Қазақстан жеріне интенсивті технологиялар негізінде сүдірлі жерлерді дайындаудың қарақұмық өніміне келтіретін әсері

Кіріспе 4
1 Мәселенің зерделеу жағдайы 6
1.1 Қарақұмықтың халықшаруашылық мағынасы 18
1.2 Биологиялық ерекшелігі 19
2 Павлодар облысының құрғақ дала аумағының климаттық және топырық ресурстары 31
2.1 Жалпы табиғи жағдайларына қысқаша шолу 31
2.2 Климат және аумақтық ерекшеліктер, тәжірибе жүргізу жылдарындағы ауа.райы жағдайлары 32
2.3 Топырақ және олардың қасиеттері, тәжірибелі телім топырағының сипаттамалары 33
3 Зерттеу жүргізу бағдарламасы, әдістемесі және шарттары 35
3.1 Тәжірибе жасау бағдарламасы мен сұлбасы 35
4 Зерттеу нәтижелері 36
4.1 Су тәртібі 36
4.2 Егістерді арамшөп қаптауы 39
4.3 Қоректік заттар 40
4.4 Алқаптың шығымдылығы 45
4.5 Қарақұмықтың өнімділігі және сапалы көрсеткіштері 46
4.6 Бұрын егілген егіс пен қарқындандыру жағдайына байланысты қарақұмық егудің экономикалық тиімділігі 49
Қорытынды 51
Пайдаланған әдебиеттер 52
Мазмұны
Көкейкестілігі.Диқаншылардың басты жұмысы жер бетіндегі өсіп келе жатқан халықтық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті астық мөлшері мен өсімдік шаруашылығының басқа өнімдерін өндіру болып табылады.
Мамандардың пікірі бойынша келер жүзжылдықта егіншілікті дамытудың дүниежүзілік стратегиясы ең алдымен халықтың жалғасып өсуімен және өңдеуші өнеркәсіп үшін тамақ өнімдері мен шикізаттың талап етілген мөлшерін өндіруге қажетті агроөнеркәсіптік кешенді ресурстық қамтамасыз ету мүмкіндігімен анықталатын болады.
Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына жоспарлық енуі бәсекелестікке қабілетті өнім шығаруды қарастырады, оны жасау үшін егіншілік пен агротехнологияның жетілген жүйелерін әзірлеу қажет.
Бүгінгі таңда Республикамыздың аграрлық ғылымы ауылшаруашылығының өнімділігін айтарлықтай арттыру жолдарын тапты. Өнімділігі жоғары және сапалы көрсеткіштері бар ауылшаруашылық дәнді-дақылдарының жаңа сұрыптары жасалды, өсімдік шаруашылығы өнімін егудің қазіргі жоғары тиімді технологиясы әзірленді, оларды өндірісте игеру экономиканың аграрлық секторын арттыру құралына айналуы мүмкін.
Сонымен қатар Республикада, соның ішінде солтүстік-шығысында (Павлодар облысы) егілетін астық, жарма және басқа дақылдардың өнімділігі орташа дүниежүзілікпен салыстырғанда анағұрлым төмен екендігін атап өткен жөн. Себептер өте көп, бірақ бастыларының бірі жерді пайдаланудағы тиімді жүйелерінің жоқтығы болып табылады.
Агроөнеркәсіптік кешенде жүргізілген реформалардан соң бұрын ұсынылған аумақтық егіншілік жүйелерінің кемшіліктері анық байқалды, оларды қолдану тұтастай топырақ пен табиғаттың айтарлықтай тозуына әкелді.
Бүгінгі таңда егіншілік жүйесін дифференциалау әртүрлі агроэкологиялық жағдайларға сәйкес болу керектігі күмән тдырмайды, яғни топырақты қорғау жүйесі агроландшафтық егіншілікке өзгертілуі керек.
Павлодар облысының жағдайларына сәйкес басты жетілдіру бағыты топырақты қорғау, өңдеуді барынша азайту және органикалық затты қайтару толықтығы жағына аударылуы тиіс. Аймақтағы агротехнология жергілікті топырақты-климаттық жағдайларға, жерді пайдалану аймағының ландшафтына бейімделуі керек.
Бейімдеу-ландшафтық негізде әртүрлі қарқындандыру деңгейдегі егіншіліктің топырақты қорғау жүйесін әзірлеу мен енгізу жел және су эрозиясын азайту арқылы өсімдік шаруашылығының өнімділігін тұрақтандыруға көмектеседі, агроландшафтының өзін-өзі реттеуі арқылы түрлі маусымдық құрғақшылықтың қайталануын төмендетеді, озық ғылымды қажетсінетін технологияларды (бейімделген ауыспалы егіс, топырақты өңдеудің дифференцияланған жүйелері, мөлшерленген тыңайтқыштар) қолдану
Пайдаланған әдебиеттер

1 Золотарев А.Н. Использование земельного фонда Павлодарской области // В сб. Научные основы повышения продуктивности сельскохозяйственных культур в условиях северо-востока Казахстана, Павлодар, 2003, С.15-19
2 Докучаев В.А. Наши степи прежде и теперь // Избранные сочинения. Том 2. Труды по геологии и сельскому хозяйству. Москва, 1949, С.163-224
3 Трофимов И.А. Агроландшафтно – экологическая оптимизация использования земельных угодий //Земледелие, 2002, №6 – С.2-3
4 Лопырев М.И. Об экологизации земледелия на основе ландшафтного потенциала //Земледелие, 2002, №5 – С.10-13
5 Каштанов А.Н. Основные направления дальнейшего развития почвозащитного земледелия в СССР //Земледелие, 1989, №2 – С.2-8
6 Котлярова О.Г. и др. Четверть века на страже плодородия. //Земледелие, 2006, №4 – С.2-4
7 Госсен Э.Ф. Рациональное использование агроландшафтов под сельскохозяйственные и лесные культуры Северного Казахстана //В кн. Основные направления диверсификации зернового производства в степных регионах Евразийского континента – Шортанды, 1999, С.77-79
8 Азаров Н.К. Агроландшафтная организация территории землепользования и рациональное использование пашни //В кн. 400 лет землепашества Омского Прииртышья – Омск, 2000, С.6-7
9 Беспамятный В.И., Остоков О.П. Плодородие почвы в севообороте //В кн. Сельскохозяйственные ресурсы Алтайского края и повышение эффективности их использования, Барнаул, 2000, С.4-8
10 Ахметов К.А. Севообороты Северного Казахстана – Шортанды, 2000, 140с.
11 Гнатовский В.М. Некоторые особенности адаптивно-ландшафтных систем земледелия в Кулундинской зоне Алтайского края //В кн. Развитие идей почвозащитного земледелия в новых социо-экономических условиях – Астана-Шортанды, 2003, С.86-93
12 Шрамко Н.В. Использование паров на темно-каштановых почвах Северного Казахстана //В кн. Почвозащитная система земледелия и зерновые производства на Евразийском континенте – Шортанды, 2004, С.49-50
13 Филонов В.М. и др. Влияние чистого и сидерального пара на продуктивность четырехпольных зернопаровых севооборотов //В кн. Современные проблемы почвозащитного земледелия и пути повышения устойчивости зернового производства в степных регионах – Астана-Шортанды, 2006, С.301-304
14 Акшалов К.А., Сулейменов М.К и др. Высокоэффективные технологии – основы перехода к беспаровому земледелию в Северном Казахстане // В кн. Современные проблемы почвозащитного земледелия и пути повышения устойчивости зернового производства в степных регионах. Астана-Шортанды, 2006, С.304-324
15 Киреев А.К., Унгатов Е. Повышение плодородия почв и урожайности зерновых культур путем биологизации богарного земледелия //Вестник с-х науки Казахстана, 2000, №6 – С.14-16
16 Мустафаев Б.А., Рахимова Б.Т. Эффективность внесения соломы на каштановых почвах Павлодарской области //В сб. Научные основы повышения продуктивности сельскохозяйственных культур в условиях северо-востока Казахстана, Павлодар, 2003, С.93-95
17 Савин А.П. Донник белый как компонент биологического земледелия //Земледелие, 2003, №3 – С.23
18 Котелкина Л.Л. Пути повышения содержания гумуса в почвах подтаежной зоны Омской области //400 лет землепашества Омского Прииртышья, Омск, 2000, С.57-58
19 Казаков Г.И. Биологизация земледелия в лесостепи Поволжья. //Земледелие, 2003, №3, С.14-15
20 Шрамко Н.В. Роль севооборотов в решении проблем биологизации и экологизации почвозащитного земледелия //В кн. Развитие идей почвозащитного земледелия в новых социо-экономических условиях. Астана - Шортанды, 2003, С.145-153
21 Еськов А.И. Проблемы биологической интенсификации земледелия //В кн. Развитие идей почвозащитного земледелия в новых социо – экономических условиях. Астана – Шортанды, 2003, С.333-343
22 Киреев А.К. Минимализация обработки богарных сероземов //Земледелие, 1994, №1, С.12-13
23 Мощенко Ю.Б. Перспективы минимальной обработки почвы //Земледелие, 1977, №1, С.45-47
24 Ellis F.B. and Lynch I.M. (1979), Sth conf Inst, Soil, Till, Res, 1979, Istro Bundesrepublik Deutschland
25 Аллен Х.П. Прямой посев и минимальная обработка почвы. Москва – Агропромиздат, 1985, 208 с.
26 Степных Н.В., Цымбаленко И.Н. Технология ноу-тилл: возможности и проблемы //В сб. Современные проблемы почвозащитного земледелия и пути повышения устойчивости зернового производства в степных регионах. Астана-Шортанды, 2006, С.134-138
27 Грибановский А.П. О некоторых аспектах нулевой обработки почвы при возделывании сельскохозяйственных культур в Казахстане. //Вестник с-х науки Казахстана, 2002, №12, С.58-61
28 Черепанов Г.Г. Борьба с сорной растительностью при минимализации обработки почвы (на примере засушливых районов Канады) //Агропромышленное производство: опыт, проблемы и тенденции развития, 1988, №3, С.1-11
29 Система ведения сельского хозяйства Павлодарской области: рекомендации. – Павлодар: ТОО НПФ «Эко», 2003, - 320 с.
30 Недикова Е.В. Трансформация земель – снижение экологической напряженности в агроландшафтах // Земледелие, 2003, № 2, С. 2
31 Салий Н.К. Новая система земледелия – в действии // Земледелие, 2002, № 2, С. 8-10
32 Чупахин В.М., Андриишин М.В., Ландшафты и землеустройство.- М.:Агропромиздат, 1989.-225 с.
33 Яцухно В.М., Миндер Ю.Э. Формирование агроландшафтов и охрана природной среды.- Минск, 1995.-108 с.
34 Кирюшин В.И. Экологические основы земеледелия.- М.: Колос, 1996.- 367 с.
35 Лопырев М.И., Макаренко С.А. Агроландшафты и земледелие: учебное пособие.- Воронеж: ВГАУ, 2002.-168 с.
36 Одум Ю. Экология: в 2 т. Т.1.- М.:Мир, 1986. – 328 с.
37 Каштанов А.Н., Лисецкий Ф.Н., Швебс Г.И. Основы ландшафтноэкологического земледелия.- М.:Колос, 1994.- 127с.
38 Лопырев М.И. Об экологизации земледелия на основе ландшафтного потенциала // Земледелие, 2002, № 2, С. 10-12
39 Жучков А.Г. Разработка и освоение эколого-ландшафтных систем земледелия – актуальная задача // Земледелие, 2002, № 2, С. 11.
40 Артюхов А.И., Емельянов А.В., Бастраков Г.В., Долганова М.В. Важный биотический фактор при конструировании агроландшафтов // Земледелие, 2003, № 2, С. 6-7
41 Интенсивная технология – ключ к высоким урожаям /Сост. Н.С.Дудкин, В.И.Мохначев.- Алма-Ата: Кайнар, 1987.-160с.
42 Фигурин В.А. Многолетние травы в адаптивно-ландшафтной системе земледелия // Земледелие, 2003, № 1, С. 19-20.
43 Пыхтин И.Г., Тарасов А.А., Сорокин А.В. Элементы системы земледелия под зерновые культуры на различных ландшафтах // Земледелие, 2002, № 4, С. 19-20
44 Иванов А.Л. Воспроизводство плодородия в адаптивно-ландшафтном земледелии // Земледелие, 2002, № 2, С. 14-15
45 Трофимов И.А. Агроландшафтно-экономическая оптимизация угодий //Земледелие, 2002, № 6, С.2-4.
46 Азаров Н.К. Агроландшафтная организация целинного земледелия и рациональное использование земли / Основные направление диверсификации зернового производства в степных регионах Евразийского континента. Шортанды: 1999, С.85-87.
47 Киреев А.К. Адаптация систем земледелия Казахстана // Вестник с.-х. науки Казахстана № 5. 2000. С.
48 Власенко А.Н. Интенсификация и экологизация земледелия Сибири // Земледелие, 2007, № 2. С. 2-4.
49 Полуэктов Е.В., Сухомлинова Н.Б. Опыт агроландшафтного проектирования // Земледелие, 2005, № 5. С.8-9
50 Ибрагимов К.Х. Правовое регулирование развития эколого-ландшафтного земледелия в Российской Федерации // Земледелие , 2005, № 4. С. 8-9.
51 Научные основы современных систем земледелия / под ред. А.И.Каштанова.-М.: Агропромиздат, 1992
52 Ахметов К.А. Севообороты Северного Казахстана. Шортанды, 2000, 175 с.
53 Ирмулатов Б.Р. Мустафаев Б.А. Изучить влияние зерновых пропашных и крупяных культур как предшественников друг к другу по первой, второй и третьей культурам после пара в зернопаровом почвозащитном севообороте. Заключительный отчет Красноармейка, 2000 год.
54 Гаврилова М.Н. Модели и технологии оптимизации земледелия // Земледелие, 2003, № 3, С.42-43
55 Шрамко Н.В. Роль севооборотов в решении проблем биологизации и экологизации почвозащитного земледелия. / Развитие идей почвозащитного земледелия в новых социально-экономических условиях. Шортанды, 2003, С.145.
56 Уразалиев Р.А. Диверсификация зернового производства РК // Вестник с-х наук Казахстана, 2001, №1, С.18-21.
57 Кененбаев С.Б. Адаптивно-ландшафтные системы земледелия – потенциальная возможность увеличения продуктивности пашни / Актуальные проблемы развития сельского хозяйства Казахстана, Сибири и Монголии – Алматы: АО «Баспалар үйi», 2006, 276 с.
58 Бугаевский В.К., Романенко А.А., Кильдюшкин В.М., Солдатенко А.Г. Севообороты – основной прием формирования агроэкосистемы // Земледелие, 2005, № 4. С.4-6.
59 Поляков Е.С. Обоснование системы ландшафтно-адаптивного земеледлия в равнинном Крыму.
60 Зволинский В.П., Туманян А.Ф. Агроэкологические и геоботанические аспекты деградации степных и пойменных ландшафтов Прикаспия //Вестник Российской академии сельскохозяйственных наук, 2008, № 1. С.23-26
61 Недикова Е.В. Важный элемент экологической стабилизации агроландшафтов //Земледелие, 2005, № 4, С.6.
62 Киреев А.К. Минимализация обработки богары сероземов // Земледелие, 1994 г. С.12-13.
63 Муржанов И.Т. Почвозащитное земледелие на каштановых супесчаных почвах Казахстана. – Алматы: НИЦ «Бастау» КазАСХН, 1995г., 212 с.
64 Кизеев А.К. Адаптация систем земледелия Казахстана // Вестник с-х науки Казахстана, 2000, № 5, С. 15-18
65 Власенко А.Н. Интенсификация и экологизация земледелия Сибири// Земледелие, 2007 № 2, С.2-4
66 Баранов В.И., Сухомлинова Н.Б., Соломкина Л.Г. Направления рациональной организации территории сельскохозяйственных предприятий // Земледелие, 2005, № 6, С.10-11
67 Зибалов В.С. Экологическая оптимизация агроэкосистем – важный фактор устойчивого развития АПК Челябинской области // Земледелие, 2005 № 5, С. 4-5
68 Чернаков Ю.С., Салтыш Т.Н. Агроландшафтная система земледелия – ключ к сохранению природных ресурсов // Земледелие, 2004, № 2, С. 14-15
69 Гераськин М. Агроландшафтный подход к организации территории сельскохозяйственных предприятий // Международный сельскохозяйственный журнал, 2008, № 3. С.47.
70 Уразалиев Р.А., Киреев А.К. Прямой посев зерновых культур в Казахстане. // Вестник с-х наук Казахстана, 2000, № 5, С. 25-27
71 Кретинин В.М., Штеба А.Н. Агролесомелиоративное обустройство ландшафтов юго-восточной части Приволжской возвышенности // Земледелие, 2008, № 4. С.14-16
72 Петелько А.И. Защита почв от эрозии – задача государственная // Земледелие, 2008, № 4. С.3-4
73 Петрова Л.И., Корнеева Е.М. Влияние агроландшафтных условий и удобрений на урожайность культур на осушенных землях // Земледелие, 2008, № 1. С.12-13
74 Кирюшин В.И. Точные агротехнологии как высшая форма интенсификации адаптивно-ландшафтного земледелия // Земледелие, 2004, № 6, С.16-20
75 Захаренко А.В. Теоретические и технологические основы формирования высокопродуктивных агроландшафтов // Земледелие, 2004, № 1 С. 16-19
76 Ковалев Н.Г., Родионова А.Е., Иванов Д.А. Борьба с засоренностью в адаптивно-ландшафтном земледелии// Земледелие, 2004, № 5 С. 34-36
77 Вольнов В.В. Ландшафтные системы земледелия в Алтайском крае // Земледелие, 2005, № 4. С.2-4.
78 Болотов А.Т. Избранные труды. – М.: Агропромиздат, 1988. – 416 с.
79 Зональная система земледелия (на ландшафтной основе) / Под ред. А. И.Пуконина.- М.: Колос, 1995. – 287c.
80 Трофимов И.А. Агроландшафтно - экологическая оптимизация использования земельных угодий // Земледелие, 2002, № 3, С. 2-3
81 Джанпеисов Р., Соколов А.А., Фаизов К.Ш. Почвы Павлодарской области. – Алма-Ата: Изд-во Академии наук Каз.ССР, 1960,- 266 с.
82 Рубинштейн М.И., Головченко И.Н. Агрофизические свойства и водный режим южного карбонатного чернозема при различных приемах основной обработки почвы / Пути увеличения производства сельскохозяйственной продукции в Павлодарском Прииртышье. Тр.Павлодарской государственной областной сельскохозяйственной опытной станции. Т.1. Изд-во «Кайнар», Алма-Ата, 1975. С.13-23.
        
        Кіріспе
Көкейкестілігі.Диқаншылардың басты жұмысы жер бетіндегі өсіп келе жатқан халықтық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті астық мөлшері мен ... ... ... ... ... ... табылады.
Мамандардың пікірі бойынша келер жүзжылдықта егіншілікті дамытудың дүниежүзілік стратегиясы ең алдымен халықтың жалғасып өсуімен және өңдеуші өнеркәсіп үшін тамақ ... мен ... ... ... мөлшерін өндіруге қажетті агроөнеркәсіптік кешенді ресурстық қамтамасыз ету мүмкіндігімен ... ... ... Дүниежүзілік сауда ұйымына жоспарлық енуі бәсекелестікке қабілетті өнім шығаруды қарастырады, оны жасау үшін егіншілік пен агротехнологияның жетілген ... ... ... ... ... ... ... ғылымы ауылшаруашылығының өнімділігін айтарлықтай арттыру жолдарын тапты. Өнімділігі жоғары және ... ... бар ... ... жаңа ... жасалды, өсімдік шаруашылығы өнімін егудің қазіргі жоғары тиімді технологиясы әзірленді, оларды өндірісте игеру экономиканың аграрлық секторын арттыру құралына айналуы мүмкін.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... егілетін астық, жарма және басқа дақылдардың өнімділігі орташа дүниежүзілікпен салыстырғанда анағұрлым төмен екендігін атап өткен жөн. Себептер өте көп, ... ... бірі ... ... ... жүйелерінің жоқтығы болып табылады.
Агроөнеркәсіптік кешенде жүргізілген реформалардан соң бұрын ұсынылған аумақтық егіншілік жүйелерінің кемшіліктері анық ... ... ... ... ... пен табиғаттың айтарлықтай тозуына әкелді.
Бүгінгі таңда егіншілік жүйесін дифференциалау әртүрлі агроэкологиялық жағдайларға сәйкес болу керектігі күмән тдырмайды, яғни ... ... ... ... ... өзгертілуі керек.
Павлодар облысының жағдайларына сәйкес басты жетілдіру бағыты топырақты қорғау, өңдеуді барынша азайту және ... ... ... ... ... ... тиіс. Аймақтағы агротехнология жергілікті топырақты-климаттық жағдайларға, жерді пайдалану аймағының ландшафтына бейімделуі керек.
Бейімдеу-ландшафтық ... ... ... деңгейдегі егіншіліктің топырақты қорғау жүйесін әзірлеу мен енгізу жел және су ... ... ... өсімдік шаруашылығының өнімділігін тұрақтандыруға көмектеседі, агроландшафтының өзін-өзі реттеуі арқылы түрлі маусымдық ... ... ... озық ... ... ... (бейімделген ауыспалы егіс, топырақты өңдеудің дифференцияланған жүйелері, мөлшерленген тыңайтқыштар) қолдану арқылы топырақ құнарлылығын тұрақтандыруға және ... ... Озық ... ... ... ... пайдалану тиімділігін шоғырландыруға және арттыруға, ЖЖМ-ға шығынды 40% дейін азайтуға және егістіктің өнімділігін 25-30% арттыруға көмектеседі.
Топырақ құнарлылығын ... ... ... ... ... топырақты қолдану астық өнімділігі мен сапасын арттыру, оның жалпы өнімінің өсу мүмкіндігін тудырады.
Әзірленген тәсілдер жер ресурстарын анағұрлым тиімді пайдалануға, ... ... және ... ауа ... ... төзімділігін арттыруға, өсімдік шаруашылығы өнімдері өндірісін арттыруға, экологиялық жағдайды жақсартуға және еңбек өнімділігін, өсімдік ... ... ... ... ... көтеруге, аймақ егіншілігін дағдарыстан шығаруға, ауылда қалыпты өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалануды,өсімдік шаруашылығының жоғары өнімділігін және саланың қолайсыз ауа райы-климаттық жағдайларға төзімділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қарақұмық өндірудің интенсивті технологияларын оңтайлы үлгілерін ғылыми негіздеу.
Зерттеу ... ауыл ... ... егудің ылғалды сақтауға, жинауға және тиімді пайдалануға бағытталған, бейімделме технологияларын әзірлеу;
- ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтарын анықтау мақсатында агрофитоценоздар мен сыртқы ортаның өзара әрекет ету нұсқаларын зерделеу;
- аумақтың агроландшафтық ұйымдастырудың көптеген ерекшеліктерін ескере отыра, ... ... ... ... ... ... қорғау жүйесінің тәсілдерін әзірлеу;
- егетін дақылдардың мен ... ... ... ... ... ... ... агрохимиялық параметрлерін оңталандырудың жүйелік тәсілін әзірлеу және тыңайтқыш түрлерінің әртүрлі микроаумақтардағы топырақ құнарлылығы мен өнім сапасына әсерін зерделеу;
- әртүрлі шығын ... бар, ... ... жағдайлар мен әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге бейімделген, ауылшаруашылығы дақылдарын егудің микроаумақтық топырақты қорғайтын, ресурс сақтайтын, экологиялық тұрғысынан қауіпсіз технологиялар ... ... және ... ... ... анықтау;
- әртүрлі қарқындандыру деңгейлерінің өсуге әсерін, қарақұмықтың дамуы мен өнімділігін ... және ... ... ... ... ... ... оңтайлы өзара әрекет етуі үшін технологиялық шешімдер әзірлеу;
- өндіріске өнімділіктің жоғары деңгейін ... ... ... егудің анағұрлым тиімді агротехникалық тәсілдерін ұсыну.
1. Мәселенің зерделеу жағдайы
Облыстың жер пайдалану жүйесін жетілдірудің міндетті талабы ауылшаруашылығының бейімдеуіш қарқындандырудың ... ... ... пен ... қорғауға бағыттайтын стратегиясы болып табылады.
Павлодар облысының жер пайдаланудағы қиын мәселе ... ... ... ... оның ... ... ... облыстың табиғи жағдайларының түрлілігі жерді пайдалануда әр қарапайым ландшафтық ареалға жеке ... ... ... ауылшаруашылығы дақылдарының тұрақты өнімін алуда ылғал шешуші рөл ... ... ... ... егу ... ... сқтау және тиімді пайдалануға барынша бейімделуі қажет;
- жерді пайалану түрлерінің аумақтық құрылымының өзгеруі АЛСЗ енгізуді ұсынуды талап етеді, ол ... пен ... ... ... ... өріс пен ... ... оңтайлы көлемін, ауыспалы егін жүйесін, агротехника жинақтарын қарастырады;
- деградациялық топырақ үрдістерін күшейту топырақтың эрозиялық көнгіштігін және олардың генезисін ескере ... ... ... қорғау жүйесін агроландшафттыққа ауыстыруды талап етеді;
- ауылшаруашылығы дақылдарын егудің жаңа ресурс сақтаушы технологияларын енгізу жергілікті табиғи жағдайларға және әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... жағдайының нашарлауы аумақтың агроландшафттық ұйымдастырудың көптеген ерекшеліктерін ... ... ... ... жүйесінің көп нұсқалылығын талап етеді;
- топырақтың төмен тиімді құнарлылығы егетін дақылдар мен ... ... ... ... ... ... ... агрохимиялық параметрлерін оңтайландырудың жүйелік тәсілін көрсетеді. [1].
Ауыл шаруашылығында табиғатты тиімді ... ... ... - ... шаруашылығының орта жағдайларына бейімделуі, ландшафтық негізде егіншілік ... ... ... ... ... ... ... В. А. Докучаевтың кітабында жазылған, мұнда ғалым аумақты егіншілікпен пайдалану кезінде табиғатты бөлек-бөлек ... ... ... бөлінбейтін түрде назарға алу қажет, ал шаруашылық іс-шаралар жергілікті табиғат түрлеріне лайықты болуы керек>> деп атап ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, табиғи экологиялық инфрақұрылымның әртүрлі элементтерімен қанықтырылуы керек. Қажетті және жеткілікті мықты ... ... ... агроландшафтардың төзімділігінің анағұрлым объективтік көрсеткіштерінің бірі болып табылады [3].
Воронеж аграрлық университетінің ғалымдар тобы профессор М. И. Лопыревтың жетекшілігімен ландшафтық әлуетті ... ... ... ... ... әзірлей отыра, ландшафтық негізде егіншілік жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі ... ... мен ... егіс ... болып табылады деген қорытындыға келді. Сонымен қатар ауылшаруашылығы дақылдарының ... өз ... ... ... және ... ... ететін тиісті тамақ, су және жылу тәртіптері (агрофациялар) бар агроэкожүйесінің компонентін білдіреді ... Н. ... ... әсер ету тұрпаттылығы бойынша біртекті топырақ түрлілігін және дақылдар бейімділігін жұмыс телімін білдіретін агроландшафтық ... ... ... ... ... ... контурларгенетикалық, геоморфологиялық, гидрологикалық және микроклиматтық жағдайлар бойынша агроландшафтық массивтерге ... ... ... ... ... ауыспалы егіс алаңы қалыптасады [5].
Белгород мемлекеттік академиясында (О. Г. Котлярова және т.б.) әзірленген ... ... ... ... ... ... ... жарына және эрозиялық үрдістердің қарқындылығына байланысты ауылшаруашылығы дақылдарын дифференциялық орналастыруға, әр жұмыс теліміне бейімделген топырақты өңдеу ... ... ... ... Э. Ф ... ... қар ... 50 см асатын, 40-тан 50 дейін, 30-дан 40 дейін және 30 см төмен ... ... ... ... қар ... ... картасы бар екендігін айтады. Ол мұны агроландшафтық аудандастырудың табиғи белгісі деп санайды, өйткені оңтүстік-батыстың қатты ... ... ... су ... және ... ... жоғары ылғалдандыру топырақта көңнің өте көп болуын, демек, ... ... ... ... ... етеді [7].
Азаров Н. К Солтүстік Қазақстанның жағдайларына сәйкес әр жер пайдалануда құнарлылығы, ... ... және ... әлуеті бойынша егістік бөлумен аумақтарды агроландшафтық аудандастыру жүргізу керек, оны төрт санатқа бөлуге болады:
- дүниежүзілік нарық талаптарын қанағаттандыратын, ... ... таза ... ... ... арналған егістік (анағұрлым құнарлы, неғұрлым эрозиялық - қауіпті топырақ);
- тауарлық сапалы азық-түліктік астықты өндіруге арналған ... ... ... аз ... ... жер ... ... астығы және азық жем өндіруге арналған жерлер (жел және су эрозиясына ұшыраған кешенді ... аз ... ... ... шығарылады, көпжылдық шөптермен жабуға беріледі және шөп шабу мен жайылымға пайдаланады (аз дамыған, сортаңдық және эрозиялық үрдіске қатты ұшыраған ... ... ... ... егіншілігіне көшеуге байланысты өнім жинауда және топырақ құнарлылығын сақтауда ғылыми - негізделген ауыспалы егістің рөлі арта ... ... ... ... қысқа алмастыру кезінде таза пары бар астықты ауыспалы егістерде органикалық зат анағұрлым қарқынды жоғалады. ... ... және ... ... ... ... 16 жыл ішінде 3 танапты астықты егісте 6,1 % көң жоғалғандығын ... ал 21 жыл ... бұл ... 13 % құрады. Сонымен қатар жетіпольді астықты ауыспалы егісте 4,8 % көң жоғалған, яғни қысқа ротациялы астықтыға қарағанда ... 3 есе аз [9]. ... К.А. [10], ... В.М. ... ... ... карбонатты топырағында, Құлындының қоңыр топырағында және Новосібір облысы т.б. жүргізген зерттеулерінде де осындай деректер алынды [11].
Егіншіліктегі пар ... ... ... ... оның ... ... ... терең зерттелмеген. Әртүрлі топырақты-климаттық аумақтарда жүргізілген жұмыстармен анықтағандай, пар айдайтын жер көптеген жағдайларда қысқамерзімді әсерге ие және пардан ... ... ... ... ... ... өнімділігін тұрақтандырмайды. Ылғал жинау бойынша парға жоғары баға бере отыра, көптеген ғалымдар жауатын жауын-шашынға қатысты парлау ... ... ... ... тиімділігін, органикалық заттың өте көп жоғалуын көрсетеді [12, 14].
Қазақстанда тапшылықсыз балансты қолдау үшін 1 га-ға 3,5 т стандарттық көң ... ... бұл ... энергетикалық және қаржы шығынымен шарттасады [10].
Көптеген авторлар көң жоғалту астық дақылдары өнімінің сабандарын қалдырған кезде азаяды деп санайды. 0,8 ... ... ... қатысты органикалық затты ұдайы өндіру коэффициенті кезінде 3,5 тонна көң эквивалентті, сабанды шығару астық ... 1,2 есе рет ... ... болды [15, 16].
Топырақ құнарлылығын реттеудің анағұрлым қол жетімді және экологиялық тұрғысынан қауіпсіз ... бірі пар ... ... ... ... ... жасыл тыңайтқыштарды қолдану болып табылады, олар биологиялық егіншіліктің негізін құрайды [17, ... ... ... көшу ... ... ... дәлелдемелерді қажет етпейді. Алайда, биологиялық егіншіліктің мүмкіндіктерін бағалау өте ... ... ... ... қамтамасыз етпейтін өте минимальдіден жоғары тиімділікке толық сенімділікке дейін [19, ... ... ... ... ... ... ... зерттелуімен байланысты екендігі анық.
Қазіргі егіншілікте құнарлылығын кеңінен ... ... ... ... ... ... өңдеудің әдіс-тәсілдерін жетілдіруге, ауылшаруашылығы дақылдары өнімділігінің ары қарай өсуіне, сонымен қатар оларды егуге энернетика және ... ... ... өту көп ... ... қатар топырақты өңдеу неғұрлым энергеяны өажет ететін операция болып қалатыны белгілі: оған астық дақылдарын егу кезінде ... ... ... ... ... шығындарының жартысы кетеді. Сондықтан да соңғы жылдары дүниежүзінің көптеген елдерінде ауылшаруашылығы дақылдарының жаңа технологиясы - минималды кең таралымға ие ... [22, 24]. ... ... ... ... ... ... кеңінен қолдану арқасында механикалық өңдеулерді барынша қысқарту, кейбір жағдайларда олардан мүлдем бас тарту (нөлдік өңдеу, тікелей егу) мүмкіндігі пайда ... [25, ... ... ... ... ... егу технологияларынан алып тастау идеясы жаңалық емес ... атап өту ... ... ... жеке ... көптеген ҒЗИ зерделеді, соның ішінде Павлодар АШҒЗИ ғалымдары да ... ... ... ... ... ... ... алаңдарда ауылшаруашылығы дақылдарын топырқты өңдеумен дәстүрлі технологиялар бойынша, тек 20-30 % ғана нөлдік екендігін ... ... ... тиімділігі туралы айта отыра, әр нақты жағдайда пайдалану орны мен уақытына, ауа райы жағдайларына және басқа ... ... он және ... салдарын бағалау қажет. Көптеген деректер бойынша тікелей егіс топырақ құрылымын ... ... ... ... оның ... ... су ұстағыш қасиеті мен ылғал қорын арттыруға көмектеседі. Американ ғалымдары топырақ бетінде орташа есеппен кем ... ақ ... 25 % ... кез ... ... өңдеуді деп санайды. АҚШ құрғақ аудандарында бұл жүйеге бидай сабақтарын күзгі механикалық өңдеудің орнына арамшөптерді жою үшін ... ... ... бұл ... ... ... ... көмектеседі [27].
Сонымен қатар қысқартылған топырақ өңдеулермен көп айналысу нәтижесінде егетін дақылдар өнімділігінің ... ... ... мұны ... ... айтады [28].
Агроландшафтық тәсіл табиғи, өндіргіш, әлеуметтік және басқа антропогенді шарттасқан ... ... іске ... ... тұжырымдалады және келесі міндеттерді шешеді:
- агроландшафтың экологиялық тұрақтылығын сақтау;
- бөлек заттай энергетикалық және ... ... ... ... және ... ... ... және өзін-өзі реттеудің табиғи механизмдерін максимальді сақтау;
- агроландшафты пайдаланудың экономикалық және энергетикалық тиімділігімен қамтамасыз ету [29, ... ... ... ... ... ... әдісі кеңінен белгілі, ол В. В. Докучевтың жасау туралы іліміне сүйенеді, мұндай нормалар, әрине, жергілікті ... ... пен жер асты ... ... болу ... және ... дақылдардың сипатымен бірдей болу тиіс>> [32, 33].
Бұл ғылымды дамыту үшін В. И. ... М. И. ... Ю. ... А. Н. ... [37], еңбектерінде ұсынылған бейімді экологиялық және ландшафты-экологиялық ... ... ... ... ... және әдістемелік мәнге ие.
ХХІ ғасырдың бейімді ауылшаруашылық табиғатты пайдалану стратегиясы қазіргі агроландшафтарды ... сай ... ... - ... ... болып табылады, ол табиғи құрылым мен динамикада анағұрлым сай болуы тиіс. Ауылшаруашылық өндірісі мен табиғи ортаның өзара әрекетін оңтайландыру ... ... - ... ... мен ... негіз концепциясына сүйенуі керек. АЛСЗ басты мәні ... ... ... ... ететін табиғат заңдарын қатаң сақтауда тұжырымдалады [38, 41].
Бұл жүйенің негізгі мазмұнын профессор М. И. ... алты ... ... ... ... ... мен балансталған құрылымы бірінші блокқа жатады. Құрам міндеті мен жер - судың экологиялық жоспардағы ара салмағы ... ... ... ... ... тұрақтандырушы жер - сулар (орман алқаптары, ... ... ... ... су ... және т.б.) үлесін көбейтумен шешіледі[39].
Екінші блокқа агроорман - шабындықты мелиорация кешені жатады. Бұл ... ... ... ... ... 5-6 %), бұталы өсімдіктердің т.б. қатаң арасалмағы қарастырылады.
Үшінші блок подразумевает ... ... ... Бұл - агроэкологиялық, экологиялық және басқа ғылыми негізделген талаптарды ескере отыра, егістер құрылымын жетілдіру; егіс ... ... ... егу ... ... ... дұрыс жүйесін игеру; дақылдар мен ландшафтардың ерекшеліктерін ескере отыра, органикалық, сидеральді және минералды тыңайтқыштарды саралап қолдану; топырақты ... ... ... ... ... т.б.) өңдеудің, егістерді күту мен өнім жинаудың сараланған ресурс сақтағыш технологиялары; жаңа, анағұрлым тиімді және бейімді ... мен ... ... ... блок - гидромелиоративті кешен. Бұл - жыралардың алдын алу, су жинайтын орынды реттеу және т.б.
Жалпы ... ... ... және ... ... ... (20 % дейін) уақытша қорғау; жабайы аңдар, құстар мен пайдалы жәндіктердің өмір сүруі мен санын көбейтуге қолайлы жағдайлар ... ... ... блок - бұл ... қолайсыз факторларды шектеу мен жою бойынша іс-шаралар. Блокқа бос емес және сидеральді пармен жартылай ауыстыру арқылы таза пар ... ... ... ... ... ... ... жолымен аударып жыртуды қолдануды азайту; пестицидтерді шектеп қолдану және оларды енгізудің анағұрлым жетілдірілген (қауіпсіз) препараттары мен технологияларын ... ... ... ... ауыр ... ... пайдаланудан бас тарту[41, 46].
Егіншіліктің дағдарыстық жағдайының көптеген себептері арасына бастысы - жерді пайдаланудың барлық жүйесінің бейімсіздігі, ең ... ... егу үшін ... ... ... аумақтарда оларды өсіру түрлерін орналастыру туралы талаптардың бұзылуы. Бұл ауылшаруашылық жер-суларының құрылымының топырақты қорғау және топырақты жақсарту функцияларын ... ... ішкі ... жерге орналастырудың тегістігін, ірі ауқымды ауыспалы егістің жоқтығын, кеңістікте лимиттеуші шаманы бөлудің бірқалыпсыздығын, сонымен қатар өсімдіктің әр түрі мен ... ... ... ерекшелігін тудырады [47].
Жаңа технологиялық саясаттың мәні тауар өндірушінің өзіне жерді пайдаланудың анағұрлым мақсатқа сай ... ... ... ... ... беруде тұжырымдалады. Ол үшін егіншіліктің бейімдеу-ландшафтық жүйелері шеңберінде дақылдарды егу технологиясының әртүрлі нұсқалары әзірленді, олар көрнекі үлгілермен ... ... және ... ... игеріледі.
Қазіргі агротехнологиялар 3 түрге бөлінеді: экстенсивті, аз интенсивті, ... және ... ... және ... ... ... ... ету кезінде жоспарланған өнімге және өнім сапасына қол ... ... ... ауылшаруашылық дақылдардың өнімдік үрдісін басқару бойынша технологиялық ... ... ... ... ... егіс, топырақты өңдеу жүйесі, тыңайтқыш және өсімдікті қорғау құралдары арқылы агроландшафты басқарудың бірыңғай жүйесіне ... ... ... ары қарайғы төмендеуін болдырмау, өнімділікті тұрақтандыру үшін егіншіліктің бейімді-ландшафтық жүйесін енгізу қажет. Мұндай жүйенің маңызды элементі ... ... ... ... ... оның барлық құрамдас бөліктері табиғи-аймақтық кешендермен, ең алдымен, жердің бедерімен арақатынаста болады[48-49].
Егіншіліктің экологиялық-ландшафтық жүйелерін әзірлеу кезінде ... ... ... критерийі экологиялық тепе-теңдікке қол жеткізу қызметін атқарады, яғни ... ... ... ... ... қорғау мен ұдайы өндіру сәйкес келетін өзін-өзі реттеу ... ... ... болған кезде. Егіншіліктің бейімдеу-ландшафтық жүйелерін қалыптастырудың көптеген қағидалары арасында егіншілік жүйесінде дақылдардың ... ... ... ... ... ... Астықтың дәл осы дара дақыл егісі жер құнарлылығының апаттық жоғалуының, олардың ... ... және ... ... туғызушылармен ластануының, соңында өнім мен оның сапасының төмендеуінің басты себебі болып табылады. ... ... ... идеясын іске асыру үшін егіншіліктің көп дақылдылығынан басқа келесі ... ...
- ... ... ... және жақсарту;
- табиғи жағдайларға байланысты ауылшаруашылығы салаларын, дақылдарды, сұрыптарды орналастырудың дифференциалды тәсілі;
- топырақтың ластануын, қоқыспен ... ... ... ... ауылшаруашылық жем-сулардың табиғи құрылымын жиектерімен, сай-салаларымен т.б. бірге сақтау;
- сол жерге сай топырақ белсенділігі мен топырақты гумификациялау деңгейін сақтау және ... ... ... ... ... ... белгілеумен аграрлық ландшафтардың құрылымын оңтайландыру;
- ауыспалы егіске оңтайлы алмасудың нақты аумақтар мен табиғи жағдайларға анағұрлым бейімделген ауылшаруашылық дақылдарды орналастыру [50]. ... кез ... ... ... - ауыспалы егіс. Қазіргі егіншілікте оны бағалау мен рөлі мынадай критерийлер бойынша жүргізіледі: егіншілікті биологизациялау, ... ... заты мен ... ... ... ... топырақтың қанағаттанарлық құрылымдық жағдайын ұстау, агроценоздардың су ... ... ... мен ... ... егістер мен топырақтың фитосанитарлық жағдайын реттеу.
Егіншіліктің қазіргі жүйесінің айырықша ерекшелігі ... ... мен ... агроландшафтық тәсіл болып табылады.Бұл дегеніміз олар жергілікті ландшафтарға жақсы бейімделуі тиіс, экологиялық тазалық талаптарына жауап беруі керек және жерді тиімді ... мен ... ... ... ... және тұрақты өнім алу үшін алғышарттар жасау керек [51].
Дақылдардың алмасуын ландшафт элементтеріне, шаруашылық ... ... ... және ... ... ... керек. Ауыспалы егістің сұлбасын таңдау кезінде параметрлер келесі тізбекте есептеледі: ылғал балансы, өнімділік ... және ... ... көң ... және ... қоректену элементтері, энергетикалық және экономикалық бағалау [52, 54].
Микроаумақтық топырақ қорғау технологияларын ... ... ... ... ... ... ... алғы егістерді (сидеральді дақылдар, бос емес дақылдар, парсыз ауыспалы егіс т.б.) іздеу үшін кең мүмкіндіктер ашылады, олар топырақ құнарлылығын тұрақтандыру және ... ... ... ... ... ... жақсы алғы егістер аясында астық дақылдары үшін ерте ұсынылған аумақтық егу технологияларында таза пар анықталды, оның белгілі ... ... ... ... де (пар ... ... ... болмауы, оның жоғары эрозиялық қауіптілігі, органикалық заттың шамадан тыс минералдануы, өнімсіз ылғал жоғалтудың артуы т.б.) бар [55, ... ... ... ... ... ... егіншіліктің ғылыми негізделген жүйесін әзірлеу, егіс алаңдарының ... ... ... қазіргі агротехнологияларды бейімдеу, нақты аумаққа, дақылдар ландшафтына, сұрыптарға, гибридтерге бейімделген топырақты өңдеудің тиімді жүйелерін, ... ... ... мен ... ... ... ... жоғары және тұрақты өнімін алуды қамтамасыз ететін агрохимикаттарды қолдану тәсілдерін таңдау қажет [57].
Ғылыми-негізделген ауыспалы егістерді жүргізу мен енгізу аз ... ... ... құрамын жақсартуғағ топырақ ылғалын жинауға, топырақты эрозиялық үрдістерден өорғау, сонымен ... ... ... ... ... мен зиянкестердің таралуын азайтуға көмектеседі. Краснодар АШҒЗИ жүргізілген әртүрлі аумақтарда ауыспалы егістерді зерделеу бойынша ... ... өлке ... жаңа ... ... егіншіліктің бейімді-ландшафтық жүйелерге сәйкес ғылыми негізделген ауыспалы егістерді енгізу топырақ құнарлылығын сақтау, ауылшаруашылығы дақылдарының өнімділігінің және өнім сапасының өсуі, егу ... ... ... ... ... ... анықтай алды[58].
Ауылшаруашылық жер-суларын пайдалануды оңтайландырудың жаңа тәсілдері ресей ғалымы В.И.Кирюшиннің бейімді-ландшафтық егіншілігі концепциясында жазылған, ол ... ... ... ... сүйенеді[59]. Бейімді-ландшафтық егіншілік концепциясында табиғи және шаруашылық жүйелердің өзара әрекетін жетілдіру міндеті қойылады. Қойылған міндетті шешудегі ... блок ... ... бағалау болып табылады, ол табиғаттың барлық компоненттерін кешенді зерттеу негізінде жүргізіледі. Әдістемелік негізі ... ... мен ... бейімделу мүмкіндіктерін агроландшафтының іс жүзіндегі жағдайы және ... ... ... ... ... жүйелік тәсіл болып табылады. топырақ құнарлылығы, топырақ жабынының құрылымы, жердің ауылшаруашылық тұрпаттамасы туралы ілімі бейімді-ландшафтық егіншілікті зерттеу үшін ғылыми негіз ... ... ... ... ... негізінде жерлердің агроэкологиялық тұрпаты жатыр, яғни ауылшаруашылығы дақылдарын немесе туыс дақылдар тобын егудің ... ... ... біртекті. Бұл санат өсімдіктің бейімделген әлуеті, табиғи-ресурстық әлует және ... ... ... әлуеті тұрғысынан негізгі ретінде қарастырылады. Жер тұрпаты бастапқы құрылымдық элементтер - агроландшафтың қарапайым ареалдарынан (АҚА) ... ... ... ... ... ... және ... жағдайлар кезінде қарапайым топырақ ареалымен шектелген мезорельеф элементіндегі телім түсіндіріледі. Жерлердің агроэкологиялық ... бөлу ... ... ... ... етілуі, қайта ылғалдандыру, тұздау, топырақты литогенез) бағытын анықтайтын жетекші агроэкологиялық факторлар ... ... ... Жер ... ... ... ... егу технологиялар пакеті, ауыспалы егіс нұсқалары әзірленеді, мелиоративті іс - шаралар анықталады[59, 60].
Дақылдық агроландшафтының заттық-энергетикалық баланстың ... ... ... ... ... және ... ... төзу қабілеттілігі негізінен оның әртүрлілігімен және аумақтық дифференциясымен анықталады. ... ... ... қарапайым, бос бірдақылдыларға қарағанда, тұрақты өнім алу сенімділігі жоғары [61].
Егіншіліктің қазіргі жүйелерінің ... ... ... ету және ... ... арттыру - агрономиялық ғылымның маңызды көкейкесті ... ... ... ең ... ... ... және ... сақтаумен байланысты.Егіншіліктегі ресурстарды үнемдеудің басты жолдары - егіс алаңдарының негізделген құрылымдары, көпжылдықты шөптері, соның ішінде бұршақтылар бар ... ... ... ... ... және ... ... қосқанда органикалық тыңайтқыштардың барлық түрлерін қолдану, минералды тыңайтқыштарды көп қолдану, дақылдардың ... ... мен ... ... ... ... ... өңдеудің дифференцияланған жүйесі, технологиялық тәртіпті сақтау. Топырақты ... аз ... ғана ... ... ... деградациясын болдырмауға, көңді сақтықпен жұмсауға көмектеседі [62].
Топырақ құнарлылығын кеңінен ұдайы өндіруде пайда болған егіншіліктің ... ... ... жер-су түрлері мен топырақ жабынын қорғаудың ең жоғары арасалмағын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... [63].
Егіншіліктің дағдарыс жағдайының көптеген себептері арасындағы бастысы жер пайдаланудың барлық жүйесінің бейімсіздігі, ең алдымен, өсімдіктердің егетін ... ... ... ... аумақтарда егу үшін орналастыру туралы талаптардың бұзылуы. Бұл ауылшаруашылығы жер-сулары құрылымының топырақ ... және ... ... функцияларын толық бағаламауды, ішкішаруашылық жер пайдалану теңгерімділігін, ірі ауқымды ауыспалы егістердің болмауын, ... ... шама мен ... орта ... өнімінің сапасын бөлу әркелілігін, соынмен қатар әр өсімдік түрі мен сұыбының бейімделу мүмкіндіктерінің ерекшелігін тудырады.
Осылайша, ... ... ... және ... аудандастыру агроландшафтардың басты компоненттерінің ерекшеліктерін анықтау мен өзара қатынастарын ... ... ... қатар өсімдік түрлері мен сұрыптарының бейімделген әлуетін анағұрлым толық және дифференциалды пайдалану өсімдікшаруашылығы өніміділігінің тұрақты өсуін, оның ... және ... ... мен ... ... ... етуде шешуші мәнге ие[64].
Қазіргі агротехнологиялар үш түрге бөлінеді (экстенсивті, аз интенсивті, интенсивті) және экологиялық қауіпсіздікпен және ... ... ... ... ету ... ... өнімділік пен өнім сапасына қол жеткізу мақсатында агроценоздарда ауылшаруашылығы дақылдарының өнімділік үрдісін басқару бойынша технологиялық ... ... ... ... ... пайдалану, біріншіден, ауылшаруашылығы өндірісінің ауқымын көбейтуге, екіншіден, қоршаған ортаның экологиялық тепе-теңдігін қамтамасыз етуге, топырақ құнарлылығын сақтау мен ұдайы өндіруге көмектеседі.
Қарқынды ... ... ... ... пайдаланатын аумақтың нашарлығы мен экономикалық әлсіздігі қадағаланады, жағдайды өзгертуге ландшафтық егіншілікке көшу көмектеседі, олар егіс алаңдарының, жайылымдар, орман алқаптары, су ... және ... ... ... ... ... қол ... соңында агроландшафтың өзін-өзі реттеуіне көмектеседі. Жер - ... ... ... аумақтың экологиялық тұрақтылығының көрсеткіші болып табылады, өйткені ... ... ... агроландшафтарды антропогенді жүктемелер әсеріне анағұрлым төзімді етеді[66].
Мұндай әрекеттердің нәтижесісестайнинг,тұрақты өз-өзін ұдайы өндіруші агроэкожүйе ... ... ... ... ... ... ... дамытудың табиғи-антропогенді стратегиясын іске асыруға қамтамасыз ететін функционалдық тұрақтылықты ... ... ... ... ... ... шөлге айналу, қоршаған ортаның ауыр металдармен, радионуклид, нитраттармен, ... және ... ... ... салдарынан агроландшафтардың өндірістік әлуетін деградацияға әкелетін физикалық және химиялық факторлар саны мен ... өсуі ... ... байланысты ландшафтқа техногенді әсер ету көздерін экологиялық сараптау және ... ... ... өнеркәсіптік те, ауылшаруашылық шығу ретінде дамытуды қарастырады.
Ауылшаруашылығы өндірісіне агрожүйеге шекті рұқсат етілген жүктемелерді және экожүйенің компоненттері ... ... ... зат ... ЭМП, топырақ ерітіндісінің рекациясы, топырақтың физикалық қасиеттері, эрозиялық үрдістер қарқындылығы, ауыспалы егістегі топырақты бұзушы және ... ... ... дақылдар арасалмағы) бақылауға көмектесетін экологиялық нормативтер жүйесі қажет [67].
Ландшафтық ... ... ... ... мен ... үшін әр ... ... ландшафтардың қазіргі жағдайын мұқият зерделеу керек. Экологиялық тұрғысынан тұрақты агроландшафтардың құрылымдау табиғи баланс, ландшафтық экологияның заңдылықтары ... ... ... ... ... ... керек.
Ландшафтық жүйедегі егіншілік жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі - егу алаңдары мен ... егіс ... ... кәсіпорындарда егіншіліктің техногенді жүйесі жағдайларында ең төмен шығын кезінде ең көп өнім алу стратегиясыжер-су ... ... ... ... ... теңгерімінің бұзылуына әкеледі, бұл олардың ортаны қабылдау функцияларының бұзылуын тудырады және АПК-да ... ... ... ... Бұл ... жер-суларын, егіс алаңдарын азайтуда, эрозия үрдістерінің күшеюінде, шабындықтар мен ... ... ... ... ... ... ... су-физикалық және физикалық-химиялық қасиеттеріне теріс әсер етуші басқа теріс үрдістерде көрінеді [69].
Ауыспалы егістерде тереңдікті ... ... ... топыраққа механикалық әсер етуді барынша азайту элементтерінің мүмкіндіктерін, ... ... ... ... енгізу негізінде бөлек операциялар санын қысқартуды зерттеу қажет.
Қазіргі егіншілікте құнарлылығын кеңінен ... ... ... жағдайы ретінде топырақты механикалық өңдеу әдіс-тәсілдерін жетілдіруге, ауылшаруашылығы дақылдарының өнімділігі мен ... ... ары ... ... ... ... ... және еңбек шығындарын төмендетуге көп көңіл бөлінеді.
Белгілі болғандай, топырақты өңдеудің негізгі ... ... ... соңында және қазіргі жүзжылдық басында соқаны енгізгенге дейін аудармай ... ... Т. П. ... айтуы бойынша (1957), өткен ғасырдың 80-жылдарында Д. И. Менделеев және П. А. ... ... ... ... ... ... ... шарты болып саналмайды.
Шетел ғалымдарының жүргізген көптеген зерттеулерімен топырақты минимальді және нөлдік ... ... ... ... B., 1977; Klinsky S., 1979; Davies D, 1982 және т.б.) ... өңдеудің анағұрлым перспективті тәсілдерін іздеу табиғи микроаумақтарда әртүрлі егіс ... ... ... ... ... бар ... негізінде жүргізіледі, яғни микроаумақтар бойынша топырақты шектелген факторларды анықтау қажет.
Ауыспалы егісте топырақты өңдеуді ... ... осы ... шығынды төмендетуге әкеліп қана қоймай, топырақты эрозиядан бірмезгілде қорғау ... ... ... өмір ... қамтамасыз етуге көмектеседі.Алайда, топырақ бедерін, бейінін, эрозиялық үрдістердің ... ... ... ... ала отыра, әр алаң бойынша топырақты өңдеудің дифференцияланған тәсілі қажет.Ол үшін тек ... ... ... бойынша ғана емес, олардың технологиялық қамтамасыз етілуін ескере отыра, экологиялық балдары бойынша да ауыспалы егістер жүйесін бағалауды енгізу ... ... ары ... ... ... ... тұрақтандыруға егіншіліктің бейімді-ландшафтық жүйесін енгізу көмектеседі. Мұндай жүйенің маңызды ... ... ... ... ... ... ... барлық құрамдас бөліктері табиғи-аумақтық кешендермен, ең алдымен аймақтың ... ... [71, ... ... басты себебі егіншілікті экологиялаудың оңтайлы нұсқаларын іздеу, егіншіліктің аумақтық жүйелерін дамытуда әртүрлі табиғи жағдайларына сәйкес оның ары қарай ... ... ... Егіншіліктің мұндай жүйелерін бұрын , сосын топырақ-су қорғаудеп атады, енді ландшафтық деп атайды [74].
Агроландшафт - бұл ... ... ... болған, ауылшаруашылық пайдалануға антропогенді берілген геожүйе, ауылшаруашылық өнімнің экономикалық-әлеуметтік шартталған мөлшері мен сапасын өндіруге және жеке тұлғаның үйлесімді ... ... ... ... ортаны жасауға арналған табиғи және антропогенді ресурстарды анағұрлым тиімді және экологиялық тұрғысынан қауіпсіз пайдалану мақсатында қалыптасады.
Агроландшафт жағдайының санаты ... оның ... ... ... ... (эволюциялық), өнімді (эксплуатациялық), әлеуметтік және басқа антропогенді шартталған функцияларды жүйелік іске асыруға қабілеттілігін түсінеміз, олар төмендегі міндеттерді шешеді:
- агроландшафтың ... ... ... ... ... энергетикалық және ақпараттық ағындарды дәлме-дәл сандық және сапалық өтеу;
- функциялау және өзін-өзі реттеудің табиғи механизмдерін барынша сақтау;
- агроландшафтыны ... және ... ... қамтамасыз ету [75].
Жоғары технологияларды қолдану химиялық ластанудың экологиялық қауіптеріне әкеледі, ... ... ... ... ... жақсартады және топырақ пен ландшафтардың деградациясын жояды [76].
Қазіргі ... ... ... мен табиғатты дамыту заңдарын гармониялық үйлесімінде қалу керек. Жерді тиімді пайдалану, ... және ... ... ... ... ... жағдайларда ауылшаруашылығы өндірісін аумақтық ұйымдастырудың бейімді-ландшафтық тәсілі кешенінсіз мүмкін емес. Ауылшаруашылығының кереку ... ... ... келе ... және үлкен сұранысқа ие дақылдардың бірі қарақұмық болып табылады[77] .
1.1 Қарақұмықтың халық шаруашылық мағынасы
Қарақұмық үлкен халық шаруашылық мәнге ие, оны ... ... Бұл ... ... дән алу үшін егеді, одан құнды тамақ өнімі қарақұмық жармасын өндіреді.
Қарақұмық жармасы жоғары сіңімділігімен, нәрлілігімен және жақсы дәмді қасиеттерімен ... Оның ... ... есеппен мыналар жатады (%): крахмал - 82, ақуыз - 10, май - 3, қант - 0,3, ... - 2. ... ... ... ... ... ... байланысты - топырақ ылғалдылығы мен ауаның көбейіуінен оның мөлшері азаяды, ал анағұрлым құрғақ ... ... ... ... дәнінің ақуызының құрамы астық тұқымдастардың ақуызы құрамынан ерекшеленеді. Олардың негізгі ... ... мен ... ... ... ... ерітінділер мен суда ериді; спиртте еритін ақуыздар мен сілтілер едәуір аз. Тұз және суда ... ... 60-67 % ... ... ... 12-13 % альбуминдер, ал проламиндер (спиртте еритіндер) барлығы 3-7 %.
Ақуыздың сапасы мен ... ... ... ... оның ... ... аминқышқылдарының мөлшері және арасалмағымен анықталады. Қарақұмық дәнінің ақуызының құрамында 18 аминқышқылдары анықталды, олардың ... ... ... ... триптофан жоғары мөлшерімен ерекшеленеді.
БҰҰ Азық-түлік және ауылшаруашылығы ... ... ... ... өнімдерінің толық жарамды ақуызда негізгі таптырмайтын аминқышқылдарының (триптофан, лизин және метионин) арасалмағы 1:3:3 құрайды. Зерттеушілер ... ... ... бойынша қарақұмық жармасында ол талап етілгенге жақын - 1:3:1,7. Ақуыз сапасы бойынша қарақұмық астық ... асып ... және ... өсімдіктеріне жол бермейді, кейбір көрсеткіштер бойынша олардан басым.[4] .
Қарақұмық ақуызының ... өте ... ... 75 % ... ... ... ақуызының тамақ құнарлылығы келесі тәртіпте кемитіндігі анықталды: қарақұмық,күріш, бидай,арпа, жүгері. Сүт қосылған ... ... ... ... бойынша етке жақын.
Қарақұмық жармасы минералды қосылыстарға бай: оның күлінде 48,7 % фосфор қышқылы, 23,1 % ... ... және 12,4 % ... ... бар. ... тек ... ... байқалған басқа дәнді дақылдардан айырмашылығы қарақұмықта бұл элементтің болуы 1,7 % жетеді. Темір қосылыстары органикалық ... ... алма және ... тұздарымен берілген, олар дән бойынша тең үлестіріледі [7].
Қарақұмық - құнарлы, шырынды дақыл. ... ... ... ... жинау 70-80 кг/га құрайды. Қарақұмық балы нәзік дәмге, жағымды ... ие [53]. ... ... ... ... өңдеу кезінде алынған өнімдер (кебек, ұсақ солғын дән, ұн ... ... үшін ... ... жем ... атқарады. Мал жеміне қарақұмық сабаны, қоқымы, әсіресе, басқа дақылдардың осындай өнімдерімен - көпжылдық бұршақты шөптердің, асбұршақ, ... қант ... ... сонымен қатар сүтті-балауызды піскен жүгерімен және асқабақпен қоспада кеңінен ...
1 кг ... ... 0,29 ... бірлігі, 24 г сіңімді протеин, 15,7 г ... 1,4 г ... және 29 мг ... бар, ал 1кг ... - 0,56 ... бірлігі, 8,2 г сіңімді протеин, 23,9 г кальций, 2,4 г фосфор және 106 г ... ... ... егу ... ... КСР ... ... жағдайларында ерекше көңіл бөлінді. Шығыс Қазақстан облысы Болышенарым ауданының Ленин атындағы колхозында жалпы ауданы 10,9 мың га ... ... ... жер ... 2,5 мың га. Бұл ... оның өнімділігі соңғы бес жыл ішінде 1,49 т/га жетті.
Қарқынды ... мен ... ... ... ... ... енгізу қарақұмық өнімділігі, экономикалық тиімділігі мен дәнін ... ... ... ...
1.2 ... ... кезеңі. Қарақұмықтың және биік өсімдіктердің көбісінің өміршеңдік кезеңі екі негізгі ... ... ... өсу - ... ағзаларды түзілуі (тамыр, сабақ, жапырақтар) және генеративті даму - ... ... (гүл ... ... ... ...
Өміршеңдік цикл үрдісінде өсімдік сыртқы өзгерістерге ұшырайды, олар вегетативті және генеративті дамудың негізгі кезеңдерімен қатар ... ... ... ... көрсетуге мүмкіндік береді.
Қарақұмықтың төмендегідей фенологиялық даму кезеңдерін бөліп көрсетеді: тұқымның өсіп шығуы, өну, ... ... ... ... ... ... сабақтың тармақтануы, гүл шоғырының түзілуі,гүлденуі, жемістің түзілуі, тұқымның жетілуі.
Ағзалардың қалыптасу үрдісі - өсімдіктердің органогенезі - ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Оргоногенездің кезеңіне байланысты өсіп-жетілу жағдайларында өсімдіктер қажеттілігі өзгереді, бұны дақылды егу кезінде білу және пайдалану қажет.
Қарақұмық басқа ... ... ... ... ... ... ... он кезеңінен өтеді (Марьяхина, Куперман, 1962).
* өсудің сараланбаған конусымен сипатталады, ... ... өте тез ... ... ... ... түйіндерінің және сабақтар мен жас бұтақтарының қалыптасуымен сипатталады, көктеуден кейін басталады. Тармақтарының шығуы сабақты жапырақтардың қуыстарындағы сараланбаған дөңестер ... ... ... жас ... ... ... ... жас бұтақтарында) жапырақтар қалыптасады, оның қуыстарында үшінші қатардың жас бұтақтары т.б. ... ІІ ... ... және өсу ... ... бұтақтану сипаты мен қарақұмықтың тез пісіп жетілуі бойынша әртүрлі сұрыптарының бұтағының түрін анықтайды;
* гүл шоғырының қалыптасуы, онда ... ... ... ... ... ... пайда болады;
* гүл жапырақ қуыстарында сараланбаған дөңестер түрінде гүл шоғырының ... ... ... ... ... гүлдер қалыптасады;
* сараланбаған дөңестен гүл жапырақтың ... ... ... - ... ... және аналықтары қалыптасады. Гүлдің негізінде пленкалы түтікшелері түрінде гүл шоғыры түзіледі, ол гүлді жабады. Бірінші гүлдің негізіндегі осы пленкалы түтікшенің ... ... ... ... ... ... т.б.;
* микроспорогенез және мегаспорогенезбен сипатталады. Бұл кезеңде аналықтың бағандары шамамен сыртқы шеңбердің аталық ... ... ... Ішкі ... ... ... ... бағанынан ұзынырақ. Гүлсабағы әлі де жетілмеген, гүл пленкалы түтікшеде жасырылған, желектері аталығы мен ... ... ... ... ... ... бағаны, аталық тізбектері, желектері мен гүлсабақтары) бой көтереді. Гүлсабағының өсуімен гүл пленкалы түтікше шегінен шығады. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу үрдісі басталады;
* гүл жапырақтың түйнегінің ... ... гүл ... ... пайда болуы;
* гүлдену және көктеу. Әр гүл жапырағында 7-9 гүл пайда болады. Барлық келесі уақыт бойынша гүлдің орналасуы - ерте ... ... ... ... қуысты. Гүл шоғырында ең алдымен бірінші реттің ... ... ... ... және кезеңті гүл жапырақтары шығады. Гүлдердің әр ... реті ... ... ... ... соң ... көшеді.
Сабақтың төменгі гүл шоғырының гүлдері бірінші болып ашылады, сосын гүлдеу жоғарыда орналасқан гүл шоғырына кезекпен ... ... ... және ұрық пен эндосперманың түзіле бастауы;
* тұқымдағы қоректену заттарының бөлінуі (сүттің пісіп жетілуі);
* қосымша қоректену заттарының ... ... ... ... ... аяқталады ( кесте 1).
Осылайша, қарақұмықта генеративті ағзалардың қалыптасу кезеңінен бастап өсімдіктің вегетативті ... ... ... гүл шоғырында және жеке гүл шоғыры шектерінде гүлдер органогенездің ... ... ... XII ... дейін) бір мезгілде болуы мүмкін, бұл минералдық қоректену элементтеріне және толық құнарлы өнім қалыптастыру үшін басқа өсіп-өну жағдайларына ... ... ... ... 1 - ... өсіп - өну кезендері
Фенологиялық кезендер
Оргоногенездік кезеңдері
Өсімдіктің өнімділігі элементтерінің қалыптасуы
Тұқымның өсуі
Өсіп-өнудің сараланбаған конусы
Толық көктеу, өсімдіктің ... ... ... ... ... мен ... саны
Жапырақтардың 18 ... ... ... мен гүл ... қалыптасуы
Гүл шоғыры саны
Сабақтану
Гүл шоғыры қуыстарының орналасуы
Гүл шоғырындағы гүлдер саны
Гүл ... - ... ... пен ... ... шоғырының түзілуі
Тозаңдығы мен түйіндерінің қалыптасуы
Көктеуге қабілетті гүлдер ... ... ... өсуі
Гүлдеу
Гүд жапырағынан түйнектің өсіп шығуы
Ұрықтанған гүлдер саны
Гүлдеу және ұрықтану
Ұрықтың түзілуі
Ұрықтың қалыптасуы
Пайда болған ... ... ... пісіп-жетілуі
Тұқымдар массасы
Қоректену заттарын қорға айналдыру, пісіп жетілу
Өсіп-жетілу ... ... ... ... әртүрлі топырақты-климаттық аумақтарында қарақұмықты егу технологиясын әзірлеу үшін дақылдың сыртқы ... - ... ... ... ... қатынасы сияқты биологиялық ерекшеліктерін ескер қажет.
Температура. Қарақұмық дәнінің өнімін қалыптастыру үшін көпжылдық ... мен ... ... бойынша 1300 - 16000С белсенді (10 0С жоғары) температура талап етіледі.Белсенді жылуға ... ... емес ... ... ... ... - ... сүйетін дақыл. Бұл, ең алдымен, органогенездің кезеңдері бойынша жеткілікті жоғары биологиялық минимуммен қамтамасыз ... ... ... ... және генеративті ағзаларының түзілуі кезеңінде ол 7 - 8 0С құрайды, ал ... ... ... ... түзілуі және пісіп жетілуі кезінде 10 - 12 0С [27]. ... ... ... ... ... орташа есеппен шамамен 530 бірлік су талап етіледі, бұл арпаға, сұлыға, асбұршағына су шығынын айтарлықтай арттырады, бидайдың транспирациялық коэффициентін 2 ... және ... 3 ... ... Өнімнің қалыптасуына су шығыны топырақ құнарлылығына байланысты. Қарақұмыққа толық минералды тыңайтқыштар сепкен кезде транспирациялық коэффициент тыңайтылмаған ... ... 70 ... [79]. ... ... ылғалдылығы 30 % артық болған кезде қарақұмық тұқымы тез өсіп-өнеді, біркелкі көктейді және жақсы дамиды. Ылғалдылықтың 24 % ... ... ... ... ... 4 - 8 күнге кешіктіреді, ал ылғалдылық 20 % төмен болған кезде қарақұмық шықпайды.
Гүлденудің бірінші ... ... ... ... (60 - 90 мм) ... дәнінің жақсы өнімін алуға болады, тіпті өсімдіктің алғашқы даму сатыларында ылғал жетіспеушілігін ... ... де (8 - 15 ... ... өсуі мен ... жарық маңызды әсер етеді.
Қарақұмық тұқымының гүлденуі мен түзілуі үшін қажетті ең ... ... 850 - 1100 лк ... ал ... мен ... 1800 - 2200 лк талап етіледі. ... ... ... ... ... жарықтылық елеулі әсер етеді. Жыныс жасушаларының қалыптасуы кезеңінде өсімдіктің көлеңкеленуі ... ... өсуі ... ... мен ... массасы төмендейді, әсіресе кеш пісіп жетілетін және тез пісіп жетілетін сұрыптарында [62].
Топырақ. Қарақұмық әртүрлі топырақ ... ... ... жеңіл балшықты және құмды топырақты қалайды, олар тез ысиды және қоректік заттар және ... ... ... етілген. Ауыр, тығыздалу мен ағып кетуге жақын топырақтар ол үшін аз ... ... ... ... ... және ... реакциялы топырақтарда жақсы дамиды, бірақ едәуір кең шектеулерде рН ауытқулары кезінде өсуі мүмкін. Қарақұмық үшін тұзы 5,0 - 6,0 рН ... ... ... ол рН 4,5 ... біраз нашар дамиды, ал рН 7,0; 8,0; және 9,0 ортада өсімдіктің өсіп-өнуінің ауырлауы байқалады.
Ауыспалы егіске ... ... (кез ... ... дақылдың) жоғары және тұрақты өнімін алудың маңызды талабы - оның ... ... ... ... үшін алғы егістің қарақұмық өнімінің қалыптасуына және басқа дақылдардың алғы егісі ретінде оны пайдалану тиімділігіне әсерін анықтау қажет.
Алғы егістер. ... ... ... өнімге әсері олардың биологиялық ерекшеліктерімен және енгізілген тыңайтқыштар мөлшерімен анықталады, олар ... ... және осы ... ... ... орта факторларымен қатар өсімдіктің - өсіп-өнуі мен егістердің өнімділігі деңгейін қамтамасыз етеді.
Шығыс Қазақстан облысы Болышенарым ауданының Ленин ... ... 2,5 мың га ... ... жылдары қарақұмықтың орташа өнімділігі 1,49 т/га болды. Бұл облыстың өте құрғақ аумағының ерекше топырақты-климаттық ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізілді. Бұл шаруашылықта қарақұмықты егу сабан мен көпжылдыққа ... ... ... ... бұл ... оның ... ... 1,72 және 1,56 т/га құрайды. Қайталап егу кезінде дән өнімі 0,82 т/га дейін төмендейді [76].
Ғылыми зерттеулер мен ... ... ... биологиялық объектілер ретінде алдыңғы дақылдарға қарағанда күй талғамайтындығын көрсетті. Ең ... ... және ... және ... алғы егістерден кейін тыңайтылмаған топырақта қарақұмық өніміндегі айырмашылық 15 - 24 % ... ... ... ол 90 % ... ал тыңайтылған топырақта, сәйкесінше 6 - 18 және 50 %. ... ... ... пен ... ең алдымен, анағұрлым қарқынды дәнді дақылдардың алғы егісі ретінде қолданады және оларға ... егу ... ... ... ... Алғы егістердің басқа тобы бойынша бірдей тыңайтқыштар мөлшерін енгізу кезінде қарақұмық өнімділігінің айырмашылығы елеулі емес.
Қарақұмықтың анағұрлым жоғары ... ... және ... ... ... қант ... картоп, сүрлемге арналған жүгері, көкеністер) мөлшері көп енгізілген алғы егістер қамтамасыз етеді. Бұл тыңайтқыштардың ... ... ... ... Бұл ... үшін жақсы алғы егістер кеш өнім беретін бұршақтылар - сиыржоңышқы, бөрібұршақ, соя, шөп тұқымдықтары, ал Қазақстан ... таза сүрі жер, ... ... ... ... таза сүрі жер және ... тұқымдас дақылдар болып саналады.
Қарақұмық басқа дақылдардың алғы егісі ретінде. Алғы ... ... ... дақылға әсер ету деңгейі және сипатымен анықталады, олар алғы егіс ... ... ... ... және ... арқылы жүзеге асырылады.
Б.А. Мустафаевтің деректері бойынша қарақұмық өніммен ... ... ... элементтерінің бірқалыпты мөлшерін береді, ал одан кейін қоректік заттары мол шабындықты және тамыр қалдықтары қалады. 1 га алқапта 0 - 20 см ... ... ... тамыр қорлары 1,69 т құрайды, олардың құрамында мыналар бар (кг/га): жалпы азот - 21, Р2О5 - 9,9, К2О - 22, СаО - 53 [16]. ... ... ... ... ... арттыру қасиетіне ие, топырақтың басқа дақылдармен қиын қосылыстарды игеруге жағдай жасайды.
Қарақұмықты кеш ... егу ... егу ... ... ... ... ... арамшөптердің көп мөлшерін жоюға мүмкін болады. Қарақұмықтың өсіп-өнуі басында арамшөптерді жоюға дақылдарды егуден көктеуіне дейінгі қысқа кезең де, ... ... оның ... ... ... ... ... Кең қатарлы егіс кезінде арамшөптер қатар аралығын қопсыту кезінде де жойылады.
Алқаптабасқа дәнді дақылдармен салыстырғанда қарақұмықты өсіргеннен соң арамшөп аз ... ... ... ... 1 ... ... ... тарыдан соң 12 мың арамшөп, сұлыдан кейін 8 мың, қара бидайдан соң 7 мың және қарамқұмықтан соң 5 мың ... ... [43, 51]. ... ... ... ... үшін алғы егіс ретінде ең алдымен, орылған егістік және сүрлемге арналған ... ... ... мақсатқа сай екендігін атап өткен жөн. Сонымен қатар күздік дақылдардың анағұрлым жоғары өнімі қамтамасыз етіледі және оны анағұрлым кеш ... ... ... ... ... ... арқылы азықтық жүгерінің өнімділігі, жапы өндіру мен сапасы артады.
Қарақұмық негізгі жаздық та, басқа дақылдар үшін де ... алғы егіс ... ... ... соң ... ... ... оның орындарында крахмал мен ақуыздың болуы артады. Қарақұмық алғы егіс ретінде алқаптарды қарасұлы, бидайық, ... ... ... ... ... ... орны. Егіс алқаптары құрылымында қарақұмықтың үлес салмағы үлкен емес, бұл тиісті ... егіс ... ең ... алғы ... ... ... ... береді. Алайда, қазіргі уақытқа дейін бұл құнарлы жарма дақылы ауыспалы егісте лайықты орын ... ... ... ... ... тыс ... тыңайтқыш себілмеген алықаптардағы дақылдардан соң егіледі. Бұл жағдай қарақұмықтың топырақ құнарлылығын аз ... ... және ... ... ... ... ғылыми деректер ( Киреев А.К., Власенко А.Н.) және өндірістік тәжірибе ... ... ... және ... өнімі оны ауыспалы егістерге дұрыс орналастыру, сонымен қатар басқа агротехникалық және ұйымдастырушылық іс-шараларды қолдану арқасында алатындығын көрсетті [64, 65]. ... ... ... ... ... ... өнімін алу үшін оны сүрлемге арналған жүгеріден соң және ... шөп ... ... егу ... ал ... ... арнайы қарақұмықты 3-алқапты немесе қарақұмықты-астықты сүрі жерлі ауыспалы егістерде егу ұыснылады: сүрі жер - қарақұмық - ... - сұлы ... арпа [53]. ... ... Ауыспалы егісте топырақты өңдеу жүйесі дәнді дақылдарды егу мен дамыту, ылғал ... мен ... үшін ... ... ... арамшөптер және аурулармен күресуге, топырақты-климаттық жағдайларды ескере отыра, топырақ құнарлылығы деңгейін арттыруға бағытталған.
Қарақұмық тығыздалмаған топырақта, әсіресе, ... ... ... ... және ... ... ... негізгі бөлігі 30-40 см дейін топырақ қабатында болады.
Бірақ қарақұмықтың тамыр жүйесінің физиологиялық белсенділігі жоғары, ол жақсы аэрациялы және қоректік ... ... ... ... етілген топырақтарды қалайды. Қарақұмық тұқымы өсіп-өну кезінде тұқымдық топырақ бетіне шығарылады, бұл да оны мұқият дайындағанды талап етеді.
Өсімдіктің және ... ... ... ... оны арамшөпті телімдерге орналастырған кезде едәуір төмендейді (2 еседен артық).
Топырақты уақытында және ... ... ... ... өніміне әсер етеді. Бұл дақылдың кеш мерзімдерге қатысты егу топырақты өңдеуді сараланған тәсілдері ... ... ... ... және кепілдеген құнарлы өнім алу үшін ауа, су мен қоректік тәртіптің қолайлы жағдайларын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Күзгі ... ... ... өңдеу мерзімі мен тәсілін ең бастысы алғы егістерге байланысты анықтайды. Оны орылған егістік дақылдарынан соң орналастыру кезінде топырақ ... ... ... ... ... ... оларды 6-8 см тереңдікте дискілі құралдармен жүргізіледі. Жырту алдыңғы дақылдарды жинағаннан соң топырақта ылғалдың көп жиналуына және негізгі өңдеуді ... ... үшін ... ... жасауға көмектеседі. Жауын-шашын мөлшері жеткілікті кезде және алқапты ... ... ... ... ... едәуір артады, оларды келесі өңдеумен жояды. Демек, орылған егістікті жырту алқаптарды арамшөптерден тазартуға көмектеседі. ... бұл ... ... дәнді масақты дақылдардан соң топырақ дайындау жүйесінде міндетті шара.
Топырақты дискілі құралдарымен өңдеу сүрлемге арналған жүгеріден соң және ... ... ... ... ... сай. Тамыр жайғыш арамшөптер басқан алқаптарда тісті топырақ өңдегіштермен қайталап жырту кезінде топырақты 10-12 см тереңдікте өңдейді. ... ... ... соң ... ... өңдеу тек келесі өңдеу сапасын жақсартып қана қоймай, топырақты негізгі өңдеу бойынша келесі операцияны ... ... ... шамамен 30 % төмендетеді.
Жырту мен дискілеу алдыңғы дақылдарды жинаумен немесе тікелей одан кейін бір мезгілде жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... ... дәнді масақты дақылдарды жинау кезінде топырақ бетін өңдеу, жинау агрегаттары басқасына ауысқан ... ... ... жеке ... ... ... ... жырту ұсынылады, топырақты міндетті түрде құрғақ ыстық ауа райында, ылғалдың қатты булануы кезінде өңдеу міндетті. Мұндай жағдайларда жыртудан ... ... ... ... ... [57]. ... ... мен тереңдігі, сонымен қатар өңдеу құралын таңдау арамшөптердің түр құрамына және ... ... басу ... ... ... ... ... жойған соң жырту 6-8 см тереңдікте диск тырмаларымен (ЛДГ-10, ЛДГ-15) жүргізіледі.
Егер тамыр жайған арамшөптер (қызғылт ошаған, далалық ... ... ... ... ... шырмауық, сүттіген т.б.) басқан болса, онда оларды жою бойынша агро тәсілдер кешенін пайдалану мақсатқа сай. ... ... соң ... үшін ЛДГ-10, ЛДГ-15, ЛДГ-20 дискілі тырнауыштар немесе БД-10, БДТ-7,0, ГД-7, БДТ-3,0 дискілі тырмалар қолданылады, өңдеу тереңдігі 6 - 8 см [16, 27]. ... ... ... ... ... олардың тамыр жүйесін кесу үшін тырмалар немесе жазық кескіш құралды пайдалана отыра 10-12 ... ... ... 10-12 см ... ауыр ... ал құрғақ жағдайларда сақиналы тырмаларды қолданады. 14-16 см тереңдікке үшінші жырту, сонымен қатар агрегаттай арамшөптердің жаңа ... ... ... ... ... ... топырақты негізгі өңдеу алдыңғы дақылдардан соң топырақты бірінші ретте анағұрлым терең өңдеу болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... 15-20 күннен кейін жүргізеді. Жырту немесе топырақты аудармай қопсыту тереңдігі 20-22 см, жүгеріден ... ... 25-27 см ... ... ... өңдеу жүйесінің негізгі міндетті ылғалды көбірек жинау болып табылады. Павлодар мемлекеттік облыстық ауылшаруашылығы тәжірибелі станциясының деректері бойынша мұндай ... 20-22 см ... ... күзгі сыдыра жыртып өңдеу жауап береді, онда метрлік қабаттағы ылғалдың ... ... ... ... 30,8 - 32,2 мм ... ... Сыдыра жыртып өңдеу кезінде қарақұмықтың өнімділігі 0,16 - 0,24 т/га ... ... ... өндірістік жағдайларда да алынды [16].
Сонымен қатар қарақұмық егу кезінде топырақты өңдеу жүйесінде бұл аумақ шаруашылығы қатарында ... ... ... ... ... ... Павлодар ауданының Тельман ауылында ( қазіргі ' " Луганск" ОК) қарақұмықты 3 мың га ... ... 30 жыл бойы ... ... жақсы өнім сыдыра жыртып өңдеумен салыстырғанда 20-22 см жыртудан соң ... [16]. ... ... ... ... мен алқап бетіндегі қалдықтарды сақтаумен орылған егістіктегі арамшөптер жою үшін сыдыра ... ... КПШ-5 және КПШ-9 ... ... КПГ-3-5 және ОПТ-3-5 терең жыртқыш сыдыра ... ... және ГУН-4 ... ... ... ... ... өте жақсы жақсарту, оны терең тоңазудан, бетінде мұз қыртысының түзілуінен және үстіңгі құнарлы қабатын су шайып кетуден сақтау мақсатында қар ... ... ... қар тоқтату қар жабынының қалыңдығы 12-15 см жеткенде, ал ысыру сүдігері 15-18 см болған кезде қарды тасымалдау ... ... ... ... қар ... ... кем ... 1:5 болған кезде жасалады.
Көктемгі өңдеу. Топырақты көктемгі өңдеу тырмалаудан басталады. Бұл тәсіл ұсақ ... ... ... ... мен жас ... ... жоюға, алқаптың бетін тегістеуге және ылғалдың булану үрдісін баяулатуға ... ... ... бетін қопсытуға жағдай жасайды.
Дұрыс жүргізілген тырмалау өскін арамшөптердің 70 % дейін жоюға ... ... ... тырмалау кезінде ауыр тісті тырмалар қолданылады, ал аз тығыздалған және орташа топырақтарда орташа тырмалар қолданылады. Кең ауқымды ... ... ... ... ... ... сай, ал ... учаскілерде - анағұрлым оңтайлы агрегаттар.
Тыңайтқыштарды пайдалану. Дақылдың минералдық қоректену жағдайларына талаптары оның биологиялық ... ... ... ... ... - тамыр жүйесінің құрылымы және физиологиялық белсенділігі, өнімнің қалыптасу белсенділігі және өсіп-өну кезеңінде ... ... ... ... ... қатар олардың жалпы өнімдегі мөлшері. Тамыр жүйесі 1 м аса ... ... ... ... және одан ... ... тамыр тармақтарынан тұрады, олардың негізгі мөлшері 40 см дейінгі тереңдікте орналасады. Гипокотилдің жер асты бөлігінде қосалқы тамырлар пайда болады.
Шағын ... ... ... тамыр жүйесі жоғары физиологиялық белсенділікке ие көптеген ұсақ ... ... ... ... ол топырақтан қиын ерігіш қосылыстарды игеруге қабілетті, олар көптеген басқа жаздық өсімдіктерге қол ... ... ... ... ... тек бөрібұршаққа жол береді деп саналады [29].
2,0 т/га астық пен 6,0 т/га сабан қалыптастыру үшін ... ... ... ... 61 - ... 151 - калиймен 62,5 кг/га кальций алады, ал жаздық бидай 2,5 т/га астық пен 6,0 т/га сабан өнім беру ... ... ... 29,2 ... 45 - ... 11,7 кг/га кальций тұтынады [16].
Қарақұмық өзінің алғашқы жартылай дамуында топырақтан жалпы қажеттілікке 60 % аса азот пен ... және 40 % аса ... ...
Егіс егу мерзімдері. Ең жақсы агротехникалық мезгілдегі егіс - ... ... ... ... ... жағдайларының бірі. Бұл дақыл биологиялық ерекшеліктер қатарына ие, олар егіс мерзімдерін ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Қарақұмық тұқымы топырақтың 7 - 8 0С температурасы кезінде өсіп-өнуді бастайды, алайда, біркелкі көктеу 14 - 150С ... ... қызу ... болады. Егу кезіндегі өсімдіктер үшін оңтайлы жағдай - көктеу 15 - 18 0С ... ... ... ... топырақта ылғалдың жеткілікті қорлары кезінде көктеу ұзақтығы топырақ температурасына байланысты ... ... ... ...... көктеуге дейінгі кезең ұзақтығы, күндер
8 15-20 ... ... ... 10 - 16
12 8 - 14
14 7 - ... 6 - 8
18 5 - 7
20 және одан көп 4 - 6 ... ... егу ... ... 12 0С ... көктеу ұзақтығы 18 0С дейінгі температура кезіндегі ... ... ... екі ... көбейеді.
Өндірістік жағдайларда қарақұмықтың төмен өнімділігі себептерін талдау негізгілердің бірі егістерді арамшөп қаптау болып табылатындығын көрсетті. Әсіресе, қарақұмық өсімдігіне өнімнің ... ... ... ... әсер ... ... болу ... - қарақұмықты егу қызбаған топырақта жүргізіледі және егуге дейінгі өңдеулер арамшөптермен күресте тиімсіз. ... ... ... ... ... ... сезімтал. Ауа температурасы - 2 - 2,5 0С үсіктердің орташа ұзақтығында қарақұмықтың ... ... ... [1]. ... ... ... жоғары температураларға да сезімтал. Егер гүлдену мен өнімнің пайда болуы кезеңінде ыстық ... ауа райы ... ... онда өсімдіктің өнімділігі едәуір төмендейді.Сондықтан қарақұмықты үсіктердің қауіптілігі және төмен оң температуралар ( 2 - 4 0С ) ... ... егу ... ал ... мен өнім ... өте жоғары температуралармен сәйкес келмеуі тиіс.
Алтай ... ... ... соңында, маусым айының бірінші онкүндігінде себеді. Кейбір шаруашылықтарда үсіктердің ... ... ... үшін бұл кезеңде оны бірнеше мерзімге шегереді.
Осы аймақ бойынша метеорологиялық деректер талдауы 40 см ... ... ... ... ... 10 0С ... екендігін көрсетті, демек, қарақұмық егудің оңтайлы мерзімдері 26 ... 10 ... ... (жағдайдың 79 %) болып табылады. Сонымен қатар 28 жыл ішінде 11 рет (39 %) - 16-31 ... 5 рет (18 %) - 1-5 ... және 6 рет (22 %) - 6-10 ... ... егу үшін ... ... 26 мамырдан ерте болуы 4 рет (14 %) және 10 маусымнан кейін - 2 рет (7 %) ... ... ... мен себу нормалары. Кез келген агротехникалық тәсілдің пайда болу тиімділігі оны егудің нақты топырақты-климаттық жағдайларында осы дақыл сұрыбының ... ... ... ... байланысты.
Қарақұмық өзінің географиялық пайда болуы мен биологиялық ерекшеліктеріне байланысты жақсы өседі, әсіресе, тығыздалмаған топырақта бастапқы даму ...
Б. А. ... ... ... ... ... кең қатарлыға қарағанда, тұтас егуде анағұрлым жоғары өнім ... т/га) ... [16]. ... ... ... ауданы "Ясная поляна"ауылында 30 см қатар аралықты тұтас ... ... егу ... ... ал ... ... Уйск ауданы "Уйский"ауылында және Шығыс Қазақстан облысында айқасқан тәсіл қолданылады.
Осылайша, қарақұмықтың жоғары ... кең ... да, ... ... ... де қамтамасыз етіледі. Егудің қолданылатын тәсілінің тиімділігі нақты топырақты-климаттық жағдайына, алқаптың дақылдылығы деңгейіне және шаруашылықтың ұйымдастырушылық мүмкіндіктеріне ... ... және ... арамшөп басқан, тығыздалу мен су шаюға жақын топырақтарда, жеткіліксіз ылғалдану жағдайларында орташа пісіп-жетілетін және кеш пісіп-жетілетін ... ... және ерте ... егу ... анағұрлым жоғары өнім алу кең қатарлы тәсілмен қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар қарақұмықты өсіп-өнуі ... ... ... ... ұсынылады. Жеткілікті ылғалдану жағдайларында жақсы дақылданған алқаптарда және кеш егу ... ... ... ... егу ... ... ... ерекшеленбейді.
Қарақұмықты егу нормасын егу аумағының 1000 ... ... ... ... және ... жағдайларын ескере отырып белгілеу керек. Ғалымдардың ... ... ... ... ... жоғары өнімі 2,5-3,5 және 1,5-2,5 млн/га мөлшерінде деп есептелді [29]. ... және ... ... жеткіліксіз ылғалдану жағдайларында тұтас тәсіл кезінде 2,5-3,5 млн/га егеді, ал кең ... - 1,5-2,5 ... [53]. ... ... ... ... ылғалдылығына байланысты: жеткілікті ылғалдану кезінде тұқым 4-5 см тереңдікке, ал беткі қабаттың кебуі ... 6-7 см ... ... Қарақұмық егістерін күту бойынша уақытылы және сапаоы жұмыстар жүргізу айтарлықтай шамада өсімдіктің даму жағдайлары мен ... ... Бұл ... ... ... ... ... кейінгі аудару, егістерді тырмалау, қатар аралығын өңдеу және қарақұмықты тозаңдандыруды ұйымдастыру болып табылады.
Топырақты өсіп-өнгенге дейін өңдеу. Аудару ... ... ... ... егу ... ... Бұл ... топырақтың үстіңгі қабаты тегістеледі және тығыздалады, төменгі қабаттан ылғалдың түсуі және тұқымның тұқымның анағұрлым ылғалды ... ... ... бұл ... ... ... жағдай жасайды. Егістерді ЗККШ-6 сақиналы-шпорлы, ККН-2,8 ... ... ... ... су ... ... ... [16].
Қатар аралығын өңдеу және қатардағы арамшөптермен ... ... ... ... ... үшін ... кең ... егістерді қатараралық өңдеу ауа және су тәртібін жақсартуға, егістерді ... ... ... жасайды, бұл қатарлы тұтас егулермен салыстарғанда белгілі жағдайларда өнімнің артуын қамтамасыз етеді.
Өсімдіктерді тозаңдандыру. ... ... ... ... жеткілікті арамен тозаңдандыру кезінде қамтамасыз етіледі. Дәке изоляторы бар жер телімдеріндегі қарақұмық егістерінде тек желмен тозаңдандыру ... ... ... 0,47 т/га ... ... - 0,13, ... ... - 1,68, бал аларалары бар изоляторда - 1,75 ... ... ... ... ... мен ... маңызды кезеңдердің бірі - шабуды бастаудың оңтайлы мерзімін таңдау.
Қарақұмық жинаудың айырықша ерекшелігі дәнді шабу тамырға да, біліктерге де түсу мен ... ... ... ... ... ... ауа райында.
Қарақұмық дәні жоғары желкенділікке ие және ауа ... тез ... қиын ... ... ... ... алу үшін және ... шығынын болдырмау үшін ұйымдастырушылық және технологиялық талаптардың барлығын орындау қажет. ... ... ... ... ... ал гүл ... дән 100 % ... кезде тікелей комбайнмен жинайды. Бұл сирек, аз өнімді немесе күздік суық жиі ... ... ... ...
Бастапқы тазалауға түскен астық үйіндісінде18 % жоғары емес ылғалдылық, ал басқа қосындылар 5 % артық ... ... ... ... ... ... соң ... үйіні үш фракцияға бөлінеді: тазартылған дән, жемшөп қалдықтары және ... ... ... жемшөп қалдықтарында құнарлы дәннің болуы 1,5 % артық, ал қоспаларда 0,05 % артық болмауы тиіс. Тазартылған дән қиын ... ... ... ... арнайы машиналарда қосымша тазарту қажет болған кезде азық-түліктік дәннің негізгі сапа ... ... ... ... ... ... құрғақ дала аумағының климаттық және топырақ ресурстары
2.1 Жалпы табиғи жағдайларына қысқаша шолу
Павлодар облысы ... ... ... Оның орны ... ... ... ендіктің 49°53' - 54°27' және шығыс бойлығының 73°16'- 79°56' координаталарымен анықталады. Облыстың алып жатқан жалпы ауданы 127,5 мың шаршы ... ... ... ... жер ... ... бойынша екі бөлікке бөлінеді: Батыс-Сібір жазығының оңтүстік шеті болып табылатын ... ... ұсақ ... ... ... ... ... далалы аумақ Батыс - Сібір жазығының оңтүстік бөлігін алып жатыр. Жер бедері - ... ... ... аздаған ойлы-қырлы болып келеді. Ұзын-Сор көлінің маңайындағы жер бедері көп түрлілігімен ерекшеленеді.
Жер бедерінің биік элементтерінде, әдетте, жеңіл механикалық құрамды ... ... ... ... ... ... ... Мұнда жел эрозиясының әрекеті күшті байқалады.
Төменінде анағұрлым ауыр ... ... ... ... ... ... ... төмендікке - дала ойларына шабындықты-қызғылт топырақ бейімделген. Көктемде бұл ойларға еріген су ... ... ... ... және бай ... ... ... жағдай жасайды. Сондықтан дала ойларында топырақ тегіс жер бедерімен салыстырғанда анағұрлым қарашіріктелген.
Топырақ түзуші ... ерте ... және ... ... болып келеді. Ерте аллювиалды шөгінділер көп таралған және құмдақтар, құм мен ... ... ... ... ... емес - ... ... тұздың болуы 0,02-0,08 % аспайды, жер бетінің әр тереңдігінде ... ... ... ... мен белоглазкасы табылады. Шөгінділер қуаты 5-тен 10-ға дейін ауытқиды, оларда аймақтық қызғылт ... ... ... аз ... және ... солтүстік-батыс және оңтүстік-батыс бөлік аумақтарында кездеседі. Олар анағұрлым ауыр механикалық құрамға ие (ауыр құмды және ... және ... ... ... ... ... уақытта табиғи өсімдік тек жайылымдарда, шекараларда, сонымен қатар жол жиектерінде ғана ... Ол, ... 55-65 % ... ... ... бар селеу-бетегелі құрамды болып келеді. Қызғылт топырақтарда шабындық шөпке иелер: бетеге (FestucuSulcata), боз бетеге ... ... ... дала бидайы, боз жусан (ArtemisiafrigidaSP).
Павлодар АШҒЗИ қызметі аумағындағы егін салатын жерлер дәнді-дақылдар мен көпжылдық шөптерді ... ... ... ... ... ... ... дала шырмауығы (Convolvulus arvensis)кездеседі. Кәдімгі гүлтәжі (Amarantus retrellekus), бұршақты жусан (Artemisia absinthium), қызғылт ошаған (Cizsium arrense), бұралып өсетін ... ... ... ... және ... ерекшеліктер, тәжірибе жүргізу жылдарындағы ауа-райы жағдайлары.
Павлодар ғылыми-зерттеуауылшаруашылығы институтықатаң ... ... бар ... дала аумағында орналасқан, оған мыналар тән: көктемгі-жазғы кезеңнің құрғақшылығы, жоғары жазғы және төмен ... ... ... бойы ... атмосфералық жауын-шашынның жеткіліксіз және тұрақсыз мөлшері, жыл бойы қатты желдің соғуы.
Климаттық көрсеткіштер климаттың теріс және оң тұстарын ... ... ... ... бұл ... ... ... және басты дәнді-дақылдар талаптарына сәйкес терістермен бағытталған ... ... ... береді.
Зерттеу ауданы климатының жеке элементтері Павлодар қаласының ... ... ... ... ... - 2). ... ... зерттеу аумағында орналасқан Красноармейка агрометеорологиялық станциясының 2009-2011 жж. материалдары қолданылды.
Көпжылдық деректер бойынша Павлодар АШҒЗИ аумағында ... ... ауа ... +2,2ºС ... Ең жылы ай ... ... табылады (+21,4ºС), ең суық - қаңтар (-17,8ºС). Ауа ... ... ... - 47ºС, ... ... +42ºС. Ауа ... қыс ... жән көктем жазға ауысқан кезде күрт өседі.Қар еру кезеңінде температураның былайша жылдам көтерілуі қыста топырақтың ... ... ... кезінде жер бедерінің теріс элементтерінде еріген судың қайта бөлінуі мен ағуымен бірге жүреді.
Алғашқы күзгі ... ... ... ... ... мен соңында ерекшеленеді, алсоңғысы - мамырдың ортасында. Аязсыз кезеңнің орташа ұзақтығы 130 ... ... ... ... өсіп-жетілуі кезеңінде жауын-шашын 119 мм түсті, бұл көпжылдық көрсеткіштерден 13 мм артық және ... ... 83,2 % ... ... ... ... дейін түсті,бұл барлық зерделеп отырған дақылдардың өсуі мен дамуына оң әсер ... ... ... болған ыстық құрғақ ауа райында ауа температурасы орташа көпжылдық нормадан 4,2°С артты, ал жауған жауын-шашынның мөлшері барлығы норманың 28,6 % ... ... ... ... қарақұмықтың өнімділігін едәуір төмендетті.Барлығы ауылшаруашылығы жылы ішінде 215,5 мм жауын-шашын түсті, бұл орташа көпжылдық норманың 87,6 % құрады.
2004-2005 ауылшаруашылығы жылықары аз және жылы ... ... жылы ... ... ... ... Көктемніңтеріс белгісі жауын-шашынның көптігі болып табылады, олар мамырда көпжылдық нормадан 3,3 есеге артты, бұл ... ... ... ... ... ... қиыншылықтар тудырды. Жауын-шашынның көптігімен маусым айы да ерекшеленді,онда олардың мөлшері орташа көпжылдық нормадан 2,5 есеге артты, салдарынан ... ... ... ... ... ... жарамды өніп-өсу мен жармалық дақылдардың өсуіне оң әсер етті. Алайда, шілде-тамыз айларында норманың ... 28,3 % ... ... ... ... ауа-райы жағдайларында

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Астық массасының құрамы11 бет
Суғармалы егістікте суды үнемдеудің механикаландырылған технологияларын қолдануды ұйымдастыру, тегістеуге арналған лазер нұрымен басқарылатын тегістегішті жобалау59 бет
Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделді қорғаудың жалпы сипаттамасы46 бет
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді Азаматтық-құқықтық қорғау73 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын әдістер6 бет
Жеке мүліктік емес игіліктер29 бет
Жүктерді крандары4 бет
Нарық жағдайында өндірісті ғылыми-техникалық дайындаудың мазмұны мен міндеті27 бет
Қазақстан Республикасы бойынша жайылым мен шабындық жерлердің жағдайы,көлемі,өнімділігі.25 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь