Домбырашының концерттік орындаушылық репертуары

I. Ел аузынан тараған аңыз.
II. XIX ғ. . XX ғ. БАСЫНДАҒЫ ТУҒАН ӨЛКЕ ТҰЛҒАЛАРЫ
1. Махамбет Өтемісұлы
2. Құрманғазы Сағырбайұлы
3. Дәулеткерей Шығайұлы
4. Дина Нұрпейісова
III. Концерттік шығармашылық. Сахна өнері
Домбыра қалай пайда болды?
Ел аузында мынадай аңыз бар. Ертеде қылышынан қан тамған қаһарлы жанның атастырған жалғыз қызы бойжеткенде бір кедей жігітке ғашық болып, көңіл қосып жүреді екен. Мұны біліп қойған хан жігітті дарға астырады. Жігіт өлгеннен кейін қыз мезгіліне жетпей бір ұл, бір қыз табады. Көп көзінен, ел сөзінен сескенген хан жаман атқа қалмаудың амалын іздеп қос бүлдіршіннің көзін жоюды астыратынМыстан кемпірге тапсырады. Мыстан кемпір өмірге жаңа ғана келген сәбилерді көз көрмес, құлақ естімес жерге апарып, биік өскен жап-жасыл ағаштың басына қызды шығысқа, ұлды батысқа қаратып іліп кетеді. Нәрестелердіңкөз жасы тамған ағаш бұтақтары суалып қуара бастайды. Қос жүрек соғуын тоқтатқанда, бәйтеректе өсуін доғарды.
Ел ішінде өсек сөз, өтірік шыдамаған қыз егізін іздеп жолға шығады. Бармаған жері , баспаған тауы қалмайды. Күлкісіз күндер, ұйқысыз түндер, арманмен айлар, жылаумен жылдар өтеді.
Қатты шаршап , діңкесі қатқан қыз әбден қурап, қабағы түсіп, шіруге айналған биік ағаштың түбіне келіп қисаяды. Ұйықтап кеткен соң оны бір сүйкімді саз, сиқырлы әуен оятады. Құлақ түріп, тың тыңдаса «ән салып»тұрған қасындағы биік ағаштан күмбірлеген үн естіледі. Қыз күндіз егізін іздеп, түнде осы «әнші» ағаштың түбіне келіп, неше түрлі әуез естіп, көңіл жұбатып, тынығып жүреді.
Бір күні айналаға көз салмақ болған қыз ағаштың басына шығамын деп ноы құлатып алады. Бірақ көп ұзамай самал соғып, «әнші» ағаш қайта зарлай жөнеледі. Қыз оның құпиясын білмек болып, тексереді. Ағаш жуан түбінен басына дейін қуыс екен. Жіңішке басының екі жағында бұтақтан бұтаққа керіліп қалған ішектерді көреді. Бұл қыздың екі баласынан қалған жұрнақ еді. Батыс жағындағы ішек бостау, ал шығыс жағындағы ішек қатты тартылыпты. Егізінің өлімінен хабары жоқ қыз енді ағаш неге ән салатынын түсінеді де, өзі де қуыс ағаш жасап алып, манағы екі шекті соған тағады. Шертіп көрсе, керемет үн шығады, құлақ тындырады. Қыз байғұс бостау тартылған ішектің үні мұңды шығатындықтан ұлы – Мұңлық, ал ащы, тым зарлы шығатындықтан қатты тартылған шекті қызым – Зарлық деп ат қойып, күндіз-түні қолынан тастамай күй шығарып, ел кезіп, егізін іздеп кеткен екен.
Ерте, ерте, ерте заманда, ер етігімен су кешкен келте заманда, тарихтың тоғыз тарауы қарт жыраудың толғауымен қосылып, домбыраның шанағына құйылған екен. Сонда осынша байлық оның қуыс мойнынан шығып кетпесін, һәм тоғыз тараудың белгісі болсын деп, бүкіл ел болып жиналып домбыраға тоғыз толғау-перне таққан екен. Осыдан соң оның шанағы кеңейіп, мойыны жіңішкерген екен.
Ал елім деп егіліп, ел есіндегі ер есімдерін паш еткен қарияның құрметіне домбыраның құлағы тесіліп, қос бұрама қалдырған екен, бетіне жүрек тебірентіп, ой толғайтын қос ішек тартылған екен. Осылай ол халықтың алтын қазынасы боп сол заманнан қалған екен.
1. Сахарбаева К.С Домбыра үйрету әдістері
Алматы «ИЗДАТМАРКЕТ» 2006жыл.

2. А.Жұбанов “Ғасырлар пернесі”
Алма-Ата, «Жазушы» 1975жыл

3. Нұрымбетова Ж.И Ақжайық өңірінің мәдениеті
Орал, 2007 жыл

4. Рысбеков Т.З.; Бірімжаров Б.Қ.; Құрманалин С.Б.; Жақсығалиев Ж.Ж. БҚО-ның тарихы,
Орал, 2001 жыл
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі
М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті
Тақырыбы:
Орындаған: 11304 топ студенті
Капезова А.С.
Тексерген: ... ... ... ... Ел аузынан тараған аңыз.
II. XIX ғ. – XX ғ. БАСЫНДАҒЫ ТУҒАН ӨЛКЕ ТҰЛҒАЛАРЫ
1. ... ... ... ... Дәулеткерей Шығайұлы
4. Дина Нұрпейісова
III. Концерттік шығармашылық. Сахна өнері
Ел аузынан тараған аңыз
Домбыра қалай пайда болды?
Ел аузында мынадай аңыз бар. ... ... қан ... ... ... жалғыз қызы бойжеткенде бір кедей жігітке ғашық болып, ... ... ... Мұны ... ... хан ... дарға астырады. Жігіт
өлгеннен кейін қыз мезгіліне жетпей бір ұл, бір қыз табады. Көп ... ... ... хан ... атқа ... ... іздеп қос бүлдіршіннің
көзін жоюды астыратынМыстан кемпірге тапсырады. ... ... ... ... ... ... көз ... құлақ естімес жерге апарып, биік өскен
жап-жасыл ағаштың ... ... ... ұлды ... ... іліп кетеді.
Нәрестелердіңкөз жасы тамған ағаш бұтақтары суалып ... ... ... ... тоқтатқанда, бәйтеректе өсуін доғарды.
Ел ішінде өсек сөз, өтірік ... қыз ... ... ... ... жері , ... тауы ... Күлкісіз күндер, ұйқысыз түндер,
арманмен айлар, жылаумен жылдар өтеді.
Қатты шаршап , ... ... қыз ... ... қабағы түсіп, шіруге
айналған биік ағаштың түбіне келіп қисаяды. Ұйықтап кеткен соң оны ... саз, ... әуен ... Құлақ түріп, тың ... ... ... биік ... ... үн естіледі. Қыз күндіз
егізін іздеп, түнде осы «әнші» ағаштың түбіне келіп, неше түрлі әуез ... ... ... ... күні ... көз ... ... қыз ағаштың басына шығамын деп
ноы құлатып алады. Бірақ көп ұзамай ... ... ... ағаш ... зарлай
жөнеледі. Қыз оның құпиясын білмек болып, тексереді. Ағаш жуан ... ... қуыс ... Жіңішке басының екі жағында бұтақтан бұтаққа
керіліп ... ... ... Бұл ... екі ... ... ... Батыс жағындағы ішек бостау, ал шығыс жағындағы ішек қатты тартылыпты.
Егізінің өлімінен хабары жоқ қыз енді ағаш неге ән ... ... ... де қуыс ағаш ... ... манағы екі шекті соған тағады. Шертіп көрсе,
керемет үн шығады, құлақ тындырады. Қыз ... ... ... ... ... ... ұлы – ... ал ащы, тым зарлы шығатындықтан қатты
тартылған шекті қызым – Зарлық деп ат қойып, күндіз-түні ... ... ... ел ... ... іздеп кеткен екен.
Ерте, ерте, ерте заманда, ер етігімен су ... ... ... ... ... қарт ... толғауымен қосылып, домбыраның шанағына
құйылған екен. Сонда осынша байлық оның қуыс мойнынан ... ... ... тараудың белгісі болсын деп, бүкіл ел болып жиналып домбыраға тоғыз
толғау-перне таққан екен. ... соң оның ... ... ... ... елім деп егіліп, ел есіндегі ер ... паш ... ... ... құлағы тесіліп, қос бұрама қалдырған екен, бетіне
жүрек тебірентіп, ой толғайтын қос ішек тартылған екен. ... ол ... ... боп сол ... ... екен.
Мінеки, екі ішекті домбыраның дүниеге келуі жөніндегі ел аңыздары
осылай толғайды. Егер «Аңыз түбі ... ... ... ... ... аңыздағы домбыра кездейсоқ ... ... адам ... ... ... ... ... материализм кездейсоқтықты әсте
жоққа шығармайды.
Тағы бір аңыз домбыраның жаңғырық аузына байланысты. Бұл аңыз ... күйі ... ... екі ... аяқталады.
«Жошы ханның бас уәзірі ұзақ сапардан оралып, құлан үйірін көргенін,
оның ішінде киелі ... ... ... оған ... ... тегін
қалмайтындығын әңгімелеп береді. Бұл әңгімені ... хан ... ... ... ... ... ... тауып, бетке алған тұста бір
ақсақ құлан бөлініп шығып, жер тарпып қалғандатөңіректі қара тұман ... ... көз ... ... ... ... хан ... да,
құлан да жоқ, оның бір саусағын ғана тауып алады. Баласын жоғалтқан хан
«Кім ... ... ... ... ... - деп жарлық
шығарады. Бір аңызда тазша бала, бір аңызда Кербұқа күйші ... ... ... Теріс қарап жатқан хан «мына домбыра балаң өлді ғрй деп
зарлап тұр ғой» дегенде домбырашы: ... ... ... ... ... Хан ... домбыраның кеудесіне қорғасын құйып, жаңғырық
ауызы осылайша пайда болды,-десе, Кербұқа ... ... ... ... апарып тастайды, домбыра үнінің құдіреттілігі сонша, жылан
ініне қайта кіріп кетіп ат ... ... ... ... байып,
мұратына жеткен екен десе, Шайтан тиекке ... ... ... бар.
«Жаумен шайқасып, қалжыраған батыр, демалуға тоқтап, сайдың, сайдың талына
жылқының қылын тағып, дыбыс шығармақшы болып ... ... ... ... ... ... ... дыбыстан оянады. Батыр мойын ... ... ... ... «Бұл шайтанның ісі болды»деп ойлайды. Күні
бүгінге дейін осылай аталып қалды. Аңыз ... ... ... ... та бар. Ең бастысы қарапайым түрден басталып, заман, қоғам, адвамға
байланысты жетіліп келе ... ... ... ... ... ... ... терең ғылым
саласына айналып отыр.
Домбыра - қазақ халықының арасына өте кең тараған, қос ... ... ... ... Домбырада орындалатын шығармаға байланысты ... ... ... квартаға бұралып күйге келеді. Диапазоны екі жарым
октаваға тең. Бұл домбыраны халық арасынан ... қол өнер ... ... бірі ... домбырасының үлгісімен 1969 жылы
В.Кривошеев жасаған. Домбыра шанағындағы ою - ... ... ... ... ... ... ... салынған. Бұл
домбыраны 1968 жылы қол өнер шебері К.Оңалбаев дайындады. Аспаптық өнерді
үйретуші ұстаз ең ... ... ...... одан кейін ол ... оң қол, сол қол ... ... ... ... ... ... отырып, оларға аспапты арнайы шеберге жасатып немесе
сатып алған. Сондықтан ұстаздың көрсеткен ... ... ... ... сол ... өз ... ойнауға тырысқан, қайталап
жаттыққан.
Аспапты еркін меңгеру, естіген музыкалық шығарманы өз бетінше аспапта
ойнай білу, жаттығу әдістері ... ... ... ... ... ... балаларына үйретуде музыкалық шығармалардың ауыз
әдебиеті шығармашылығымен байланыстылығына ерекше мән ... ... күй ... ... ... ... аңыздың мазмұнын айтып
түсіндіріп, баяндап отыратын болған. Бұл ... ... ... ұзақ ... ... ... ... түсінуіне
себебін тигізді. Бұл ... ... ... ... ... ... тауып келеді.
XIX ғ. – XX ғ. БАСЫНДАҒЫ ТУҒАН ӨЛКЕ ... ... ... күрескер, қол бастаған батыр, құдірет ақын,
дәулеске күйші.
Махамбет Өтемісұлы 1804 жылы Ішкі ... ... ... деп
аталатын өңірде дүниеге келген. Бұл Қазіргі Орал облысының Жәнібек ауданына
қарайтын жер. Даланың ... ... ... Махамбеттің шыққан тегі
туралы әр түрлі дерек бар. Ең арғы дерек Бөкеев ... ... ... ... ... ... Керейдің Балта деген бұтағынан.
Жауынгершілік заманда ... ... ... ... ... Нәдір
деген екі баласы тұтқыннан қашып шығып, он екі ата Байұлының ішіндегі
Берішке ... ... Мәлі ... ... ... ... ... Мәлінің қазақ әйелінен Өтеміс пен Шыбынтай туған. Өтемістен – ... ... Мәлі ... сүйген адам.
Махамбеттің:
«Өтемістен туған он едік,
Онымыз атқа мінгенде,
Жер ... қол ... - деп ... ... шығармашылығының басты өзгешелігі, оның ... ... ... ... ... ... оның тал бойына ақындық, шешендік, күйшілік, батырлық ... ... ... ... Осынау кесек қасиеттердің бәрі шашау
шықпастан асқақ мұраттарға қызмет ... Бұл ... ... өзінің барша
болмыс қасиеттерімен көшпелілер көсемінің соңғы тұяғы сияқты еді. Ол өзі
туып-өскен ... ... ... Ер тарғын, Сыпыра жырау, Асан қайғы,
Қазтуған, Шалкиіз, Жиембет, Доспанбет сияқты ... ... ... ... ... ... Жай ғана ... өскен жоқ, олардың артында
қалған асыл мұралары мен асқақ ойларын Махамбет ... ... ... ... ... етіп ... Махамбет өзі өмір сүоген заманнын ағымына
жүйрік, қыр-сырын жетік білген, көзі ... ... ... ... ... адам ... ... татар, араб, тілдерін тәуір меңгерген.
Құрманғазы Сағырбайұлы
(1823-1896)
Қазақтың күйші-композиторы, домбырашы, халық музыкасындағы ... ... ... ... ... ... ... ауданының
Жиделі деген жерінде туып, Ресейдің Астрахань облысындағы “Шайтани батаға”
деген,қазіргі «Құрманғазы төбе» деген жерде қайтыс ... ... ... ... ... ... ... – Ұзақ. Құрманғазы Ұзақпен бірге ел
аралап, домбырашылық өнер сайысына түсіп, жұртшылық назарына ілігеді. ... ... ... ... ... Байжұма, Баламайсан, Соқыр
Есжан, Шеркештің күйлерін үйреніп, орындаушылық шеберлігін шыңдайды.
Халықының ең асыл ... ту ... ... ... ісін Құрманғазы күй
тілімен бедерлейді.
Халықтың аяққа тапталған асыл арманы ... рухы ... ... ... атты күй болып сыртқа шығады.
Қашан да ел басына ... ... ... ең ... биік ... ... ... әдеті. Замана зобалаңы Құманғазыны да
от жалынымен шарпып бағады. ... ... ... ... ... ... ... темір құрсауына түсу,
көкірегін кернеген запыран зары мен ... күй етіп ... ... ... ... ... ... осындай еді. Оның «Түрмеден
қашқан», «Кісен ашқан», «Ертең ... ... ... «Терезеден-
есіктен», «Бозшолақ», «Бұқтым-бұқтым», «Не кричи, не шуми», «Арба соққан»,
«Аман бол шешем, аман бол» ... ... ... ... салған зобалаңның
бір-бір бекет белгісі сияқты.
Құрманғазы өмірге ғашық күйші. Тіршіліктің ... ... ол ... қалтқысыз сезімге бөлене алады. Оның «Қызыл ... ... ... ... «Серпер», «Назым», ... ... ... ... ... ... сияқты күйлері
өмірге іңкәр жанның жүрек лүпілі сияқты.
Жалпы ... ...... ... жаңашылдығымен халық
музыкасына жаңа бағыт тудырып, өзіндік ... ... ... XIX ... ... ... Шығайұлы
(1820 - 1887)
Қазақтың күйші – композиторы. Домбыра күйлеріндегі лирикалық бағыттың
негізін салушы. ... ... ... деген жерінде дүниеге келген.
Әкесі Шығай Нұралыханұлы ... ... ... ... ... бала ... ... Меңдікерей Бөкейхановтың тәрбиесінде болады.
Болашақ композитордың халыққа, ... ... ... ... мен ... ... рөлі зор ... Ол ендігі жерде
Орынбордан оқу ... ... ... ... ... Шығайұлының күйшілік өнерін үш кезеңге бөлуге болады.
Бірінші, 1840 ... ... ... Бұл ... ... өзінің ұстазы
Мүсірәлінің күйшілік өнеріне жастық сезіммен құлай беріліп халықты телегей
– теңіз асыл ... ... ... ден ... Сол ... ... қарлығашындай болып «Ақжелең», «Қосалқа» сияқты ... ... ... ... ... шығармайды, керісінше аста – төк сезіммен
көсіп алып, табиғаттың ... ... ... ... Ол ... ... ... өл-өлгенше қылдай ауытқыған емес.
Дәулеткерейдің алғашқы кезеңде шығарған күйлері ... ... ... бай. ... ... ұлы ... жақсыға қызыққанын, жүйрікке
құмартқанын, сұлуға сүйсінгенін, тіптен жастыққа жарасатын жалын ... ... ... аз ... ... қиын ... ... сол кезде
дүниеге келген «Қыз Ақжелең», «Қосалқа», ... ... ... ... күйлерінің тақырыбы ғана айғақ емес, ең алдымен осы
күйлердің ... ... ... ... ... бозбаладай елпілдеген мінезі
куә.
Дәулеткерейдің тұрмыстық жанрлардағы күйлері «Желдірме», «Тартыс»,
«Ысқырма», «Қосалқа» деп аталады. Оның «Қыз ... ... ... ... «Қаражан ханым», «Құдаша», «Мұңды қыз», «Жұмабике» сияқты әйелдер
образының галереясын жасаған ... да бар. Орыс ... ... әсерімен «Ващенко», «Қос ішек», «Қоңыр», «Топан» т.б. ... 1871 жылы ... ... ... Салық Бабажановтың өазасына арнап
«Салық өлген» атты жоқтау күйін толғайды. Төлеген әуен мен ... ... ... ... ... ... да осы тұста шығарады.
Дина Нұрпейісова
(1861-1955)
Дина Нұрпейісова 1861 жылы ... ... ... ... ... деген жерінде дүниге келеді. ... ... аса ... ... ... ... – композиторы. Динаның
әкесі Кенже де домбырашы болған. Дина 9 жасында домбырашылық өнерді жақсы
игерген. Динаның бойына туа ... бұл ... әке ... ... ... ... аз ... Ол осы кезінен бастап Дәулеткерей,
Мүсірәлі, Әлікей, Түркеш, Ұзақ, Есжан, ... ... ... ... ... ... тартып, төңірегі «домбырашы қыз» ... ... ... ... ... ... әйгілі Құрманғазы арнайы
іздеп келеді. 1870 жылы Дина ... ... рет ... ... ... кәміл сенген Құрманғазы оның өнерпаздығына дән риза
болады. Додалы айтыстарға ... ... ... ... терең сырларын
үйретеді. Дина 9 жасынан 19 жасына дейін Құрманғазының баулуында болады.
Ұстаз бен ... ... ... ... ... ... ... мен Динаның сол қолын бір кісіге берсе, дүниеде одан асқан ... ... - ... ... ... ... ... деген құштарлық ,
жалықпай іздену, табиғи талант, міне ... бәрі Дина ... өрге ... ол енді өз ... күй ... ... Динаның
алғашқы туындылары – «Бұлбұл», «Байжұма», «Көгентүп» атты күйлерінен ... жаңа бір ... оның «1916 жыл» ... ... ... ... ... тыл жұмысына алынған болатын. Бұл
шығарма қазақ ... ... ... ... ... ... Бұл
күйден көтеріліске шыққан жігіттердің аттарының дүрсілі, патшаның ... ... ... ... ... қайтпас бетін, екпінді күшін
бейнелейді.
Дина Нұпейісова – Құрманғазы, Дәулеткерей дәстүрін дамыта отырып ... ... ... жаңа бір ... ... ... алыбы.
Концерттік шығармашылық. Сахна өнері
Қандай да болмасын домбыра үйрету деңгейінде ... ... ... ... ... ... музыка маманы болмаса да
әр адам баласының от басында ... күн, жиын ... өнер ... ... ... «1 айдан соң атасының, әжесінің мерейтойы, болмаса
анасының туған күні т.б. жиында домбырамен ән айтса, күй ... - ... ... ... ... болса, құнттап қайталайсың, білмесе әйтеуір
белгілі межеге жеткізесің. Өнерлінің өнері кең – ... ... ... ... ... ... алып әрі ... өнер жолына түседі. Музыка мектептері, колледж, музыкалық
жоғарғы оқу ... ... ... өнер ... техникалық,
академиялық снақ, емтихандардан басталады. Мұнда бағдарлама ... ... ... орындайды. Бұл шағын концерттік бағдарлама. Осы
баспалдақтан шәкірттің орындаған шығармасына есеп ... өзін өзі ... Ең ... ... алдында өнер көрсету. Сахна төрінде бірді,
екілі күймен ... да ... ... ... ... үшін ұстазға ыждағатты
дайындау міндеті ... ... ... шығу ... ... алу –
ұмытылмас мереке кезеңдерге айналуы ... Ол үшін ... ... ... ... туындайды, өзіне сенімсіздіктен, ... кол ... ... ... ... ... алдымен тексеріп көрмей
де, киген киімінен де болады. Белгілі орындаушылар ... әрі ... ... ... алға тартады. Мұның жөні басқа – ол ... ... ... ... әдісіндегі толқу. Енді ғана бұл ... ... ... шығармашылық толқу біртіндеп қалыптасады. Орындаушының
сахнаға жеңісіне көп факторлардың әсері бар.
1) Тыңдаушы орта, оның қабылдауы.
2) Концерт ... ... ... ... ... жоқ, ... ауа, зал емес кез келген орта).
3) Микрофон (дұрыс қойылмай, кесел келтіру).
4) Сахналық киім (байқап көрмей, жеңі ... ... ... тұрмай
сырғи береді).
5) Орындаушының көңіл күйі т.с.с.
Осы орайды шәкіртті ... ... ... ... ойымызды
ұсындық.
1. Шәкіртті халық алдында өнер көрсетуге дайындау, тәрбиелеу.
Баланы ... яғни ... ... оқып ... кезінде-ақ оған
орындаушылық қағидаларын түсіндіріп, халық алдында шығуға ... ... ... ... шығу – бұл өте жауапты іс. ... және ... ... ... ... ... ... қоса бұл ол үшін –
мейрам, өмірінің өте бір ... ... ... де ... ... жөн.
2. Концерт алдындағы дайындық жұмысы.
Алдымен сахнадағы жүріс – ... ... ... өзіндік
сезімі, көпшілікке қатынасы- бұның бәрі әрбір орындаушыда өзінше болса да
жаттықтыру қажет. ... ... ... ... ... пісуі керек.
Концерт болатын күні тыңғылықты, тиянақты ... ... ... дайындалу,
әрбір қйын бөлшектерін жеке ... бұл өте ... ... ... ... – аяқ ... ... нәтиже бермейді. Концертте
орындайтын шығарманың біреуін ғана қайталап, ... шолу ... ... ... ... ... концерт алдында көп дайындалса, ол
сахнада күндегіден нашар көрсетеді. Кайсыбірі концерт алдында, яғни болатын
күні тек ... қол ... ... ... соң дем ... ... ... қатысы жоқ істермен айналысып, сонан соң концертке шығады.
Біреулері концерт болатын күні 1,5-2 сағат дайындалып, ал кейде ... жай ... ... бірақ соншалықты беріліп ойнамайды екен.
Көбі концерт алдында концертте ойнайтын шығармаларын емес, ... ... да ... Қол ... ойша ... ... алдында орындалатын шығармаларды, бірінен кейін бірін бағдарлама
бойынша тұтас қарап, уақыты, бастау, ... да ... ... ... күй ... да.
Кейбір тәжірибесі аз ұстаздардың ... ... ... аяқталмаған болады да, оқушы қалғанына қызықпайды және өте нашар
орындайды. Мұндай жолдардан құтылу үшін алдын ала ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде орындау үшін, тұрақты
талпыныс керек. Бұл үшін жалықпай ішкі музыкалық жүйенің ... ... ... ... ... ... достарыңның, таныстарыңның,
ата-ана, туыстарыңның алдында ойнап беру де пайдалы. Сонымен қатар ... ... ... ... ... жетістіктерін саралау да
пайдалы. Орындаушы шығарманың ... ... ... ... ... ... ... шығармадағы тұтастықты сезіндіру қажет.
Сахнаға шығу алдынды оқушының назарын көптеген ескертулермен еліте
бермеу керек, өйткені көп ... ... ... ... ... есіне түсіп, кесірі тиеді. Сахнаға шығу алдындағы соңғы ескерту бұл
ең жетіспейтін жердегі ойынға бағытталғаны ... ... бұл да ... ... 200 ... ... болса, 100 пайыз қалатынын өнерге келген
күннен бастап естіп келеміз.
Оқушының бойында өз-өзіне деген сенімділікке ... ... ... ... ... деп ... да алға ... Бұл деген
сенімділік сезімін туындатады. Егер тәжірибелі деген ... ... ... ... ... дайындалатын болса, бұл кейбір оқушылардың
мүмкіндігіне сай ... ... ... ... өзін - өзі ... үшін, аспапта көп ойнамауға , ешқандай күш түсіретін, кедергі
келтіретін нәрселер ... ... Егер ... кешке болса, онда оған
дейін ... дем ... ... ережесін бұзбай, жүйкеге кесірін
тигізбеуі тиіс.
Оқушының сенімділігі ... ... ... ... ... өте
маңызды.
Сахна кезіндегі тоқтап қалу туралы ой, ол үрей ... ... ... ... өте ... ... оқушылардың сахнаға шығу алдында
кейбір мұғалімдер « Толқып тұрған жоқсын ба? Қорқып тұрған ... ба?», ... ... ... алады, бұл нағыз өзі сахнада болмаған адам.
Керісінше ... беру ... ... ... үшін ... ... жиі шығу
өте жақсы рөлді атқарады. Тіпті өте тәжірибелі деген орындаушылар сахна
өнеріндегі көп үзілістен ... ... ... ... ... алдына көп шығару мүмкіншілігін
жасау керек. Әрине оларға музыкалық оқу ... ... ... ... беретін
кештерге, тағы басқа да жиындарда өнер көрсетуге болады. Бірақ бұнымен де
шектелуге болмайды. Ұстаз класта тек сол ... ... қана ... ... ... да ... ... Ұлы ағартушы Ы.Алтынсарин
айтқандай ... – оқу ... ... әр ... ... жөн. ... мүмкіндігін өсіру үшін, класта кейде сабақты өте жақсы, дайын
тұрған шығармадан бастаған да пайдалы болады. Кейбір ... ... ... – үй жұмысымен шатастырады. Бұлар үшін жаттау мен
жаттығудың мағынасы бір, әдемі шығарманы сағаттап ойнап, қйын ... ... ... қарап, музыкамен «музыкасыз» айналысады. Музыка туралы ойлау кейінге
қалып, жалғандықпен айналысады, көзін жұмып, басын шұлғып, ... ... ... ... ... ... ... түсінеді. Керемет деген
шығарманың өзі этюдке айналады. Тағы бір айта кететін ... ... ... ... ... ... кім не айтар екен деп ойланады
да , шығарма мазмұны сыртта ... Мұны ... ... ... ... сүю ... ... өзін ойлау». Ұлы Абайша келтірсек «Құлаұтан
кіріп, бойды алдыру емес, көзге түсу ... ... Бұл ... толқуы
жоқ – жағдай орындаушылар ... ... ... образсыз толқу ... өзі, ... үшін ... ... ... ... ... сахна
өнерінен бас тартуға да әкеліп соғады. Сахна өнеріне шыңдауға сайыстардың
атқаратын маңызы зор. ... ... бір ... ... ... ... апарады. Орындаушы дайындауда жан-жақтылық ұстаным ... ... ... ... әсіресе кәсіби білім жүйесінде
терең тағылымды Қазақстан және шетел ... ... қоры ... көп жылдық еңбектері баршылық. Орындаушылық өнер тарихы пәні де
көп мәселелерді қарастырады. ... ... үн - ... ... ... ... Көшіру, еліктеу жөн емес, әрбір орындаушының, жеке тұлғасын
қалыптастыру – басты міндет. Осы орайда орындаушылықтың ... ... ... ... жөн ... ... ... К.С Домбыра үйрету әдістері
Алматы «ИЗДАТМАРКЕТ» 2006жыл.
2. А.Жұбанов “Ғасырлар ... ... ... Нұрымбетова Ж.И Ақжайық өңірінің мәдениеті
Орал, 2007 жыл
4. Рысбеков Т.З.; Бірімжаров Б.Қ.; Құрманалин С.Б.; ... Ж.Ж. ... ... 2001 жыл

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалардың музыкалық орындаушылықтарын қалыптастыру23 бет
Орындаушылар және олардың репертуары5 бет
Оқушылардың орындаушылық шеберлігін қалыптастыру жолдары56 бет
Түсінік арқылы есте сақтауы. Оқушы – музыканттың орындаушылық есте сақтау тәсілінің жолдары мен дамуы7 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет
Дина Нүрпейісова13 бет
Қазіргі замандағы шертпе дәстүрі5 бет
Қазақ халық аспаптар оркестрін шығармашылық жетілдіруді инновациялық технологиялық өркендету арқылы дамыту5 бет
Автор өмірі9 бет
Ақша қаражаттарының есебі,талдауы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь