мәнімен және мазмұнымен байланысты.
Экономикалық саясат пен оның дәреже сатысының нысанын аныктайтын елелі факторға сондай-ақ даму тұрпаты (теңесетін, өтпелі, салыстырмалы артыкшылықтар негізіндегі); үкіметтің экономикалық бағытының сипаты экономиканы эволюциялық кайта құру; түбегейлі қайта кұруды жылдамдату; экономикалық дамудың бір бағытын бір жақты ұстану; дамуға елдің ішкі және сырткы шектеулерін ескере отырып жан-жақты қарау және т.б. жатады.
Жалпы экономикалық саясат коғамда өктемді ететін сол немесе басқа экономикалық және қоғамдық идеяға байланысты таңдалады. Аталмыш байланысы саяси факторлар ыкпал етеді.
Нарыктық қатынастарға негізделген экономикалық жүйеде экономика субъектілерінің қызметіне барабар экономикалық саясаттың нысандар басымдық еді. Осындай саясат жүйесіндегі құралдар негізінен экономика субъектілерінің экономикалық мүдделеріне жанама ықпал жасайды, сол себептен экономикаға ықпал ететін тікелей әдістер де бір уақытта пайдаланылады.
Экономикалық саясат, әдетте, қайсыбір тұжырымдамаға негізделмейді, ол орныкты даму жағдайында нарықтық-тұжырымдамалық механизмдерге (әр түрлі елдерде бір уақытта немесе бір елдің дамуының әр түрлі кезеңдерінде) ерекше назар аударылатын либералдық саясатты немесе дағдарыстың даму жағдайындағы мемлекеттің экономикасына мемлекеттің экономикаға көбірек аласуына басымдық берілетін дирижизмге негізделуі мүмкін. Экономикалық саясат таза экономикалық теориядан осылайша ерекшеленеді. Экономикалық саясатқа көптеген ішкі және сырткы, экономикалық және экономикалық емес факторлар ықпал етеді, көп жағдайда ол әртүрлі саяси күштердің ымыраға келуіні нәтижесі болып табылады.
Мемлекеттің экономикалык саясатының нақты бағыттары мен нысандарын былайша жүйелеуге болады. Экономикалық саясатты экономиканың деңгейі мен экономикалық саясатқа ықпал ету тәсілі бойынша келесідей бөлуге болады:
- институционалдық саясатқа (экономиканы әкімшілік-құқыктық реттеу, меншік құқығын қорғауды күшейту және т.б.);
- микроэкономикалық саясат (монополияға қарсы саясат, тауарлық нарықтар мен өндіріс факторлары нарығының инфракұрылымын қамтамасыз ету және т.б.);
- макроэкономикалық саясат, оның ішінде:
- құрылымдық саясат;
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1) Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімдік (2030 ж. дейінгі) даму стратегиясы. – Алматы, 1997.
2) Назарбаев Н.Ә. Елдегі жағдай, ішкі және сыртқы саясат негізгі бағыттары туралы: Жаңа ғасырда қоғамды демократияландыру. экономикалық және саяси реформа. ҚР Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. - Алматы, 1998.
3) Дорбнуш Р., Фишер С. Макроэкономика: Оқулық. Алматы: ҚазМБА, 1997ж
4) Әубәкіров Я.Ә., Нәрібаев К.Н., Жатқанбаев Е.Б., ж.б Экономикалық теория негіздері. Оқулық. – Алматы: ҚазМҰУ, 1998
5) Корнаи Я. Путь к свободной экономике. М.: Экономика, 1990
6) Сәбден О. ХХІ ғасырға қандай экономикамен кіреміз. – Алматы, 1997
7) Ойкен В. Основные принципы экономической политики. – М., 1998
8) Осипов Ю. Основы теории хозяйственного механизма. – М.: МТУ, 1994.
9) В. Сидорович, Ә.Ә. Әбішев «Ұлттык экономика» - Алматы 2010.
10) Д.Қ. Қабдиев, Т.Қ. ОралтаЕв, Ә.Е. Ескендіров, С.Қ. Бекмолдин, Б.Х. Хабибуллин, А.Б. Темірбекова, А.Т. Белеков. Экономикалык саясат: Лекциялар. Алматы: Эконо¬мика, 2002.
11) Соколинский В., Исалова М. Экономическая политика. Спец курс. Росс. Экон. журнал, 1995.
12) Жатқанбаев Е.Б. Аралас экономика негіздері. - Алматы, 1997.
13) Исаксен А., Гамильтон К., Гилфасон Т. Экономика переход¬ного периода - 1993.
14) Мэнкью Н.Г. Макроэкономика. - МГУ, 1994.
15) Макроэкономика. Оқулық / Р. Дорнбуш, С. Фишер - Алматы, 1997.
16) Қазақстан экономикасы. Оқулық / Нұрғалиев Қ. Р. - Алматы, 1999.
17) Шеденов Ө. Қ., Сағындықов Е. Н., Жүнісов Б. А., Байжомартов Ү. С., Конягин Б. И. Жалпы экономикалық теория - Ақтөбе: А-Полигра, 2004.
18) Экономикалық саясат. Оқу-тәжірибелік құрал /Жанағұлов А.Ш., Сүйіндіков Ж.С.,Байгуренова М.А., Есдәулет М.А., Қуаныштаева А.Е.-Қарағанды 2006
19) Экономикалық теория. Акимбеков С.А./Астана, 2002.
20) Бердалиев К. Б. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Оқу құралы - Алматы: Экономика, 2001.
        
        ҚАЗТҰТЫНУОДАҒЫ ҚАРАҒАНДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ ЖӘНЕ МЖБ КАФЕДРАСЫ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Мемлекеттің экономикалық саясаты және оның белгілері»
Орындаған:
.
Тексерген:
ҚАРАҒАНДЫ 2012
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
І ... ... ... МАҚСАТТАРЫ,
ҚАЙШЫЛЫҚТАРЫ................................................................
...............................5
1.1 Экономикалық саясаттың
қалыптасуы және субъектілері 5
1.2 Экономикалық реттеудің әлеуметтік-экономикалық мақсаттары ... ... ... ... ... және ... ... 13
ІІ ШАРУАШЫЛЫҚ МЕХАНИЗМІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ...................................16
2.1 Экономикалық реттеу әдістері ... ... ... ... және оның шаруашылық механизмі 19
ІІІ МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТТЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ САЯСИ-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ШЕШІМ
ҚАБЫЛДАУ ... ... ... ... жаңаша ынталандыру және реформалау 24
3.2 Мемлекет монополист болмау қажет және адамдарға жақын болу ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру -- ... ... аса ... бағыты. Экономикалық саясат ерікті нәрсе емес. Ол
ұлттык экономикалық жүйенің мәнімен және мазмұнымен байланысты.
Экономикалық саясат пен оның дәреже сатысының ... ... ... ... даму ... ... өтпелі, салыстырмалы
артыкшылықтар негізіндегі); ... ... ... ... ... кайта құру; түбегейлі қайта кұруды жылдамдату;
экономикалық дамудың бір бағытын бір ... ... ... ... ішкі ... ... ... отырып жан-жақты қарау және т.б. жатады.
Жалпы экономикалық саясат коғамда ... ... сол ... ... және ... идеяға байланысты таңдалады. Аталмыш байланысы
саяси факторлар ыкпал етеді.
Нарыктық қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... саясаттың нысандар басымдық
еді. Осындай саясат жүйесіндегі құралдар негізінен ... ... ... ... ықпал жасайды, сол
себептен ... ... ... ... ... де бір ... ... әдетте, қайсыбір тұжырымдамаға негізделмейді, ол
орныкты даму жағдайында нарықтық-тұжырымдамалық механизмдерге (әр ... бір ... ... бір ... ... әр түрлі кезеңдерінде)
ерекше назар аударылатын либералдық саясатты немесе дағдарыстың даму
жағдайындағы мемлекеттің ... ... ... ... басымдық берілетін дирижизмге негізделуі мүмкін. Экономикалық
саясат таза экономикалық ... ... ... ... көптеген ішкі және сырткы, экономикалық және экономикалық емес
факторлар ықпал етеді, көп ... ол ... ... ... ымыраға
келуіні нәтижесі болып табылады.
Мемлекеттің экономикалык саясатының нақты ... мен ... ... ... Экономикалық саясатты экономиканың деңгейі мен
экономикалық саясатқа ... ету ... ... ... ... болады:
- институционалдық саясатқа (экономиканы әкімшілік-құқыктық реттеу, меншік
құқығын қорғауды ... және ... ... ... ... қарсы саясат, тауарлық нарықтар мен
өндіріс факторлары нарығының инфракұрылымын қамтамасыз ету және т.б.);
- макроэкономикалық саясат, оның ішінде:
* құрылымдық саясат;
* бюджет-салық ... ... ... ... ... ... ... екі түрге белуге болады:
- кысқа мерзімді антициклдік саясат ... ... ... байланысты болғандықтан, тұрақтандыру саясаты ретінде
анықтама беруге болады).
- ұзак мерзімді ... ... - озық ... ... ... ... ерекше назар аударып, орнықты әрі сапалы ... ... ... ... құрылымын қайта құру үшін жағдай
жасауға негізделеді. Кей жағдайда ... ... ... ... ... ... осы жіктемесімен қатар саясаттың нысанын басқа
өлшемдер, атап айтқанда экономикадағы ... рөлі ... ... жеке ... ... Осыған байланысты әлеуметтік даму
және әлеуметтік салаларды ... ... ... ... саясат; инвестиция тарту мен оларды пайдалануға бағдарланған
инвестициялық саясат; инфляцияны тежеу мен ... ... ... ... ... ... қарсы саясат; салық ... ... ... ... ... бағдарланған салық
саясаты, инновациялық саясатқа жеке ... ... ... ... іске ... ... ... бағыттың негізінде саясаттың басымды нысандарын ғана емес,
сонымен бірге оның нақты бағыттарын ... ... ... ... ... атап ... бағыттары бір-бірінен дербес емес.
Кей жағдайда ол бір-бірімен тығыз ықпалдасып, бір-бірін қайталап, баска да
бағыттардың құрамына кіреді. Мәселен, тұрактандыру ... ... ... саясаты және бірқатар баска бағыттар арқылы іске
асырылады. Бұл жағдайда ұлттық экономиканың жұмыс ... мен ... ... ... мақсатында экономикалық саясаттың барлық
бағыттары мен нысандарын кешенді пайдалану ... ең ... ... экономиканың калыптасуы мен трансформация жағдайында оның
институттарының кұрылу шамасына орай ... және ... ... рөлі мен ... ... ... экономика дамыған жағдайда
макроэкономикалық саясаттың осы ... ... ... ықпал
етуде анықтаушы рөл атқарады.
І ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТТЫҢ ҚАҒИДАЛАРЫ, МАҚСАТТАРЫ, ҚАЙШЫЛЫҚТАРЫ
1.1 Экономикалық саясаттың қалыптасыу және ... ... оны ... жүйе ... алғанда, тұрақты да
тоқтаусыз өзгеріп дамиды және күрделене түседі. Нарықтық экономика дамыған
сайын, оның ... ... ... ... технологиялық, экологиялық, тіпті, саяси және халықаралық
т.б. даму ... және ішкі ... ... мен ... ... ... ... әр түрлі қайшылықтарды өмірге әкеледі. Мезгілі ... ... ... ... ... экономикалық, саяси қиыншылықтарға соқтыруы
мүмкін, ... ... ... ... ... – нарық механизмі тиімділігінің
артуы болады. Бұл заңдылық нарықтық ... ... ... ... оның қарапайым тауар айырбастау формаларының пайда болуынан
бастап, ұлттық-мемлекеттік ... ... ... ... осы ... ... ... нарық түрлеріне дейін
тоқтаусыз жалғасып келеді.
Мысал ретінде ХVIIIғ. соңы –ХIХғ. бас кезінде Батыс елдерінде болған
процестерді ... ... Бұл ... адамзат тарихында әлеуметтік-
экономикалық прогрестің мәнін терең түрде ... ... деп ... ... сипатталады. Нәтижесі – экономикалық
дамудың қарқынды өсуін тудырған жаңа сапалық даму ... ... ... ... және ... ... ауқымының кеңеюі нәтижесінде
тауарларды көптеп (жаппай) өндіру әдісі машиналық-индустриялық өндірістің
негізгі белгісі болады. Тауарларды жаппай (көптеп) өндіру бір ... ... ... ... шығындарын азайтуға мүмкіндік береді. Өнімнің
арзандауы, өндіріске тартылған халық санының өсуі және ... ... ... ... ... ... ... дамып өсуі – кездейсоқ болған уақиға емес. ... ... ... ... ... ғана түсіндіруге болмайды.
Ғылыми-техникалық жаңалықтардың ашылуы экономикалық ... ... ... айналымдағы тауар-ақша массасының артуы
бәсекелестікті өршітті. Оның үстіне Европаның шектеулі аумағында халықтың
саны өсіп, ... ... ... ... бұл жағдай да
бәсекелестікті одан әрі асқындырып ... ... ... ... экономикалық нәтижеге ұмтылу, өндірістегі өз орнын
сақтап қалу мақсаты іскерлер қауымының көптеген ... жаңа ... ... ... ... итермелеп, ынталандырды.
ХVII-ХIХғғ. экономикалық өзгерістер көптеген ... ... ... ... байланыстарына, нақты айтқанда, нарық
механизмі мен мемлекет арасындағы байланыстарға ... ... ... ... ... ... қолдау, түзету, үйлестіру
әректтерін арттыруға ... ... ... ... ... ... немесе экономикалық дамуды құқықтық институттар мен тәртіп
нормаларымен қамтамасыз ету, экономикалық ... ішкі және ... ... валютаның тұрақтылығын сақтау. Осындай инфрақұрылым
нарық механизміне, оның тиімдірек қызмет атқаруы үшін қажет болды.
Осы айтылған ... ... ... ... (нарық-
өндірістік революция, нарық-мемлекет) тиімділігінің жоғары болғаны сондай,
ХХ ғасырдың ... ... ... өсу ... ... ... ... кетті. Ол кезде шаруашылық жүйенің жалпы экономикалық ... ... қалу ... әлі жоқ еді. 1929-1933 ... ... ... ...... қасіретті айғағы. Осыдан ... ... ... жаңа ... ... ... мен мемлекеттің өзара байланыстарының тиімділік нұсқасын табу
қажет деген тұжырым ... ... ... ... және ... ... ... болды. Осылай «экономикалық саясат» деп аталатын
құбылыс пайда болды.
Өзгеріп ... ... ... ... сипатты шаралар
жүйесін күрт кеңейтті. Бірақ нарық механизмінің жаңаша өзгерген түрінің
негізгі қажет еткен – ... ... ... ... ... болды. Нарық механизмінің өзін-өзі іштен реттеу ... ... ... оны енді сырттан түзетіп-реттеу қажеттігі
артты.
Сырттан ... ... ... үздіксіз дамитын нарықтық
экономиканың жалпы экономикалық тепе-теңдігін сақтап тұру жатады. Тепе-
теңдік ұғымының өзі экономикалық қана ... ... ... ... реңк
алды. Әлеуметтік сақтандырудың көп тармақты жүйесін жасау қажет болды.
Экономикалық саясат элементтерінің алғашқы жасалған кезеңін ХІХғ.
соңынан ... ... ... ... бұл ... ... озған
Германияны алуға болады. О. Бисмарктың нұсқауымен Германияда әлеуметтік
қорғау туралы заңдар қабылданды, соның ... жаңа ... ... келді.
Алғашқы экономикалық саясаттың ерекше сипаттық белгісі – оның жеке-
жеке қалыптасқан ... ... ... ... ... ... теорияда «нүктелік» стратегия деп аталады. ... ... ... ... ... ... практикада
қолданылды: кедендік, аграрлық, өндірістік, әлеуметтік. ХХғ. ... ... ... ... ... оның жаңа нұсқасы келді.
Кең ауқымды да кешенді экономикалық саясат жасап, оны ... ... ... және мәжбүр еткен 1-ші және 2-ші д.ж. соғыстар ... ... ... өте ... ... және ... проблемалар
жүйесін қалыптастырды.
Бірақ сонда да нарықтық экономиканың өзін-өзі ... ... ... ... үзген – жоғарғы айтылған, 30-шы ж. ... ... ... ... ... ... қана ... экономикалық, ал кеңірек – халықаралық сипат алды.
Арнайы ... ... ... ... ... Солардың ішінде ГФР елінің белгілі ғалымы Х. Гирш қысқа, ... ... ... ... еді. ... ... мемлекеттің
экономикалық саясаты – экономикалық процестердің бағытын бір ... ... ... ... ... ету, ... олардың ағымын алдын ала анықтап
тікелей реттеу шараларының жиынтығы.
Мемлекеттік реттеудің іс-шаралары жүйесінде оның әр ... ... және ... ... ... ... болады. Практикалық жағы
– бұл мемлекеттік реттеудің нақты іс-шаралар ... ... жағы ... ... ... ең тиімді дамуына ықпал ... ... және ... ... ... зерттеу; оның ғылыми
аспектісіне экономикалық саясаттың үлгілерін және болжау ... да ... ... ... прогрестерге ықпал жасаушы
және нақты шаруашылық ... ... ... ... ... мемлекет қызметкерлерінің еңбек ақысын реттеу, жоғары және
жалпы білім беру мекемелерін қаржыландыру, ұсақ кәсіпкерлікті қолдау, т.б.
жатады.
Институционалдық және ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясат түрлері ... ... ... ... экономикалық саясаттың
конъюктуралық, құрылымдық, баға, валюта, несие және қаржы нұсқаларын
анықтауға ... ... ... ... да екі ... ... ... өзгеруі және экономикалық сана мен ойлау ... ... Осы ... ... ... ... ... бірге, олар шартты
түрде бір-біріне тәуелсіз болады.
2. Дамыған елдерде қалыптасқан тәжірибе көрсеткендей, экономикалық
саясаттың тиімділігі сол елдің нақты ... ... ... ... ... ... екен. Экономикалық саясат елдегі саяси күштердің
арақатынастарын, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және
жергілікті тәртіптерін есепке алып, ескеруі қажет ... ... ... ... ... саяси бағытын қолдан нығайтатын маңызды
құрал болады.
Экономикалық саясат субъектілері. ... ... ... саясаттың субъектісі ретінде тек қана мемлекет алынған. Бұл,
әрине, ... ... ... Экономикалық саясат субъектілері
бірнешеу. Оларға ... өзі ... ... ... және ... құрылымдарын қосқанда) және мемлекеттік емес ... мен ... ... Осы саяси-экономикалық субъектілердің іс-
әрекеттік сипаттары әр түрлі. Мемлекеттің саяси және экономикалық билігі
бар. ... ... мен ... тек ... ... ғана
сүйене алды, олардың заң қабылдау билігі жоқ.
Мемлекет экономикалық саясат субъектісі ретінде.
Мемлекеттің билігі ... әр ... ... мен ... ... ... ... еңбек пен іскерлік әрекеттерінің
белсенділігін белгіленген біржақты мақсаттарға қол жеткізу үшін пайдалануы
қажет. Экономиканың мемлекеттік реттелуі кейде иерархиялық жүйе ... Ең ... ... ... Заң шығарушы және оны атқарушы
билік тармақтары ажыратылып, олардың ... ... ... ... ... ... ... бағыттары талқыланады және
қабылданып бекітіледі немесе қайта қайтарылады. Қабылданған экономикалық
саясаттың өмірге енгізіліп, оның іске ... ... ... ... ... жауап береді. Үкімет өз кезегінде ... ... ... іске ... ... мемлекеттің әртүрлі мекемелеріне бөліп
береді.
Қызметтерді бөлісу принципі мемлекеттің ұйымдық-саяси типіне
байланысты. Соңғысы федерациялық немесе ... ... ... ... ... экономикалық саясаттың үш субъектілік
деңгейлері анықталады: федералдық, аймақтық және жергілікті.
Батыстың құқықтық жүйесі жағдайында мемлекетке ... тағы да ... ... атқарады және олар да ... ... ... ... ... ... деп ... бар құрылымдар жатады. Олар жеке меншік фирмалар сияқты толық
ерікті ... ... ... ... басқару аппараты құрамына да
кірмейді. Оларға мемлекеттік басқару құрылымдарының құзырынан белгілі бір
қызмет түрлері алынып ... ... ... осындай құрылымдар
қатарында аймақтық (регионалдық) сақтандыру басқармалары, жергілікті емдеу
мекемелерінің касса (төлем төлеу) жүйелері бар; ...... ... агенттігі, өрт қауіпсіздігін сақтау ұйымдары бар.
Осындай институционалдық ұйымдар мемлекет пен жеке сектор арасындағы
аралық ... ... Олар ... жеке ... ... тікелей және белсенді реттеу рөліне қарсы болатындығына
байланысты ... ... ... ... реттеу механизмінде
олардың атқаратын қызметтері шектеулі.
Экономикалық саясаттың мемлекеттік емес субъектілері. ... ... ... ... ... ... және қорғайтын әр түрлі
бірлестіктер жатады. Бұл, ең алдымен, кәсіподақтар және ... ... ... ... одақтарының рөлі, өзінің маңыздылығы
бойынша, мемлекеттік буындардың рөлінен кем емес. Мұның себебі – белгілі
топтардың ... ... ... оны ... ... ... салып, тіпті қысым жасау мүмкіншілігінде. Жеке меншік
экономика секторының мүдделері мен мемлекет арсында ашық ... ... ... ... ... өз ... экономикалық саясатта іске
асыруға ұмтылады. Бұл ... ... ... ... ... бола бермейді. Кәсіпкерлер одақтары қоғамдағы өздерінің атақ-
беделін, ... ... ... жұмсап және реклама,
газеттер мен телевидение арқылы мамандардың жеке пікірлерін тез әрі ... ... өз ... ... ... ... қалыптастырып, жалпы
мемлекеттік саясатқа күшті ықпал жасайды.
Мемлекет пен жеке экономиркалық ... ... ... бірі – ... ... міндеттерді шешу құқығын осы
одақтарға бөліп беру. Мысалы, Батыс Европа ... ауыл ... ... саясатты нақты іске асыру міндеті жүктелген.
Экономикалық саясатты ... ... ... ... мемлекеттік
институттар мен экономикалық одақтардан басқа, саяси-экономикалық
шешімдердің қабылдануына ... ... ... ... ... ... да айтуға болады. Бұл жерде саяси ұйымдар, ... ... ... ... және ... ... ... кеңестер және
қоғамдық пікір туралы сөз қозғалып отыр. Осы ... ... ... ... сипаты мемлекеттің саяси құрылымына, елдегі
қалыптасқан жағдайға байланысты келеді.
Сонымен, «экономикалық ... ... ... ... ... Экономикалық саясатты жүргізу барысында, мемлекет оның бастаушысы
және негізгі орындаушысы ретінде қатар көрінеді. ... ... ... жалпы экономикалық реттеудің жемісті ... ... ... ... ... отырған саясатқа
мүмкін болғанша қоғамдағы барлық әлеуметтік топтардың өкілдерін ... ... ... ... істеуін ұйымдастыруды.
1.2 Экономикалық реттеудің әлеуметтік-экономикалық мақсаттары
Экономикалық саясат дегеніміз – белгіленген бір мақсаттарды анықтау
және соларды іске ... ... ... ... ... ... ... шешіп отыру қажет болады. Осы проблемалар шешудің
алғышарты – ... ... ... бір ... түсіру. Ғылымда
мәселелерді шешудің мынадай тәртібі ... ең ... ... экономикалық дамудың түпкі мақсаты
анықталады. Теорияда экономикалық дамудың ... ...... деңгейі жоғарылауы делінеді.
Экономика теориясында «жақсы тұрмыс» ... ... және ... ... осы елдерде тіпті «жақсы тұрмыс ... ... ... да ... ... ... ... бұл ұғым бұрынғы
жоспарлы экономика теориясында да орын алғаны белгілі.
«Жақсы тұрмыс» ұғымы туралы сөз ... бір ... оны ... ... оның ... ... ... көрсету қиынға соғатыны айтылады. Бұл
көрсеткіш ... ... және ... ... анықталады. Бірақ осы
ұғым экономикалық саясаттың және ... ... ... ... мақсатының мазмұнын дұрыс жеткізетініне күмән жоқ.
Осы ... ... ... екінші анықтау деңгейіндегі міндеттер
шығады. Оларды ... ... ... ... тобы деп ... болады.
Экономикалық әдебиеттерде олар мемлекеттің функциялары ... Осы ... ... әдістемелік жағдайға назар аудару жөн
болады: ... ... ... ... ... яғни ... деңгейдегі міндеттерді орындау – түбегейлі жалпылама
мақсатқа жақындаудың құралы және оған жетудің ... мен ... ... ... құрылымның негізгі мақсаттарына қоғамның еркін
дамуы, құқықтық тәртіп, ішкі және сыртқы қауіпсіздік ... ... ... ... және ішкі ... ... өзгереді. Олардың ең
алғашқы «классикалық» анықтамалық градациясын А.Смит ұсынған еді. Ф.Бэкон
және У.Петти еңбектеріне сүйене келе, ол ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтасыз ету;
2. Құқықтық тәртіп орнату
3. Мемлекет тарапынан ... ... ... экономистер бұл анықтамалық тізімді ары ... ... оның ... анағұрлым кеңейте түсті.
Осы күні «қоғамның еркін дамуы» негізгі мақсат ретінде бірінші орынға
шығарылып отыр. Еркіндік ұғымын ... ... ... беру ... мұнда көп нәрсе қоғам топтарының мүдделеріне байланысты. Бұл ұғымның
мазмұнын философиялық, әлеуметтік және экономикалық категория ... ... ... ... ... жеке ... ... жоғары бағаланатын болса, мемлекетте экономикалық еркіндік
соншалықты маңызды даму факторы ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қандай да бір араласуы
экономикалық еркіндікті шектейді» деген ... ... ... ... ... ... ... саяси ымыраға келудің нәтижесі
ретінде көрінеді.
Экономикалық еркіндік туралы ... әр елде ... ... ... және ... ... байланысты.
Экономикалық еркіндік құқығы заң түрінде анықталғанымен, оның ... ... үшін ... ... және ... ... ... Еркіндіктің
экономикалық мүмкіншілігі жеке адамның ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық мүмкіншілігіне тіреледі. Әрине,
экономикасы жоғары дамыған елдерде жеке ... ... ... және мемлекеттік экономикалық мүмкіншіліктері де жоғары. Бірақ,
өзіндік экономикалық ... ... ... ... оның жүргізіп отырған экономикалық саясатының
маңыздылығы мен жауапкершілігі арта түседі.
Құқықтық тәртіп ... ... ... да ... ... жоғары болғанымен, нарық жүйесі әлі толық ... ... ... ... үшін бұл мәселенің де мәні мен
маңыздылығы өте жоғары екенін айтуға ... кез ... ... ... және оның ... ... әлеметтік топтардың мүдделеріне сәйкес анықталады.
Бұл жерде реттеу стратегиясы әртүрлі қоғамдық топтардың заңдылық ... ... ... ... Заңдылық пен құқықтық тәртібі әртүрлі
әлеуметтік топтардың экономикалық мүдделерінің объективті түрде бір-біріне
жақындауына да ... ... ... экономикалық саясаттың негізгі мақсатының бірі
ретінде қаралады; ал қоғамдағы құқықтық тәртіптің негізгі түрлері: жеке
меншік құқығы мен оны ... ... ... ... мен оны ... ... ... мен оны қорғау тәртібі ж.б. Осы тұста А.Смиттің
айтқанын еске түсіру орынды: өндіріс пен сауданың өркендеп дамуы ... ... мен ... байланысты.
Экономикалық саясаттың негізгі мақсаттарын қарастырғаннан кейін,
енді оның практикаға нақтыланған ... ... ... ... – жоғарыда айтылған түпкі мақсат – ұлттың жақсы тұрмысын қамтамасыз
ету жолында жасалған ... ... ... соңғысы ЖҰӨ-нің максималды ... ... ... ... ... ... осыған бағыттану толық сенімді
емес; ЖҰӨ ... ... ... ... ... мен сапасы
дәлме-дәл өлшеп көрсете алмайды, ол көптеген қосымша жағдайларды ... ... ... ... ... бұл ... істің шын жағдайын
бұрмаланған түрде сипаттап көрсетуі әбден мүмкін). ... ... ... ... ... ... денгейінің өсуі» деп
алынған болса, онда бұл мақсатты нақты бір интегралды көрсеткіш ... ... ... ол нақты стратегияның дәлме-дәл бағытын анықтай
алмайды. Сондықтан да практикада іске жарамды ... ... ... ... ... ... ... болады.
Дамыған елдерде экономикалық саясаттың стратегиясын жасау және ... ... ... ... ... тобын анықтап берген; олар
мемлекеттің экономикаға ... ... ... ... ... жеке елдерде белгілі уақыт ... ... ... ... ... ... ... немесе
оларды жоғарыдан төмен қарай анықтау әдісіне ... ... ... ... алғанда, олар тұрақты ... жүйе ... ... ... ... ... ... қолданбалы мақсаттар бөліп
көрсетіледі:
1. Экономикалық ... ... ... ... Баға мен ... валюта;
4. Сыртқы ... тепе ... өсу ... ... тағы бір ... зор міндет – жұмыс
күшін толық еңбекпен қамтамасыз ету мәселесі. ... мәні – ... ... ... ... максималды көлемде және ұзақ мерзімде тұрақты
түрде пайдалану. Нақты бұл міндетжаңа жұмыс ... ашу ... ... да жұмыссыздықпен күресу әдістерімен шешіледі. Осындай іс-әрекеттер
батыс елдерінде «жұмыспен қамтамасыз ету» ... деп ... ... ... бар өндірістік потенциалды толық пайдалану
негізінде ғана ... ... ... ... ... ... өсу қаншама маңызды болғанымен, шындыққа сүйену қажет ... ... ... түрлерінен толық құтыла алмайды. Нарықтық
экономика ... ... ... адамдардың белгілі бір үлесі болады.
Қалыптасқан пікір бойынша, егер ... ... 1.5-4% - тен ... ... ... ... ... жағдайы орын алды деп саналады. Сірә,
осы нормадан арту қауіпті әлеуметтік кезең болғаны ғой. Сөз болып ... ... ... қауіпсіз деңгейі әрбір елдегі қалыптасқан саяси-
әлеуметтік жағдайға байланысты.
Егер инфляция деңгейі жылына 1-2%-тен аспаса, баға ... бір ... ... ... ... деп саналады. Мұндай инфляйия батыс
әдебиеттерінде «баяу инфляция» деп ... ... ... ... ... ... ... сұраным мен ұсыным көлемдері тоқтаусыз
өзгереді; тауарлар мен қызметтерді ... ... да ... ... ... ... өсу ... көрсетілген тұрақтылық
нормасын асып кеткенде, ұлттық валютаның тұрақтылығы бұзылады. Ал, бұл,
түптеп келгенде, ... ... ... ... ... кері ... ... Экономикадағы тұрақты ақша айналымы тірі организмнің қан айналым
жүйесіне ұқсас. Сондықтан да ... ... бұл ... ... ... ... деп ... саясаттың маңызды міндеті – халықаралық экономикалық
талас-тартыста ұлттық экономиканы қолдап-демеу, басқа ... ... ... тең ... жағдайды қамтамасыз ету. Атап айту керек,
бұл проблеманы шешу күрдене түсуде,неге десеңіз, сыртқы ... ... өте ... ... ... ... ... да сыртқы экономикалық балансты ұстап қалу үшін байсалды білім,
тәжірибе және ... ... ... экономистер осы қарастырылып
отырған қолданбалы мақсаттар тобына ... ... ... ... Бұл ... ... қана ... сонымен бірге саяси
әлеуметтік те мазмұны бар. Оның ... ... ... да ... ... ... қорғау мәселесі өте жиі қайталанып, талапты
түрде ... ... ... ... бұл проблеманы нақты
экономикалық мақсаты ретінде әрбір ұлттық шаруашылық жүйесінде ... ... ... ... ... ... – бұл ең алдымен өзара иерархиялық
байланыстағы кең ... ... ... Осы ... ... бұл
мақсаттар жүйесі «мақсаттар пирамидасы» деп аталады.
1.3 Экономикалық саясат мақсаттарының қайшылықтары және оларды ... ... ... ... ... ... оның
негізінде, мақсаттары нақты анықталған жұмыс бағдарламасын да жасап
шығаруы қажет ... ... ... ... ... ... болғанша толық зерттеліп, оның ішкі құрылымдық қисыны
(логикасы) ... ... ... ... түрде осындай
экономикалық саясаттың мынадай құрылымы болуы мүмкін: негізгі түпкілікті
мақсат (қоғамның тұрмыс деңгейіне ... ... ... ... жүйесі ретінде өрістейді.
Бірақ іс жүзінде мұндай абсолютті үйлесімді мақсаттар жүйесі негізінде
құрылған экономикалық саясатты қалыптастыру өте қиын. Бұл ... ... ... ... ... өзін анықтау – тым қиын іс. Қоғамда
әрқашан мақсат туралы түсінік әр ... ... Дәл осы ... ... және іске ... қоғамда әр түрлі қайшылықтар мен
келіспеушіліктер пайда болады.
Екіншіден, экономикалық саясатты іске асыру кезінде, оның ... ... ... ... іске ... ... ... кедергі
болып, тіпті оның іске ... ... да ... ... ... кез ... экономикалық процесс әрқашан да қайшылықты түрде
жүретінін айта кету қажет.
Демек, ... - ... ... ... ... ... өзара
қайшылықтағы экономикалық саясат мақсаттарының оптималды ... ... ... ... ... және мөлшері сәйкестендірілген экономикалық өсу;
2. толық жұмыспен қамтылу;
3. қоршаған ортаны сақтау;
4. экономика ... ... ... және ... ... ... теңестіру;
6. ақшаның тұрақтылығы;
7. сыртқы экономикалық тепе-теңдік.
Толық жұмыспен қамтылу жағдайына жету және ... ... ету. ... ... ... еңбекпен қамтылу деңгейі
қаншама жоғарыласа, соншалықты ... ... ... ... ... ... сәйкес жалпы сұраным көлемі де көбейеді. Нәтижесінде бағалар
деңгейі өспей қоймайды. Бұл жағдайда өнімдер мен ... ... ... ... ... өсу ... еңбекақының өсу қарқыны еңбек
өнімділігінің өсімінен артып кетуі ... ... ... ... жұмыс күшіне сұраным өседі, сондықтан еңбекті жалдаушылар
кәсіподақтардың ықпалыменен жұмысшыларға ... ... ... төлеуге
мәжбүр болады. Кәсіпкерлер одағы ... ... ... ... ... әрине. Ал экономиканың өрлеу
жағдайына кәсіпкерлер пайда нормасының төмендеуіне қарамастан, қосымша
еңбекақы шығындарына келіседі; олар ... ... ... ... ... ... ... қоғамда жалпы табыс деңгейі артады.
Өз кезегінде табыс жағынан қалыптасқан инфляция ... ... ... ... ... ... (занятость) қысқарады.
Осыдан келіп мынадай қорытынды шығады: экономикалық саясатты
жұмысбастылықты арттыруға бағыттағанда, міндетті ... осы ... - ... ... ... артатынын – білген жөн.
Таңдау жасай отырып, осы екі мақсаттың ... ... үшін ... ... ... алдын ала болжап алған дұрыс ... ... ... ... ... ... қайшы келетін
мақсаттарға ұмтылғанда, ең дұрыс шешім – осы екі ... ... және өте епті ... ... ... ... қолдану; бұл екі ... ... ... ... ... іс-әрекет әдісі. Нақтырақ
айтқанда, бір-біріне қайшы келетін міндеттерді ... ... ... үшін, мемлекет тарапынан екеуіне де қатар, бір кезде емес, кезекті
түрде қолдау көрсетіп отыру ең ... ... ... деп
саналады. Осы әдісті қолданғанда әрбір жеке мақсат өз ... ... ... ... біртіндеп орындалып отырады.
Экономикалық өсу және қоршаған ортаны сақтау. Бұл мақсаттардың бір-
біріне қайшы ... ... ... ... ... өсу» ... ... кездейсоқ емес. Тіпті қарқынды емес, ... ... ... өзі де ... ... ... құтқара алмайды.
Бұдан шығу жолы қандай? Ол екі жақтан байқалады. Біріншіден, қоғамда
тұрғындардың тұрмыс ... ... ... бір қабылдауға болатындай
дәрежеге жеткен соң, экономиканың өсуімен байланысты мәселелерді абайлап
шешу қажет ... ... ... игіліктің барлығын толық ала алмайды.
Бұл – ақиқат. Сондықтан, бәлкім, мәселенің шешімін осыдан бастаған ... ... ... ... өзі екі ұшты және субъективті. Адамдарға
қолында барға риза болуды, оны бағалауды үйрену ... ... ... ... ... тұрғындар өз қолдарындағы заттарды өте
ұқыпты пайдалануға, барлығын үнемдеуге әбден үйренген, бұл ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қуат пен
мүмкіншіліктерді табиғатқа зиянсыз, үнемі де таза ... ... ... ... өндіріс салаларына енгізуге жұмсау керек. Қоршаған
ортаны, су, жер ауаны тазартатын техника мен ... ... ... да өте ... ... ... мақсаттар құрамалары қаралды.
Сонымен бірге, экономикалық саясат, ... ... ... емес
мақсаттық арақатынастармен де айналысуы мүмкін: ... ... және ... ... ... ... ... бөлу және сыртқы
экономикалық тепе-теңдік. Мұндай мақсаттарды ... бір ... іске ... проблемалар тудырмайды.
Бірақ, ондағы таңдалған бағыттар бір-біріне ... ... ... екіншісінің шешіміне көмектесетін болса ғана мақсаттық
құрамдардың ең ... түрі ... ... ... ... ... бір ... Мысал ретінде, жұмыспен қамтылу мен экономика қарқынын ... ... ... экономикалық саясаттың нақтыланған моделін жасау
көзінде мақсаттық ... ... ... ... ... қажет.
ІІ ШАРУАШЫЛЫҚ МЕХАНИЗМІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ
2.1 Шаруашылық механизмінің құрылымы
Экономикалық ... тек ... ... ... ету ... мен ... пайдалану арқылы ғана іске асуы мүмкін. ... ... үш ... ... экономикалық, құқықтық және
әкімшілік. Оларды нақты түрде белгілеместен бұрын экономикалық жүйе мен
оның қызмет атқару механизмінің ... ... ... ... жөн.
1. Экономика, шаруашылық кешені ретінде уақыт өткен сайын күрделене
түседі. Бұл, ең алдымен, оның ... ... жеке ... буындарының өсуінен, ал нақты түрде, нарық субъектілері
сандарының артуынан көрінеді. Нарық ...... ... ... нарық субъектілерінің бір-бірімен келісуі, ... ... ... ... жүйесінде күннен-
күнге қиындай береді. Демек, мемлекеттің қоғамда қарқынды өсіп отырған
келіспеушіліктерді шешу ... күрт ... ... ... ... ... қатарға шығарылады.
2. Экономиканың күрделенуі, осыған байланысты, шаруашылық процестерінің
даму тұрақтылығына әсер ете ... ... ... қиын ... ... ала ... ... экономикалық саясат пен оны ... ... ... ... табу ... ... Жеке
алғанда, бұл толығымен сыртқы экономикалық факторға қатысты келеді. Соңғы
кезде оның ұлттық ... ... ... ... өсіп ... ... мемлекеттің сыртқы экономикалық сферадағы белсенділігі артуда.
3. Мемлекеттік реттеу жүйесіне жүктелген міндеттер салмағын экономикадағы
уақыт факторы рөлінің артуы ауырлатып ... ... ... ... ... ... сәйкес тез шешім қабылдап нақты іс-
әрекет жасауы қажет. Уақытында қабылданбаған шешімнің ... ... ... Және де осы экономикадағы өзгерістер қазіргі кезде әдеттен тыс тез
өрбиді, сондықтан экономикалық саясатты түзету алдын алу ... ... кем ... ... ... қажет.
4. Тізімделіп көрсетілген жағдайлар экономикалық саясатта қолданылатын
әдістер мен құралдар түрлерін кеңейтпей қоймайды. Ал бұл ... ең ... ... қиындатады. Бұдан басқа, ықпал ... ... ... ... ... ... ... әсерінің пайда
болуынан сақтанған жөн.
Тікелей ықпал ету әдістері ... ... ... ... ... ... ... етеді. Мысал ретінде
мемлекеттік ... және ... ... айтуға болады.
Экономикалық нәтижеге тез ... ... ... ... ... ... кемшіліктері де баршылық.
Экономика көптеген субъектілержиынтығы ретінде ... ... ... ... жүйесі қалыптасқан. Егер субъектілердің бірі
сырттан ... ... ... ... мәжбүр болса, бұл нарық
субъектілерінің ... ... ... ... ... ... агенттеріне де осы сыртқы ықпалға жауап беруге тура келеді. Басқаша
айтқанда, ... ... ... ... ... ... бұзады.
Жанама ықпал жасау әдістерін қолданғанда мемлекет ... ... ... ... ... ... Ол тек қана
экономикалық саясаттың мақсаттарына сәйкес шешім қабылдауына ... ... ... ... ... атап ... мынада:
олар нарықта қалыптасқан жағдайды бұзбайды. Бірақ, ... ... ... ... ... нәтиже беруі бірталай уақытты қажет етеді.
Бұл осы әдістің айтарлықтай кемшілігі.
Жанама әдістер ... ... ... ... ... ... ... (мысалы, жанама салықтар, кеден салықтары) ... ... ... Ал ... бір ... ... нарық секторын
қажетті мәліметтермен қамтамасыз ету, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... көріне бермейді.
Енді тағы бір маңызы өте зор ... ... ... ... ... ... – институционалдық белгісіне қарай топтастырылған. ... ... ... және ... ... кіреді.
Экономикалық саясаттың әкімшілік әдістері. Әкімшілік әдістер
жиынтығы құқықтық қызмет ... ... ... құралдарын
қамтиды. Қабылданатын іс-шаралардың мақсаты – жеке меншік секторына ең
ыңғайлы құқықтық жағдай жасау. ... ...... ... ... ... ... қалыптастыру, бәсекелі ортаны қорғау,
меншік құқығына және шешім ... ... ... ... ... өз ... тиым салу, рұқсат беру, мәжбүрлеу іс шаралары болып
бөлінеді.
Әкімшілік іс-шараларының ... ... ... ... ... ... ... Оларды бүгінгі күні қоршаған ортаны қорғауда ... ... ... деңгейі төмен тұрғындарды сақтандыруда белсенді
түрде кең қолданылады.
Экономикалық әдістер. Экономикалық ... ... ... ... ... мемлекеттің ықпал жасау іс-шаралары жатады. Жеке
алғанда, экономиканың жалпы сұранымы мен ... ... ... ... және ... ... ықпал жасау әдістері
туралы сөз қозғалып отыр. Экономикалық ... ... ... және ... (монетарлық) саясаты; бағдарламалау (программирование) мен болжамдау
(прогнозирование) кіреді.
«Қаржы саясаты» - өте ... да көп ... ... Бір жағынан, ол
экономикалық саясаттың бюджеттік-қазыналық және алым-салымдық мақсаттарын
іске асыру шаралары жиынтығы ... ... ... ... ... ... бір бөлігі, қаржы шараларының іске асырылуы ретінде
анықталады.
«Ақша-несие саясаты» деген категория да бір ... ... ... ... ақша-несие әрекеттері жанама әдіске жақындау. Жеке
алғанда, қаржы ... ... ... бағынышты құрылым - Қаржы
министрлігі жүргізеді, ал ақша-несие саясатын Үкіметке тікелей ... ... ... Банк іске ... күнгі нарықтық экономикада, бірінші кезекте ... ... ... ... ғана ... ... тәртібі қалыптасқан. Монетарлық саясат нарық пен мемлекеттік
реттеу әдістерін қатар қолдану принципіне ... ... ... ... реттеу әдістерін қолдану тиімдірек келеді. Ал өтпелі
экономика жағдайында тікелей ... ... ... өз ... тезірек
көрсетеді екен. Айталық, дағдарыс жағдайында бюджеттік реттеу әрқашан
бірінші орынға шығады.
Институционалдық әдістер. «Институционалдық» деген ұғым ... ... әлі ... ... ... ... ... экономиканың нарықтық-
құқықтық нұсқа бойынша дамуы бұл ұғымның қолданылу ... ... Дәл осы ұғым ... ... ... ... ... елдердің экономикасы осы күнгі кездейсоқтық даму сипатынан
арылған, толық ... ... және ... ... ... нарықтық шаруашылық жүйесі ретінде көрсетіледі.
Экономикалық саясаттың өзі ұйымдық жағынан толық қалыптасқан жүйе ... ... ... ... алғанда мемлекеттік іс-әрекеттердің
барлығы осы күні институционалдық формаға ие болғанын айта кету ... ... бір ... да объективті түрде қалыптасқан әлеуметтік
қатынастар жүйесінің қызмет атқару тәртібін «институт» деген ұғым түрінде
білдіреді. Бұл қоғамдық «институт» ... ... ... түрде қызмет
атқаруы мүмкін. «Институт» ұғымымен әртүрлі әлеуметтік топтардың, тіпті
жеке бір халықтың тарихи түрде ... ... ... ... т.б. ... ... ... әдетін белгілейді. Мысал
ретінде, «меншік институтын», «құқық институтын» айтуға болады.
Істің ұйымдық-құқықтық жағын баса айту, мемлекеттік реттеу ... ... ... ажыратып көрсетуге мүмкіншілік береді.
Институционализмнің көріністері ретінде мыналарды атауға болады:
1. Үкіметтің ... іске ... үшін ... ... ... атқарушы құрылымдары.
2. Мемлекеттік меншік объектілерін қалыптастыру және сақтау, яғни
мемлекет секторы.
3. ... ... мен ... ... ... бойынша зерттеу орталықтарын, әртүрлі экономикалық ақпарат
институттарын, сауда-өндіріс палаталарын, әртүрлі экономикалық одақтар мен
мәжілістерді қолдау.
5. Экономика ... ... ... сарапшылар, кеңесшілер,
көмекшілер институттарының қызмет атқаруына жағдай жасау.
6. Кәсіпкерлік және еңбек одақтарын құқықтық және ... ... ... интеграцияға қатысу, экономика бойынша өткізілетін
халықаралық кездесулерді ұйымдастыру.
2.2 Қаржы-қаражат жүйесі және оның шаруашылық ... мәні – ақша ... бөлу және ... ... құн
ағымдарының жүйесі. Экономика ғылымында бұл ең күрделі категориялардың
бірі.
Арасында ақша ағымдары ... ... ... ... ... кәсіпорындар және тұрғындар. Дәл осы субъектілердің үш тобы –
көптеген ... ... ... ... ... ... көбі ... қызметсіз өмір сүре де, дами да алмайды.
Теорияда «қаржы» ұғымымен қатар «қаржы шаруашылығы», «қаржы ... ... да ... ... ... ... ... атауы,
макроэкономикалық мазмұны терең және көпқырлы болса да, өкінішке қарай,
пайдаланылмайды деуге болады.
Теорияда қаржы шаруашылығының сипаттамасы ... ... ... ... ... қажеттіліктерінің өсу заңы» деп аталатын заңдармен
байланысты анықталады. Неміс экономисі А.Вангер анықтап ... бұл ... мен ... ... ролінің арту тенденциясын көрсетеді.
Қажеттілік шығындарды туындыратын болса, онда аталған заңдылық мемлекеттің
қаржы қажеттіліктерінің өсу заңы ... ... ... ең маңызды белгілері мынандай: а) ... ... ... ... бөліп, жаңа табыс түрлерін жасау; б)
табыстарды өндіріске емес, қажеттіліктерге жұмсау.
Қаржы шаруашылығы бірнеше ... ... ... Олардың ішінен
мына қызметтерді ерекше бөліп көрсетуге болады: ресурстарды ... ... ... ... ... бөлу және тұрақтандыру.
Қоғамдағы экономикалық ресурстарды қайта жылжытып орналастыру ... ... ... деп ... Бұл ... ... бір игілік түрлерін (қоғамдық игіліктерді) өндіріп ... ... ... ... ... ... бағамен
пайдалануға беруінен туындайды. Мемлекеттік табыстардың және шығындардың
маңызды мақсаты осындай, жеке экономика секторы ... ... ... ... ... ... ... деген – жеке сектор қорларының ағымдағы ақшалай
және мүлік түрінде мемлекетке аудармалары ... ... ... ... ... оның нақты бір қызметтері үшін төлем ретінде өз
ресурстарынан қаржылай немесе ... ... ... жасайтын. Кейіннен
жеке сектор төлемдері мен мемлекет қызметтері арасындағы ... ... ... ... ... Енді ... жеке ... төлемдер жалпы
«ортақ» қазыналық жарна ретінде ғана түсетін болды.
Табыстар саясаты арқылы ... ... екі ... ... ... ... жеке сектордан (фирмалар мен жеке
отбасыларының) қаражат қоры әлеуметтік-экономикалық тұрақтылықты сақтап,
экономиканың өсуіне ықпал жасау мақсатында ... ... ... ... ... ... жеке ... және
өндіріс салаларына ынталандыру ықпалын жүргізеді.
Экономистердің анықтауынша, мемлекет табыстары, ... ... ... ... 1) жеке кәсіпорындар мен ... 2) ... ... 3) ... ... ... ... трансферттік
аудармалар мен төлемдар жеке көрсетіледі.
Табыстарды алу формалары.Мемлекеттік табыстар ... мен ... ... ... бар. ... ... ... салықтық немесе
салықтық емес болып бөлінеді. Бұдан басқа – қалыпты және ... ... ... ... ... ... ... негізінен, жее және
мемлекеттік экономика секторларынан түседі. Өз ... ... ... ...... ... ... және шетелдерден
түскен табыстар деп бөлінеді. ... өз ... ... ... ретідегі
аудармалар және шетелдік айырбас операцияларынан түскен табыстар түрлеріне
тағы бөлінеді.
Табыстардың екінші – ... жеке ... ... тобы ... нарық процестеріне тікелей немесе ... ... ... ... нарыққа тікелей ... ... ... ... ... ... ... төлем-
ақшалар немесе мемлекет меншігіндегі объектілерді жалға бергеннен ... ... ... ... ... ... салық, жинақ,
айып, кеден, салым төлемдері түрінде табыстар түседі.
Салықтар және салық саясаты. Көптеген ... ... ... көп тарағаны және міндетті түрде алатыны – салықтар. Олар ... ... ... ... Салық арқылы дамыған елдерде (АҚШ-та, Жапонияда)
ЖҰӨ-нің 27-29%-і бюджетке жиналады, ал ... бұл ... ... саясаттың және тартылған тікелей шетелдік инвестициялардың
арқасында Қазақстан экономикасының өркендеу қарқыны тұрақты.болып отыр.
Соңғы онжылдықтың ... ЖІӨ 8-ден ... ... өсті (17 млрд.-тан 146,5
млрд. долларға ... ... ... ... жіктеуі бойынша, кірісінің деңгейі
орташа елдердің қатарына жатады. ... жан ... ... ... ... ТМД елдері арасында үздік көрсеткіштердің біріне ие болып
отыр, 2011 жылдың 1 қаңтарында жан ... ... ... ішкі өнім 9 мың
АҚШ долларын құрады.
2 - диаграмма
Мамандардың пікірінше, мына принциптерге негізделген салық жүйесі
оптималды болмақ:
1. ... ... ... өте ықшам, оған жұмсалатын ... ... ... ал ... жоғары болуы қажет.
2. Салық төлеу процедурасы төлеушілер үшін ыңғайлы, көп уақыт алмайтын
болғаны дұрыс.
3. Салық салмағын ... тыс ... ... ... ... ... келтірмеуге тырысуы қажет.
4. Салық салу принципі өндіріс шығындарын арттырып, өндіріс көлемінің
өсуіне, өнімнің ішкі және ... ... ... ... ... ... Салықты алу процесі конъюктуралық және жұмыстылық саясатының ... ... ... ... ... алу ... ... бірге, табыстың мүмкін болғанша
әділетті болу принципіне жақын болғаны дұрыс.
7. Жеке тұлғалардың «Салық төлеу ... ... ... ... келмейтін, минималды көлемде мәліметтер талап етуге болады.
8. Құрамындағы әрбір салықтың мақсаты нақты анықталған ... ... ... өте ... ... ... түрлерін топтастырып ажыратудың біршама
принциптері мен әдістері қалыптасқан. Мысалы, ... үшін ... ... және ... салықтар деп бөлінеді. Салым салу ... ... және ... ... ... көрсетеді.
Негізгі салық түрлерінің жеке табыс салығына дамыған ... ... 12%-і тең; ... құн ... – 6%, ... ... ... – 3%.
Қосалқы салық түрлері: мүлік салығы (2%) және мұра салығы; жекелеген
тұтыну салықтары (акциздер); арнайы салық түрлері ... ... ... бір классификация бойынша, тікелей салық түрлеріне, олардың
мақсаттық міндеттеріне қарай, жеке ... ... ... ... ... және мүлік салығын жатқызады. Жанама
салықтарға – ... ... ... ... ... ... және кеден төлемдері жатады.
Салықтың экономика цикліне қарсы ... ... ... Біріншіден, нарық конъюктурасы өскен жағдайда ұлттық табыстың
көлемі артады. Прогрессивті салық алу принципінде құрылған ... ... ... ... ... арттырып, экономикалық белсенділікті
тежейді. Екіншіден, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... саясатын іске асыру ... ... ... ... ... өсіп, жалпы сұраным жалпы ұсынымға сәйкес өседі, ұлттық
экономика жүйесінде тепе-теңдік сақталады. ... ... ... ... керісінше жүреді.
Өзін-өзі реттеп, нарық жағдайына бейімделген салық ... ... ... ... қызмет атқарады. Яғни, экономика конъюктурасын
анықтайтын көрсеткіштерге негізделген салық жүйесін құру ... ... ... ... оның ... ... нарық конъюктурасына сәйкес
анықталған және ұйымдастырылып құрылған.
Салық саясатының жалпы экономика ... ... әсер ... сөз ... мына бір ... мәселені естен шығармаған жөн. Ол
«кешігу әсері» деп аталады. Оның мәні ... ... ... ... ... алу үшін ... бір уақыт қажет болады
екен.
Салықтардың экономикаға ықпал жасау әсерінің ... ... ... ... жалтару іс-әрекеттеріне де байланысты
келеді. Салықтан бас ... ... және ... ... ... Мысалы,
салықтан заңды түрде құтылудың ... ... ... мен жолдары
белгілі: тұтыну объектісінен бас тарту; салық төленетін іскерлік кәсіпті
салық аз ... ... ... ... ... баға арқылы салық
салынбаған басқа тұлғаларға ауыстыру, т.б.
Астыртын түрде салық ... де ... ... ... ең көп ... – бухгалтерлік есеп жүргізгенде, шығындарды
әдейі арттырып, пайданы азайтып көрсету ... ... ... ... ... ... т.б.
ІІІ МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТТЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ САЯСИ-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ШЕШІМ
ҚАБЫЛДАУ ҚАҒИДАЛАРЫ МЕН МЕХАНИЗМІ
3.1 Мемлекеттік мекемелер жұмысын жаңаша ... және ... ... жол ... үшін және ... қызметкерлерінің
тиімдірек жұмыс атқаруына жағдай жасау мақсатында ... ... ... ... жүргізу қажет болады. Бұл реформаның негізгі
принциптері: тиімді тәртіп ережелерін және шектеулерін жасау, ... ... ... ... ... ... пен жеке сектор
арасында әріптестік қатынасын қалыптастыру.
Мемлекет тарапынан әкімшілік әлімжеттіктің мүмкіншілігін шектеу қажет.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте сыртқы ... ... ... ... секторды дамыту кедергілерін жою және мемлекеттік меншікті
жекешелендіру сияқты саяси-экономикалық іс-шаралар көмектеседі.
Мемлекет қызметкерлері арасындағы коррупцияға қарсы ... ... да ... ... олар аз ... ... ... реформалау, саяси қолдауды шектеу,
қызметкерлердің еңбек ақысын көтеру де ... ... ... күресте
көмектеседі, қызметкерлерді өз қызметтерін тәртіп бойынша атқаруға
ынталандырады.
Сонымен, осы стратегияны ... ... ... қарсы күресті
нығайта түседі.
Дамушы елдердің көбінде мемлекеттік қызметтер ... ... ... ... ... ... ... жиі араласады,
мекеме басшыларының ... ... ... ... жасау
мүмкіншілігін шектейді, сондықтан олардың жауапкершілігі де нақты емес.
Көптеген ... ... ... ... ... саласында
монополияға айналған. Бұл қызмет көрсету сапасын арттыруда ынта-жігерді
әлсіретеді. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... етеді. Америка, Европа және Азияның ... жаңа ... ... ... ... ... өндіру саласына бәсекелестікті енгізген екен. Бұл ... ... ... ... ... тез ... Қызмет көрсету
бойынша аукциондар мен тендер жүргізу де бәсекелестікті арттырады. Мұндай
жағдай өндірісі жоғары ... ... кең ... Осы айтылған әдіс
дамушы елдерде де қолданылады (мысалы, Бразилияда – жолдарды жөндеуде).
Түпкі нәтижеге ... ... ... ... ... ... ... деңгейде белгіленген мемлекеттік ұйымдар құру
тенденциясы күшеюде. ...... ... ... және ресурстары
шектеулі елдерге бұл жүйеге бірден көшу мүмкін емес. Мемлекет мекемелеріне
экономикалық еркіндік беру ... ... ... ... ... секторының шеңберінде алдымен қаржылық есеп жүргізу мен есеп беру
тәртібі ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттерін нақты
анықтап алу керек және ... ... ... – бағалау жүйесін енгізу
қажет. Түпкі нәтижелерді өлшеп-бағалау әдістерінің ... ... ... ... ... ... экономикалық іскерлік
еркіндігін кеңейтуге болады.
Осы күнгі мемлекет секторында жұмыс істейтіндердің саны бюджеттің
мүмкіншілігіне сай ... және ... ... ... ... ... орындары жақсы біледі. Қызметкерлердің санын жай ғана
қысқарту мәселені шешпейді, керісінше қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... санында емес, мекемелердің
құрамында жатыр. ... ... ... ... қызмет
деңгейін көтеру үшін оның ... ... ... ... ... күрт қысқарған: еңбекақының төменгі деңгейі өмір
сүру деңгейінен әлдеқайда төмен, ал ең жоғары жалақы алатындардың табысы
олардың жеке ... ... ... ... ... ... ... кәсіби мемлекет қызметкерлерінің жалақысы кем дегенде ЖҰӨ-
нің адам басына ... ... тең ... ... Егер осы ... онда «мамандардың» жалақысын екі есе көтеру қажет болар еді.
Еңбекақы ... ... ... ... күні, бұл да
дәлелсіз, кемітілген. Сондықтан, қалыптасқан ... ... ... ... ... ... бұлай көтеру үшін штатты
қысқарту және тиімді кадр ... ... ... Осы ... жалақы қоры
бюджеттегі жалпы шығын сомасының 15%-ін ... Бұл ... және ... ... ... ... ... бюджет тапшылығы жағдайында
бұл шығынның ЖҰӨ-дегі үлесі күрт ... Бұл ... кез ... ... ... төмен. Оның үстіне, жалақыға бөлінген
бұл сома саны тоқтаусыз өскен қызметкерлерге бөлінеді.
Бүгінгі ... ... ... мемлекет мекемелерінің құрылымын және
ауқымын нақты анықтау қиын.
Кадрларды ... және ... ... ... ... ... мәселесі
мемлекеттік мекемелерді реформалаудың маңызды бағыты болып саналады.
Әлем тәжірибесінде мемлекеттік мекемелерде қызметтік орын ... жүйе және ... жүйе ... ... ... монополист болмау қажет және адамдарға жақын болу қажет
Мемлекет инфрақұрылымдық, әлеуметтік сипаттағы ... және ... ... ... ... ... болған жағдайда, ол
өзінің қызметін жақсы атқара алмайды. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... болып келген қызметтерді жеке
компаниялардың жүргізуіне мүмкіндік беріп ... ... ... ... ... ... көптеген елдерінде мемлекет
инфрақұрылымдық объектілерді салу мен тікелей ... ... ... ... ... ... аударып отыр.
Бұған қоса көптеген елдерде энергия қуатын тасымалдау жүйесін ... ... ... ... ... ... процесі
жүргізілуде. Реформаларды жақтаушылар әлеуметтік ... ... ... ... ... алып жеке ... жүргізуге күш салуда. Әлеуметтік сақтандыру ... ... ... медициналық жәрдем беру мен еңбек ... ... ... ... ... Ал, ... бағдарламасына тек қана тұрмысы төмен топтарды қорғау ... ... ... мен ... ... ... ... және олармен әріптестік қатынас орнатса ғана өз қызметтерін тиімді
атқарады. «Әлем дамуы ... есеп ... ... ... ... пікірімен санаспау мемлекетті жалпы тұрғындар мұқтажына, ал
жеке түрде, қоғамның аз мүлікті ... және аз ... ... ... жауап беру мүмкіншілігінен айырады».
Әріптестік жағдайында халықтың кедей және тұрмысы ... ... ... жүргізуде бірінші кезекте тұруы керек.
Жариялық пен ашық-қоғамдық пікір алысуда және халықтың ... ... ... ... бар ... ... ... Үндістанда, Латын Америкасында және ... ... ... ... ... мемлекет жүйесінің демократиялануы өзінің
жемісін беруде.
Орталықтанған жүйені ... ... ... ... ... және тұрғындар мен іскерлік ... ... ... аймақтар, қалалар мен жергілікті ... ... ... ... ... мен ... жасаудың
катализаторы болады.
Кез келген қоғамда мемлекет өзінің қызметінің негізгі ... ... ... мен ... ұлттык экономиканың тиімді жұмыс
істеуі, ... ... ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздігінқкамтамасыз ету үшін жағдай жасауға
бағытталған өзінің экономикалық функцияларын аткарады. Мемлекеттің ... ... ... мүдделерімен тікелей байланысты болса
да (салық функциясы, еңбек қатынастарын реттеу, бюджетті калыптастыру мен
пайдалану және т.б.) алайда ... ... да ... ... ... ... бірге заңнама актілерін шығарып, олардың ... ... ... ... ... ... және т.б. ... іске асырады. Мемлекет өзінің функцияларын орындау барысында ұлттың
экономишның мақсаттарын іске ... яғни ... бен оның ... ... қамтамасыз етеді, мемлекеттің біртұтастығын сақтайды, еліміздің
бәсекеге қа-білеттілігін арттырып, әлемде оның экономикалық және саяси
мүдделерін қорғайды. Ол ... ... ... ... ғана емес,
сонымен бірге экономикалық базистің қажетті кұрамдас бөлігі, ... ... оның ... субъектісі ретінде экономикалық
жүйенің аралас түрін қалыптастырады. Бұл өндірістің қоғамдастырылуы артқан
(өндіріс пен ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстар мен әлеуметтік
қарама-қайшылықтар тереңдеген, халыкаралық бәсекелестік ушыққан нарықтық-
капиталистік экономиканың (тарихта XX ғасырдың басы) дамуының белгіленген
сатысының ... ... ... ... ... тән тәсіл мен әдістермен даму кезеңіне
қарамастан бүкіл елдің мемлекет пен ұлттық экономиканың ... ... ... ... ... ... ... Осы орайда ол
«қоғамдық мүдденің» өкілінің рөлін атқарады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Рынокқа өту процесінде жоғары ... беру үшін ... ... орындау керек? Білетініміз, бұл жол жеңіл емес, өтпелі кезеңнің
ауыртпалықтарын жеңу де оңайға түспейді. ... үшін ... және ... ... ... өте қажеттілігін, оған
шешімділік пен табандылықтың керектігін өткен жылдар тәжірибесі көрсетті.
Өтпелі кезеңде пайда ... жаңа ... ең ... осы уақытқа дейінгі
қоғам жинақтаған жақсы тәжірибені, нақты бекіген, өміршең ... ... ... ... ... ... содан кейін
ғана жаңа қатынастарды орнықтыра бастау керек. ... ... ... ... ... ... сөзді естен шығармау маңызды: « Қирату (бұзу
жаңадан жасау емес) ».
Экономикалық көзқарас тұрғысынан ... өту ең ... ... ... және осы ... жаңа кәсіпкерлік құрылымдарды
дамыту мәселесін шешуді қажет етеді. Меншіктің дәстүрлі формаларымен қатар
мемлекеттік кооперативтік жеке меншік те іс ... ... ... ... туралы пікірталастар мен қорқытушыларға, ізгі ... ... ... ... жеке ... негізінде дамыған, гүлденген елдар
тәжірибесінде де сүйену керек.
«Меншік» түсінігіне объективті ақиқат тұрғысынан қарау адамдардың іс-
әрекетін ... ... ... ... ... меншік-адамның жеке
қасиеттерінің материалданған көрінісі, меншікті пайдалану арқылы ол
қоғамға ... ... ... ... ... түседі. Міне, осы жерде
әлеуметтік байланыстардың игі әсері ретінде дәстүрлі ... ... ... меншікті иелену адамдар арасындағы қатынастарға
шынайылық пен әдеттілік ... ... Жеке ... ... ... өмір сүруін шектемейді, қайта барлық меншік түрлері өзара
бәсекеге түсу арқылы өздерінің тиімділігін іс ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
құрылымы тұрақсыз, демократиясы әлсіз елдер үшін қауіпті ... ... ... де ... ... ... мемлекеттер үшін бұл процесс
экономикалық дамуға жаңа жол ... Әлем ... жол ... ... ... ... де ... Әлем шаруашылығына қосылу –
артықшылықтармен бірге қосымша қайшылықтардың пайда болуын білдіреді. Бұл
мемлекеттің рөлін және ... ... ... ... мен ... ... ... экономика жағдайында ерекше
болады. Өтпелі кезеңде ұлттық қауіпсіздік пен мемлекеттікті нығайту – ұзақ
мерзімдік қоғамдық стратегиялық басымдылық деп түсінген ... ... ... ... кездесетін кез келген
жағдайлардың бәріне дәлме-дәл келетін, дайын шешімдерін ... ... бұл ... де, ... те ... Мақсат басқада: нақты қалыптасқан
жағдайларды жан-жақты ескере отырып, оңтайлы шешім қабылдауға көмектесу.
Ал бұл үшін, анықталған ... ... ... де ... ... ... ... болады; бұл әдісті экономикалық процестердің бастапқы кезінде
қолдану ерекше маңызды: онда факторлардың саны аз, сондықтан ... ... ... ... іс-әрекеттерге бару мүмкіншілігі жоғары.
Кеңейіп, өріс алған жағдайлар бойынша экономикалық саясат кеңістік немесе
уақыт шеңберінде өзара ... және ... ... келетін
қоғамдық-әлеуметтік күштерді жан-жақты зерттеп, олардың дәлелденген
сипаттамасын ... ... ... негізгі мақсаты — экономикалық ... ... ... және ... ... көрсету. Бірак,
экономикалық өмірде қалыптасқан проблеманың идеалды ... ... ... керек: әрбір шаруашылық шешімнің оңды және теріс жақтары
болады.
Экономикалық саясат теориясы өмірде кездесетін кез келген ... ... ... ... ... табуға ұмтылмайды және ... де, ... те ... Мақсат басқада: нақты қалыптасқан жағдайларды
жан-жақты ескере отырып, оңтайлы шешім қабылдауға көмектесу. Ал бұл ... ... ... ... ... түрде зерттеп ұғыну қажет
болады; бұл әдісті экономикалық процестердің бастапқы ... ... ... онда ... саны аз, ... ... ... болжап, нақты іс-әрекеттерге бару мүмкіндіктері жоғары. Кейде, өpic
алған жағдайлар бойынша экономикалық саясат кеңістік ... ... ... ... және ... қарама-қайшы келетін қоғамдық-
әлеуметтік күштерді жан-жақты зерттеп олардың дәлелденген сипаттамасын
жасауға бағытталады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1) Назарбаев Н.Ә. ... ... ұзақ ... (2030 ... даму ...... ... Назарбаев Н.Ә. Елдегі жағдай, ішкі және ... ... ... ... Жаңа ғасырда қоғамды ... және ... ... ҚР ... Қазақстан халқына
жолдауы. - Алматы, 1998.
3) Дорбнуш Р., Фишер С. Макроэкономика: Оқулық. Алматы: ... ... Я.Ә., ... К.Н., ... Е.Б., ж.б ... негіздері. Оқулық. – Алматы: ҚазМҰУ, 1998
5) Корнаи Я. Путь к свободной экономике. М.: Экономика, 1990
6) Сәбден О. ХХІ ... ... ... ...... ... Ойкен В. Основные принципы экономической политики. – М., 1998
8) Осипов Ю. ... ... ... механизма. – М.: МТУ, 1994.
9) В. Сидорович, Ә.Ә. Әбішев «Ұлттык экономика» - Алматы ... Д.Қ. ... Т.Қ. ... Ә.Е. ... С.Қ. ... ... А.Б. ... А.Т. Белеков. Экономикалык
саясат: Лекциялар. Алматы: Экономика, 2002.
11) Соколинский В., ... М. ... ... Спец курс.
Росс. Экон. журнал, 1995.
12) Жатқанбаев Е.Б. Аралас экономика негіздері. - ... ... ... А., ... К., Гилфасон Т. Экономика переходного
периода - 1993.
14) Мэнкью Н.Г. Макроэкономика. - МГУ, 1994.
15) Макроэкономика. Оқулық / Р. Дорнбуш, С. ... - ... ... ... ... Оқулық / Нұрғалиев Қ. Р. - Алматы, 1999.
17) Шеденов Ө. Қ., Сағындықов Е. Н., Жүнісов Б. А., Байжомартов Ү.
С., ... Б. И. ... ... ... - Ақтөбе: А-Полигра,
2004.
18) Экономикалық саясат. Оқу-тәжірибелік құрал /Жанағұлов А.Ш.,
Сүйіндіков ... М.А., ... М.А., ... ... ... ... ... Акимбеков С.А./Астана, 2002.
20) Бердалиев К. Б. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Оқу
құралы - Алматы: Экономика, 2001.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат33 бет
Экономикалық модельдерді зерттеу62 бет
Экономикалық өсу процесіндегі мемлекеттің қаржы саясатының жағдайы40 бет
Қазақстан Республикасының қаржылық қатынастары33 бет
Қазақстанның кедендік саясаты және кедендік одақ жайында14 бет
Қаржы қатынастары мен саясаты39 бет
"Г. Мендель белгілерінің тұқымқуалаушылық заңдары."7 бет
1924-1925 жж. ұлттық-мемлекеттік межелеу. Қазақстанның тұңғыш шекарасының белгіленуі18 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь