Қазақстан Республикасының банк жүйесі

ЖОСПАР.

Кіріспе

І .Тарау. Қазақстан Республикасының банк жүйесі
1.1. Банктердің нарықтық экономикадағы рөлі
1.2. Қазақстан Республикасындағы 91 жылдан бергі банк реформасы және 95 жылғы банк жүйесін реформалау
1.3. Банктік қызметтердің ұйымдық негізі, банктердің типтері

ІІ тарау. Ұлттық банк жүйесі.
2.1.Ұлттық банкі, оның мақсаттары мен міндеттері және
қызметінің бағыттары, меншікті қаражаттары мен пайдасы
2.2.Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің негізгі міндеті
2.3.Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қызметтері мен операциялары
2.4.Ақша айналысын басқару
2.5.Ақша.несие саясатының құралдары
2.6.Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі . “Банктердің Банкі
2.7.Банктер және олардың клиенттері арасындағы
қарым .қатынасы
2.8.Банктік қызметтерді бақылау мен қадағалау

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе.

Кеңес үкіметі кезінде Қазақстанның өзінің банктік жүйесі болған жоқ, себебі республика аумағында КСРО ның орталықтандырылған несие жүйесінің филиалдары мен бөлімдері қызмет етті. Осыған байланысты банктік жүйенің тарихы КСРО мен революцияға дейінгі Ресей тарихы мен тығыз байланысты болып келеді. Патшалық Ресейдің банктік жүйесіне: мемлекеттік банк, акционерлік банктер, қалалық банктер, ипотекалық несие банктері мен басқа да несиелік мекемелер кіреді.
Ресейдің мемлекеттік банкі (өз қызметі 1860 жылы болды) барлық несие жүйесінің Орталық банкі болып табылады. Ол айналымға қағаз ақша шығарудың монополиялық құқығына ие болды. Сөйтіп, 1914 жылы Ресейдің мемлекеттік банкі бұл іске барлық акционерлік коммерциялық банктердің салымдары мен ағымдағы шоттардың жартысынан көбін және есептік қарыздық операцияларының 1/3 бөлігіне жуығын жұмылдырды. Басқа орталық эмисиондық банктеріне қарағанда, Ресейдің мемлекеттік банкі тек банктерді ғана емес, сонымен бірге, өнеркәсіпті, сауданы, қор жинаушыларды да несиелендіреді. 1914 жылы қарсаңында ол 10 кеңсе, 124 бөлім мен мемлекеттік қазынашылықтың 791 тіркелген кассасына иелік етті.
Акционерлік коммерциялық банктер (47 банк 743 фирмасымен) қарыз капитал нарығында басымдық жағдайға ие болып, 1914 жылы шоғырланудың жоғарғы дәрежесіне жетті.
Ипотекалық несие жүйесі – мемлекеттік дворяндардың жер банкі мен мемлекеттік жер банкі, 10 акционерлік жер банктері, 36 қалалық несиелік банктер мен ипотекалық несиенің басқа да банктерінен құрылды.
1917 жылы Қазан революциясынан кейін банк ісін ұйымдастыруда мемлекеттік монополия қағидасы іске асырылады. Елде мемлекеттік банк құрылды, кейін жеке коммерциялық және басқа да банктерді ұлтшылдандыру нәтижесінде, бәрі бір мемлекетке жататын, сапалық және аумақтық банктер құрылды. Банктік жүйенің бір құрамдас бөлігі мемлекеттік еңбек жинақ кассалары болды.
Пайдаланған әдебиеттер:

1. Ғ.С. Сейітқасымов –«Ақша, несие, банктер». Алматы - 2001 жыл.
2. А.Қ. Мейірбеков , Қ.Ә. Әлімбетов –«Кәсіпорын экономикасы». Алматы -2003жыл.
3. Ө.Қ. шеденов, Ү.С. Байжомартов, Б.А. Жүнісов, Б.И. Комягин –«Экономикалық теория». Алматы –Ақтөбе 2002 жыл.
4. С.С. Мәуленова, С.Қ. Бекмолдин, Е.Қ. Құдайбергенов. «Экономикалық теория». Алматы 2004жыл.
5. Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова-«Макроэкономика». Алматы -2003жыл.
6. С.С. Сахариевич, С.А. Сембаевна –«Жаңа кезең экономикалық теориясы». Алматы «Дәнекер». 2004жыл.
7. “Ақша Несие Банктер” оқулық.
8. “Атырау” газеті.
9. “Экономика” журнал.
        
        ЖОСПАР.
Кіріспе
І –Тарау. Қазақстан Республикасының банк жүйесі
1.1. Банктердің нарықтық экономикадағы рөлі
1.2. Қазақстан Республикасындағы 91 жылдан бергі банк ... және ... банк ... ... ... қызметтердің ұйымдық негізі, банктердің типтері
ІІ тарау. Ұлттық банк жүйесі.
2.1.Ұлттық банкі, оның мақсаттары мен міндеттері және
қызметінің ... ... ... мен ... ... Ұлттық банкінің негізгі міндеті
2.3.Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ... мен ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі – “Банктердің Банкі
2.7.Банктер және олардың клиенттері арасындағы
қарым –қатынасы
2.8.Банктік қызметтерді бақылау мен қадағалау
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе.
Кеңес үкіметі кезінде ... ... ... ... ... ... республика аумағында КСРО ның орталықтандырылған несие жүйесінің
филиалдары мен бөлімдері қызмет етті. Осыған ... ... ... КСРО мен ... ... ... ... мен тығыз байланысты болып
келеді. Патшалық Ресейдің банктік жүйесіне: мемлекеттік банк, ... ... ... ... ... ... мен ... да несиелік
мекемелер кіреді.
Ресейдің мемлекеттік банкі (өз қызметі 1860 жылы болды) барлық несие
жүйесінің Орталық ... ... ... Ол ... ... ақша шығарудың
монополиялық құқығына ие ... ... 1914 жылы ... ... бұл іске барлық акционерлік коммерциялық банктердің салымдары мен
ағымдағы шоттардың жартысынан көбін және есептік ... ... ... ... ... ... ... эмисиондық банктеріне
қарағанда, Ресейдің мемлекеттік банкі тек банктерді ғана емес, ... ... ... қор ... да ... 1914 ... ол 10 кеңсе, 124 бөлім мен мемлекеттік қазынашылықтың 791
тіркелген ... ... ... ... ... (47 банк 743 ... қарыз
капитал нарығында басымдық жағдайға ие ... 1914 жылы ... ... ... несие жүйесі – мемлекеттік дворяндардың жер банкі ... жер ... 10 ... жер банктері, 36 қалалық несиелік
банктер мен ипотекалық ... ... да ... ... жылы Қазан революциясынан кейін банк ісін ұйымдастыруда ... ... іске ... Елде ... банк ... ... ... және басқа да банктерді ұлтшылдандыру нәтижесінде, бәрі
бір мемлекетке жататын, сапалық және аумақтық ... ... ... бір ... ... ... еңбек жинақ кассалары болды.
1922 жылы деревнялар мен майдагерлік өнеркәсіпті жандандыру мақсатын
көздеген несиелік және қарыздық жинақ серіктестіктері мен ... ... ... жылы ... ... ... ... қарыз беру
мен есеп айырысудағы делдалдық нысанында несиелік операцияларды ... ... жылы 1 ... КСРО –да 16 185 ... ... ... 2426 –несиелік және қарыздық жинақ, 12424 ... ... –да ... жж. ... ... ... ... қағидаларда салалық банктер ұйымдастырылып, өнеркәсіптік және электр
шаруашылық ... ... ... және ... ... күрделі
құрылысын қаржыландыру банкі банкі болып қацта құрылды. Ол 1959 жылы ... ... ... ... ұйымдастырылды.
КСРО –да банктік реформа 1987- 1988 жылы ... ... ... құру банк ... КСРО ... ... ... еді. 1988 жылға дейін КСРО Мембанкі –Орталық, коммерциялық және
инвестициялық банктердің қызметін ... жылы ... ... банк ісін ... ... ... қағидасы іске
асырылады. Елде мемлекеттік банк құрылды, кейін жеке коммерциялық ... да ... ... ... бәрі бір ... жататын,
сапалық және аумақтық банктер құрылды. Банктік жүйенің бір ... ... ... ... кассалары болды.
1922 жылы деревнялар мен майдагерлік өнеркәсіпті жандандыру мақсатын
көздеген несиелік және қарыздық жинақ ... мен ... ... ... жылы ауылшаруашылық копперацияларына салым қабылдау, қарыз беру
мен есеп айырысудағы делдалдық нысанында ... ... ... ... жылы 1 ... КСРО –да 16 185 серіктестіктер құрылды, бұлардың
ішінде 2426 –несиелік және ... ... 12424 ... ... –да ... жж. ... несиелік реформалардың нәтижесінде
жаңа қағидаларда салалық банктер ұйымдастырылып, ... және ... ... ... ... және ... шаруашылық күрделі
құрылысын қаржыландыру банкі банкі болып ... ... Ол 1959 жылы ... ... болып қайта ұйымдастырылды.
КСРО –да банктік реформа 1987- 1988 жылы жүргізілді.
Банктік құрылымды қайта құру банк ісіндегі КСРО Мембанкі Монополиясын
жоюя ... еді. 1988 ... ... КСРО ... ... ... және
инвестициялық банктердің қызметін атқаратын әмбебап несиелік мекеме болады.
70 ж бойы КСРО ның ... ... оның ... Қазақстанда қатаң
орталықтандыру мен шоғырландыру, несиелік ... ... ету ... ... ұсақ түйек регламенттері сондай ақ ... да ... ... ... ... ... ақша несиелік
қарым қатынас тәжірибесі келе жатқан нарықтық қатынастар шарттарына ... ... ... ... 1990 жылы ... Қазақстан бірден
нарықтық экономика талаптарына жауап беретін меншікті ... ... ... 1991 жылы ... ... банктік реформаның бастамасы
болып табылатын “Қазақ КСРО дағы банктер және банктік қызметтер туралы” ... ... ... банк ... басқармалармен
бөлімшелері бар Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісіне айналды.
Республикалық ... ... ... ... ... ... ... банк –Қазақстан Республикасы Акционерлік
–коммерциялық Агробанкіне, Республикалық жинақ банкіне ... 1993 ... ... ... ... ... ... өзгерді, ол жинақ банкі
Қазақстан Республикасының Халақтық банк деген атқа ие болды.
1989 жылдан бастап, ... ... ... кооперативтік жеке
банктер пайда бола бастады. Осы жылы Интеринвестбанк КРАМДС банк ... т.б. ... ... ... Қазақстан Республикасының банк жүйесі.
1.1. Банктердің нарықтық экономикадағы рөлі.
Банктік ... ... ... ... және біртұтас
құрылымдарының бірі.
Банктердің және тауарлы –ақшалай қарым –қатынастарының дамуы тарихи
тұрғыдан ... ... және де олар бір ... өзара тығыз байланысты.
Банктер халық шаруашылығы қызметінің барлық деңгейіндегі басқарумен тікелей
байланысты болады. Олар арқылы ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Осы кезде банктер
қаржылық ... ... ... ... капиталдарын, халықтық
жинақтарын және шаруашылық қызметтерінің үрдісінде босаған ... да ... ... ... ... ... ... уақытша пайдалануына
береді, ақшалай есеп айырылысу жүргізіледі және экономика үшін басқа да
көптеген қызметтер көрсетіледі, ... ... ... ... ... өнімнің айналасына тікелей ықпал етеді. (5 сызба).
Қаржылық делдалдар ... ... ақша ... салааралық,
ауданаралық үлестіру механизмін қамтамасыз ету ... ... ... ... атқарады.
Банктер нарықтық экономикада басты қаржылық делдалдар болып табылады.
Өз қызметінің үрдісінде, олар ақша нарығында тауар ... жаңа ... ... ... ... ... қабылдау арқылы банк
депозит деген жаңа міндеттеме жасаса, ол қарызды беру арқылы ... ... ... ... жаңа ... мен ... жасау үрдісі қаржылық
делдалдықтың негізін құрайды. Несие беруші қарыз алушыға және соған қатысты
қаржылық ... ... ... орын ауыстыруы, қаржылық
ресурстардың құйылуы қаржылық делдалдардық деп аталады.
Әр түрлі көздерден ақша ... ... ... ... ... ... ... құрайды және де оларды жұмыс істеп тұратын капиталға
айналдырып, әр түрлі ... ... ... ... ... мен ... қаржылық несиелік қызмет
көрсетуін ұйымдастыру және несиелік ... ... етуі ... ... ... рөл атқарады.
Нарықтық экономикада банктер ... ... және ... капитал арқылы нақты басқарады. Олар тек ... ... ... ... ... фазасының аясына ғана кіреді. Несиелік жүйе
“ертегідей күшке” ие бола отырып, ... ... ең ... түрде
араласуы” мүмкін. К. Маркс келесіде “Ағылшын банкісі сияқты мекеменің сауда
мен өнеркәсіпке билік етуіне” назар ... ... ... ... ... экономиканың негізгі түйіні екені ескеріледі.
Банктік жүйенің мақсаты мен міндеттері негізінен экономиканы ... ... мен ... бірдей, әйтсе де банктер басқарудың
кішігірім жүйелері ретінде экономиканы басқарудың жалпы мақсатына ... ... ... тән жеке ... ... ... ... ретіндегі банктің рөлі оның өзінің қызметтерін ... және банк ісін ... ... ... ... көрініс
табады.
Экономиканы басқару процесінде банктер негізінен басқарудың
экономикалық ... ... Ол әр ... ... ең ... ... ... көрініс алады, ол экономикалық мүдде
өндірістің мақсаты, яғни оны ... ... ... ... ... ... осылай деп түсінуден келесі туындайды, яғни оларға
қажеттіліктерді ... ... әсер ... ... Банктер
басқарудың экономикалық әдістері мәселен, несиелеу арқылы, экономикалық әр
түрлі буындарының қарыз қаражаттарындағы қажеттіліктерін әр ... ... ... ... ... есеп айырысу арқылы экономиканың ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Банктер есеп айырысу операцияларын жүргізудің тәртібін бұзғаны ... ... ... ... ... үшін ... несиені өз уақытында
қайтармағандығы үшін ... ... ... ... ... ғана ... ... бұл операциялардың басқа да ... ... өз ... ... кезінде функционалдық (экономикалық),
салалық (минестерстволар, компания, фирмалар), ... ... ... ... ... тығыз байланыспен жұмыс істейді.
Банктер экономикалық басқарудың органы болғандықтан, оның өз клиеттері
арасындағы жауапкершілігі де ... ... ... экономикалық
жауапкершілігінің ең алдымен олар қызмет ... ... ... ... ... емес, шаруашылық органдарының, (яғни
өз акционерлерінің) шаруашылық және қаржылық қызметтерінің ... ... ... ... ... ... ... фирмалар
мен компаниялар топталады. Олар басқа жағдайларда пайдамен ... өзі және ... үшін ... ... тиімді жүргізетін
несиелік сипаты жүргізіледі.
Банктерде басқарудың басқа органдарында жоқ ағымдағы ақпараттар
болады. Ең ... ол ... ... ... ... ... ақпарат болып табылады.
Шотта еңбекақы беру, жабдықтаушыларға төлем жасау, банктік несиелерді
қайтару үшін қаражаттың болмауы тек ... ... ... ... осы
шарт иесінің жұмысының нашар екендігінің күнделікті оперативті көрсеткіші
болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... және т.б. білдіреді. Банктің мәліметтері
бухгалтерлік есепті құруды ... –ақ ... ... ... факторы туралы, әрі олардың нәтижелерін алдын –ала көруге мүмкіндік
береді. Бұл банктерге өз клиенттерінің жағдайын ... ... ... ... ... мен ... анықтауға мүмкіндік береді.
Ақша айналымы бірлікпен сипатталады. Қолма –қол және қолма –қолсыз
ақша қозғалысының аясы бір ақша ... ... ... әрі өзара
тығыз байланысты. Банктер кәсіпорындардың, ... ... ... шот ... жүргізу арқылы ақша ... ал олар ... ... ... ... ... әрі
оларға ықпал етеді.
Банктік жүйеде қоғамның барлық ақшалай қорларды шоғырландырған:
мемлекеттік ... ... ... ... жинақ ақшалары,
т.б. бар. Банктер осы қорлардың қалыптасуына ... ... яғни ... ... ... жүргізеді, ақша айналымын реттейді және ... ... ... ... әсер ... ... ... көшуімен банктердің алдында жаңа мүмкіндіктер ашылуда. Меншікті
жекешелендіру мен мемлекетсіздендіру ... жеке ... ... және ... ... ... қозғалыс кең етек алуда,
меншіктің аралас түрінің негізінде кәсіпорындар құрылуда. Шаруа қожалықтары
санының есебі, олардың бірлесуі, жалға ... ... және жеке ... айналысатын тұлғалар да осыған жатады.
Қоғамда бір бір класқа ие коммерсанттар, кәсіпкерлер пайда ... ... ... ... экономикада, қоғамда банктердің
экономикалық рөлі күшеюде: ... ... ... ... ... ... ... –экономикалық әдістер алмастырады. Сөйтіп,
экономикаға банктік ықпал етудің құндық құрылымдарының ... ... ... ... ... ... және ... жолға көшуінде, ең алдымен меншікті ... ... рөлі ... Бұнда банктік жүйенің негізгі ... ... ... ақша массасын реттеудегі ... есеп ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы 1993 жылы 15 ... ... ... ... ... төл теңгемізді еңгізді. Бірақ ... Оның шыңы 1994 жылы ... ... 46 ... ... ... үкіметтің монетарлық шараларды қабылдауының ... ... ... 25 ... ... ал 1994 жылы тамызда 13.5 пайызға,
қыркүйекте 10.9 пайызға тең болды.
Инфляцияның төмендеуінің нәтижесі қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің
300 ден 250 ... ... ... мен ... ... аукциондағы
пайыздық мөлшерлеменің 460 тан 280 пайызға төмендеуі, яғни несие үшін төлем
сұраныс пен ұсыныс негізінде анықтаған нарыққа айналды. ... ... ... ... ... ... ... бар. Аукциондарда
қысқа мерзімді қазыналық вексельдердің сату ... ... ... жағымды сәті ретінде Ұлттық банктің директивті несиелерді
беруден бас тартуын атауға болады және олар тек ... ... ... ... Несиелік ресурсар аукциондарда сатылады.
Ұлттық банк үкіметтің шығындарына несиелер ... ... ... ... ... ұлттық валютаның тұрақтануы және
төмендеуі ... ... ... ... ... ... жүргізуде банктердің рөлі маңызды.
Банктердің активтері мен пассивтерінің сапасы толығымен, олар ... ... ... жағдайына байланысты. Осы орайда банктік
реформа ... ... ... үрдісінен бөлек
жүргізілмеуі керек. Сондықтан бан,ктік реформаның негізгі мақсатының бірі
–экономикалық жеке ... құру және ... ... ... ... ... ... келіп шығатыны –банктік реформа.
Мемлекет меншікті жекешелендірудің мүдделеріне бағынуы керек. Өйтпесе ... ... ... ... Бұл қазіргі кезде көптеген ... ... ... ... ... ... реформа кәсіпорындарды тарату және қайта құруда өз үлесін ... Бұл ... және ... ... ... ... ... қатар өміршең кәсіпорындарды несиелеу мүмкіндігін кеңейтеді. Көп
шығынды кәсіпорынның ... ... ... және олардың жаңадан
құрылған даму банкінеберілуі арқылы қызмет көрсетілуі қалған ... ... ... шоғырландыруын болдырмауы тиіс.
Банктік жүйенің реформасы инвестициялық қорлардың рөлін жоғарлату және
сауықтыру ... құру ... ... ... ... ... етеді. Сауықтыру банкінің рөлі жекешелендіру бағдарламасның
негізгі мақсаты болып табылатын, тиісінше ... және көп ... ... жетекшілікті күшейтуге қатысты арта түседі.
Инвестициялық қорлар жекешелендірілетін кәсіпорындардың саудасына ... ... ... капиталға алмастыруы мүмкін, Яғни жеке
меншік құқық және тұлғаларға көшеді ... ... ... ... жеке кәсіпорындардың банктен несие алуларын
қамтамасыз етеді, жеке сектордың дамуына жәрдемін ... Осы ... ... ... ... ... құруды ынталандырады.
Жекешелендіруші кәсіпорындаға республикада банктік реформаны құрудың
барысында қажетті ипотекалық банктер, маңызды көмек көрсетеді, яғни ... ... ... ... оған ... мүлікті кепілге ала
отырып, ипотекалық банктің ұзақ мерзімді несиесін беру ... ... ... Бірақ ол үшін ең алдымен Заң базасын ... ... 1991 ... ... банк реформасы және 1995 жылғы
банк жүйесін реформалау.
Қазақстан ... ... ... көшу ... несиені
басқарудың жүйесін және шаруашылық қызметіне банктік қызмет ... ... ... мен ... ... ... етуде
экономикалық әдістерді қолдану; банк пен клиенттері, ... ... өз ... шеңберіңдегі, оның жекеленген буындарының арасындағы
өзара қарым –қатынастар жүйесін қайта құру, жаңа құбылыстар мен ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Қазақстан Республикасында банктік жүйені реформалаудың ... ... ... ... қысқа мерзімді мәселелер
категориясының бар болуымен түсіндіріледі және ... өз ... ... жүргізуде кедергі етуі мүмкін деп сынайды.
Бірінші категорияға ... ... мұра боп ... ... мен ... тәжірибені мемлекеттік үлестіру жүйесінің ескі
тәжірибесімен келісілген ... ... ... ... ... категорияға банктердің «сапасыз» қарыздары мен мемлекеттік зиянды
кәсіпорындарын жатқызымыз.
Бұл мәселелер өміршең мемлекеттік және жеке ... ... ... емес ... ... ... жол береді.
Бұдан басқа бұрынғы жүйе мекемелер мен кәсіпорындар арасында ... мен есеп ... ... ... ... жыл ... Қазақстанның экономикасына несиелік салымдардың
көбеюі байқалады. 1992 жылдың 2 тоқсанында несиенің сомасы ЖҰӨ нің ... ... ал 4 ... 29,8 ... құрады. Бұл негізінен қайта
қаржыландыру және Ұлттық банктердің несиесі есебінен болды, әрі бұл ... ... ... ... ... ... Оларды келесідей мәліметтер куәләндырады: 1992 жылдың 1
тоқсанында ... ... ... ... ... ... ... пайызды құраса, 4 тоқсанында 17,8 пайызды құраған. Мұндай ... ... ... ... ... әкімшілік үлестіру
-өміршең емес шығынды мемлекеттік кәсіпорындарға несие беру нәтижесінде
банктерде ... ... ... яғни банктердің несиелік
портфелінің нашар несиелерден ... ... ... жылы ... ... 7,5 млрд. Теңге сомасында орталықтандырылған
несие берілді, 5,6 млрд. Теңгесі үкіметке, яғни ... ... 75 ... ал олар ... ... қайтарылатын жалпы сома 138,5 млн. ... 3,9 ... тең ... ... ... ... ұзартылған болып
табылады.
Ұлттық банкінің ... ... ... ... ... ... қаржылық емес несиелерге емін –еркін кіру
мүмкіндігіне ие бола ... ... ... өз бетінше шоғырландыру
ынтасынан айырылуда. Бұдан басқа мұндай несиелерді субъективтік негізде
орналастыруда кедергі ... тағы да бір ... ... төмен пайыздық
мөлшерлеме қарыздарға деген қажеттіліктің көбеюіне және несиелік тапсырыс
бойынша орталықтандырылған тікелей несиелендірген мемлекеттік ... ... ... әсер етеді.
Мемлекеттік кәсіпорындар мұндағы арзан ... ... ... ... үшін емес, жалақы төлеуге және материалды құндылықтарды
жинақтау үшін пайдаланады. Инфляция ... мен ... банк ... ... ... ... болады: соңғысы 1992 жыл наурыз
айында 25 пайызға жылдық мөлшерлемені ... ... ... ... ... 500 ... жоғары болған. 1992 жылы қараша айында
номиналды пайыздық ... 65 ... ... ... ... ... құраған. Бұл кезде арзан несие алатын кәсіпорындар ... ... ... және ... ... ... ... қоймады.
Осылайша мемлекеттік кәсіпорындарды қолдайтын тікелей несиелеу
саясатының ... ... ... ... берілуі несиелік
ресурстарды дұрыс орналастырмауға әкеледі.
Арнайы банктердің өздерінің ... ... ... ... несиелендіру мерзімі өтіп кеткен қарыздарының ұлғаюына
әкеліп соқтырады, ал осы ... ... ... болған нарықтық қатынастарға
бағытталған кәсіпорындар банктерден несие алуға қол жеткізе алмады.
Төменгі пайыздық мөлшерлемесінің саясаты жинақ ... ... ... ... ... ... жоқ. ... мен
жергілікті тұрғындар өздерінің жинақ ақшаларын нақты активтерге салғанды
қалады. ... ... ... ... ... ... өз
қаражаттарына жылжымайтын мүлік пен ұзақ мерзімге пайдаланылатын тауарлар
сатып ала бастады. Нақты ... ... ... ... ... ең басты құрал болып табылады. Салымдар үшін төлейтін
банк пайыздары инфляциядан туындайтын шығындардың ... ... ... жергілікті тұрғындардың жинақ ақшаларын жұмылдырудың жеткіліксіздігіне
банктердің байланысты несиелік ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді.
Несиелік ресурстарды үлестіру сипатына мемлекеттік кәсіпорындарға
субсидиялық және жеңілдетілген несиелерді беру ... кері ... ... ... толтыруы әлеуметтік қорғауға арналған,
сонымен ... ... ... ... ... ... т.б. Олар ... банктердің қайта қаржыландыратын несиелерге
қарағанда, төменгі пайыздық (1992 жыл 4 ... 65 паыз ... ... беріледі.
1992 жыл Ұлттық банктің ... ... ... ... ... 70 ... немесе барлық несиелік салымның 42
пайызын құрады. Жеңілдікті несиелердің ... ... ... ... кәсіпорындардың үлесіне тиді.
1993 жыл мақсаты ... ... ... ... ... ... ... 3, 25,
65 пайызға беріледі.
Ұлттық банк кәсіпорындарының қарыздарының ... есеп ... ... қарық кәсіпорындарға субсидиялық жеңілдетілген несиелер
берді. 1992 жылы осы мақсаттарға берілген несиелердің үлесі барлық ... 30 ... ... Несиенің негізгі бөлігі өтелмей қалды.
Дегенмен жоғарда аталған несиелер кәсіпорынның қаржылық жағдайын
жақсартуға берілгені мен де, олар ... ... ... ... ... қатар, субсидиялық және жеңілдетілген несиелер
бойынша номиналды пайыздық мөлшерлемесі мен ... ... ... ... ... алып ... ... туғызды.
Несиелік жұмсалымдардың жалпы сомасында мемлекеттік емес қарыз
бюджеттің тапшылығын жабу үшін ... ... ... үлес ... 1992 жылы 1 ... олар тиісінше 13,7 және 11 пайызды құраса,
1993 жылы 1 қаңтарда 1,5 және 2 ... ал 1993 жылы ... ... 877 млн. ... ... немесе ол несиенің барлық сомасының 11,8
пайызды құрайды.
1991 жылы 1 қаңтарда уақында төленбеген есеп ... ... 5 ... құраса, 1992 жылы 1 қаңтарда 11,2 млн теңге ... 92 ж ... ... ... немесе ЖҰӨ нің 12,3 немесе алынған банктік несиелердің ... 84,1 ... ... 93 ж ... өтіп кеткен төлемдер 91,5 млн
теңгеден 5,5 млрд теңгеге дейін ... 60есе ... ... жыл ... ... мен ... екі ... кәсіпорынның қарызын
өзара есепке алу туралы екі жақты келісімге қол қойды, ол қарыздар ... ... ... 80 млн. ... ... ... қараша айында Ұлттық банкке Ұлттық валютаның енуімен ақша
несие саясатын жүзеге ... ... ... мен ... ... ... ... ендіруі банктердің қызметтерін реттеу ... ... ... ... жүктелді.
Ұлттық валютаның еңгізілуі сәтінен бастап, 1995 жылға дейін орталық
банктің ... ... жүйе ... ... ... ... ... және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлерімен тәжірибесі
жоқ Ұлттық банк дербес түрде ақшалай –несиелік саясат жүргізу ... ... жылы 15 ... ... ... ... ... бекітілген, 1995 ж арналған Қазақстандағы банктік ... ... ... ... 1995 ... ... дейін сәтті жүзеге асырылған жағдайда
келесілерге қол жеткізу мүмкіндігі болжанған:
Ұлттық банкінің негізінен алассикалық орталық банктерге тән ... ... ... реттеулердің барлық құралдар жиынтығын еңгізуді
аяқтау және оны пайдалану. Бұл өз кезегінде Ұлттық ... ... ... ... ... және ... ... анықталған Ұлттық
банкінің белгіленген негізгі міндеттерді ... ... ... ... ... ... мен нормативтік реттеуді
жетілдіру және Ұлттық банк тарапынан бақылауды күшейту есебінен ... ... ... ... ... ... асыру; олардың
капиталдандыру деңгейін жоғарылату және халықаралық стандарттарға сай
банктер тобын ... ... және ... ... ... және тереңдету
жолдарымен оларда қалыптасатын пайыздық мөлшерлемелер мен айырбас бағам
тұрақтылығына қол ... ал ... банк ... тек ... ... ... реттеу құралдарымен ғана ықпал етеді;
Республикалық бюджеттің тапшылығын Ұлттық ... ... ... бас ... оның ішкі және ... ... нарықтарда
инфляциялық емес әдістері арқылы қаржыландыруға көшу;
Шаруашылық ... ... ... ... ... және ... жүзеге асыру мақсатында еліміздің төлем жүйесінің
сапалы қызмет ететін жаңа деңгейіне қол жеткізу және ұзақ ... ... ... ... және ұзақ ... инвестициялық жобаларды инфляциялық емес
несиелеу жүйесінің негізін қалау.
Бағдарламаның өткірлігіне ... ... ... ... ескере
отырып, оны жүзеге асырады.
Ең алдымен ақша несиелік реттеудің ... және ... ... ... ... ... маңызды өзгерістер
болды. 1995 жылы қаңтар айынан бастап директивті ... ... ... ... есебінен берілетін несиелердің көлемі
және мерзімі қысқарады. Экономиканы несиелеу ... ... ... ... ... ... ... және олар өз кезегінде экономиканы
несиелеудің шаруашылық ... ... бос ... ... ақшаларын тарту және сыртқы қарыздарды өздері тарту есебінен
қамтамасыз етуге бейімдейді.
1995 ... 1 ... ... банктің 2 деңгейлі банктерге беретін
несиелерінің негізгі массасы аукцион ... ... 3 ай ... 2 ... ... ... ауыртпалығын мемлекеттік бағалы
қағаздардың 2 нарығына көше бастады. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... бастап, ломбарттық несиелеу жүйесі
еңгізілді. Базалық ақшалардың өсуін тежеу мақсатында, ... әр ... банк ... ... қағаздарды шығару жолымен ақша массасының
өсімін стерилизациялап отырды.
1995 ж Ұлттық банк қайта ... ... ... ... ... ... 1995 ж қаңтарында 8,9 пайыздан 2,4
пайызға дейін төмендеуін ... ... ... ... ... 210 нан 45 ... ... төмендеді. Кейінгі
айлардағы инфляцияның өсуі (айына 4,4) 20 ... ... ... ... ... ... 52,5 ... дейін арттыруына мәжбүр етті.
Бұл өзгерістер өз кезегінде 2 деңгейдегі ... ... ... да
көрініс алды.
1995 жылы Ұлттық банк мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... ашық ... ... басталды. Бұл жерде 1, 2
нарықтардың қызмет етуі ... ... ... 95 ж ... ... ... ... вексельдің көлемі 4,1 млрд. Теңгені құраса, ... ... ... ... 0,8 ... ... ... шығарды. Екінші
нарықтағы операциялар көлемі жыл бойы 11,4 млрд. Теңге құраса, оның ішінде
ашық нарықтағы операциялар 2,2 млрд. ... ... жылы ... ... ... қор ... АҚШ
долларын сатып алу туралы Ұлттық банктің ... ... ... ішкі ... ... ... ... экспорттан
түсетеін түсімдерін міндетті түрде сату талаптарын 30 ... ... ... ... кейін оны мүлде алып ... Жыл ... ... тыс валюталық нарық даму алды және
ондағы операциялар көлемі биржалықтан асып кетті.
1995 ж алтын валюталық ... ... ... ... ... ... 1995 жыл сәуірде Ұлттық банктің басқармасы ... ... ... ... ... банк ... валюта резервтерін көбейту мақсатында ... ... ... металдарды сату және сатып алу операцияларын жүргізді.
Мұндай ақша несие саясатын жүргізу нәтижесі 1995 ж ... ... ... ... ... Ол инфляцияның
орташа айлық қарқынын 24,1 пайыздан 4,8 ... ... ... ... ... валюталары бойынша теңгенің бағамы тұрақтанады. Ұлттық банктің
жүргізіліп отырған ақша ... ... ... тұрақтануына жақсы
жағдай туғызады. ЖІӨ нің құлдырауы (1994 ж 23,7) 9 ... ... ... ж ... ... ... ... өндірістің өсуі
байқалады. Сауда балансының ... ... ... анықталады.
Қазақстан Республикасында төлем ... ... ... үшін 95 ж ... банктің басқармасымен: «Қазақстан
Республикасында есеп айырысудың вексельдік жүйесі туралы уақытша ... ... бюро ... ... ... «Қазақстан Республикасы
аумағында дебиттік және кредиттік ... ... мен ... валютасындағы есеп айырысудың уақытша тәртібі» нормативтік ... ... ... ... ... ... және ... банктер және банктік қызметтер туралы» Призеденттің заң күші
бар жарлығы шықты.
97 ж . 6 ... «Заң күші бар, ... ... ... ... ... ... 1997 ж 28 сәуірде
«Қазақстан Республикасындағы вексельдік айналыс ... 97 ж. 11 ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасы ... ... ... мен ... еңгізу туралы» заңқабылданды.
1.3 Банктік қызметтердің ұйымдық негізі, банктердің типтері.
Банктік заңдарда, банктің жарғылық қоры ... ... ... ... ... жеке ... акционерлік, аралас және
шетелдік банктер деп жіктейді.
Банктердің ұйымдық акционерлік ... ... ... ... ... серіктестіктер мен акционерлік қоғамдар
туралы» ... ... ... ... қоғам –бұл құрылтайшылардың
меншік құқығын, Ұлттық банк берген ... ... ... ... заңды тұлға. Акционерлердің банк ... мен ... ... ... ... санымен тікелей байланысты.
Акционерлердің жауапкершілігі тек ... ... ... ... ... Егер банк ... ұшыраса, өз қызметін тоқтатса, барлық кінә
жеке акционерлерге емес, банкке ... ... ... ... тек ... ... ... жиналыстарда банк саясатына қатысты сұрақтар бойынша дауыс беру
мен ... ... ... емес ... ... ... ... қандай да бір формальды куәлікті қажет етпейді.
Үлес қоушы банк қызыметі мен байланысты бар ... өз ... ... оның ... міндеттері бойынша жауап береді. Банкрот болған жағдайда
кінә банкке және де өзінің бар мүлкімен жауап ... ... ... де
қойылады.
Екіншіден, акционер өз акцияларын басқа тұоғаға бере алады. Бұл жерде
банктің қызмет етуі ... ... ... ... банкроттыққа ұшырауына байланыссыз. Ал үлестік жарна
формасында ... өз ... ... ... ... бере
алмайды.
Үшіншіден, акционерлік банкте оны басқару бойынша қызметтер нақты
үлестірілген. ... ... ... ... ал ол ... ... ... өз кезеңінде мамандар мен қызметкерлердің
міндетін анықтайды.
Банкті ұйымдастырудың акционерлік ... ... ... акционерлік банкті құру, қиындығы өзгермелі жағдайға бейімделу ... ... ... ... жағдайда аталған кемшіліктерге қарамастан банкті ұйымдастырудың
акционерлік формасы нарық ... ... ... ... ... ... экономикасы дамыған барлық елдерде банктер акционерлік компания
немесе корпорация ... ... да ... ... ... банк жүйесі.
2.1 Ұлттық банкі, оның мақсаттары мен міндеттері, қызметінің бағыттары,
меншікті қаражаттары мен пайдасы.
Орталық банктер ... ... ... ... бақылаушы әрі реттеуші бас
органның ... ... ... ... ... ие және ... басқарудың
мемлекеттік органы болып табылады. Олардың басшылық ролі ... ... ... ... банк ... ... ... және кассалық орталығы, сондай-ақ
ол норма шығару, басқару құқықтарына ие ... ... ... ... ... ... атқарады, ақша несиелік және ... ... оның ... ... пайда табу емес, ақша-несие саясатын жүзеге
асыру және елдің ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, мемлекеттік Орталық банкіге кең өкілеттік
беруі екінші деңгейлі банк жүйесінің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ... банк ... ... ... құқығы негізінде экономиканы жалпы
мемлекетті тұрақтандыру саясатын тауар-ақша тепе-теңдік саясатын ... банк ... ... реттеудің негізгі объектісіне
экономикадағы қолма-қол және ... ақша ... ... оның
динамикасына төлеуге қабілетті сұраныстың әр түрлі ... ... ... ... даму сатысында ақша несиелік сипат алады, яни ақша
массасы нагізінен банктердің несие депозиттік ... ... ... сондықтан Орталық банк ақша айналымының құрылымын және ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі туралы” Заңы бойынша ... ... ... ... ... ... банкі және
республикамыздағы банк жүйесінің жоғарғы деңгейі болып табылады.
Жоғарыда айтылғандай, ... ... ... ... ... ... ... банкі болып қайта құрылған. Ол ... ... ... мемлекеттік банктен орталық эмиссиялық банкке
өзгертілді. Және “банктердің банкі” болды.
Тәжірибе ... ... ... ... ... банкке шоғырланады
және олардың шаруашылық айналымға түсуі Ұлттық банкінің мекемелері арқылы
коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысуларды Ұлттық ... ... ... ал ... жағдайда Ұлттық банкіден несие алады. Осының
нәтижесінде ... және ... есеп ... ... ... және оның ... шоғырланады.
Ұлттық банк – ақша резервтерінен, басқа да материалдық құндылықтардан
тұратын жекеше мүлкі бар ... ... ... құралу көздеріне – банк
ісінен түскен табыстар, бағалы қағаздан ... ... және ... ... жатады.
АҚШ-та орталық банктердің капиталына мемлекет қатыспайды, олардың капиталы
Федералды резервтік жүйенің мүше банктерінің ... пұл ... ... ... банк ... орган болып табылады.
Мемлекет жарғылық қордың ... ... ... қор ... ... және ... да құндылықтардан тұрады. Ұлттық банк
резервтік және ... ... ... ... ... ... ... сол жылға жатқызылатын табыстар
мен шығындардың айырмасы ретінде анықталады. Ондай ... ... оның ... ... мен ... ... ... жатады.
Пайданың жарғылық, резервтік және басқа да қорларды құрғаннан қалған бөлігі
республикалық бюджетке аударылады. Ұлттық банк және оның ... ... мен ... ... ... ... Ұлттық банкінің негізгі міндеті.
Қазақстан Республикасының ұлттық валютасының ішкі және ... ... ету ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкісіне мынандай
міндеттер жүктеледі.:
- Қазақстанның экономикалық дамуы және оның дүние ... ... ... ... көмектесетін ақша айналысы, несие,
банктік есептеулерді және валюталық ... ... ... ... және ... ... Ақша-несие және банк жүйесінің ... ... ... ... және ... ... мекемелердің қызметін реттейтін ережелерді
жасау және олардың орындалуына бақылау жасау негізінде банк несие
берушілердің, салымшылардың ... ... банк ... ... ... елдегі несиелік ресурстарды және ақша айналысын басқару;
- өзіне бағынышты мекемелер ... ... ... ... және ... ... ... шаруашылығында несиелік, есеп ... және ... ... ... ... ережелерді, әдістемелік
инструкциялық нормативтік ... ... ... банктерге
міндетті), есеп жүргізу және банктердің есеп беруін ұйымдастыру;
- банк ісін бақылау және қадағалау
- елдің банк жүйесінің тәуелсіз ... ... ... құрылымы мен басқару органдары
Ұлттық банкінің басқару құрылымы мен қызметін ... ... ... “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы” Заңы ... ... ... ... ... ... ... банкі өзінің қызметтерін орындауы үшін басқарма, директорат,тбас
аумақтық және облыстық басқармалармен қатар, басқа да жергілікті ... ... ... ең ... ... органы Ұлттық банк төрағасымен
басқарылатын басқарма болып табылады. Басқарма 9 ... ... ...... банк ... оның 4 орынбасары, Парламент пен
Президенттің бір-бір ... және ... ... ... екі өкілі
кіреді. Басқарма мүшелері ҚР Президентімен бекітіледі.Басқарма мәжілісі
қажет кездерде немесе айына бір рет ... тыс ... ... банк ... немесе басқарманың үш
мүшесінің талабымен өткізіледі.
Ұлттық банк ... ҚР ... ... алты ... ... банк ... ... банк атынан және сенімхатсыз мемлекеттік
органдармен, ... ... ... және ... ұйымдармен
қатынастарда жұмыс істейді. Ұлттық банк ... ... банк ... шұғыл және атқарушы –бұйырушы шешімдер қабылдауға, Ұлттық банк
атынан келісім шарттар жасауға өкілетті. ... ... ... ... ... банк төрағасы басқарманы, директорлар кеңесінің ... ... ... ... жүктелегенжұмыстар үшін жауап береді. Ұлттық банк
төрағасы Президентке екі ай ... ... ... ... ... ... алады. Ол Президенттің ұсынысымен орнынан босатылады.
Ұлттық банк өзінің негізгі қызметтерін жергілікті жерлерде өзінің облыстық
басқармалары, Алматы бас ... ... ... ... ... ... құқықтарын пайдаланады және Ұлттық банк атынан қызмет етеді.
2.3 Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қызметтері мен ... банк ... ... ... ... ... ... сәйкес
мынандай қызметтер мен операциялар орындайды:
- айналыстағы ақша массасының ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын жүргізеді, Қазақстан
Республикасы аумағында банкноталар мен монеталарды айналысқа шығарушы
жалғыз эмитент болып табылады;
- кепіл берушісі ... ... ... Қазақстан Республикасының ішкі
және сыртқы қарызына қызмет көрсетуге қатысады;
- Қазақстан Республикасы аумағанда еншілес банк ... ... ... ... ... ... одан тыс ... банк филиалдарын
өкілдіктерін ашуға келісімін және банк операцияларын ... ... ... бағалы қағаздар эмиссиясы жобасының оның тіркелуіне дейін
өзі белгілеген тәртіппен міндетті сараптауын жүргізеді;
- Ол банктерге несие беруге, банктердің ... ... ... ... ... ... ... Банктерге соңғы сатыдағы несие
беруші ... ... ... ... ... ... жұмысына және шетелдік валютаны ... алу, сату ... ... ... мен ... ... ... нормативтер белгілейді;
- Қазақстан Республикасында ресми мөлшерлемелерді өзгерту арқылы банктік
пайыз мөлшерлемелерінің деңгейін реттеуді жүргізеді;
- Қазақстан Республикасында информациялық процестерді ақша-несие ... ... ... жағдайда Ұлттық банк банктердің
операциялары бойынша ... ... ... және ... ... ... ... ҚР-да есеп айырысу тәртібін, жүйесін және ... ... ... мен ... есеп ... мезгілінде және
үзіліссіз жүргізілуін қамтамасыз ететін жүйенің жұмыс ... ... ... ... ... мен валюталық бақылауды жүзеге асырады және
валюталыұ операциялардың барлық түрін жүргізуге құқылы;
- Банк ісі есеп ... ... ... ... ... ... сатып алу, сату және айырбастау операциялар жүзеге
асыратын мекемелерге және олардың ... ... ... ... ... сонымен қатар, олардың ... Егер ... ... ... ... ... ... келісіп, банктердің және басқа шаруашылық
субъектілерімен жүзеге асыратын есеп ... ... ... ... да шоттардан төлем жүргізу кезегін, есеп айырысуларды реттеу
мақсатында бекіте алады;
- Ұлттық ... ... ... ... ... ... құруға және оларды басқаруға қатысуға құқылы;
- Қолма-қол банкноттар мен монеталарды есепке алу, сақтандыру, тасу және
инкассациялау ережелерін бекітеді, ... мен ... ... және ... ... етуге қатысады..,
банкноттар мен монеталардың мемлекеттік резервтер құрады;
- Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және
тұрақты түрде жариялайды;
- Ішкі және сыртқы активтер бойынша ... ... ... ... ... есепке алуда қате кеткенде немесе қолданжасалған
қүжаттар бойынша есепке алынған қаражаттар ... ... және ... ... ақша қаражаттарын сөзсіз
шегеру құқығына ие;
- Қазақстан Республикасындағы банктер жүйесіне кадрларды дайындауға
қатысады;
Сирек ... ... ... ... арқылы
қаржыландырылатын несиелік-есеп айырысу және ұйымдардың ... ... ... операциялар жүргізеді.
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес болатын басқа да ... Ақша ... ... банк ... ... құралын, яғни банкноталарды шығаруға
эмиссиондық құқы бар жалғыз ... ... Олар ... ... ... және ... ... қолма-қолсыз эквивалент
алу формасында болады. Қазақстан Республикасының ... ақша ...... табылады.
Ұлттық банк банкноталармен монеталардың қажетті мөлшерін анықтайды, ... ... ... ... жою және ... ақшаның
инкассациялау тәртібін орнатады.
Қазақстан Республикасында шығарылған монеталар мен ... ... ... ... болуы керек. Банкноталар мен
монеталардың көрсетілген сипаттамалары ... ... ... ... тек ... Республикасының Парламентінің құқығы бар.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасының валютасын шетел мемлекеттерінің ... ... ... ... тәртібін белгілейді.
Эмиссия – бұл мемлекетпен банкноталардың, монеталардың, бағалы қағаздардың
шығарылуы. Ол қолма-қол түрінде де немесе ақша түрінде болуы мүмкін.
Қазақстандағы ... көп ... ... ... ...... ... дәстүрлі қолма-қолсыз есеп айырысулардың
біртіндеп қолма-қол есеп айырысуларға ауысуы, бұны әрине, жағымсыз құбылыс
деп есептеуге ... 1995 жылы ... ... ... бұл ... ... кассалық
шығындардан көбейюі нәтижесінде қолма –қол ақшаларды ... ... банк ... ... ... банктер эмиссиясын реттеу Ұлттық банкінің ақша базасы сияқты,
ақша агрегатын және ақша мультипликациясын бақылау арқылы жүреді.
Ақша ... – бұл ... банк ... ... Оған ... ... ақшалар, міндетті және артық ... ... ... ... нормативтерге сәйкес Ұлттық банкідегі арнайы шотта ... ... ... міндетті банк депозиттерінің бөлігі (бұл
Ұлттық банкінің ... ... тек қана ... ... ... ... ... әдісі деп аталады.
Артық резервтер дегеніміз банктердің Ұлттық ... ... ... . Айналымдағы қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... болғандықтан,
Ұлттық банк ақша базасының мөлшерін екінші деңгейдегі банктердің Ұлттық
банкідегі корреспондеттік ... ... ... ... ... реттеу арқылы реттейді.
Ол ақша несие саясатының құралдарын пайдаланумен іске асада. Бұл құралдары
ақша базасының кеңейюінің шегін ... және ақша ... ... қатынасы арқылы есептелінетін ақша мультипликаторының мөлшеріне
әсер етеді.
Ақша мультипликаторының мөлшері міндетті ... ... ... ... ... ... мен ... ресурстарының қөзі болып
пайдаланбайды, сонымен ... ... ... ... үлес ... ... ... қолма-қол ақшалардың банктерден тыс ... ... Ақша ... интенсивтілігі
олардың экономикадағы айналу жылдамдығына әсер етеді.
Экономикадағы ақша айналысының жылдамдығы Ұлттық банк арқылы ... ... оның ... ... деңгейіне әсер етеді және ақша
несие ... үшін ... мәні ... ... ... ... монетаризация деңгейіне байланысты
болады., ол ақша массасының жалпы ішкі ... ... ... ... төмен болған сайын, монетаризация деңгейі жоғарылайды.
2.5 Ақша-несие саясатының құралдары.
Пайыздық саясат ақша несие саясатының ... бірі ... ... банк ақша ... сұраныс пен несие бойынша ... ... ... ... және ... ... анықталатын ортақ қайта қаржыландыру мөлшерлемесін бекітеді.
Ұлттық банк өзінің пайыздық саясатын мемлекеттің ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесіне әсер ету үшін қолданады.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесін анықтау кезінде Ұлттық банк ... оң және ... ... ұстап тұру мүдделігін ескереді.
Теңгені айналысқа енгізгеннен кейінгі пайыздық саясаттын негізгі
мақсаты – теңгені несиеге деген ... ... ... ... ... ... деңгейге көтеру. Жоғары ... ... ... ... үшін төлемдер шығындарды
құрайтындардың бірі.
Резервтік талаптар. Банктерге берілетін несиенің көлемін реттеу үшін,
банктің өз міндеттемелері ... ... ... ... ... ... ... мен салымшыларының мүдделерін қорғау мақсатында
Ұлттық банк резервтік талаптар механизмін қолданады.
1993жылы 1 ... ... ... ... ... және жеке банктердің қызметтерін реттеу туралы”
Ережесіне сәйкес міндетті резерв бойынша ... 18-20% ... Бұл ... 1994 ... ... дейін қызмет етті, осы жылдан
бастап норматив банктердің теңге және шет ел валютасындағы жалпы ... 30% ... ... ... ... Ұлттық банкі мен Қазақстан Республикасының
министрлер кабинеті ... 1994 жылы ... ... ... ... ьанк ... ... үш бағыт боыйнша ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет
тапшылығын жабу үшін коммерциялық банктер арқылы және ... ... ... ... ... несиелеу көлемі әрқашан бюджет тапшылығының деңгеімен және
оны ... ... ... жабу мүмкіндігімен анықталады. Қаншалықты бюджет
тапшылығы жоғары болса, соғұрлым несие ... ... ... да, ол ... ... ... ... операциялар. Бұны орталық банк пен екінші нарықта ақша
массасының көлемін реттеу мақсатында бағалы ... сату ... ... ... ... ... Бұл айналыстағы, ... ... және ... салымдардағы ақша массасын
реттеудің ең икемді әдісі.Мұның ... ... ... ... ақша
эмиссиясын тоқтату және банктердің несиелік экспансиясын шектеу мақсатында,
нарықта бағалы қағаздарды ... бұл ... ... ... ... ... белгілі біри соманы есептен шығару.
2.6 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі – “Банктердің Банкі”
Республиканың Ұлттық банкінің ең басты ...... ... ... жабдықтауды қамтамасыз ету және елдің ... ... ... ... жағдай жасау, есеп айырысу жүйесін қалпына келтіру,
банк қызметін реттеу болып табылады. Ол ... ... ... ... және өз ... ... табу мақсатын көздемейді.
Коммерциялық және де басқа несиелік мекемелер өз клиенттеріне ... мен ... не ... Ұлттық банкі де соны жасады. Оның
клиенттері – ... ... және де ... ... ... Осыдан
келіп Ұлттық банкіні “ банктердің банкі” деп ... ... ... ... мекемелері халықтан салымдарды қабылдап, оларға қарыз береді,
сол сияқты ... ... де ... және жинақ мекемелерінен салымдарды
қабылдап , оларға қарыз ... ... ... ... – банктердің, жинақ және т. ... ... ... деп ... ... ... ... “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы” және ... және ... ... ... ... ... ... мекемелер өз
резервтерін Ұлттық банкіде сақтаулары тиіс, өйткені жоғарыда айтылғандай,
олардың ақша айналысын ... ... ... ... ... және ... ... ету үшін стратегиялық маңызы бар. Ұлттық
банк- коммерциялық банктерді және басқа да қаржылық-несиелік ... ... ... ... ... ... ... банктік жүйені қолдау мақсатында аукциондық негізде, ломбарттық
несиелерді және РЕПО ... ... ... береді.
Банктерге ломбарттық несие беру, тек ақша ... ... ... Ұлттық банкінің лимитімен шектеледі. Ломбарттық
несиелер ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның Ұлттық банкі Қазақстан Республикасының орталық банкі
ретінде басқа елдердің орталық ... және ... ... ... ... Республикасының мүддесін көздейді
Ұлттық банк бұл эмиссиялық, резервтік және кассалық және ... ... ... ... және ... жасау құқығына ие , “банктердің
банкі” ролін атқарады, сондай-ақ ақша ... және ... ... банк – оның ... үкімет органы тұлғасындағы мемлекеттік
біртұтас органы, бір қана қол қоюшы және жарғылық қор ... Ол тек ... ... ... есеп ... ... ... басты міндеті ұлттық валюта – теңгенің ішкі ... ... ... ету ... табылады.
ҚР Ұлттық банкінің негізгі қызметтері мыналар: айналыстағы ақша
массасының көлемін реттеу жолымен ... ақша ... ... жүргізу,
ақша эмиссиялау, банктерге, ұйымдарға несие беру, республикада ... ... ... іске ... ... ... ... банктер
қызметін бақылау және қадағалау, валюталық реттеу және валюталық резервін
сақтау және т. ... ... ... ... саясатының мақсаты ұлттық валютаның
тұрақтылығын: оның салып алу қабілетін және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Оның негізгі
құралдары: пайыз саясаты, ең төменгі ... ... ... ... ... алу және ... ... ашық нарықтағы операциялар,
банктерге және Үкіметке берілетін ... ... ... ... – мемлекеттік банкнота, монета, бағалы қағаздарды шығару. Ол
қолма қол түрінде де, ... ... да ... ... ... ... нақты ақша шығаруды білдірсе, ал ... ... ... ... іске ... Ұлттық банкінің есеп немесе пайыз саясаты есептік пайызды өзгерту
жолымен қарыздық ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкі
есептік мөлшерлемені азайта отырып, ҚР Ұлттық банкіден банктердің қарыз
алуын ынталандыратын ... ал ... ... ... отырып, банк
жүйесіндегі несиенің қысқаруын қолдап, ... ... ... ... ақша ... ... ақша массасын реттеудің біршама ыңғайлы әдісі – ... ... ... ҚР Ұлттық банкі ақша эмиссиясын тоқтатып,
несиелік экспанцияға шек қою мақсатында ... ... ... ... ақша шығаруды және несие беруді ынталандыруға тырысады, ол кері
операцияны жүзеге асырады, яғни ... ... ... Ұлттық банкі “банктердің банкі” қызметін атқарады, ... ... ... ... оларға қарыздар береді, қолма-
қолсыз есеп айырысуларды жалпы ... ... ... ... ... ... және бақылау жүргізеді.
ҚР Ұлттық банкі бас банкир, қаржылай кеңесші және Үкіметтің, басқа да
мемлекеттік органдардың агенті ... ... ... ... ... Қазақстанда және шетелде шетел валютасындағы кез
келген операциялар – валюта ... ... және ... ... ... қызметінің біріне –екінші деңгейдегі банктер қызметіне
бақылау және қадағалау ... ... оны ... ... ... және ... клиенттері арасындағы қарым –қатынасы.
Банктер арасында клиенттерді тарту жөнінде ... ... ... өзара қарым –қатынасын ұйымдастыру сұрақтарына
ерекше көңіл бөлуді талап етеді. «Қазақстан ... ... ... ... ... заңының 33 бабы бойынша банктер тең құқылы
әріптестер ретінде шығып, бос ... ... ... өз ... өз қызметтерінде, өз клиенттеріне қаражаттарды орналастыру,
несие алу үшін жақсы жағдай, ... ... ... кең ... отырып, бір бірімен бәсекеге түседі. Банктер өз клиенттері алдында
жауапты.
Банктің ... ... ... –банкке клиентті тартудан
бастап, оның шоты бойынша әр түрлі банктік ... ... ... ... ... ... ... тарту банктен жарнама жаңа қызмет түрлерін ендіруді
жетілдіру бойынша, келіссөздер ... ... ... ... ала талдау,
әртүрлі келісім шоттарды дайындау және т.б. бойынша белгілі бір жұмыстарды
жүргізуді талап етеді. Осы ... ... ... ... ... пассивтерін басқару қызметімен тығыз байланысты.
Клиентпен жұмыс: есеп ... ... және ... ... еөрсету,
бірлескен қызмет, депозиттік шоттарды ашу және ... т.б. әр ... ... ... ... пен клиенттердің бірлескен қызметтерін ... ... ... ... мен ... және ... ьәртібі мен олардың арасында
табысты үлестіруі ... ... ... ... ... –шарт
жасайды. Келісім шартпен бірге, несиелік ... да ... ... ... ... ... қарым –қатынастарының сипатын
анықтап, олардың арасындағы келіссөз бір бірінің ... ... ала, ... ... ... ... жасалады.
«Қазақстан Республикасы банктер және банктік қызмет туралы» заңның ... ... ... ... өз ... ... бойынша
міндеттемелері мен басқа да төлемдерді орындамайтын клиенттеріне қатысты
келесідей шараларды қолдануға құқығы ... ... ... ... қайтаруды талап ету;
- осы клиенттердің шотында бар кез ... ... ... ... ... кепілге алынған мүлікті сату т.б.
2.8 Банктік қызметтерді бақылау мен қадағалау.
Банктік жүйенің елдің экономикада алатын рөлі мен орны ... ... ... ... ... ... жағынан мұхият бақылау
мен талдаудың объектілері болып табылады. Әрбір елде ... ... ... ... ... мен ... ... жүйесі жұмыс істейді.
Республикада банктерді бақылау мен қадағалау Қазақстан Республикасының
банктік және басқа да ... ... ... ... шаруашылық
қаржылық қызметті және банктегі оның мекемелерінде жұмысты ұйымдастыруды
кезеңдік тексеруге ... ... ... ... ұсынылады.
Банктер үстінен жасалатын бақылау мен қадағалауды: ... ... және ... деп ... ... ... ... Дүниежүзілік банк, халықаралық валюталық
қор, т.б. ... ... Олар ... өз ... ... көшіру барысында қаржылық және ғылыми техникалық көмек ... ... ... ... мен ... ... Сонымен бірге елдегі
экономикалық жағдайының дамуы мен бірге –банктік жүйенің ... мен ... ... де ... ... ... бақылау- ведмоствадан тыс және ішкі ведмоствалық
болады.
Банктер үстінен ведмоствадан тыс ... ... ... ... ... ... ... бақылау палатасы, бас салықтық
инспекция, құқық ... ... ... асырады. Банктер қызметінде
қадағалау және ішкі ведмоствалық бақылауды банк жүйесінің жоғарғы ... банк ... ... ... арқылы жүзеге асады.
3. Аудиторлық бақылауды арнайы және тәуелсіз аудиторлық мекемелер,
бақылау ... ... ... ... ... өз ... қызметтеріне бақылаудың тәуелсіз нысаны болып табыла отырып, ... және ... ... ... ... сыртқы аудиті лицензиясы бар ... ... ... мен ... ... бар ... жеке ... ақы
төлеу келісім –шарт негізінде жүргізіледі.
Ішкі аудит жетекші бақылау формасын білдіреді және оны жүзеге асыруы
үшін ... ... ішкі ... ... ... Оның ... міндеті:
бөлімшелерге берген банк жетекшілерінің нұсқауларын дұрыс орындалғанына,
банктік қызмет және оның жеке ... ... ... жерлерін анықтау,
материалдық және қаржылық құндылықтардың сақталу ... ... ... ету, т.б. ... ... ... ... жүргізіледі: басқарма
қызметінебақылау кеңесінің жүргізетін, ревизиялық комиссия, ... ... ... үшін акционерлер сараптамашыларды,
аудиторларды, т.б. шақыра алады.
Сонымен ... тек ... ... ғана ... шет ... әрбір жеке
елде, тарихи дамумен әртүрлі саяси ... ... ... ... ... ... мен қадағалаудың өзіндік жүйелері
болады.
Қорытынды .
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Орталық банкі болып
және Республикадағы банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... банкі Қазақстан Республикасының Орталық
банкі ретінде басқа елдің орталық банктерімен және ... ... мен ... ... ... мүддесін көздейді. Ұлттық
банк бұл –эмиссиялық, резервтік, кассалық және есеп ... ... ... және ... ... ... ие, ... банкі» рөлін атқарады,
сондай –ақ ақша –несие және валюта саясатын анықтайды. Ұлттық банк ... ... ... ... мемлекеттік біртұтас органы, бір ғана
қол қоюшы және жарғылық қор иесі. Ол тек ... ... есеп ... ... ... міндеті –ұлттық валюта теңгенің ішкі және ... ... ету ... ... ... айналыстағы ақша массасының көлемін реттеу жолымен
мемлекеттің ақша –несие саясатын жүргізу, ақша ... ... ... беру және ... есеп ... іске ... қызмет, екі деңгейдегі банктер қызметін бақылау және
қадағалау, ... ... және ... ... ... және ... ... керемет мүмкіндіктері мен ... ... ... ... ... –ақшаларды құру, несиелік жүйенің
икемділігімен іске асады. Өзінің депозиттік және ... ... ... бос ақша ... ... ... несие түрінде
ұсынады, сонымен олар халық шаруашылығын ақшаға деген ... яғни жаңа ... ... ... ... ... өз қызметі үрдісінде ақшалардың бір бөлігін жояды.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Ғ.С. Сейітқасымов –«Ақша, несие, ... ... - 2001 ... А.Қ. ... , Қ.Ә. ... –«Кәсіпорын экономикасы». Алматы
-2003жыл.
3. Ө.Қ. шеденов, Ү.С. ... Б.А. ... Б.И. ... ... ... –Ақтөбе 2002 жыл.
4. С.С. Мәуленова, С.Қ. ... Е.Қ. ... ... ... ... Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова-«Макроэкономика». Алматы -2003жыл.
6. С.С. Сахариевич, С.А. Сембаевна –«Жаңа кезең экономикалық ... ... ... ... ... ... ... “Атырау” газеті.
9. “Экономика” журнал.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының банк жүйесiнің қалыптасуы мен дамуы31 бет
Қазақстан Республикасының Орталық банкі және оның тұрақты ақша-несие саясатын жүргізудегі рөлі7 бет
Қазақстан Республикасының Үкiметi мен Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң 2006 жылға арналған экономикалық және әлеуметтiк саясаттың негiзгi бағыттары мен экономикалық көрсеткiштері18 бет
Қазақстан Республикасының ұлттық банкі туралы ақпарат10 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі»23 бет
Қазақстанн Республикасының коммерциялық банктерінің өтімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін талдау мен бағалау43 бет
Ұлттық Банк Қазақстан Республикасының орталық банкі5 бет
Қазақстан Республикасы салық жүйесін басқару53 бет
Қазақстан Республикасының банктік жүйесі16 бет
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі және мемлекеттік бюджетті жоспарлау29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь