Қылмыстық іс жүргізу принциптері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ ПРИНЦИПТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

1. 1 Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің жалпы ұғымы, мәнісі мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1. 2 Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10

2 ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ ПРИНЦИПТЕРІНІНІҢ ДЕРБЕС ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

2. 1 Заңдылық принципі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2. 2 Сот әділдігін тек соттың ғана жүзеге асыруы принципі ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2. 3 Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғау принципі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
2. 4 Жеке адамның абыройы мен қадір.қасиетін құрметтеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2. 5 Меншікке қол сұқпаушылық және кінәсіздік презумпциясы принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
КІРІСПЕ

Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Берілген дипломдық жұмыс қылмыстық іс жүргізу принциптерінің сот әділдігін жүзеге асырудағы маңызын теориялық деңгейде зерттеуге арналған. Құқықтың жалпы және сала аралық принциптерінің салалық принциптерге ықпалы және салалық принциптер ретіндегі қылмыстық іс жүргізу құқығы принциптерінің өзіндік маңыздары мен мақсаттары талданған. Өз кезегінде орындалуы жалпыға бірдей міндетті болып табылатын құқықтық норма болмағанымен құқық прициптері аталған нормалардың өздерінің әлеуметтік функцияларын тиісті деңгейде атқаруының кепілі. Біздің жұмысымыз қылмыстық іс жүргізу құқығы принциптерінің сот дәлелдеулерінің жүзеге асырылуына тигізетін ықпалы туралы болмақ.
Тақырыптың өзектілігі. Құқықтың мәнісі мен әлеуметтік тағайынының құқық принциптері арқылы ашылатындығы белгілі. Өз кезегінде құқықтың объективтік табыиғатынан туындайтын сапасы бола отырып, құқық принциптері қоғамдағы әділеттілік пен заңдылықтың негізгі өлшемі болып табылады. Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің басшылыққа алынуы қоғамдағы қатынастарды заңға сай, әділетті негізде реттеудің бірден-бір кепілі ретінде бағалануы тиіс. Берілген тақырыптың ғылыми деңгейде зерттелуі, құқықтың аса маңызды саласы ретіндегі қылмыстық іс жүргізу құқығының басты қағидаларының ішкі мазмұндарын, олардың өзіндік ерекшеліктерін, олардың бойындағы әлеуметтік әлеуетті (потенциал) ашуға жәрдем берері анық. Тек солай болған жағдайда ғана, біздің ойымызша, қылмыстық іс жүргізу құқығының талаптары қатаң сақталып, қоғамдағы заңдылық пен құқық тәртібінің нығая түсуіне объективтік жағдай туындайды. Осы айтылғандар берілген тақырыптың қаншалықты өзекті екендігінің дәлелі болып табылады деп сенеміз.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Құқықтың жалпы және салалық принциптерінің теориялық мәселелері көптеген уақыттардан бері зерттеушілердің назарын өздеріне аударып келеді. Құқықтың жалпы қағидалары туралы біз Н.И. Матузовтың, А.В. Мальконың, С.З. Зимановтың, С. С. Сартаевтың, С. Өзбекұлының, Ө.Қ. Қопабаевтың және басқалардың еңбектерінен көптеген тұжырымдарды кездестіреміз. Салалық принциптер ретіндегі қылмыстық іс жүргізу принциптері М.С. Сторговичтің, Б.Х. Төлеубекованың, В.Т. Томиннің, Н.Н. Полянскийдің, Т.Н. Добровольскаяның еңбектерінде зерттелген. Алайда аталған мәселені барынша терең зерттеп оның теориялық жағының қыр-сырын ашқан қазақ тіліндегі зерттеу жұмысы жоқ деп айтуға болады. Егер біз еліміздің ұлттық құқықтық жүйесін қалыптастыруды өзіміздің басым бағытты міндетіміз деп санайтын болсақ, онда ана тілімізде жүргізілген зерттеу жұмыстары оның
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Теория государства и права: Курс лекций / Под ред. Н.И. Матузова и А.В. Малько. – 2-е изд., перераб. и доп. М.: Юристъ, 2000. – 776 с.
2 Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. – Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 264 бет.
3 Қазақстан Республикасының Конституциясы. Түсініктеме. Ред. басқарған Ғ. Сапарғалиев. – Ауд. С. Бақтыгерейұлы. – Алматы: «Жеті жарғы», 1999. – 424 бет.
4 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы: ЮРИСТ, 2005. – 208 б.
5 Кобликов А.С. Законность – конституционный принцип советского уголовного судопройзводства. – М., 1979. – 325 с.
6 Стецовский Ю.Н., Ларин А.М. Конституционный принцип обеспечения обвиняему права на зачиту. – М., 1986. – 249 с.
7 Добровольская Т.Н. Принципы советского уголовного процесса. – М., 1971. – 348 с.
8 Полянский Н.Н. Вопросы теории советского уголовного процесса. – М., 1956. – 397 с.
9 Теория доказательств в советском уголовном процессе / Под ред. Н.В. Жогина. М., 1973. – 258 с.
10 Петров Ю.А. Теория познания: научно-практическое значение. М., 1983. – 235 с.
11 Карнеева Л.М. Правильное определение основных понятий теории доказательств – важнейшая гарантия достижения истины при производстве по уголовному делу // Гарантии прав личности в социалистическом уголовном праве и процессе. Ярославль, 1981. – 124 с.
12 Философский энциклопедический словарь. – М., 1983. – 365 с.
13 Горский Г.Ф., Кокарев Л.Д., Элькинд П.С. Проблемы доказательств в советском уголовном процессе. Воронеж, 1978. – 352 с.
14 Шептулин А.П. Диалектический метод познания. М., 1983. – 247 с.
15 Кумф Ф., Оруджев З. Диалектическая логика: основные принципы и проблемы. М., 1979. – 209 с.
16 Философская энциклопедия: В 5 т. Т. 4 / Гл. ред. Ф.В. Константинов. М., 1967. – 308 с.
17 Никитин Е.П. Метод познания прошлого // Вопросы философии. 1966, № 8. С. 34-38.
18 Вышинский А.Я. Теория судебных доказательств в советском праве. М., 1950. – 368 с.
19 Советский уголовный процесс / Под ред. М.А. Чельцова. М., 1962. – 359 с.
20 Дорохов В.Я. О понятии доказательства в советском уголовном процессе // Сов. Гос-во и право. 1964. № 9. С. 24-27.
21 Логика научного исследования / Под ред. П.В. Копнина., М.В. Поповича. М., 1965. – 124 с.
22 Постановление Пленума Верховного Суда Республики Казахстан от 24 апреля 1992 г. «О практике применения законодательства, регламентирующего права и обязанности лиц, потерпевших от преступления» // Сборник постановлений Верховного Суда Республики Казахстан (Казахской ССР) 1961-1997 гг. Т.1. Алматы. – 1998. – С. 359-360.
23 Рыженков А.Я., Филиппов П.М. О возмещении ущерба на предварительном следствии. Волгоград, 1983. – 272 с.
24 Гуреев П.П. Гражданский иск в уголовном процессе. М., 1961. – 302 с.
25 Нуралиева А.С., Биятов Т.К. Понятие, предмет, основания и значение гражданского иска в уголовном процессе // Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. Часть Общая: Академический курс. Под ред. д.ю.н., профессора Б.Х. Толеубековой. Книга вторая. – Алматы, С. – 374 –397.
26 Зинатуллин З.З. Возмещение материального ущерба в уголовном процессе. Казань., 1974. – 298 с.
27 Ковалев М.А. Прокурорский надзор за обеспечением прав личности при расследовании преступлений. М., 1981. – 321 с.
28 Власенко Н.Г. Вопросы теории и практики возмещения материального ущерба при расследовании хищений государственного и общественного имущества. Саратов., 1972. – 159 с.
29 Эрделевский А.М. Компенсация морального вреда. М., 2000. – 254 с.
30 Александров С.А. Правовые гарантии возмещения ущерба в уголовном процессе. Горький, 1976. – 248 с.
31 Мазалов А.Г. Гражданский иск в уголовном процессе. М., 1977. – 267 с.
32 Даев В.Г. Современные проблемы гражданского иска в уголовном процессе. Л., 1972. – 214 с.
33 Алексеева Л.В., Жуйков В.М., Лукашук И.И. Международные стандарты о правах человека и применение их судами Российской Федерации (практическое пособие). М., 1996. – 286 с.
34 Донцов С.Е., Глянцев В.В. Возмещение вреда по советскому законодательству. М., 1990. – 152 с.
35 Газетдинов Н.И. Деятельность следователя по возмещению материального ущерба. Казань, 1990. – 247 с.
36 Уголовный процесс Казахской ССР (учебное пособие) под ред. МАхмутова А.М., Лившица Ю.Д. Алма-Ата, 1989. – 419 с.
37 Сторогович М.С. Курс советского уголовного процесса. М., 1968. – 394 с.
38 Томин В.Т. О понятии принципа советского уголовного процесса. – М., 1965. – 298 с.
39 Государственная программа правовой реформы в Республике Казахстан, утвержденная постановлением Президента Республики Казахстан 12 февраля 1994 // Советы Казахстана, 1994. №24. – С. 12-38.
40 Полянский Н.Н. Очерк развития советсокй науки уголловного процесса. М., 1980. – 289 с.
41 Бояринцев В.Н. О законодательном закреплении принципа публичности уголовного процесса // Совершенствование законодательства о суде и правосудии. М., 1985. – С. 92-97.
42 Тыричев И.В. Принципы советского уголовного процесса. – М., 1983. – 262 с.
43 Мотовилкер Я.О. О принципах объективной истины, презумпции невиновности и состоязательности процесса. – Ярославль, 1978, - 398 с.
44 Фаткуллин Ф.Н. Общие проблемы процессуального доказывания. – Казань, 1976. – 398 с.
45 Савицкий В.М. Государственное обвинение в суде. – М., 1971. – 297 с.
46 Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. Часть Общая: Академический курс / Под ред. д.ю.н., профессора Б.Х. Толеубековой. Книга первая. – Алматы: 2004. – 416 с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................5
1 ... ІС ... 1 ... іс ... ... ... ... мәнісі мен
маңызы......................................................................
....................................................7
1. 2 ... іс ... ... ... ІС ... ... ДЕРБЕС
ТҮРЛЕРІ.....................................................................
................................................14
2. 1 ... 2 Сот ... тек ... ғана ... ... 3 Адам мен ... құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғау
принципі....................................................................
...............................................................27
2. 4 Жеке адамның ... мен ... 5 ... қол ... және кінәсіздік презумпциясы
принциптері.................................................................
...............................................37
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................63
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... дипломдық жұмыс
қылмыстық іс жүргізу принциптерінің сот ... ... ... маңызын
теориялық деңгейде зерттеуге арналған. Құқықтың жалпы және сала ... ... ... ... және салалық принциптер
ретіндегі ... іс ... ... ... ... ... мен
мақсаттары талданған. Өз кезегінде орындалуы жалпыға бірдей міндетті болып
табылатын құқықтық норма болмағанымен құқық прициптері аталған ... ... ... тиісті деңгейде атқаруының кепілі. Біздің
жұмысымыз қылмыстық іс жүргізу құқығы принциптерінің сот ... ... ... ... ... ... ... Құқықтың мәнісі мен әлеуметтік тағайынының құқық
принциптері арқылы ашылатындығы белгілі. Өз кезегінде құқықтың объективтік
табыиғатынан туындайтын сапасы бола ... ... ... қоғамдағы
әділеттілік пен заңдылықтың негізгі өлшемі болып табылады. Қылмыстық іс
жүргізу принциптерінің басшылыққа алынуы қоғамдағы қатынастарды ... ... ... ... бірден-бір кепілі ретінде бағалануы тиіс.
Берілген тақырыптың ғылыми деңгейде зерттелуі, құқықтың аса ... ... ... іс ... ... ... қағидаларының ішкі
мазмұндарын, олардың өзіндік ерекшеліктерін, олардың бойындағы әлеуметтік
әлеуетті (потенциал) ашуға жәрдем берері ... Тек ... ... жағдайда
ғана, біздің ойымызша, қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... пен құқық тәртібінің нығая түсуіне объективтік
жағдай туындайды. Осы айтылғандар берілген тақырыптың ... ... ... болып табылады деп сенеміз.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Құқықтың жалпы және ... ... ... ... ... бері ... ... аударып келеді. Құқықтың ... ... ... біз ... А.В. ... С.З. Зимановтың, С. С. Сартаевтың, ... Ө.Қ. ... және ... ... ... ... Салалық принциптер ретіндегі қылмыстық іс
жүргізу принциптері М.С. Сторговичтің, Б.Х. ... В.Т. ... ... Т.Н. ... еңбектерінде зерттелген. Алайда
аталған мәселені барынша терең зерттеп оның ... ... ... ... ... ... жұмысы жоқ деп айтуға болады. Егер ... ... ... ... ... ... басым бағытты
міндетіміз деп санайтын болсақ, онда ана ... ... ... оның ... ... тиіс.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Берілген дипломдық жұмыстың
мақсаты қылмыстық іс жүргізу ... ... мен ... ... олардың сот әділдігін жүзеге асырудағы, қылмыстық істерді алдын ала
тергеу және сот органдарының ... ... ... қамтамасыз
етудегі рөлін ашып көрсету болып табылады. Аталған ... қол ... ... міндеттер шешімін табуы тиіс деп ойлаймыз: құқықтың ... ... ... іс ... ... ... іс жұргізудің маңызды да, ... ... ... тек ... ғана ... ... адамның және азаматтың
құқықтары мен бостандықтарын сот ... ... жеке ... абыройы мен
қадір-қасиетін құрметтеу ... ... сот ... ... ... ... объектісі. Қылымыстық іс жүргізу ... ала ... ... істерді алдын-ала тергеу және сотта ... ... ... ... және ... ... қоғамдық
қатынастар біздің дипломдық жұмысымыздың негізгі зерттеу объектісі болып
табылады.
Зерттеу пәні. Қылмыстық ... ... ... барысындағы құқық
қорғау органдарының, сот органдарының нақты ... және ... ... ... ... ... сот ... жүзеге асырудағы
маңызын зерделеуді біздің дипломдық жұмысымыздың зерттеу пәні ретінде
қарстырған дұрыс.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ортақ және арнайы танымдық әдістер: диалектикалық талдау және
жүйелеу ... ... ... ... негізгі
тұжырымдарына, сондай-ақ құқықтық құбылыстарды зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... логиканың
ережелері талдау мен қорыту, салыстырмалы құқықтық және статистикалық
нақтылы-әлеуметтік әдістер пайдаланылды.
Дипломдық ... ... ... ... ... негізгі
теориялық мәселелерін айқындау барысында еліміздің белгілі заңгер-ғалымдары
C.К. Абсаметов, А.П. Алехин, А.Т. ... С.Т. ... ... С.З. ... Е.І. ... С.Н. ... ... Г.С. Сапарғалиев, С.С. Сартаев, С.А. Табанов, Б. Т.
Тұрғараев және басқалардың зерттеу еңбектері ... ... ... ... мен ... ... ... мен көлемі
зерттеудің негізгі мақсаттары мен ... ... ... талаптарға толықтай жауап береді. Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі
бөлімнен, алты бөлімшеден, қорытындыдан және ... ... ... ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ ПРИНЦИПТЕРІ
1. 1 Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің жалпы ұғымы, мәнісі мен маңызы
Жалпы түсінігінде құқықтың ... ... ... оның ... ... ... принциптері немесе қағидалары атау қалыптасқан.
Принциптер латын ... ... ... ... ... ... мағына береді [1, 151., 2, 151 б.].
Олар қоғамдық ... ... ... ... ... Осыдан олардың әлеуметтік шарттылығы, өмір жағдайларына
тәуелділігі ... ... ... ... ... заңгерлердің немесе
ғалымдардың жеке көзқарастарының нәтижесі емес, құқықтың әлеуметтік құбылыс
ретідегі табиғатынан туындайтын ... тән ... ... ... Құқық
теориясында құқық принциптерін жалпы құқықтық принциптер, сала ... ... және ... ... етіп бөлу ... ... ... құқықтық принциптерге әділдік, құқық теңдігі, гуманизм, демократия,
құқық және міндет ... көз ... мен ... ... ... ... ... деген өзінің жалпы мазмұнында
«құқықтық реттеу» дегеніміз әлеуметтік қатынастарды әділеттілік негізінде
реттеу деп ... ... ... көпқырлы, көп компонентті
категория ретінде қоғам өмірінің барлық өрісінде көрініс ... Ол ... ... ... ... және ... аспектілерді
кірістіреді.
Әртүрлі жеке тұлғалардың жағдайымен олардың қоғамдағы маңызының,
еңбектің және оның бағалануының, әрекеттің және оның ... ... ... ... Заң ... ... оның құқық
өрісіндегі барынша айқын формалды-анықтылық ... және ол көп ... ... ... ... ... құқықтық жүйе
әділеттіліктің сақшысы болып, оны ... мен ... ... ... ... ретінде қызмет атқарады. Осыдан ... ... ... ... ... ... ... да, маңызы бойынша да заңдылық
ұғымынан әлдеқайда кең және маңыздырақ екендігін айқын аңғаруға болатындай.
Әділеттілік принципі ... ... ие, ол ... ... ынталандыруда және жазалауда өзінің көрінісін табады.
Қылмыстық, қылмыстық іс жүргізу және басқа да заң ... ... ... ... қоғамдық қатынастарда ... ... ... ... ... жұптық категориясы
әділетсізідікпен қатар жүреді. Әділетсіздікке жол ... оны жою ... ... орнатудың құралы, тәсілі болып табылады.
әділетсіздіктің орын алуының алдын алу зжаң ... ... ... және ... қызметі де осыған бағытталуы тиіс.
Азаматтардың құқық теңдігі әділеттілік принципінің дамытылуы ... тән ... ... ... Заң және сот ... ... ... теңдігі принципі адамның және азаматтың ... ... ... ... ... еркек пен әйелдің құқығы мен
бостандығының теңдігін білдіреді. Құқықтың жалпы ... ... ... ол – ... пен міндет бірілігі принципі. Азаматқа берілген құқықтар
мен бостандықтар оның қоғам алдындағы міндеттерімен сәйкестендіріледі. ... ... ... екінші тараптың өз міндетін атқаруы арқылы жүзеге
асырылады. Егер бір тарап тек құқықтарға ие ... ... тек ... ... ... тұтастығының болуы мүмкін емес. Құқықтың келесі
маңызды принциптерінің бірі ол – ... ... ол кең ... және ... ... ... ... ұшырап отырған көзқарастар
жүйесін білдіреді. Демократиялық қоғамның барлық құқықтық жүйесі, заң
шығармашылығы, ... ... және ... ... қызметінің өне бойына
гуманизм идеялары арқау болуы тиіс. ... ... ... және жеке
тұлғаның өзара қатыстылығын көрсетеді, мемлекеттің заңдылық, сот әділдігі,
қылмыстық және қылмыстық атқару саясатының ажырамас қасиеті болуы ... ... ... ... ... және адамның
өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең қымбат қазына ретінде ... ... ... ... дұрыс түсінігінде заңды өрескел ... ... ... ... ... Құқықтағы көз жеткізу мен
мәжбүрлеудің үйлесіміділігі демократизмнің, гуманизмнің және әділеттіліктің
көрініс табуының аса ... ... ... ... ... ... ... принципі
заңдардың және соларға сәйкес актілердің ... ... ... білдіреді, заң мен сот алдында жұрттың бәрінің теңдігі және содан
туындайтын құқықты бұзған кел ... ... заң ... жауаптылығы
құқықтың әрекет етуінің өн бойына тән болады.
Заңдылық қағидасының мысалында құқықтың жалпы принциптері мен оның ... және ... ... ... ... ... айқын
көрініс табытындай олардың әрқайсысы белгілі бір дәрежедегі дербестігіне ие
бола отырып, олар ... ... ... ... алады және жке
салаларға қатысты ... ... ... дамытады және нақтылайды.
Мысалы, Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... бөлімінде соттардың адам мен азаматтың Конституциямен баянды
етілген құқықтары мен бостандықтарына ... ... ... және ... ... құқықтық актілерді қолдануға құқығы жоқ екендігі бекітілген.
Егер сот, ... ... заң ... өзге де ... ... ... мен азаматтың Конституциямен ... ... ... ... ... ... деп ... ол іс бойынша іс жүргізуді
тоқтата тұруға және сол ... ... емес деп тану ... ... ... жүгінуге міндетті деп бекітілген [4, 7
б.].
Жоғарыда аталып ... ... ... кейін біздің дипломдық
жұмысымыздың ... ... ... ... іс ... ... ұғымы, мәнісі мен мазмұнына қатысты мәселелерді талдауға көшкен
дұрысболар.
Қылмыстық іс жүргізу ғылымында принциптер ретінде қылмыстық іс жүргізу
сүйенетін негіз және жеке ... ... ... ... басшылыққа алынатын барынша ... ... ... жылы ... ... Республикасының Қылмыстық іс жүргізу
кодексінде отандық қылмыстық іс жүргізу заңнамасында алғашқы рет «Қылмыстық
процестің ... мен ... - деп ... ... ... енгізіліп,
онда қылмыстық іс жүргізу принциптерінің маңызы айқындалып, олардың жүйесі
бекітіліп, әрбір принциптің негізгі ... ... ... ... ... іс ... ... ғана емес, сонымен қатар
қылмыстық сот өндірісіне қатысушы барлық тұлғалар үшін міндетті ... ... ... оның ... де ... арнайы тараудың
енгізілуі қылмыстық іс жүргізу құқығын дамытудағы, оны ... жаңа ... ... ... ... ... ... табылады. Қазақстан Республикасының
Қылмыстық іс жүргізу кодексіне енгізілген қылмыстық іс жүргізудің барлық
принциптері ҚР ... ... ... сүйенеді немесе олардың
мазмұнынан бастау алады. Бұл принциптер құқық құорғау органдарының ... ... ... өзге де ... және ... ... бір шамада көріністерін тауып, нақтыланған. Қылмыстық іс ... ... ... ... іс ... ... ... аталған принциптерді бұзу оның сипаты мен мәніне қарай, іс ... ... іс ... ... деп ... ... іс жүргізудің
барысында шығарылған шешімдерді бұзуға немесе осы ... ... ... күші жоқ деп тануға әкеліп соғатындығынан көрініс
табады. Қылмыстық процестің принциптерін бұзғаны үшін ... ... ... барынша жауаптылығы, қылмыстық істер бойынша өндірісті
жүзеге асырушы органдардан аталған принциптерді қатаң ... ... ... ... талап етеді.
Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің маңызын барынша кеңірек талдай
отырып, төмендегідей тұжырымдарды жасақтауға болады:
1)қылмыстық іс жүргізу ... ... ... бастапқы орынға ие
болады;
2)олар өзара тығыз және үйлесімді байланыстағы негізгі, ... ... ... принциптер құқықтық ережелер түрінде ... ... ... ие болады;
4)олар қылмыстық процестің әлеуметтік ... оның ... ... ... тетігі ретінде қызмет атақарады;
5)принциптер процесуалдық құқықтың негізігі ... ... ... ... етуші заңнамаға ... ... ... ... ұсыныстаордың негізділігін айқындаудағы басты
негіздеме сапасында орын алады;
7)принциптер құқық шығармашылығы қызметіндегі әлеуметтік бағдарлаушы
функциясын атақарады;
8)принциптер процессуалдық ... ... ... ықпал жасайды.
1. 2 Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің жүйесі
Қылмыстық сот өндірісі принциптері ең алдымен, ... ... ... ... ... Принциптерге қатысты түрде айтқанда
жүйе құраушы факторлар қатарына ... ... 1) ... пен ... ... ... 2) ішкі қайшылықтардың
болмауы; 3) объективтік және субъективтік бастаулардың бірлігі; 4) ... және бір ... ... ... де, жиынтықты түрінде де ықпал
етушілік ... ... ... ... принциптерді үш топқа бөлуге
болады; 1) сот өндірісінің тәртібіне, оның ... ... ... 2) сот ... ... оның ... ... және тергеу мен сот қызметіне тікелей ... ... 3) ... және сот ... оның ... ... ... білдіретін принциптер.
Қылмыстық сот өндірісі принциптерінің маңыздылығын олардың ... ... ... ... болады. мәселен,
Конституцияның 77 бабының 3 пункті мазмұнынан қылмыстық процесте ... бар ... ... ... ... ... ... үшін қайталап қылмыстық жауаптылыққа тартуға тыйым
салу;
-өзіне заңмен көзделген соттылығын оның ... ... ... ... заңды қолдануға тыйым салынуы;
-айыпталушының өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге мідетті емес екендігі;
-сотта әркімнің өз сөзін тыңдатуға құқылы екендігі;
-куәлік ... ... ... туралы кез келген күдіктің айыпталушының пайдасына
қарастырылуы;
-алынған айғақтардың заңды жолмен алынуы;
-қылмыстық заңды ұқсастығы ... ... ... салынуы.
Конституцияда белгіленген сот төрелігінің принциптері Республиканың
барлық соттары мен судьяларына ортақ және бірыңғай болып табылады.
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... зерттеп дайындауға екі ... ... Бір ...... ... тануға ұсынылған ережелер тым
ұлғайтылды. Екінші жағынан—осы ережелер шеңбері ... ... ... да тұйыққа апарып тірейді. Осы қайшылықты жүйе құрайтын факторлар
табылған жағдайда ғана ... ... ... сот ісін ... ... ең алдымен өзара байланысты элементтер жүйесі. Аталған элементтердін мәні
мен орны жүйе құрайтын факторлар ... ... ... ... ... ... принциптерді деңгейлерге саралау туралы
мәселенін шешімі жатады. Атап айтқанда, А.С. Кобликов, А.М. ... Ю. ... ... ... ... ... принциптер конституциялық
деңгейге, ал басқа құқық көздерінде ... ... өзге ... емес ... ... және жеке қолданбалы сипатта болады деп
санайды [5, 18-20., 6, 12-14 бб.]. Т.Н.Добровольская, П.С.Элькинд ... ... ... және ... ... бөлу "принцип" ұғымының мазмұнына жалпы қайшы келетіні туралы
көзқарасты негіздеген [7, 14-21 бб.].
Мыналар:
а) қылмыстық іс ... ... ... ... ... деп танылуы;
ә) субъективті негіздердің принциптерге түрліше ықпал ... ... ... ... ... деп ... осы ... шешіміне
байланысты.
"Принциптер" категориясының мәніне жасалған талдау қылмыстық ... ... ... ... ... ... деп танылуы
қылмыстық іс жүргізу құқығы теориясының қазіргі жетістіктеріне неғұрлым
толық сай ... ... ... береді.
Сөйтіп, қылмыстық іс жүргізу принциптерін конституциялық ... емес ... ... өзі ... сондай-ақ әдістемелік
сипаттағы бірқатар жалған қорытындылар жасауға әкеліп соғады.
Қылмыстық сот ісін жүргізу принциптерін тең шамалы және тең ... ... ... ... ... ... бар.
1.Барлық заңдар Қазақстан ... ... ... ... сәйкес әзірленеді. Демек,принциптерді
конституциялық және ... емес ... бөлу ... ... ... көзінде орналастырылуы тұрғысынан ғана дұрыс:
егер ... ... ... ... ... ... ... болса, ол конституциялық принциптерге
жатады; барлық өзге құқық көздерінде ... оны ... ... емес ... ... ... ... көзқарас
механистілік және құқық қисынына қайшы келеді.Мән-маңыз тұрғысынан алғанда
принциптердің конституциялық және ... емес ... ... заңды (конституциялық) және заңсыз (конституциялық емес)болып
саралануын білдіреді.
Осыған ... Т. Н. ... ... өте ... сияқты:
«Егер қылмыстық сот ісін жүргізу принциптері бір-бірімен байланысты болып,
өзара әсер ... ... ... ... ... мәнін анықтау
мен қылмыстық істер бойынша сот ісін ... ... ... ... үшін олардың бәрі бірдей маңызды, сондықтан қай заң актісінде (КСРО
Конституциясында ма, әлде салалық заңда ма) ... ... ... ... ... Қылмыстық процесс принциптерін...
конституциялық және конституциялық емес деп бөлу теория тұрғысынан ... ... да ... емес» [7, 19 б.].
2.Принциптерді конституциялық және конституциялық емес деп бөлудің
механистік жолы ... ... және ... ... ... ... дәрежелі деп бөлінуіне өзінен өзі ... ... ... ... бойынша саралануы оларды қамтамасыз ету құралдарының да
тиімділеу және тиімділігі кемдеу деп бөлінуіне әкеліп соғуы ... ... сот ісін ... ... талаптарын сақтауға байланысты елеулі
зардаптары болуы ықтимал.Сонымен қатар «принцип» ұғымының негіз қалаушы,
түйінді деген мәнінің өзі ... ... ... ... механизміндегі
міндетті элемент рөлін емес, жай ғана тілек рөлін атқарады.
Т.Н. Добровольская бұл жөніңде былай деп жазды: "Бұл ... ... ... және ... ... бір қатарда тұрған ережелердің
біртұтас тізбегі деп тану" жүйе ... ... ... ... ... және ... институттық категория ретінде көрсетеді [7, 76
б.].
3.Принциптерді ... және ... емес деп ... ... ... және сот ... ... бұзылуына жол бермеу және"конституциялық емес" принциптерді
елемеуге болатыны туралы қате пікір қалыптастырып, олардың құқық ... ... ... ... соғуы мүмкін.
4.Құқық көздерінің Қазақстан Республикасының Конституциясы және салалық
заңдар деңгейіндегі арақатынасы мынадай: Конституцияның негізгі ережелері,
соның ішінде қылмыстық сот ісін ... ... деп тура ... ... ... ... сол арқылы құқық қатынастарына
қатысушылар құқықтары сақталуының кепілдіктерін күшейте ... ... ... іс ... ... ... де ... 9-бабында принциптердің кез келгенін бұзу іс бойынша болған іс
жүргізуді жарамсыз деп тануға, ... іс ... ... ... ... не ... материалдарды дәлелдеу күші жоқ деп тануға
әкеліп соқтыратыны туралы ереженің орнықтырылуы Қылмыстық сот ісін ... ... ... деп тану ... ... тағы да бір айқын дәлелі
болып табылады.
Сонымен, қылмыстық процесс принциптерінің жүйесі қылмыстық іс жүргізу
құқығы жүйесінің шеңберіндегі тең шамалы және тең ... ... ... ... деп емес, ал олардың өзара байланыста, өзара ... деп ... ... жүргізу нысаны жөнінде принциптер үш топқа бөлінуі мүмкін:
1)сот ісін жүргізу тәртібіне, оның ... ... ... ... ісін жүргізу тәртібіне, оның нысандарына қатысты талаптар мен
тікелей тергеу және сот ... ... ... ... ... және сот ... оның мазмұнына қатысты талаптарды
білдіруші принциптер.
Қандай да болсын топқа қатысты ... ... оның ... іс
жүргізу құқығының кез келген көзінде орнықтырылуы мүмкін, оның өзі олардың
Қазақстан Республикасының Конституциясы мен ... ... ... ... ... ... келмейді.
Сонымен бірге принциптердің топтарға бөлінуі шартты сипатта болып отыр.
Гәп ... ... ... екі ... бірдей қатысты екенінде.
Әдебиетте өзге бөліністер бар (мысалы, принциптерді сот құрылысына және сот
ісін жүргізуге бөлу).
Процесс негіздері ... сот ісін ... ... ... ... мойындау қажет. ... ... ... ... ... құқықтық актілердің
кейбір ережелерінің мәнінен қылмыстық сот ісін жүргізу ... ... ... да ауқымды екенін көруге болады.
2 ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ... ... ... ТҮРЛЕРІ
2. 1 Заңдылық принципі
Қылмыстық процесс саласындағы заңдылық принципі -қылмыстық іс жүргізу
процесіне әрбір қатысушының материалдық және іс ... ... ... ... ... осы қызмет принциптерінің формулалары бар
нормаларды сақтауға міндетті екені. ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы құқықтық ... ... ... ... маңызды, оған сәйкес мемлекеттік билік
органдары мен лауазымды адамдар "заңда тікелей көзделген нәрселерге ... ... ... принципті дәйекті де қатаң түрде ұстануға тиіс.
Заңда көзделген нәрселерге ғана рұқсат ету ... ... ... қызметіне қатысушылардың бәріне бірдей қатысты және ... ... ... ... ... Рұқсат етудің мәні — заң
нұсқамаларын орындау ғана.
Заңдылық принципі Қазақстан ... ... ... ... ... Мәселен, 34-бапта ... ... ... және ... ... ... екені
айтылған; 78-бап — Конституциямен баянды етілген адамның және азаматтың
құқықтары мен ... ... ... ... мен өзге ... ... ... қолдануға жатпайды; 83-бап -прокуратура құқық
қатынастарына қатысушылардың заңдылықты сақтауын қадағалау қызметін ... ... ... ... ... және өзге
нормаларында Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... заң ... ... ... қатысушылардың
бәрінің міндетті түрде орындауы туралы идея белгілі бір ... ... ... ... ... ... ҚІЖК 10-бабының
ережелерінде дамытылған. Осы нормаға сәйкес қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ... ізге түсу және сот органдарының міндеті:
а)Қазақстан Республикасы Конституциясының;
ә) Қылмыстық іс ... ... ... заңдардың;
в) Қазақстан Республикасының халықаралық ... және ... ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулыларының;
ж) қылмыстық сот ісін жүргізу ... ... өзге ... ... дәл ... ... адам мен азаматтың Конституциямен баянды етілген құқықтары
мен бостандықтарына нұқсан келтіретін ... және өзге де ... ... ... салынады;
-егер сот қолдануға жататын заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт
адам мен ... ... ... ... ... ... нұқсан келтіреді деп ұйғарса, ол іс бойынша іс жүргізуді
тоқтата тұруға және сол ... ... емес деп тану ... ... ... ... міндетті;
-соттың, қылмыстық ізге түсу органдарының қылмыстық істер бойынша іс
жүргізу кезінде заңды бұзуына жол берілмейді;
-сот, қылмыстық ізге түсу ... ... ... ... іс ... заңның бұзылуына жол берген жағдайларда кінәлілер ... ... ... ... ... деп тану және ... ... жою.
ҚІЖК 10-бабының мазмұны — қылмыстық іс жүргізу құқығы көздерінің бүкіл
жиынтығының мазмұнына, бағытына, рухына өзек ... ... ... шоғырланған көрінісі.
Мәселен, Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... Заң күші бар ... ... ... ... принципі — ол заңдылықты бұзудың қандайын
болсын анықтау мен жою, Республиканың Конституциясы мен ... ... ... мен басқа да құқықтық актілерге наразылық білдіру, сотта
мемлекет мүддесін білдіру жөнінде заңмен ... ... ... ... ... ... қылмыстық ізге түсуді жүзеге
асыруға міндетті (2-бап). Прокуратура қызметінде заңдылықтың ... ... ... ... ... өз ... жүзеге
асырған кезде олардың қызметіне араласуға салынған тыйым ... ... ... ... ... ... ... мыналар қамтылған:
-қылмыстық ізгетүсу органдарының қызметін қадағалау;
-жедел-іздестіру қызметінің заңдылығын қадағалау;
-сотта мемлекет мүддесін білдіру.
Қылмыстық процестегі заңдылық ... ... ... регламенті
Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасының ішкі істер
органдары туралы" Заң күші бар Жарлығында берілген. Жарлықта ішкі ... ... ... ... негізделеді деп атап көрсетілген
(3-бап), ол ішкі істер органдары қызметкерлерінің қызметіне араласуға ... ... ... ... ... ... жоқ ... жөніндегі
кепілдікпен қамтамасыз етіледі. Қолданылып жүрген заңдармен ішкі ... ... ... ... міндеттерді орындауға
оларды мәжбүрлеуге ешкімнің қақысы жок, Олардың қызметіне ... ... ... белгіленген жауаптылыққа әкеліп соғады(23-бап).
Ұлттық қауіпсіздік органдарының қызметі де заңдылық принципі негізінде
жүзеге асырылады. ... ...... Республикасы Президентінің
"Қазақстан Республикасының, ұлттық қауіпсіздік органдары туралы" Заң күші
бар Жарлығы. Ұлттық ... ... ... қызметшілерінің заңды
талаптары азаматтар мен лауазымды адамдардың орындауы үшін міндетті ... ... ... қауіпсіздік органдары қызметкерлерінің өз міндеттерін
орындауының өзіндік ... ... ... ... қауіпсіздік органдарының
әскери қызметшілеріне жүктелген міндеттердің орындалуына кедергі келтіретін
қандай да болсын іс-әрекет заңға ... ... ... соғады (18-
бап).
Жедел-іздестіру қызметінде заңдылық ... ... ... ... ол ... "Жедел-іздестіру қызметі туралы" Қазақстан Республикасы
Заңының 3-бабында атап көрсетілген. Бұл ... ... ... ... қатысты, олардың қатарында мыналар бар: ішкі істер
органдары, ... ... ... ... ... ... ... Қаржы министрлігінің салық қызметі органдары, Қазақстан
Республикасы Президентінің күзет қызметі (6-бап). Заңда жедел-іздестіру
шараларын ... ... ... ... ... ... жол берген
қызметкерлерге заңда белгіленген жауаптылық жүктеледі деп белгіленген.
Адвокаттық қызметтің ... ... ... тәсілдермен және
құралдармен жүзеге асырылатыны туралы "Адвокаттық қызмет туралы" ... ... ... ... ... ... маңызы одан кем
емес.
Елде төтенше жағдай жариялау сияқты әдеттен тыс ... ... ... ... ... "Төтенше жағдайдың құқықтық
режимі туралы" Қазақстан Республикасы ... ... ... ... енгізілген аумақта сот ... ... ... ... негізінде құрылған соттар ғана жүзеге асырады.
Соттарда сот ісі төтенше жағдай ... ... ... ... ... ... сәйкес жүргізіледі.
Заңдылық принципінің қос сипатты әсері бар. Бір жағынан — уәкілетті
органдардың ... ... іс ... ... ... ... ... сот ісін жүргізуші адамдар мен органдардың ... ... ... ... қызметіне заңсыз араласу әрекет не бөгет жасауға
әкеліп соғатын құқықтық жауаптылық түріндегі заң күшімен ... ...... ... сот ісін жүзеге асырушы органдар мен адамдардың
заңсыз ықпал жасауының азамат-тардың қорғалуын қамтамасыз ететін, заңсыз іс-
әрекеттер мен ... іс ... ... қатынастарына қатысушылардың
конституциялық құқықтары мен заңды мүдделеріне шек қоятын ... сол ... мен ... ... ... беру ... кепілдіктер көзделген
[8, 56 б.].
Сонымен, заңдылық принципі қылмыстық іс ... ... ... болған және құқық қатынастарының қылмыстық сот ісін жүргізуге
байланысты пайда болатын кез ... ... ... ... ... — істі сотта қарау кезінде әділ шешім қабылдануының кепілі.
Заңдылық принципіне оны ұқсас басқа принциптерден шектеуге мүмкіндік
беретін бірқатар ... тән. Ол ... ... ... саяси ағымдардан, көзқарастардан, идеологиялардан,
партиялар бағыттарынан, діни қағидалардан бос; құқықтық нұсқаулар мәнінің
өзгеруіне байланысты ... да ... ... және ... ... сол ... құқық қатынастарын реттеп тұрған
кезде олар (құқықтық нұсқаулар) бұлжытпай сақталуға тиіс;
2)қылмыстық ... ... ... ... ... іс
жүргізу құқығының нормаларын қолдануға өкілеттігі бар ... ... ғана ... бұл ... өз ... ... бар
болғанымен құқық нормаларын ... тек ... ... ... ... ... да
сақтайды;
3) қылмыстық процесте заңдылық принципінің нақты мазмұны сан алуан
(мысалы, соттың ... ... ... ... ... өзінің;
қадағалаушы прокурордың; жоғары тұрған соттың; жәбірленушінің талаптануы
арқасында ... ... 2 Сот ... тек ... ғана ... асыруы принципі
Сот төрелігін тек соттың ғана жүзеге асыруы принципінің мәнін түсіну
үшін "сот ... ... ... ... алу қажет. Сот төрелігі —
соттардың ... пен ... ... ... ... мақсатымен азаматтық
және қылмыстық істерді заңдарда белгіленген тәртіппен сот ... мен шешу ... ... ... ... Сот ... тек ... жүзеге асыруының принципі мемлекетте билікті үш ... бөлу ... ... ... ... сол ... бірі — сот билігі.
Сот билігінің мақсаты — адам мен ... ... ... ... ... ... Ол сотта іс жүргізудің азаматтық, қылмыстық және
заңмен белгіленген өзге де ... ... ... ... ... сот ... мақсаты — сот төрелігін жүзеге асыру. ... ... ... ... ... қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... сот ... жүзеге асыруы сот
төрелігі функциясын орындайтын бірден-бір орган болып табылатын соттың
ерекше ... ... ... ... өзге ... органға берілмеген,
ол сонымен бірге сот билігін іске ... ... ... ... ... тек соттың ғана жүзеге асыруы принципінің мәні ҚІЖК-тің
11-бабында егжей-тегжейлі регламенттелген. Бұл ... ... ... ... іске ... — тек соттың ғана ерекше құзыреті;
-соттың өкілеттігін кімнің болса да иемденуі ... ... әкеп ... жасалған қылмысқа кінәлі деп тек соттың заңға қатаң түрде сәйкес
шығарылған айыптау үкімі ... ғана ... ... ... адам ... жазаға тек орындалуға тиісті
айыптау үкімінің негізіңде ғана тартылады;
-сот төрелігін іске асыру кезінде сот ... сот ісін ... ... ... ... ... алады;
-сот төрелігін іске асыру жөніндегі сот өкілеттігі ... лып ... ... және оны ... ... да,ұлғайту жағын да өз бетінше
өзгертуге болмайды;
- қылмыстық істерді ... үшін ... да ... атпен төтенше немесе
арнаулы соттар құрылуына жол берілмейді;
-заңсыз құрылған төтенше немесе өзге де ... ... ... күші болмайды және атқарылуға жатпайды;
-соттауға жататындық туралы заңды бұза отырып шығарылған сот ... деп ... және ... күші жойылуға тиіс;
-заңмен берілген өкілеттіктерді асыра қолдана отырып шығарылған сот
шешімдері заңсыз деп танылады және ... күші ... ... сот ісін ... ... бұза отырып шығарылған сот
шешімдері заңсыз деп танылады және ... күші ... ... іс ... шығарылған шешімін белгіленген тәртіппен тек тиісті
соттар ғана ... ... ... ... ... мазмұндық жағын қамтамасыз ететін белгілер: сот ісін
жүргізудің барлық кезендеріне (бірінші сатыдан ... ... ... ... ... және ... ... дейін) оның тікелей
ықпал етуі; сотта өз ... ... ... әлеуметтік статусына
байланысты қандай да болсын ... ... ... бос болуы; сот
билігінің толымдығы — сот шешімінің дау-сыздығы және оның күшін тек сот
тәртібімен жою ... ... ... ... қылмыстық процесс
жүйесіндегі басым жағ-дайы—бәсекелесуші тараптар ... ... ... түсу және ... ... позицияларына қарамастан істі нақты
шешу; қылмыстық іс бойынша сот ... іске ... сот ... іс ... ... ... ... мүліктік, қызмет
жағдайына және басқа да жағ-дайларға қарамастан сот шешімдерін орындауға
міндеттілігі; Қолданылып жүрген ... ... ... ... істің сот
тәртібімен шешілуі заңда көзделген жағдайларда сот ... өзге ... ... басқа адамның шешімімен ауыстыруға болмайтындығы; соттың
қылмыстық іс ... ... ... заңды конституциялық емес деп тану
туралы Конституциялық ... ... ... ... ... ... ... органдарының заңсыз әрекеттеріне шағымдарды қарау жөнінде ерекше
өкілеттіктер беру.
Қылмыстық ... ... ... заңда бекітілген тәртіппен сот
органдарының анықтауынан ... ... ... және ... ... іс жүргізудің негізгі өзегі болып табылады. ... ... ... ... ... мен ... ... сондай
оны реттейтін нормалардың жиынтығы заң әдебиеттерінде ... ... ... ие ... ал іс жүргізушілік қызметтің аталған өрісіне ... ... ... ... ... ... деп аталады. Сонымен
бірге қазіргі замандағы дәлелдеу теориясының өзара байланысты және пәтуалы
білімдер жүйесі ... ... ... [9, 20 ... ... ... бір жиынтығын теория мәртебесінде тану ... ... деп ... ... емес, ол объективтік факторлармен
шартталады, ... ... жүйе ... ... қажетті
қасиеттердің болуына байланысты болады, ... «кез ... ... ... ... жүйені құрайды (логикалық қатынастармен байланысты
көптеген терминдер мен анықтамалардың болуы)» [10, 92 ... ... ... ... қандай? Бұл сұрақ кездейсоқ
туындап отырған жоқ. Бұрынғы кеңес ... ... ... ... ... ... қарама қайшы келетін көзқарастарды да кездестіруге
болады. Осы тұрғыда айтылатын пікірлердің көптігі ... ... ... ... ... ... аса анықтама берілген. Оның нәтижесінде тәлім
алушы көп санды, өзара қайшылықты тұжырымдарды ... ... ... ... ... ... сол себепті де іс ... ... оның ... ... ал бұл ... өз кезегінде құқық
қолданушы органдардың практикалық қызметіне ... ... ... ... ең ... оның ... ұғымдарын ашып көрсетуде
қажетті деңгейдегі тұжырымдылықтың және анықтылықтың болмауы өз ... ... ... ... ... оның одан әрі ... ... жетілдіруге қолайсыздықты туғызып ғана қоймайды сонымен бірге оны
қолдану практикасына да кері әсерін тигізеді» - деп ... Л.М. ... ... ... ... теориясының қарама қайшылығы бірқатар
себептерге байланысты орын алып ... ... ... жүйелілігіне
қатысты түрдегі басты түсіндіру келесілерге ... ... ... ... ... дәлелдеу құқығының құрылымының айна қатесіз
көрінісі ретінде қалыптасқан болатын, яғни ... күні ... ... және сол ... де ... ... ... теориясының жүйесі – бұл оның ... ... ... және ... ... ... атты біргей қағида бойынша құрастырудың ... - ... ... ... ... үшін барынша мақсатты болып табылады. Осыған
сәйкес дәлелдеу теориясының Жалпы және ... ... ... ол ... ... ... құқығының Жалпы және Ерекше
бөлімдеріне сәйкес ... [12, 20-21 бб.]. ... ... ішкі
жүйесі туралы айта отырып біз тиісті құқықтық нормаларды Қылмыстық іс
жүргізу құқығының Жалпы және ... ... ... ... ... атап көрсетеміз. Дәлелдеу теориясының жүйесі де ... - ... ... Г.Ф. ... Л.Д. ... П.С. ... [13, 47 ... құқығы мен дәлелдеу теориясының өзара байланысы ... ішкі ... ... шығаруға болмайды, себебі олардың соңғысы
құқықты зерттейтіндіктен оның құрылымының көрінісі болмай тұрмайды. ... ... және ... ... жүйесінің арасына теңдік белгісін
де қоюға болмайды. Заң ... іс ... ... ... ... ... ... ол біріншіден нормативті түрде анықтала, нақты
нормативтік ережеге көшіріле ... ғана ... ... іс ... ... ... ... мазмұны мен өзіндік
ерекшеліктерін көрсету мақсатында құқықпен реттелуі ... ... іс ... ... ... тиісті мән-жайларды,
дәлелдердердің ұғымы мен түрлері, тергеу әрекеттерін ... ... т.б.) ... ... түрде құқықтық реттеудің барысында да олардың
айтарлықтай бөлшегі тікелей нормативтік ықпал етуден тыс ... Бұл ... ... ... ... ... ... орын
алатын, ойша жүзеге асырылатын жұмыстары және олар құқық ... ... ... ... және ... ... ойлау тәлімдерімен
реттеледі. Осы орайда қылмыстық іс жүргізу заңнамасы немесе әлдеқандай
ережені ... ... ... ... ... философиялық
ережелермен ғана шектеледі. Мысалы, ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... толық және объективті зерттеу туралы немесе ҚР ҚІЖК 128-
бабындағы дәлелдемелерді бағалау туралы ережелерді жатқызуға ... ... ... процесуалдық-танымдық қызметтің тек жекелеген
аспектілері ғана қамтылатындығы, ал оның бірталай бөлшегінің құқықтық
нормалармен қамтылмай ... ... ой ... ... Ендеше, қылмыстық
іс бойынша таным процесінің барысында пайда болатын барлық сұрақтарға заңда
жауап табыла бермеуі мүмкін. Бұл өз ... ... ... ... ... ережелермен біріктірілген түрінде қылмыстық
іс ... ... ... ... ... ... ... туғызатын жалпы теориялық, әдістемелік ержелерге жүгінуді ... ... ... ... ... себебі бұл – оның
қалыптасуына, ғылыми көзқарастарды дәлелдеу ... ... ... ... ... тар ... ... болып табылады.
Шындығын айтқанда теорияның көлемі құқықпен тікелей реттелген ... көп ... Бұл ... ... ... іс ... таным
теориясы пәніне құық нормаларымен қатар оларды ... ... ... ... ... даму тарихының да, оны өзге елдердегі ... ... ... емес, әңгіме бұл орайда, қылмыстық
іс жүргізудің жалпы алғандағы ... ... ... ... ... танымның жалпы теориясының, ... ... ... отыр.
Осы айтылғандардан екі қорытынды жасауға болады. Бірінші – қылмыстық іс
жүргізудегі таным әдістемелік тұрғыдан алғанда дәлелдеу құқығының жүйесімен
салыстырғанда ... ... ... ...... ... ... – қылмыстық іс ... ... ... ... жалпы философиялық теориясынан ... ... сол ... де ... ... бір ... ... сәйкес болуы тиіс,
ал екінші жағынан – қылмыстық іс жүргізудегі таным қызметінің ... ... ... ... ... ... ... іс
жүргізушілік таным теориясының жүйелілігі мәселесін ... ... ... ... алмай гносеологиялық заңдылықтар жүйесін
басшылыққа алған дұрыс және оны оның ерекшеліктерінің призмасынан ... ... іс ... ... ... ... ... теория «зерттеу объектісінің мәнісін, оның ішкі қажетті
байланыстарын, оның қызмет атқаруы мен ... ... ... ... [ұғымдардың] жиынтығы» [14, 20 б.]. Берілген ... ... ... орын алатын өмірдегі құбылыстардың мәнісі мен
мазмұнын ашатын ұғымдардың, түсініктердің, ережелердің жүйесін қалыптастыру
теорияның ... ... ... ... ... жүйе ... ... теорияның құрылымы зерттелетін объектінің құрылымына сәйкес келуі
тиіс ал оның ... ... ... ... де байланысты емес.
Теориялық жүйенің құрылысы қалай ... ... ... ... ... ... диалектика шешіп береді. Кез келген зерттеу
объектісінде оның негізгі және ... ... ... ... болады. «Бұл тараптар [қатынастар] «негіз» категориясында»
көрініс ... ал ... ... тараптар мен байланыстар негіздің тікелей
ықпалымен қалыптасады және ... сол ... ... ... өз ... ... - деп жазады А.П. Шептулин [14, 42 ... ... ... ... теорияда негізді – бастаушы,
қайнар-көздік ұғымдарды және негізделген – яғни негізге ... ... ... ... өзге ұғымдар мен түсініктерді ажырата білу керек.
Туындаушылық, яғни негіздінің ... ...... ... ... ... болып табылады. Ол диалектиканың тарихи ... ... ... ... ... ... ... оның
қозғалысында, оның бастапқы қарапайым нысандарынан күрделі түрлерге айналып
дамуының барысында қарастыруды білдіреді. Логикалық қоршаған өмір шындығына
ақыл-ойдың ... ... ... ... білдіреді. «Өзінің ең кең
мағынасында логикалық дегеніміз – бұл ой ... ... ... б.].
Теоретикалық жүйені жасақтау үшін танымдық қызметтің берілген түрінің
объектісін анықтау, объектінің басты қасиетін ... ... ... ... ... ... шешу, оның негізін табу және осы негізге ... ... ... ... ... ... негіздіні туындату
қажет. Нәтижесінде теория немесе белгілі бір тұтастық ... ... ... оның ... элементі басқа барлық элементтермен өзара
тәуелділікте және өзара байланыста бола ... ... ... ... ... ... ... қарсы тұрған және ... және ... ... ... ... ... ... 123 б.]. Таным объектісі ретінде нақты қоршаған ортаның құбылыстары,
нәрселері, үрдістері орын алады олар ... ... ... ... ... олар туралы білім алу үшін қоршаған ортадан ... ... ... ... ... ... қылмыстық
істерді тергеу барысында сот өндіріс органдарымен өмір ... ... ... ... ... іс ... таным объектісінің мазмұны қылмыстық ... ... ... ... ... – оның ... ... ала анықталады.Сот өндірісі ... үшін ... - ... ... ... ... болып табылады. Оны танып-білу
«қазіргі және өзге де ... ... ... ... ... ... туралы туынды білім алудың үрдісі болып табылады» ... ... іс ... ... ... ... ... өзі алады. Алайда кейбір заңгерлердің пікірінше объект мұнымен
шектелмейді. Олай ... ... ... ... қол ... ... мойындау қажет болады, ... ол ... ... ... ... ... алынбастай болады. Сот ... ... ... шеңберіне, яғни объектіге қылмыспен қатар
қылмыстың ізін алып және ... істі ... ... дейін сақтаған
көптеген құбылыстарды кірістіруге мәжбүр болады. Нақ солардың қылмыстың
іздерінің арқасында – олар ... өзі ... ... алуға қол
жеткізеді.
Осылайша, танымның ретроспективалық субъектілері ретіндегі қылмыстық
сот өндірісінің органдарына өмір шындығы құбылыстарының екі тобы ... 1) ... ... ... және сол ... де
тергеушімен, прокурормен, судьялармен тікелей қабылдауға мүмкін болмайтын
өткен оқиға қылмыс; 2) ... ... ізін ... ... ... ... ... қалатын және сол себепті де тікелей зерттелетін
материалдық объектілер (адамдар, ... ... ... ... ... ... іс жүргізушілік танымның
объектісін құрайды және оның құрылымында мақсат және құралдар ретінде орын
алады, себебі олардың біріншісіне ... ... ... ғана қол
жеткізуге болады. Осы айтылғандарды басшылыққа ала отырып қылмыстық іс
бойынша ... ... ... ... ... ... ... сот
өндірісінің міндеттерін шешу үшін зерттелуге тиіс қылмыстың сақталып ... ... ... ... ... іс бойынша таным объектісін осындай ... ... ... ... ... ғана ... сонымен
бірге қылмыстық іс жүргізу заңының ережелеріне де ... Сот ... ... ... реттейтін нормалар қатарында орталық орынды
ҚР ҚІЖК 117-124-баптары алады. Оларда қылмыстық процестегі танымның мәнісі
көрсетілген. Аталған баптардың алғашқысында ... іс ... ... ... ... яғни ... ақырғы нәтижесі, мақсаты болып
табылатын объектінің бөлшегі көрсетілген. ... ... ... басқа
бөлігі – берілген мақсатқа қол жеткізу құралының қызметін атқаратын нақты
айтқанда, дәлелдеу көрсетілген.
Қылмыстық процестегі ... ... ... ... сот ... ... ілінген өмірдегі құбылыстардың шеңбері анықталады.
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... үшін берілген
объектінің қандай аспектісі, өзіндік қасиеті басты маңызға ие болады, яғни
қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... шешудің алғы шарттары объектінің құрылымында
қарастырылған. Ондағы екі құрамдас ... ... ... ... және ... аталған элементтердің ... ... ... көлденең тартады (олардың түсінігі, мазмұны, ... ... ... ... Заң ... ... отырып қылмыстық
процесуалдық таным теориясының негізгі мәселесін қылмыстық іс бойынша мән-
жайлар мен дәлелдеудің ұғымы мен ... ... ... ... осындай тұжырымда ол заңгерлермен қойылмайды, тек бір жағынан –
дәлелдеу ұғымының мәселесі ретінде қарастырылады. ... сот ... ... (1958 ж.) ... ... ... кейін қылмыстық
іс жүргізу ғылымында осынша терең және жан-жақты зерттелген мәселе болмаған
шығар. Нәтижесінде нақты ... мен ... ... уақытқа дейін
айқындалмаған шешімдер қабылданды. Іс жүргізу ғылымында дәлелдеу ұғымы
тәрізді негізгі ұғымдардың ... ... ... бет ... ... ... кеңес заң әдебиеттерінде дәлелдеулер қылмыстық істің
фактілері мен ... ... ... ... ... – бұл ... фактілер, өмірде орын алатын құбылыстар, сол
адамдар және адамдардың іс-әрекеттері» - деп ... А.Я. ... 121 ... жылы қабылданған Негіздерде әңгіме фактілер туралы емес, фактілік
мәліметтер туралы болғанымен осындан кейін де көптеген заңгерлер ... ... ... ұзақ ... ... ... ... болатын.
Мысалы, белгілі процесуалист М.А. Чельцов ... ... ... ... ... ... фактілер немесе дәлелдемелер
атауына ие болады» - деп жазған [19, 121 ... ... ... одан әрі ... ... ... әдістерінің өзгеріске ұшырауымен байланысты және ол ең
алдымен шағылысу (отражения) теориясын және ... ... ... Көптеген зерттеушілер дәлелдемелер мен фактілерді (оны
өмірдегі құбылыстар, оқиғалар ретінде түсіне отырып) ... ... ... ... ... ... ... және тексеруге
мүмкіндік бермейтін объективтілігі туралы және дәлелдемелерге қатысты түрде
бұл әрекеттердің заңмен ... (ҚР ҚІЖК ... ... орын алушылығы сол себепті оларды анықтаудың жанама түрде
жүзеге асырылатындығы, ал ... ... ... (ҚІЖК 127-
бабы) туралы жазылды. Дәлелдемелердің ақпараттық концепциясы ұсынылды және
негізделді. Қылмыстық іс жүргізуде оларды алғашқылардың бірі ... ... ... [20, 108-117 ... ақпараттық концепциясы әдебиеттерде кеңнен қолдау тапты
және қазіргі уақытта заңгерлердің ... ... ие ... отыр.
Сонымен бірге кейбір авторлар процесуалдық дәлелдемелер ... да және ... ... де ... ... аралық пікірді
ұстанады.
Процессуалдық дәлелдемелерге деген ақпарттық тәсіл бұл ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызды. Осыған
дейінгі түсініктер бойынша сот ... ... ... ... ... массасы сапалық тұрғысынан әртекті екі топқа бөлінді:
а) қылмыстық іс ... ... ... фактілердің өзі; б) солардың
көмегімен аталған фактілер анықталатын дәлелдемелер. ... ... ... ... ... ... ... орын алуы дәлелдемелермен байланысты барлық басқа ... ... ... және ақыр ... ... жаңа ... яғни
жаңа теорияның қалыптасуына алып келуі логикалық тұрғыдан алғанда түсінікті
болатын. «Білімнің ақиқаттығының маңызды критерилерінің бірі ол ... Әр ... ... ... ... ... байқалғанда
ол қайта қарауға ұшырайды» [21, 204 б.]. ... ... ... ... орын ... жоқ. ... ... жекелеген аспектілері (мысалы,
дәлелдеудің нәрсесі мен ... ... ... жіктеуде,
дәлелдеу үрдісінің мазмұнында) жаңа шешімдерге қол жеткізді, бірақ іс
жүргізу ғылымындағы өзгеріске ... ... ... алғанда барлық
теорияға тұтастай, жүйелік өзгеріске ... ... ... жоқ. ... ... теорияның негізгі мәселесінің қойылмағандығымен және
шешілмегендігімен түсіндіріледі, ал ол өз кезегінде ... ... ... ... мен құрылымын дәл түсінбеумен байланысты.
Дәлелдеулерді жеткілікті дәрежеде терең зерттей отырып, заң ... бір іс ... ... ...... істің мән-
жайларының фактісін назардан тыс қалдырып оған жеткілікті көңіл бөлген жоқ.
Бұл көп реттерде қылмыстық ... ... мен ... нормативті
түрде бірдей бекітілмегендігімен түсіндіріледі. Егер қылмыстық іске қатысты
дәлелдеуге жататын мән-жайлар бойынша ... тек ... ... ғана ... ... (ҚР ҚІЖК 117-бабы), дәлелдемелер барынша
толық кестеленген болатын.Қр ҚІЖК 3-бөлімінің 15-16 ... ... ... және ... арналған. Қылмыстық іс бойынша танымды
құқықтық реттеу тұрғысынан алғанда бұл ... та, ... ... жүргізілетін жұмыстар іс жүргізу қызметінің негізгі бөлшегін
құраса, мән-жайлар үшін (мақсаттар) оларды белгілеудің өзі де жеткілікті
болып ... ... ... ... ... мән-жайлар мен
дәлелдемелерге қатысты барынша байыпты көзқарас ... ... ... қылмыстық істің мән-жайлары және дәлелдемелердің өзара
байланысы ... пен ... қол ... ... ... болып
табылады, сондықтан осы элементтердің біреуін екіншісінің байланысынсыз
зерттеуге тырысудағы әрбір қадам сәтсіздікке ұшырайды. Бұл ... ... ... ... орын ... Бір ... ... пен құрал туралы
олардың арасын айқын ... ... ... ... ... бірақ, екінші
жағынан мақсатқа тек құралдар арқылы қол жеткізуге болады, ал ... ... ... ... ғана ... ... болады.
Фактілер мен дәлелдемелерді дифференциациялау негізіне ... ... ... ... философиялық, жалпы әдістемелік
критерийге көрініс беру (отражения) теориясын ... ... Оған ... ... ... ... ... объектілер болса, ал
дәлелдемелер - көрсетуші объектілер, яғни ... ... ... ... ... ... ... береді, ал дәлелдемелер оларды
қылмыстық істі тексеру сәтінде фактілердің іздері ... ... ... ... ... ... мен ... ажырату түріндегі
келесі бір критерий туындайды – олардың біріншісі сот өндірісі органдарымен
тікелей ... ... ... ... ... ... туынды түрде
анықталса, екіншілері тергеушімен, прокурормен, судьямен жеке сезімді күйде
қабылдана алатындықтан тікелей зерттеледі.
Келесі критерийді ақпарат ... ... ... іс жүргізушілік
танымның ретроспективалық мәнісіне байланысты оның ... ... ... ... ... табады. Осындай ақпарат жасалған қылмыстың
мән-жайлары туралы ... ие ... ... ... ... ... ... орын алады. Ал мән-жайлардың өздері
болса, ақпаратттың (дәлелдемелердің) ... ... ... ойша ... ... ... қалпына келтіріледі және білім болып
табылады.
Қылмыстық іс ... ... ... ... өзінің көрінісін
тапқан қылмыстық ... ... мен ... ... ... ажыратылуы осындай. Бұлар ҚР ҚІЖК 115-123-баптары (қылмыстық істің
мән-жайлары мен ... ... ... ... ... ... ... зерттеу, бағалау туралы
ережелер); 311-бап (іс бойынша ... ... ... ... ... ... 369-бап (іс жүргізу бойынша шешімдердің, мысалы,
сот үкімінің заңдылығы мен негізділігі туралы ереже).
Қылмыстық істің мән-жайлары және дәлелдемелер ... іс ... ... ... ... ... іс ... шешім қабылдаудың
базасы саналады, ал қылмыстық іс жүргізушілік танымды жүйелі теоретикалық
түсіндіру үшін оның негізгі мәселесінің ... ... ... ... ... ... ... шешілуінің дұрыстығын тексеру
қиын емес. Тексеруді екі бағытта жүзеге асыруға ... а) ... ... б) ... ... ... Бірінші бағыт
негіздің одан туындайтын ұғымдарды ... және ... ... құрастырудағы қалыптастырушы, жүйе құраушылық рөлін көрсетеді.
Екіншісі қолдағы бар теорияның ... оны осы ... ... ... мүмкіндік береді. Айтылғандар бір жағынан ұсынылған
негізге сүйене отырып ... іс ... ... теориясын
қалыптастыруға мүмкіндік береді, ал екінші жағынан – заң ... ... ... мен ... ... тексеруге мүмкіндік
береді.
«Зерттеудегі негізгі тарап (қатынас) негізінен алғанда анықталғаннан
кейін, ол ... ... ... қайнар-көзге айналады, соның арқасында
зерттеудегі объектінің мәнісін теориялық ой елегінен өткізу мүмкін болады,
оған тән ... ... ... және ... олардың өзара
байланыстары бірінен соң бірі ... бола ... [14, 125 б.]. ... негізге ие бола отырып, қылмыстық іс жүргізудегі таным теориясының
бірнеше мәселесін қарастыруға ... Ең ... бұл ... ... ... немесе атауының
мәселесі. Онда тек ғана дәлелдеу ... ... ... сонымен бірге
істің мән-жайлары да кірістірілетіндіктен оны дәлелдемелер теориясы ... ... ... іс жүргізушілік таным теориясы ... ... ... Бұл ... және ... ... тұрғысынан алғанда
да өзін ақтайды, себебі онда қылмыстық процестегі ... тек ... ғана ... ... ... сот ... ... танымдық
қызметін реттейтін барлық ... ... ... де
әркеттері де көрініс береді. ... ... ... ... іс ... таным мәселесін тар нормативтік тұрғыдан ... ... ... ... ... ... жүгінуге
мүмкіндік береді.
2. Қылмыстық іс жүргізушілік ... ... және ... ... ... барысында берілген танымдық қызметтің
міндеттерін шешуге мүмкіндік беретін ... ... тән ... өз ... ... ... ... табылады немесе таным нәрсесінің
сапасында қызмет атқарады. ... іс ... ... ... ... заңи қасиеттерінің белгілі бір жүйесі оның зерттеу
нәрсесі болып табылады. Бұл қасиеттер ... да, ... ... Егер ... іс ... ... ... ұғымы объектінің
сапалық жағын көрсететін болса, онда сандық жағын оның ... ... ... іс бойынша анықталатын барлық заңи қасиеттерді ... ... үшін ... ... мән-жайлар мен дәлелдемелердің жиынтығы
құрайды.
3. Қылмыстық іс ... ... ... және ... Бұл ... ... ... бірқатар жеке мәселелердің
пайда болуына алып келетін барынша күрделі, көлемді мәселе болып табылады.
Ең алдымен ... іс ... ... ... ... ... ... бөлігі – дәлелдемелер мен мән-жайларға сәйкестікте екі ... ... ... ... а) дәлелдемелердің танымы; б) мән-
жайлардың танымы. Олардың әрқайсысы өзіндік жеке ... ... ... ... ... Егер дәлелдемелерді зерттеу
тиісті құралдарды ... ... ... ... ... ... құралдарды (дәлелдемелерді) аргументациялау, олар арқылы
істің мән-жайлары туралы ... ... ... ... яғни ... дәлелдеу үрдісі болып табылады. Осыдан дәлелдемелер
мен мән-жайларды ажырату барысында барлық қылмыстық іс ... ... деп ... болмайды деген қорытынды жасауға болады. Дәлелдеу ... ғана ... ... ... іс ... ... бөлшегі.
Дәлелдемелерді зерттеу – қылмыстық іс жүргізушілік танымның басқа бөлшегі,
бірақ дәлелдеу ... ... ... ... ... ... дәлелдеу,
яғни дәлелдер табу мүмкін болғанда ғана іске ... ... іс ... ... емес, мән-жайларды дәлелдеудің міндеттілігінің
бекітілуі (ҚР ҚІЖК 117-бабы) кездейсоқ емес.
Сонымен, бірінші ...... іс ... ... екі бөліктен
тұрады: а) дәлелдемелерді зерттеу; б) мән-жайларды дәлелдеу.
Қылмыстық іс бойынша таным үрдісінің осындай ... ... ... ... ... барынша мұқият талдауға көшуге
болады. Осының барысында объектінің әрбір бөлшегінің (дәлелдемелер және мән-
жайлар) ... ... екі ...... ... ... және заңи
(мәніс ретінде) орын алатындығы ескеру қажет. Қылмыстық іс ... ... ... ...... ... ... солардың негізінде құбылыстан фактілердің мәнісіне.
Екінші тұжырым – ... іс ... ... ... ... ... бөлшегінің екі жағына сәйкестікте төрт деңгей бойынша
дамиды.
Аталған деңгейлердің әрқайсысы ... тән ... ... ... содай-ақ бастапқы және ақырғы нәтижелерімен ... ... ... «шикі» ақпараттық материал беретін (құбылыс-
дәлелдемелер) дәлелдемелерді жинау болады. Екінші деңгейде ... ... ... ... ... заңи ... ... айқындалады. Үшінші деңгейде дәлелдемелерден фактілік мән-
жайларға ... ойша ... орын ... ал ... ... істің заңи мән-жайларының (факт-мәністер) бар
немесе жоқ екендігі туралы ... ... ... ... ... ... (негізделеді, дәйектеленгеді).
Үшінші тұжырым – қылмыстық іс ... ... ... ... заң
әдебиеттерінде айтылып келгендей дәлелдерді жинау, тексеру және бағалаумен
шектелмейді. ... ... ... ... іс ... ... ... бағалауды айырып көрсету керек.
Барлық қарастырылған ұғымдардың осылайша тұжырымдалуы олардың негізге –
дәлелдемелер және қылмыстық істің мән-жайлары ... ... ... ... байланысты. Теорияның жүйелілігінің қажетті
қасиеті мен талаптары осындай. Қылмыстық процестегі танымға қатысты қандай
да ... ... ... оның ... ... осы бастаушы
процесуалдық категорияларға тиесілі болады. Кез келген зерттелуші ... ... ... тән болуы мүмкін. Ең бастысы, ұсынылатын
теория жүйе, яғни ұйымдастырылуы негіз бен ... ... ... табылатын ұғымдар жиынтығы болуы тиіс. Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... іс ... ... ... ... және
соған сәйкестікте оны құрайтын ұғымдардың барлық жүйесін нақтылауды талап
етеді.
2. 3 Адам мен ... ... мен ... сот ... ... Республикасының Конституциясымен белгіленген, онда ... ... өз ... мен ... сот ... қорғалуына
құқығы бар" (13-бап). Конституцияның 77-бабының 3-тармағында "өзіне ... ... оның ... ... ... ... деп
нақтыланған.
Конституцияның жоғарыда келтірілген ережелері Қылмыстық іс жүргізу
кодексінің 12-бабында берілген, сондай-ақ ... ... ... мен ... ... жәбірленушіге сот әділдігіне қол ... ... ... өтелуін қамтамасыз ететінін айтып, сол ережелерді
дамыта түскен.
Адам мен азаматтың құқығы мен бостандығы ұғымының ресми түсініктемесіне
мыналар кіреді: ... ... өз ... ... бір ... заң ... ... таниды және оларға кепілдік береді.
Адам құқығы мен бостандығы және ... ... мен ... ... бірақ толығымен үйлеспейді. Алғашқылары әмбебап және бастапқы,
екіншілері ... мен ... ... ... ... Адам мен ...... Республикасы Конституциясының іргелі категориясы, ол
адамды қазақстандық ... ең ... ... ... ... ... адам мен ... құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы
қорғау жайында айтқан кезде олардың адам құқығы мен бостандығы ... ... білу ... Яғни сот ... ... ғана ... мен бостандықтары шеңберінен шығып отыр.
Қазақстан аумағында тұратын азаматтығы жоқ ... ... ... ... бар ... ... мен бостандықтарына Қазақстан
аумағында қысым жасалған болса, олар өз құқықтары мен ... ... ... ... ... аумағында жүрген Қазақстан азаматтары
да Қазақстанның сот органдарынан қорғау сұрауға құқылы.
Сотпен ... ... ... ... ... кез ... ... өз құқықтары мен бостандықтарын қорғауды сұрау ... ... ... әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарын
заңға қайшы келмейтін барлық ... ... ... бар. Кез ... пен бостандықты сот арқылы қорғауға болады.
Адам мен азаматтың ... мен ... сот ... ... ... сот ісін жүргізудің ресмилілігімен қамтамасыз етіледі.
Қылмыстық процестің ресмилілігі мынада: прокурор, тергеуші және ... ... ... мүдделерін, жеке адамның құқықтары мен заңды
мүдделерін қорғау мақсатында, қылмыс ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс қозғауға және қылмыс оқиғаларын, оны жасауға
кінәлі адамдарды ... және ... өзге ... көздейтіндердің еркі
мен тілегіне қарамастан жазалау үшін заңда ... ... ... ... Сот істі нақтылай шешуге тиіс.
Қылмыстық ... ... ... ... ... және ... заңда одан әрі дамытылған құқықтық
негізі құқықтар мен ... ... ... шектеулерге Қазақстан
Республикасының Конституциясы мен заңдарында адамның ... ... ... мен ... ... ... ету, қоғамдық
тәртіпті, конституциялық құрылысты ... ... ... ... ғана жол ... ... идея. Бұл нормамен жеке ... ... ... заңды мүдделері бірдей дәрежеде қорғалады. Бұл
жағдай адам мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... мен ... бұзбауға, конституциялық
құрылыс пен қоғамдық рухани ізгілікке қол сұқпауға тиіс екенін білдіреді.
Сот төрелігін ... ... ... ... функциялық қатысы жоқ
құрылымдардың теріс әсерінен қорғау мақсатында заң шығарушы 23-бапта (2-т.)
ұлттық қауіпсіздік органдарының, құқық ... ... ... ... ... ... одақтарда болмауға, қандай да бір саяси
партияларды қолдап сөйлемеуге тиіс екені туралы ережені орнықтырды, ... ... сот ... іске ... ... ... қызметіне қандай да
болсын араласу жол берілмейді және ол заң ... ... ... деп ... ... негіздер бар болған жағдайда ... ... ... ... ... Конституция өзге органдармен қатар прокуратура
органдарына жүктеген (83-бап).
Қазақстан Республикасы Конституциясының бұл ... ... ... ... ... нақтыланған. Мәселен, ҚІЖК-тін 36-бабында
тікелей атап керсетілген: "Қылмыстық сот ісін ... ... ... қылмыстық ізге түсу органы өз құзіреті шегінде ... ... ... жағдайда қылмыс оқиғасын белгілеуге, қылмыс жасауға
кінәлі адамдарды анықтауға, оларды ... ... ... ... қолдануға, сонымен бірдей кінәсіз адамдарды ақтау шараларын
қолдануға міндетті".
Қылмыстық іс жүргізу құқығының ... ... ашып ... ... ... "Қазақстан Республикасының прокуратурасы туралы" Заң күші
бар Жарлық назар аударарлық, оның ... ... ... ... ... құқықтары мен бостаңдықтарының қорғалуын қамтамасыз ететін
шаралар ... ... ... ... ... ... үшін, бұзылған
құқықтардың қалпына келтірілуі үшін жауаптылық жүктелген.
Процесс ресмилілігінің, мазмұны "Қазақстан Республикасының ішкі ... ... Заң күші бар ... едәуір толықтырылған, оның 10-
бабында ішкі істер органдары өз ... ... ... ... ... ... шегінде адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын заңсыз
қол сұғушылық-тардан қорғауға ... ... атап ... М. С. Строговичтің әділ атап көрсеткеніндей, іс ... ... ... ... ... ... органдары және сот
қылмыстық істі дұрыс тергеп, шешу үшін мемлекеттік, қызмет борышы бойынша
қажет нәрсенің бәрін ... ... Сот ... ... ... ... мүмкін емес белгілі бір іс-әрекеттер жасау қажет болған жағдайда
тергеуші, прокурор және сот сондай іс-әрекеттер ... тиіс және сол ... ... ... адам ... ... ... екен деп
бас тарта алмайды.
Сонымен, қылмыс жасалуының ықтимал екенін көрсететін кез келген ... ... мен ... ... ... ... қылмыстық іс
жүргізу объектісіне айналуға тиіс. Бұл үшін ... ... ... ... ... өтініштер және т.т. қажет емес. Қылмыстық іс
жүргізу ... ... ... ... ... ... ... мен лауазымды адамдар тарапынан ... ... сот ... ... жүзеге асыру шарттарының бірі болып табылады. Жеке және
жеке-жария айыптаулар саласындағы айыптаулар бұл ... ... ... ... ... істі тек ... шағымы бойынша ғана
қозғауға болады.
Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуы
міндеттеуші қылмыстық іс ... ... ... ғана қамтамасыз
етіледі, солардың ішінде тақырыпқа қатысты ең елеулілері:
— ҚІЖК 32,36,183,185,191-баптары, соларға сәйкес прокурор, тергеуші,
анықтаушы ... ... ... туралы жеткілікті деректер бар, не ... ... ... ... ... қылмыстар туралы арыз (хабар)
алынған жағдайларда тексерулер жүргізуге, қылмыстық іс ... ... ... іс ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылыққа тартуға, істі нақты қарау мен шешу үшін ... ... ... ҚІЖК 25, 124, 127, ... ... ... ... мүдделі адамдар (айыпталушы, жәбірленуші) тарапынан ... ... ... ... іс бойынша барлық жағдайларды анықтау мен
зерттеуді, барлық дәлелдерді және іс үшін маңызы бар ... ... ... бұл үшін ... көзделген әдістер мен құралдардың
бәрін қолдануды ... ҚІЖК ... ... ... ... ... сатыларында заңды
бұзудың қандайын болсын, заң кімнің тарапынан бұзылса да, тыю үшін заңда
көзделген ... дер ... ... ... бұл жағдайда прокурор
өз өкілеттіктерін тек заңға ғана бағына және Бас прокурордың нұсқауларын
басшылыққа ала ... ... да ... ... мен ... ... жүзеге асырады;
ҚІЖК 317, 396-баптары, мәнін белгіленген нақты ... ... ... ... айқындайтын мемлекеттік айыптауды қолдаудың аса
маңызды ... ... үшін ... сот ... ... мен шарттарын белгілейді; бұл жағдайда ... ... ... мүдделі адамдардың еркіне қарамастан емін-еркін өзгертуіне жол
берілмейді.
Адам мен азаматтың құқықтары мен ... сот ... ... ... ... мынада:
1) өкілетті органдар қызметінің ресми сипаты барлық институттарға өзек
болған. Бұл ерекшелік ҚІЖК ... ... ... оған ... ... және ... ... барлық мән-жайларын жан-жақты,
толық және объективті зерттеу үшін заңда ... ... ... айыпталушыны әшкерелейтін де, ақтайтын да, сондай-ақ оның
жауаптылығын жеңілдете-тін мән-жайларды анықтауға міндетті;
2) заң ... ... ... үшін ... ... ... ... міндеттің орындалуын қылмыстық іс жургізу құқық қатынастарына кез
келген қатысушының жеке позициясымен байланыстырмайды;
3) адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сот ... ... ... ... мен ... ... емес екеңдігінен
байқалады. Мысалы, кассациялық және қадағалау ... сот ... ... ... ... ... емес, сондықтан істі барлық
сотталушылар жөнінде де, соның ішінде шағым жасамағандар жөнінде де толық,
көлемінде ... осы ... орай ... ... ... ... жүзеге
асырған кезінде өздері ұйытқы болуға, сырттан ... ... ... болуын
күтпестен белсенді әрекет жасауға тиіс;
5) бұл принцип, сондай-ақ ... да ... ... ... ... да ... ... сот алдын ала іс тындаудың барысында істі
қосымша тергеуге жіберуге құқылы;
6) адам мен ... ... мен ... ... ... мемлекет пен жеке адам мүдделері тікелей ұштасады.
Сотпен қорғау принципінің ... ...... көзделген соттылықтың
өзгертілмейтіндігі. Бұдан бұрын атап көрсетілгеніндей, бұл ереже Қазақстан
Республикасы ... ... ... етіліп, былайша
тұжырымдалған: "өзіне заңмен көзделген соттылығын оның ... ... ... ... іс ... құқығында принципті ереже ретінде тұңғыш рет
орнықтырылған. ...... ... ... қаралуға тиісті істерді
соттар арасында болу, яғни сол істі ... тиіс ... ... белгілеу.
Басқаша айтқанда, соттылық тиісті сот ... ... Істі ... ...... ... ... мен негізділігі кепілдерінің
бірі.
Соттылық өзгермейтіндігінің кепілдері мыналар:
—істі бір соттан ... тек ол сот ... ... ... ... бір ... ... берудің ерекше процедурасы;
—жоғары сатыдағы соттың қарауына жататын істі ... ... ... ... ... ... тиісті емес сот қараған іс ретінде жою;
-айыпталушыға заңмен көзделген соттылықты өзгертуге оның келісімін алу
қажеттігі ... ... ... ... ... ... және жеке ... белгілері бойынша
жіктеу;
-соттардың заңда көзделмеген түрлерін құруға салынған тыйым ... ... ... 4 Жеке ... абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу
Бұл принцип негізіне Конституцияның 34-бабы алынған, онда ... ... ... ... ... және заңдарын
сақтауға, басқа адамдардың құқықтарын, ... ... мен ... ... міндетті". Бұл негіз адамның қадір-қасиетіне қол
сұғылмайтыны туралы Конституцияның ... ... ... ... Қол ... жөне ... ұғымы бірін-бірі өзара толықтырады
жөне оларды құқықпен қамтамасыз ету құралдарымен байланысты. Құрметтеу қол
сұқпаушылықтан көрініс табады және ... — қол ... ... сезімін білдіру әдістерінің бірі болып табылады. Сонымен бірге
абырой мен ... ... ... мәні ... ... ... қол сұқпаушылық әрбір адамның жеке құндылығын,
оның ой қалпын тануға негізделген. Адам — ... ... пен ... ... адам ... ой ... және іс-қимыл жасау құқығын құрметтеу мен тануға
лайык.
Қаралып отырған принцип мәнін тікелей түсіндіру ... ... ... ... ... ... ... оның аумағында басқа
адамдардың абыройы мен қадір-қасиетін ... ... ... элементтері
деп қабылдануына байланысты мінез-құлығының түрі мен ... деп ... ... мен ... ие ... оларға басқа адамдардың
құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету міндетін жүктейді. Бұл ... ... ... түр-сипатына қарамастан кез келген адамның
абыройы мен қадір-қасиетін қорғайды.
Жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу ... ... ... ... ... ... және мына ... адамның абыройын түсіретін және қадір-қасиетін кемітетін шешімдер
қабылдауға тыйым салынады;
-жеке адамның ... ... және ... ... іс-
әрекеттерге тыйым салынады;
—адамның жеке өмірі туралы мәліметтерді, сонымен ... адам ... ... деп ... жеке ... мәліметтерді жинауға, пайдалануға
және таратуға жол берілмейді;
-қылмыстық процесті жүргізуші органдардың заңсыз әрекеттерінен ... ... ... ... ... принципті сақтауға байланысты пайда болатын құқық қатынастарының
субъектілері мыналар:
—қылмыстық процесті жүзеге ... ... ... ізге ... және сот), қылмыстық процесті жүзеге ... ... ... ... сот ісін ... ... адамдар. Жеке адамның абыройы
мен қадір-қасиетін құрметтеу принципінің белгілері:
-қылмыстық процесті жүргізуші органдардың заңсыз әрекеттерімен адамға
келтірілген зиян тек ... ... ... ... (материалдық сипаттағы
зиян, мысалы, адамның жеке басына тиіспеушілік принципі бұзылған кезде орын
алуы мүмкін);
—адамның жеке өмірі туралы ... ... ... және ... ... ... ... не белгілі бір бейне жасауға байланысты
оның мақсатты іс-қимыл бағдарламасының элементі болып табылатын жағдайларда
принцип бұзылды деп саналмайды;
—адамның жеке ... ... ... ... ... және тарату
оның жақсы атына зиян ... және оның ... ... мен
бостандықтарының жүзеге асырылуы кезінде кедергі жасауы мүмкін кез ... ... ... жеке ... ... табылатын мәліметтерді жария еткені
үшін жауаптылық көзделсе (мысалы, асырап алу ... ... ... ... ... баланың еркіне қарамас-тан жария етуді жеке адамның
абыройы мен ... ... ... ... бұзу деп ... ... ... деп саналады;
—қылмыстық процесті жүзеге асырушы оргаңдардың қызметі қылмыстық сот
ісін жүргізуге қамтылған адамның ... мен ... ... ... етуге, сондай-ақ бұл принципті сол ... ... ... ... қамтамасыз етуге (мысалы, айыпталушы балаларының,
зайыбының, ата-анасының және т.б. жеке ... ... ... жеке ... ... мен ... ... принципін бұзу
деп санау керек) бағытталған;
—ақтау негіздемесі бойынша қылмыстық ізге түсудің ... ... ... бұзу деп ... қажет, оның құқықтық салдары келтірілген
моральдық зиян үшін сөзсіз өтем төлеу болып табылады.
Бұл ... ... ... және саяси құқықтар туралы
халықаралық пактідегі әрбір ... ... және жеке ... ... бар ... ... ережесі алынған.
Адамның жеке басының бостандығына конституция-лық құқығы оның жеке
басына тиіспеушілікпен ... ... ... 16 және ... ... туындайды:
—әркім өзінің жеке басының бостандығына құқығы бар;
—тұтқындауға және қамауда ұстауға тек қылмыстық ізге түсуге ... жол ... және ... ... адам бұл ... сотқа
шағымдануға құқылы;
-жеке басының бостандығына өз құқығын қорғау кезінде адам ... ... айып ... ... ... адвокаттың (қорғаушының)
көмегін пайдалана алады;
-ешкімді азаптауға, оған ... ... ... да ... ... ... ... жәбір көрсетуге не жазалауға
болмайды.
Бұл ережелер ҚІЖК-тің 14-бабында сөзбе-сөз дерлік келтірілген, оның өзі
бұл принциптің мәртебелі ізгі міндет ... ... ... ... тиіспеушіліктің жеке бостандығына құқығымен ... ... және ... ... да ... іс-қимыл жасау, қандай да
болсын белсенділік көрсету немесе одан бас ... ... ... ... ... ... немесе бостандықтан өзгелей айыруға салынған
тыйымды ол адам қылмыс жасауға қатысты деген болжам жасау үшін ... ... ... бар ... ... алып ... болады. Сонымен бірге
кімнің де болсын жеке басына тиіспеушілікті бұзу үшін негіз етіп ... ... ... кез келген сезік емес, тек қылмыстық заңда екі ... ... бас ... ... ... жаза ... ... деген сезік. Бұл жалғыз негіз емес екеніне қарамастан, заң шығарушы
басшылыққа алған өлшемдерге назар аудару ... сот ... ... бас
бостандығынан айыру сот іс бойынша шешім шығарар алдындағы кезендерге жеке
бас бостандығы жөніндегі құқыққа іс жүзінде шек ... ... ... жеке ... бостандығы соттың іс бойынша шешімінде
белгіленгеңдегіден анағұрлым ұзақ мерзім ... ...... ... ... ... ... болған уақытты бас
бостандығынан айыру мерзіміне қосу ережесінің ... ... ... ... ... іс ... мерзімі, адам қамауда болған
уақытты қоса, сот бас бостандығынан айыру түрінде белгілеген ... ... ... ... алуға және тергеу изоляторында ұстауға тек соттың немесе
прокурордың санкциясымен ғана жол беріледі, оның өзі ... жеке ... ... ... ... ... ... қосымша кепілі
болып табылады. Кейінге қалдыруды қажет етпейтін жағдайларда адам жетпіс
екі сағаттан аспайтын мерзімге ұсталуы ... осы ... ... кейін ол
босатылуға немесе оны тергеу изоляторында ұстауға прокурордың ... ... ... ... ... ... жүргізу қажет болған кезде шешімді сот қабылдайды және жеке ... ... ... ... ... мәжбүрлеуге одан басқа
ешқандай лауазымды адам немесе ... ... бере ... ... ... үшін ... ... мекемеге мәжбүрлеп орналастыру
кезінде соттың шешімі немесе прокурордың санкциясы қажет. Осы айтылған
жағдайларда ... ... — бас ... ... бұзу нысаңдарының
бірі. Сот-психиатриялық немесе сот-медициналық ... ... ... мекемеге адамды орналастырудың ... ... ... ... болады.
¥сталған әрбір адамға ұстаудың негіздемесі, сондай-ақ ол жасады ... ... ... айып ... қылмысқа заң айқындамасы дереу
түсіндіріледі. Қылмыстық процесті жүргізуші органдардың ұстау негіздемесін
хабарлауға ... ... ... осы ... ... тиімді кепілі. Бұл мәселелерде кешігуге болмайтыны ... ... ... жеке ... ... принципі бұзылады, оның өзі ұстауды
жарамсыз деп тануға және ... ... ... ... ... ... ... (ҚІЖК 9-бабы);
-ұсталған адамның жеке басына тиіспеушілік құқығын ... ... ... ... ... ... ... бұзылады (ҚІЖК 68-
бабы);
-сезікті, айыпталушы қылмыстық ізге түсу ... ... ... жөнінде белсенді іс-қимыл жасайтын уақыт өтіп
кетеді.
Адамның жеке басына ... ... ... ... ... ... ... не медициналық мекемеге заңсыз орналастырылған
адамды соттың, қылмыстық, ізге түсу ... ... ... ... жеке
басына тиіспеушілік принципінін заңсыз бұзылғанын прокурор жүзеге ... ... ... ... ... ізге түсу органы
жасалған қылмыс жағдайларын анықтау кезіндегі ... ізге ... ... істі ... ... кезінде анықтауға болады. Дереу
босату ... ... адам ... ... ... алу қаулысында
көзделген мерзімнен ... ... яки бас ... ... ... ... ... астам ұсталған жағдайларға да
қатысты.
Адамның жеке басына тиіспеушілік ... ... ... ... ... де болсын күш қолдануға, қатал немесе адамның қадір-
қасиетін түсіретін ... ... ... ... ... Күш қолдану, қатал
немесе адамның қадір-қасиетін түсіретін әрекеттің адам мен ... ... мен ... ... ... ... іс жүргізу әрекеттеріне ешқандай қатысы жоқ. Сот ісін ... күш ... ... ... адамның қадір-қасиетін түсіретін
әрекетке жол берілуі іс жүргізу ... заң ... ... ... отырып жүргізілгенін білдіреді, оның өзі сол іс ... ... ал осы ... ... материалдарды дәлелдеу күші
жоқ деп тануға ... ... ... ... ... қауіп төндіретін іс жүргізу
әрекеттеріне ешкімді қатыстыруға болмайтыны туралы анықтама осы ережеге ... ... ... өміріне немесе денсаулығына қауіп ... ... ... ... ... ... қылмыстың мән-жайын модель
түрінде қалпына ... ... ... ... ... қажет ететін
іс жүргізу әрекеттері жайыңда болып ... ... ... ... туралы
іс бойынша тергеу экспериментін жүргізу бұрын болған оқиғаның жәбірленуші
қайтадан дене ... ... етіп ... ... жол ... жүргізу әрекеттері үшін пайдаланылатын техникалық құралдардың таңдап
алынуы іс жүргізу әрекеттеріне ... үшін ... ... қауіпсіз
болуын қамтамасыз ететін жайттарға негізделуге тиіс. Мұнымен ... ... ... ... жеке басы-на тиіспеушіліктің бұзылуына әкеліп
соғатын ... орын алуы ... ... соз ... мен өзге ... ... ... мақсатында сарапшылық зерттеу үшін үлгілердің
мәжбүрлеп алынуы мүмкін. ... ... ... ... санкциясының
немесе соттың тиісті шешімінің міндетті ... ... ... ... жеке ... ... ... талап қамауға алынған адам
жөніңде де сақталуға тиіс. Уақытша қамауда ұстау бөлмесіндегі ... ... ... мен ... ... төндірмейтін болуға тиіс.
Бас бостандығынан заңсыз айыру, өмірі мен ... ... ... ... ... салдарынан адамға зиян келтірілген жағдайларда ол ... ... оның ... ... ... ... ... бойынша іс жүргізу кезінде азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғау қылмыстық процесті жүргізуші органға жүктеледі. Осы
міндетті ... ... ... ... және ... ... болуын көздейді.
Пассив негіз— қылмыстық іс жүргізу заңының нұсқамаларын дәл ... бұл ... ... ... құқықтары мен бостандықтары-ның қорғалатынын
өзінен-өзі білдіреді. Актив негіз — ... ... ... қауіп-қатер
төнген жағдайда қарсы әрекеттер жасау шараларының дер ... ... ... сақтау дегеніміз — процеске ... ... ... ... мен ... қамтамасыз етуі үшін тиісті,
Кодексте көзделген жағдайлар жасау. ... ... — сот ... қатысушылардың
құқықтарымен және міндеттерімен оларды міндетті ... ... ... олар ... ... ... ... сәйкес тікелей көзделген
нәрселерді ғана талап ете ... ... куә ... үшін ... іс
материалдарының берілуін талап ете алмайды, ал егер ... ... ... болса, ол талап қанағаттандырылуға тиіс). Өкілетті
органның, адамның қандай да болсын ... ... ... ... сот ... ... ... құқығы — қылмыстық процесте олардың
құқықтары мен бостандықтары қорғалуының маңызды кепілі.
Заңды талаптарды білдірудің іс ... ... бірі ... ... ... процесті жүргізуші органғажасаған өтініші
болып табылады. Кез келген өтініш қаралуға тиіс, оны ... ... ... ... ... болуы керек, оның өзі бұл ... ... ... жол ... ... ... іс жүргізу кезінде азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғау принципінің бұзылуы адамға моральдық, ... ... зиян ... ... Осы ... ... зиянды өтеу үшін қажетті шаралар қолданылуын көздейді.
ҚІЖК-тің 15-бабына сәйкес қылмыстық процеске қатысушыны, ... ... ... ... өзге де жақын туыстарын өлтірумен, күш ... ... ... ... не өзге де ... ... ... қорқытқандығына жеткілікті негіздер болған ... ... ... ... бұл ... ... ... абыройын,
қадір-қасиетін және мүлкін қорғауға заңда көзделген шараларды қолдануға
міндетті. Осы ереженің міндеттілігі-не және орындалатынына ... ... ... ... ... ... ... адамдардың қауіпсіздігін
қамтамасыз ету шаралары болып табылады. Қылмыстық процесті ... ... ... ... 12-тарауы арналған, онда адамның
қауіпсіздігін қамтамасыз ету, қорғалатын адам ... ... ... ... ... ... ... адамға ресми ескерту жасау сияқты шаралар
көзделген.
Бұл принцип негізі Конституцияның ... ... онда ... ... қол ... ... және от-басының құпиясы болуына; жеке
салымдары мен жинаған қара-жатының, почта, телеграф ... және ... ... ... ... ... әрбір азаматтың өз
құқықтары мен мүдделеріне қатысты құжаттармен, шешімдермен және ақпарат
көздерімен ... ... бар ... айтылған. Жеке өмірге қол
сұғылмауының құқығы — ... ... ... ... ... ... қалайтын түрін тандау және тәуелсіздік пен дербестілік жағдайында ... ... және ... ... орнату мүмкіндігі. Адамның
әуестігі, жақсы көретін, жек көретін ... ... ... ... ... ... және т.т. оның ... және
келісімінен тыс таратуға ешкімнің құқығы жоқ.
Конституцияның ... ... ... ... ... жеке ... жеке және ... құпия заңның қорғауында
болады. Әркімнің жеке салымдар мен жинақтардың, хат ... ... ... ... ... және өзге де ... ... бар. Қылмыстық процесс барысында бұл құқықтарды шектеуге заңда
тікелей белгіленген жағдайлар мен тәртіп ... ғана жол ... ... тінту, оның тұрғын үйін тінту, куәландыру, почта-
телеграф жөнелтілімдерін ... ... ... ... ... тындау мен жазу, сараптамалық зерттеу үшін ... ... ... және өзге де ... ... жеке ... ... мәлімет
көздері болып табылады. Жекелеген іс жүргізу әрекеттеріне куәнің ... жеке ... ғана ... мәліметтердің тарап кетуі қатерін
төндіруі мүмкін. Мұндай жағдайларда іс ... ... ... ... ... адам өзге ... ... мәлім болған мәліметтерді
таратуға болмайтынын ескертуге, ал жекелеген жағдайларда — ол туралы қолхат
алуға міндетті.
Осы принципті қамтамасыз ету ... ... жеке ... ... ... ... сот ... жария ету мүмкіндігі көзделген, ол
материалдарды ашық жария ету үшін ... ... ... бар адамдардың
келісімі болуға тиіс.
Принципті сақтаудың кепілі — мүдделі адамның процесс ... ... ... беру құқығы. Жеке өмір құпиясының заңмен ... өмір ... ... ... іс ... ... жүргізу
қажет болған жағдайда прокурор санкциясын алу немесе ... ... ... ... ... етіледі.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 25-бабында тұрғын үйге ... деп ... ... ... ... ... ... жол
берілмейді. Тұрғын үйге басып кіруге, оны тексеруге және тінтуге заңмен
белгіленген реттер мен ... ... ғана жол ... ... ... ... ... — тұрғын үйде заңды
негіздерде тұратын адамның еркіне қарсы үйге ... жол ... ... қол ... ... басқа да бірқатар құқықтары мен
бостандықтарын: жеке ... ... ... күнделіктеріне және
басқаларына қол сұғылмауын қамтамасыз ... үй — бір ... ... ... ... ... ... тұруына
арналған үй-жай немесе құрылыс, оның ішінде: меншікті немесе жалға алынған
пәтер, үй, саяжай үйі, ... ... ... көп ... ... оларға тікелей жалғасатын тұрғын ... ... ... ... ... және ... ... өзен
немесе теңіз кемесі (ҚІЖК 7-бабының 42-бөлігі).
Тұрғын үйді ... тек онда ... ... ... ... ... ... санкциясымен ғана жүргізіледі. Қажет болған
жағдайда тұрғын үй прокурордың санкциясымен мәжбүрлеп тексеріледі (ҚІЖК 222-
бабының 12-бөлігі).
Тұрғын үйді ... де ... ... оның ... санкция берген
дәлелді қаулы негізінде жүзеге асырылады (ҚІЖК-тің 232-бабы). Айрықша
жағдайларда, іздестіріліп жатқан зат ... ... ал ... ... ... қалуы мүмкін жағдайларда тұрғын үй прокурордың санкциясынсыз
дереу жүзеге асырылуы ... ... бұл ... оны ... ... ... жиырма төрт сағат ішінде хабардар ету керек.
2. 5 Меншікке қол сұқпаушылық және кінәсіздік презумпциясы принциптері
Конституцияда белгіленген ... қол ... ... ... ... ... ... алған қандай да
болсын мүлкін жеке меншігінде ұстай алады;
-меншікке, оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен кепілдік беріледі;
-соттың шешімінсіз ... де ... ... болмайды;
-заңмен көзделген жағдайларда мүліктен күштеп айыру ерекшелік ... және ... ... ... ... ... іс жүргізу заңында меншікке қол сұқпаушылық былайша
түсіндірілген:
-кімді де ... ... ... ... қарасты меншіктен тек соттың шешімі
бойынша ғана айыруға болады;
-адамдардың банктегі салымдарына және ... ... ... ... оны сот ісін ... барысында алу Қылмыстық іс жүргізу
кодексінде көзделген тәртіп бойынша жүргізілуі мүмкін.
Мүлікке, соның ... ... ... ... ... соттың шешімімен ғана тыйым салуға болады.
Азаматтық талапты немесе басқа да мүліктік талаптарды қамтамасыз ету,
яки мүлікті ... ... ... ... ... ... ... адамның меншігін ықтимал түрде алып қою шараларын қолдану үшін
негіз болып табылады ... ... ... ... іс жүргізу кодексінің 77-бабы
бойынша жәбірленушіге қылмыспен келтірілген мүліктік зиянды, сондай-ақ
заңда ... ... ... өкілге арналған шығындарды ... оның ... ала ... мен ... ... ... ... өтеу қамтамасыз етілуі тиіс.
Жәбірленушіге келтірілген мүліктік зиянның орынын толтыру, ... оның ... ... ... мүліктік құқықтарын қалпына
келтіру туралы мәселені қылмыстың нәтижесінде жәбірленушіге келтірілген
зиян ... ... ... ... ... дұрыс сияқты. Біріншіден,
әңгіме бұл жерде ... ... ... келтірілген моральдық,
дене және мүліктік зиян ... ... ... ҚР ҚІЖК ... нақ ... ... айтылған. Екіншіден, бұл жәбірленушінің оған ... ... ... және ... ала ... ... ... мүліктік,
материалдық және өзгедей шығындары. Егерде материалдық шығындардың біріші
жағына қатысты мәселе заң ... ... ... ... ... ... жағына осы уақытқа дейін жеткілікті ... ... ... ... ... ... зиян ретінде заңмен қорғалатын
материалдық (мүліктік) немес ... емес ... ... ... ... ... түрдегі залал шегуі ретінде
түсіндіріледі.
Заң әдебиеттерінде мүліктік зиян ретінде ... бар ... ... мүліктің құнын түсінеу барынша кең ... Бұл ... оның ... ... мен ... оны ... қалпына
келтіруге, сатып алуға жұмсалатын шығындар болып табылатын тікелей шығындар
деп аталады. Егер мүліктік ... ... ... ... ... онда
оған жоғалтылған заттардың құны және жоғалған мүліктің ... ... ... тартқан шығындар кіреді. Сонымен бірге қылмыстарды жасау
барысында орын алатын ... ... да атап ... ...... тонау мақсатымен пәтерге енеді есікті, оның ... ... ... ... және т.б.
Тек ғана тікелей шығын, нақты айтқанда оның ақшалай көрінісі – жоғалған
мүліктің құны қылмыстық-құқықтық маңызға ие ... ... ... ... ... мүліктік зиянның көлемі ұрланған заттың құнымен
анықталады.
Алайда сонымен бірге жоғалтқан немесе алынбай ... ... ... ... ол егер, қылмыс жасалмаған жағдайда жәбірленуші алуы тиіс болатын
мүліктік игіліктерді білдіреді.
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... құқығы бұзылған тұлға құқығын қалпына келтіру
үшін жұмсаған немесе жұмсауы тиіс шығындарды, оның ... ... ... ... ... және ... ... әдеттегі азаматтық айналыстың
барысында, егерде оның құқығы бұзылмаған ... алуы тиіс оның ала ... ... ... алынбай қалған пайда ... ... ... әлі алда тұрған шығындар қатарына жатқызамыз.
Қылмыспен себептік байланыста болатын жоғалтқан немесе алынбай қалған
пайда түріндегі ... жеке ... ... ... туралы істердегі
мүліктік зиянның көлеміне кіргізіле ме? Жоғалтқан пайда бұл – ... тиіс деп ... ... олар ... ... ... ... нақты иелігінде жоқ нәрселер және сол себепті де ... ... ... ақшалай) кінәлі адамдармен алына,
иемделіне не ... ... ... ... Жеке меншікке қарсы
қылмыстарда да жоғалтқан пайданың орын алатындығы айқын. ... ... ... ... ... ... ... ағаштарын жойып жібергендіктен
қожайын өнім ала алмай ... ... ... ... ... ... ... байланысты меншік иесі дайындап, сатып
табыс таппақ болған өнімдерін жасай алмай ... ... ... ... барысында мүліктік зиянның көлеміне
кірістірілмеуі тиіс (сот практикасы да ... ... ... ... ... меншік иесін қылмыстық немесе азаматтық сот ... оның ала ... ... ... ... ... ... айырмау
керек. ҚР АК талаптарына сай құқығы бұзылған тұлға оған келтірілген шығынды
соның қатарында жоғалтқан пайдасын да толықтай ... ... ... ... ... ... алынбай қалған пайда нысанындағы шығындардың ... ... ... ... ... ... есептеудің
белгілі бір қиыншылықтарға тап қылатындығы рас, алайда біздің ойымызша
мамандардың көмегіне жүгіне отырып ... ... ... әбден болады.
Егер жәбірленуші тергеудің барысында-ақ қылмыстың нәтижесінде онымен
алынбаған кірістердің ... мен ... ... ... құжаттар мен
дәлелдемелерді ұсынса біздің ойымызша жәбірленушінің алынбаған ... ... ... ... ... шеңберінде қарастыру мүмкін
болады. Егер олай болмаған жағдайда дау ... сот ... ... тиіс.
Сонымен бірге айып тағу барысында талан-таражға салынған заттардың
көлемі қылмыс жасалған кезде орын ... ... ... ... ... ... бағалар көлемінде есептелінетіндігін есте ... ... баға ... жағдайда мүліктің құны сарапшының қорытындысы
негізінде анықталады.
Сонымен бірге Қазақстан Республикасы ... Соты ... ... ... ... үшін жауаптылық туралы заңнаманы қолдануының
кейбір мәселелері туралы» Қаулысына сәйкес зиянның орынын толтырудың ... ... ... ... ... ... және үкімді орындау
сәтіндегі индексациясы ... ... ... 359-360 бб. ... ... әсіресе қылмыстың жасалу сәті мен оның ашылуының және
зиянның орынын толтыру туралы шешім қабылданғанға дейін ... ... ... және ... ... жәбірленушімен бастапқыда
көрсетілген мүліктің құны оның ... ... ... ... ете алмайтын болғанда жәбірленуші мен ... ... ... барынша тиімді қорғауға бағытталған.
Біздің ойымызша мәселенің екінші ... де атап ... ... мен ... істің тергелуімен байланысты жәбірленушінің
шығындарына, материалдық ... ... ... ... ... ... сияқты. Осы орайда осындай шығындардың айтарлықтай ... ... бұл ... ... ... алына бермейтіндігін
және жәбірленушіге қайтарыла бермейтіндігін бірден атап өтуіміз ... ... ... ... ... қылмыстық істі тергеудің
барысында ... ... сот ... ... ... істі ... барысында сотпен ҚР ҚІЖК 173, 174-баптарына сәйкес
іс жүргізу шығындарын төлеттіру мәселесі ... ... ... Егер
жәбірленуші үкім шыққанша бұл шығындар туралы мәлімдемесе және олар үкімде
өзінің көрінісін таппаса, онда ... ... алу ... сот ... ... ... ҚІЖК 174-бабы бойынша қылмыстық сот ісін жүргізу ... ... ... ... жауапкердің, олардың заңды
өкілдерінің, қорғалушы мен сеніп тапсырушы үшін тегін заң ... ... мен жеке ... ... ... ... ... куәгердің шығындары бюджет қаражаты есебінен төленуге
жатады. Қылмыстық процесті жүргізуші органның талап етуі ... ... ... ... да іс жүргізу әрекетіне қатысуы нәтижесінде сапасынан
айырылған немесе жоғалған ... ... ... немесе сатып алуға
арналған шығындары өтелуі ... ... ... ... ... ... адамға қарсы, азаматтардың денсаулығына қарсы жасалған қылмыстардың
нәтижесінде келген шығындар айтарлықтай орын ... ... ... ... болсақ: емделуге байланысты шығындар (бұл жерде стационарлық
жағдайда емделуге ... ... ... ... ... ... тартқан шығындары туралы айтылып отыр) – дәрі-
дәрмек сатып алу, ... ... ... шығындар, протез жасауға
кеткен шығындар, еңбекке жарамсыздық қағазы арқылы ақы төлеу мен жалақының
арасындағы ... ... ... ... ... болып
қалған адамдарды күтуге жұмсалған шығындар және т.б. Өзіне ... ... ... ... тартуы мүмкін шығындарының толық
тізбесін жасау мүмкін болмайды. ... ... ... бір ... ... және ол өз ... оларды кінәлі тұлғадан азаматтық сот
өндірісі тәртібімен өндіріп алуды жоққа шығармайды.
Жәбірленушінің мұліктік құқықтарын қамтамасыз етудің, оған ... ... ... ... толтырудың негізгі нысаны болып
қылмыстық істегі азаматтық талап ... ... ... ... атап көрсетілгендей азаматтық талап қою азаматтық құқықтық
қатынастардың қылмыстық процеске енетін және ... тән емес ... ... ие ... каналы болып табылады [22, 16 б.].
Қазақстан Республикасы Конституциясының әрбір адамға өзінің құқықтарын
сот арқылы қорғауға кепілдік беретіні белгілі. ... ... дау ... ... үшін ... ... ... алады. Бекітілген тәртіпке сай
осындай ... ... сот ... ... жүргізіледі.
Қылмыстық іс жүргізу заңнамасы азаматтық ... ... ... бар ... және ... ... ... кінәлі екендігін
шешу сияқты аса маңызды мәселерді ... ... ... ... ... Бұл ... ... қайшы іс-әрекеттің (қылмыстың) әрдайым
объективтік құқықты яғни ... бұза ... ... ... ... ... және ... тұлғалардың субъективтік құқықтарын да
бұзып, азаматтық, еңбек ... ... өзге де ... ... әлдеқандай құқықтық қатынастарды туындататындығымен
байланысты. Осындай жағдайларда бір құқыққа ... ... екі ... одан да көп құқықбұзушылық пайда болып, қылмыстық,
азаматтық, ... ... ... орын ... [23, 4 б. ].
Осылайша, қойылған талап, азаматтық құқықтар қылмыстық іс-әрекеттермен
немесе есі дұрыс емес ... ... ... ... ... бұзылған жағдайда, қылмыстық іс жүргізушілік қызметті
жүзеге асыру барысында тексеру ... ... ... сот ... шеңберінде азаматтық талапты қараудың
мүмкіндігі қылмыстық сот өндірісінің тек кінәліні анықтап және ... ... ... ... ... ... қылмыс
арқылы келтірілген зиянның орынын толтыруға, қылмыстан жазықсыз жапа шеккен
адамның мүліктік ... ... ... ... ... шаралар
қылмыстық іс жүргізушілік қызметтің құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады.
Азаматтыз талап қою ... ... ... ... бірі ... ... қою ... азаматтық іс жүргізу, сондай-ақ қылмыстық сот
өндірісі үшін де бірегей ұғым ... ... Осы ... ... ... ... қою ... ілім азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... іс ... азаматтық талап қою
түсінігі онымен ажырамас байланыста екендігін есте ұстаған дұрыс. Азаматтық
іс жүргізу құқығының теориясында ... қою ... дау ... ... ... құқықты немесе заңмен қорғалатын мүддені қорғау
мақсатында ... ... ... ... деп ... 375-376 бб. ].
Қылмыстық сот өндірісіндегі азаматтық талап – бұл қылмыстық іс бойынша
өндірістің барысында жеке немесе заңды ... ... ... ... ... іс-әрекеттері үшін материалдық жауапты
болып табылатын тұлғаларға қылмыспен тікелей келтірілген немесе есі дұрыс
емес ... ... ... әрекеттерімен келтірілген мүліктік зиянды
өтеу туралы талабы деп ... ... ... ... ... қою да кезкелген талап сияқты екі
маңызды элементке ие ... ... ... және талап негізі. Осы
көрсетілген элементтер оны тиісті ету туралы ... ... ... ... өзге түрлерінен ажыратуға, іс бойынша дәлелденуге ... ... ... ... ... мен ... ... сондай-
ақ жауапкер мен талапкердің мүдделерін жемісті түрде қамтамасыз ... ... ... және ... ... қабылдауға мүмкіндік береді.
Азаматтық іс жүргізуде талап қоюдың нәрсесі ретінде дау туғызып отырған
құқықтық қатынастардан ... ... ... ... ... ... [25, 25 б.].
Заң әдебиеттерінде азаматтық талап қоюды қылмыстық процестің шеңберінде
қарастырылатын жәбірленушінің айыпталушыға немесе оның ... ... ... ... табылатын өзге ... ... ... ... ... өтеу ... талабы ретінде қарастыратын
анықтама барынша кең таралған [22, 6 б.].
Осындай анықтама заңға негізделген және ... ... ... ... мен ... ... ... субъектілердің
қылмыстан материалдық шығын тартқан тұлғаның және органның оның ... ... ... ... ... және ... қатынастарының жиынтығы» ретінде түсіндіретін
анықтамамен салыстырғанда дұрысырақ сияқты [25, 52 ... ... ... ... екі ... – азаматтық талап қою мен
азаматтық талап ... ... ... ... ... ... жол
берілген сияқты. Өздігінен алғанда азаматтық талап қою – бұл талап ету
болып ... Ал ... ... ... субъектілердің одан арғы
әрекеттері, пайда болатын құқықтық қатынастар бұл – ... ... және ... ... өзі ... ... қоюды қамтамасыз ету бойынша ... ... ... ... ... ... ... кең таралған
ситуацияны – жәбірленуші мен азаматтық талапкер бір тұлға болған жағдайды
қарастырып ... ... ... ... ... ... азаматтық талапкерді де анықтауы тиіс, яғни қылмыстан нақты кім
мүліктік немесе ... зиян ... ... ... ... өте маңызды болып табылғандығымен оған тергеушілердің жеткілікті
назар аудармайтын жағдайлары сирек ... ... ... ... ... бірқатар мәселелерді анықтап алуы ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің жеке өзіне
тиесілі ме, әлде ол оны ... ... ... ... ... ... ... тасымалдау) пайдаланды ма және т.б.; жоғалған (бүлінген)
мүліктің иеленушісі, меншік иесі кім, жоғалған немесе бүлінген ... ... ... табылады ма, ол сақтандырылған ба, әлде жоқ па және т.б.
Қылмыстық іс бойынша ... мен ... ... бір ... ... анықтағаннан кейін тергеуші оны аталған сапада, яғни
азаматтық талапкер ретінде тануы тиіс. ... ... тану ... ерік ... ... ... ... бірге ҚР ҚІЖК 77-бабына
сәйкес өзіне қатысты тікелей ... ... ... ... деп
ұйғаруға жеткілікті негіз бар және оны өтеу ... ... ... жеке ... ... ... ... жағдайда, бір қарағанда, тергеушінің екі бөлек - жәбірленуші
ретінде және азаматтық талапкер деп тану ... ... ... ... жоқ ... Жәбірленушінің және азаматтық ... ... ... ... сәйкес келетіндіктен жәбірленуші деп
және азаматтық ... деп ... тани ... бір ортақ қаулыны
шығару мүмкін бе? Бұл ... ... ... ... да жауап берген болар еді. Аталған нысандағы қаулылардың
қылмыстық істерде ... де ... ... тергеуші алдымен қылмыс арқылы мүліктік зиян ... (ол ... ... болып табылады), зиянның орынын ... ... ету ... бар ... ... тиіс. Осыдан кейін
егерде осындай талап білдірілген ... ... ... жазбаша), онда
құқықтары мен міндеттері түсіндіріле отырып жәбірленуші ... деп тану ... ... ... ... ... талап қоюдан бас
тартылған жағдайда, онда тек жәбірленуші деп тану туралы қаулы шығарылады.
Практикада жәбірленушінің азаматтық талап қою құқығын ... ... ... ... ... ... ... осындай жағдайлар
жәбірленуші мен айыпталушы бір отбасының мүшесі болып табылғанда немесе
жақын ... ... ... ... ... ... орын алады.
Осындай бас тартулар тергеуші мен сот үшін міндетті ... ... ... ... ... талап қою бұл - жәбірленушінің құқығы болып
табылады және де ол оны пайдаланбауға да ... ... ... жағдайда
да тергеушінің жәбірленушінің азаматтық талап ... ... ... және ... одан бас тартуы, шығынның орынын толтырудан
бас ... ... ... ...... қаулыда (жәбірленуші
деп немесе азаматтық талапкер деп тану туралы) немесе бөлек ... ... ... ... ... бойынша, қылмыстық процестің шегінде, ... ... ... ... зиян шеккен тұлғаның және ҚР ҚІЖК 62-бабына
сәйкес прокурордың қойған азаматтық талаптары қарала ... Одан ... ... ... ... ... моральдық зиянды мүліктік
өтеу туралы да талап қоя алады. Осылайша, азаматтық талап қоюдың ... ... ... ... ... ... ... шектеледі деп
тұжырым жасауға болады. Егерде заңды дәлме-дәл түсіндіретін ... ... ... ... келген ғана мүліктік зиянды өндіріп
алуға мүмкіндік бар. Мүліктік сипаттағы өзге ... ... ... ... дербес азаматтық сот өндірісі тәртібімен шешіледі.
Қылмыстық процестегі мүліктік құқықтарды қорғаудың талап қою ... аяын ... ... ұсыныстарды қолдау отырып, қылмыспен және
тергеумен байланысты ... ... ... мүмкіндігін заңға
кірістірудің қажеттілігін атап өткіміз келеді.
Сонымен бірге қылмыстық істің шеңберінде жасалған қылмысқа ... жоқ ... ... ... ... сот өндірісі тәртібімен
қарауды талап ететін жәйлардың анықталуының барысында тергеуші оларды жеке
өндіріске ... ... ... ... ... директоры Ю-ды
қызметтік жалғандық пен өкілеттіктерін теріс пайдаланғаны үшін айыптауың
барысында Ю-ды ... ... ... ... сол кәсіпорынның
жұмысшысы Р-дың зиян келтіруі оқиғасы да тексерілген. Көрсетілген факт
бойынша Р-ға қатысты ... іс ... ... ... ... сүйене отырып негізді түрде бас ... ... ... ... ... қылмыстық істің шеңберінде шығарылған. Осы ... ... ... мекеменің мүддесі үшін ... зиян ... алу ... ... ... Сот Ю-ды айыптау туралы қылмыстық істі
және Р-ға қойылған талапты бірге қарап Ю-ды ... ... және ... зиянды өндіріп алу туралы үкім шығарған. ... ... ... қою ... бөлігінде бақылау тәртібімен азаматтық талап берілген
қылмыстық іспен бірге ... ... атап ... ... ... ... ... талап қою айыптаумен ажырамас байланыста
болады және содан ... ... ... ... ... ... ... қоюдың негізділігінің негізі болып табылады.
Жағымды нәтижелерге қол жеткізу тұрғысынан алғанда және соған сәйкес
жәбірленушіге ... ... ... ... ... ... ... тергеудің басында алынған шаралар табылатындығын практика көрсетіп
отыр. Алайда азаматтық талап қоюларды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... тәркілеу көп реттерде ... ... ... ... ... де сирек емес. Аталған
жағдайлар объективтік және субъективтік ... ... ... болады атап айтқанда, тергеудің ... ... ... және ... ... ... берілгендіктен қамтамасыз ету
шараларына нұқсан келеді.
Мүлікке тыйым салудың қандай сомаға жүзеге ... ... ... ... ... айтылып келеді. Заңда бұл мән-жайлар
тікелей аталып көрсетілмеген. Бұл мәселесің жәбірленуші үшін оның ... ... ... үшін ... аз ... Осы ... қатысты
М.А. Ковалев мынаны атап көрсетеді: «Мүлікті ... ала ... ... ... ... ... сомасының көлеміне бағыт ұстайды, себебі
мүлікке тыйым салу келтірілген шығынның орынын толтыруға ... ... ... ... салынуы тиіс. Егер мүліктің құны келтірілген
шығынан айтарлықтай асып түсетін ... онда ... ... тыйым салынуы
тиісті мүлікті жауапкердің өзі көрсету құқығына ие ... ... ... ... ... ... нақты толтыру мақсатында
мүлікке тыйым салу ... ... ... ... құны ... ... келтірілген шығын сомасынан 25%-ға артық болуы тиіс» ... ... ... ... және өзге де ... тергеу органдарының
қызметкерлерін теріс бағытқа сілтейді, оның нәтижесі қандай мүлікке тыйым
салынуы мәселесін ... ... алып ... сол ... айып ... ... кодекс бабы мүлікті
тәркілеуді қарастыратын болатын, тергеуші келтірілген шығынның сомасына
тәуелсіз ... ... ... ... ... ... әрине, оның
қатарына Қазақстан Республикасының Қылмыстық-атқару ... ... ... бойынша тәркіленуге жатпайтын мүліктер тізіміне
кіретіндерінен басқасы ғана жатады.
Қазіргі ... ... іс ... ... ... ... мүлікті сақтау мәселесін тергеуші шешуі тиіс – ол ... ... ... ... ... ... ... бірге ҚР ҚК 357-бабы хатталған ... ... ... ... не тәркілеуге жататын мүлікке ... ... ... ... ... ... Аталған қылмыстың объективтік жағы
хатталған, ... ... ... ... ... ... қойылған мүлікті осы
мүлік сеніп ... ... ... ... ... шығаруы, жасырып қалуы
немесе заңсыз беруінен, сол сияқты несие ұйымдары ... ... не ... ... тоқтатылып қойылған ақша қаражатымен
(салымдармен) банк операцияларын жүзеге ... ... ... Аталған
бапты 2-бөлімінде соттың үкімі бойынша тәркіленуге жататын мүлікті ... ... ... ... сол ... ... ... тағайындау туралы
соттың заңды күшіне енген үкімін орындаудан өзге де ... ... ... ... ... мүлік көп жағдайларда оның тұрған ... және оның ... яғни ... ... оның туыстары мен
жақындарына сақтауға беріледі. Осындай ... ... ... ... арта ... Мүлікті мүлікті талан-таржға салғаны үшін сотталған. Істі тергеу
барысында тергеуші Х-ның мүлкіне (жиһаз және кілем) ... ... ... және ... ... мүлікті ысырап еткендігі үшін ... ... ... ... ... ... ... орындау барысында Х-ның өз сөзінен жиһаз және кілемді ... ... ... факті бойынша қозғалған қылмыстық істі
тергеу барысында жиһаз және кілем Х-ның ... ... ... ... ... және тыйым салынған мүлікті жасырып қалғаны үшін сотталған.
Аталған әрекеттер үшін қылмыстық жауаптылыққа ... ... өте ... ... ... ... орын алып ... жағдайлардың алдын алу үшін, біздің ойымызша, хатталған мүлікті
айыпталушының өзіне, оның туыстары мен ... бір ... ... ... ... ... тыйым салатын норманы заңға енгізу арқылы
шешуге болады.
Ендігі жерде ... ... ... ... ... біраз
тоқталған дұрыс деп санаймыз. Қазақстан Республикасының ҚІЖК 75-бабына
сәйкес жәбірленуші сонымен бірге қылмыспен ... зиян ... адам ... ... зиян ... ... уақыттарға дейін негізінен алғанда
азаматтық процестің институттарының бірі саналып келген болатын. Алайда 90-
шы жылдардан кейін ол қылмыстық ... ... ... белсенді түрде еніп
бүгінгі күні онда өзінің нық орынын тапқан.
ҚР ҚІЖК 77-бабына сай моральдық зиянды ... ... ... ... көптеген қылмыстық істердің тергелуінің барысында-ақ қойылады және
сотпен қылмыстық іспен ... ... үкім ... ... шешіледі.
Сондықтан осыған байланысты ... ... ... және оның ... шарттары мен ерекшеліктері мәселесін қарастыру қажет болады.
Жалпы түрінде алғанда моральдық зиян ... ... ... ... ... ... жапа шегуі түсініледі.
Моральдық зиян атап айтқанда, жақын туысын жоғалтуына, қоғамдық ... ... ... ... жұмысынан айырылуына, отбасылық,
дәрігерлік құпиялардың жария болуына, өзі туралы шындыққа сәйкес ... ... ... ... ... ... ... құқықтарының уақытша шектелуіне немесе олардан
айырылуына, зақым келтіруге байланысты тән азабын тарту немесе ... зиян ... ... ... ұшырауына байланысты жапа шегуден
көрініс табуы мүмкін.
Қылмыстық істегі моральдық зиянның ... ... ... ... қою, ... зиян ... жеке ... емес құқықтарын
бұзатын немесе өзге де материалдық емес ... қол ... ... ғана ... ... – деп атап ... ... [27, 74 б.]. Мысал ретінде зорлау, адамды ... ... ... қорлау, әртүрлі дәрежедегі дене жарақаттарын келтіру
тәрізді қылмыстарды келтіруге болады.
ҚР ҚІЖК 117-бабы қылмыстық іс ... ... ... мән-жайлардың
қатарында қылмыспен келтірілген зиянның ... мен ... да ... Егер ... ҚІЖК ... ... ... дене және мүліктік
болып бөлінетіндігін ескерсек, онда моральдық зиянның сипаты мен мөлшері де
дәлелденуі тиіс.
Жәбірленуші моральдық ... өтеу ... ... ... ... ... әрекеттер жасауы тиіс?
Моральдық зиянның өтемінің көлемін арызданушының өзі – ... ... ... және ... ... ... міндетті. ҚР АК бойынша
моральдық зияды өтеу ақшалай нысанда жүзеге асырылуы тиіс болғандықтан,
жәбірленуші өзінің ... ... ... ... ... ... Моральдық
зиянды өтеу туралы тергеудің ... ... ... ... ... ... ... талапкер деп тану туралы және соған сәйкес
азаматтық жауапкер ретінде тарту туралы қаулы ... Бұл ... ... жәбірленуші атаған сомасын көрсетуге тиісті ... ... ... ... мөлшерін үкімді шығару барысында сот
анықтайды.
ҚР ҚК ... ... ... пен ... ... ... бірі ретінде қылмыс салдарынан келтірілген мүліктік залал мен
моральдық зиянның ... өз ... ... атап ... Осыған
байланысты моральдық зиянның орынын толтырудың әртүрлі ... ... ҚР ҚІЖК ... сәйкес тергеуші айыптау қорытындысында басқа
да мәліметтермен қатар жәбірленуші туралы, оған қылмыс арқылы келтірілген
зиянның сипаты мен көлемі ... ... де ... тиіс ... өткіміз келеді.
Қылмыстық процесуалдық реституция жәбірленуші мен ... ... ... ... ... ... зиянды өтеттірудің ең жағымды және
оңтайлы нысаны болып табылады. Заң әдебиеттерінде ол ... ... ... ... ... ... ... қайтару ретінде
түсіндіріледі [28, 23-24 бб.]. ... ... ... ... ұшырамаған болса, өздерінің бастапқы қалыптарын сақтап ... ... ... ... ... біз ... мүліктік
құқықтарының толық қалпына келтірілуі туралы айта аламыз [29, 25 б. ].
Реституция орын алуы үшін жоғалтылған ... ... және ... ... ... шарт болып табылады. Осы мақсатта тергеуші
бірқатар тергеу және ... ... ... ... ... Осыған
байланысты тергеушінің жұмысының негізгі бағыттарын және жүзеге асырылуы
арқылы реституцияны қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жедел іздестіріп табу бастапқы маңызға ие болады. Көп
ол қылмыстың ... және ол ... ... органдарына хабарлама
түскеннен кейін бірден басталады - әңгіме қылмыскерді ... ... ... ашу ... болып отыр. Аталған жұмыстардың дұрыс және жедел
жүзеге асырылуының ... ... ... ... қол ... талан-
таражға салынған заттарды тауып, алуға мүмкіндік пайда болады [30, 25 ... ... ... ... Н. ... ... ... қалдырып өзі ғимараттың
ішіне кіріп кеткен. Оның жоқтығын ... ... ... К.
велосипедпен колясканың қасына келіп онда жатқан сумкадан ... ... ... ... М. ... ... қалған. Балабақшадан шыққан
аз-ша Н. ақшасының жоғалғанын сезіп полиция қызметкерлерін ... ... ... ... ... ... тез ... толмаған М-дан жауап алған. Соның барысында М. ұрының кеткен
бағытын ... ... ... ... және ... М-ны алып ол көрсеткен бағыт бойынша жүрген және көп ... ... ... өтіп бара ... К-ны ... және ... оны ұры деп ... Полиция қызметкерлері оны тоқтатып жауап ... ... ... ... мойындамаған. Алайда полиция қызметкерлері оны
балабақшаға алып келген, сол жерге тергеуші де келген. Осы ... ... ... мойындап және өзі велосипедтің руліне тығып қойған ақшаның
бір бөлігін қайтарып берген. Ақшаның қалған бөлігін ол өзі ... ... ... тығып қойған және сол жерден оның өзінің қатыстырылуымен
алынған.
Осылайша полиция ... ... және ... жұмыстарының
нәтижесінде жәбірленушінің мүліктік құқықтары толық көлемінде қылмыстық
процесуалдық реституция нысанында ... ... ... ... ерекшелігі қылмысты ашу және кінәліні ұстау
үшін маңызға ие болатын бірқатар мән-жайларды ескеруді талап етеді. Полиция
органдары тәулік ... ... ... арыздар мен хабарламаларды
қабылдайды, кезекші ... ... ... ... ... жұмыс
жасайды. Ауданның немесе қаланың аумағында полицияның ... ... ... ... ... Осы ... және өзге де
қызметтерді пайдалана отырып ішкі ... ... ... ... жасалған қылмыс туралы хабарламаны алған бойда оқиға болған жерге
жедел-тергеу топтарының баруын тез ... ... ... ... ... және ... да ... хабарлаумен қатар
кезекші қылмыскерлерді қылмыс жасалған жерде ұстау немесе оларды қуғындау
және ... ... ... ... ... ... Осы ... шараларға жәбірленушінің де қатыстырылатын кездері де сирек емес.
Мысалы, тонау, қарақшылықтың орын ... ... ... ... ... жәбірленушімен бірге қылмыскердің бетке ұстауы мүмкін бағыттарына
шолу жасауды ұйымдастыру ... ... ... жағдайларда аталған шаралар
жағымды нәтиже береді және қылмыскердің ұсталып, ұрланған заттардың
алынуымен ... ... ... ... ... ... өз ... атына рапорт жазады. Осы рапорттар көп жағдайларда
қылмыстық іске тіркеледі.
Осының барысында тергеуші ҚР ҚІЖК ... ... ... ұстау
туралы хаттаманы толтыра отырып оған ... ... ... ... одан ... ... ... алынғандығын
барынша толық және егжей-тегжейлі көрсетуі тиіс.
Азаматтардың ... ... ... ... ... бойынша тергеуші
нәтижесінде ұрланған заттар ... ... ... ... ... Іздестірілу үстіндегі заттар тұрған жері туралы ... ... ... ... мен ... ... ... аталған тұлғаларды беттестірудің нәтижелерінде алуы
мүмкін [31, 159-160 бб. ]. ... ... ... жері туралы
ақпаратты алғаннан кейін тергеуші ... ... ... ... ... ... барысында қарау, тінту, алу ... ... ... ... ... бір ... сезіктіні немесе
айыпталушыны қатыстыра отырып тергеу экспериментінің жүргізілуі мүмкін және
қажет болады оның барысында ол талан-таражға ... ... ... ... ... оны ... береді. Ұрланған зат сезіктіні
ұстаған кезде оның жеке өзін ... ... да ... ... Одан
басқа ұрланған заттар мен нәрселер айыпталушының ... ... ... ... ... ... табылып алынғаннан кейін немесе олар ерікті
түрде берілгеннен кейін ... ... ... ... ... ... ... немесе айыпталушының не олардың
әрқайсысының тануын өткізеді және ... ... ... ... ... іске ... ... асырады [32, 33 б.].
Қылмыстық процесуалдық реституцияны қамтамасыз етуге бағытталған тергеу
амалдарының ... ... ... орын ... ҚР ҚІЖК 230-бабы бойынша
тергеуші іс үшін маңызы бар заттарды немесе ... алу ... ... ... ... ... немесе құжаттардың белгілі бір
үй-жайда немесе өзге орында, не нақты адамда ... ... деп ... ... ... ... ... табылады. Тінту тергеушінің
негізді қаулысы бойынша жүргізіледі.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... үйге қол ... Тұрғын үйге онда тұратын адамдардың еркіне
қарсы кіруге, оны қарауға және тінту жүргізуге ... ... ... тәртіп бойынша ғана жол беріледі. ҚР ҚІЖК 232-бабы ... ... ... тек онда тұратын кәмелетке толмаған адамдардың келісімімен немесе
прокурордың ... ғана ... Егер онда ... ... ... болса немесе психикалық немесе өзге ауыр науқастан
зардап шегетіні ... ... ... ... қарсы болса, тергеуші
прокурордың санкциясы алынуға тиіс ... ... ... ... ... санкция беруден бас тартқан жағдайда тінту ... ... үйде ... және ... кейінге қалдыруға болмаса, онда тұрғын
үйді тінту тергеушінің қаулысы бойынша жүргізілуі мүмкін, бірақ кейін ... ... ... үшін ... ... ... жиырма төрт сағат ішінде
прокурорға хабарланады. Аталған хабарды алғаннан ... ... ... ... ... және оның ... немесе заңсыз екендігі туралы
қаулы шығарады. Тінтудің заңсыз екені туралы шешім ... ... ... іс бойынша дәлел ретінде жіберіле алмайды.
Осыдан заңшығарушының тінтуге қатысты ерекше талап қоятындығын байқауға
болады.
Біздің пікірімізше, ... ... ... ... ... ... ... қорғауды және олардың мүліктерінің
сенімді сақталуын ерекше бөліп көрсету қажет. Бұл ... ... пен ... ... ... ... орын алады. Экономикалық
қорғау ... ... ... тек ғана ... және ... адамды меншікке қылмыстардан қорғауды реттейтін заңнаманы
кірістіріп қоймайды, ... ... осы ... ... асыратын органдар
мен ұйымдарды, олардың нақ осы меншік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі
жұмыстарының тәртібін де ... Ең ... ... бұл ... ... органдар мен ұйымдар олардың азаматтарды және сол ... ... ... турасында болып отыр. Сонымен бірге біз
бұл жерде тек прокуратура, ішкі ... ... ... сот ... ғана емес ... ... ... да органдар туралы айтып отырмыз.
Еліміздің қылмыстық іс жүргізу заңнамасында сот бақылауы мәселесі пайда
болған күннен бастап-ақ, көптеген ... мен ... ... белгілі. Сот бақылауын енгізудегі басты мақсат қылмыстық сот
өндірісінің барысында адам мен ... ... мен ... ... ... Сот ... ... арыз, шағымдарды қарай
отырып, сот бұзылған құқықтар мен бостандықтарды қалпына келтіреді ... ... ... ... қояды. Алғашында қамауға алу туралы
қаулыға және ... ... ... ... ... ... сотқа арыздануға
мүмкіндікті пайда қыла ... ... ... ... ала ... ... ... шағымдану мүмкіндіктерін кеңейту бағытында
дамытылды.
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 109; 110 ... ... ... ... ... ... қарастырылған.
Қылмыс туралы арызды қабылдаудан бас тартуына ... ... ... ... мен ... құқықтары мен заңды мүдделерін
қозғайтын іс жүргізу әрекеттерін ... ... істі ... ... қысқартуданбас тартылған кезде оның осындай шағымын тиісті прокурор
қанағаттандырмай тастағаннан кейін ол адам заңның ... ... ... ... оны ... бас ... туралы прокурор
хабарлауын алған күннен бастап бір айдың ішінде немесе, егер оған ... ... ... кейін бір ай мерзім өткен күннен бастап тиісті
прокуротураның орналасқан жері ... ... ... берілуі мүмкін. Шағым
сотқа шағымданушының өзімен, оның қорғаушысымен, заңды өкілімен немесе
заңды өкілімен ... не ... ... немесе прокурор арқылы
берілуі мүмкін.
Судья шағым түскеннен кейін он ... ... ... ... ... тергеушінің, прокурордың әрекеттерінің (әрекетсіздіктерінің)
заңдылығы мен негізділігін шағымданушының және оның ... ... ... ... егер олар ... іске қатысатын болса, шағым
келтіріген әрекеттен (әрекетсіздіктен) немесе шешімнен мүдделеріне нұқсан
келуі ... өзге де ... ... ... ... ... Шағымның қаралатын уақыты туралы күні бұрын хабардар етілген және оны
қарауды өзінің қатысуымен жүргізуді талап ... ... ... қалуы
соттың шағымды қарауына кедергі бола алмайды.
Сот отырысының басында судья қандай шағымның ... ... ... ... ... өзін ... ... құқықтары мен
міндеттерін түсіндіреді. Содан кейін шағымданушы егер ол сот ... ... ... ... ... тиіс, содан кейін сот ... өзге ... ... ... реплика жасауға мүмкіндік
беріледі.
Шағымды қараудың нәтижесі бойынша судья төменде көрсетілген шешімдердің
бірін қабылдауы тиіс: 1) шағымды негізді деп тани ... ... ... ... деп ... іс жүргізу шешімін тоқтады не прокурорға азаматтың
немесе ұйымның құқықтары мен заңды мүдделерінің жол берілген бұзылуын ... 2) ... ... ... ... кезде судья оны
қанағаттандырмау туралы қаулы шығарады. Егер ... бір ... ... (әрекетсіздікке) және шешімге шағым келтірген болса, онда ... ... ... ... ... ... ... Қаулының
көшірмелері арызданушыға және прокурорға жолданады. Сонымен қатар, ҚР ҚІЖК-
нің 110-бабында ... ... егер ... ... тергеуші немес
прокурор мұны қажет деп тапасса, ол шешілгенге дейін қамауға алу түріндегі
бұлтартпау шараларын қолдану туралы қаулының ... ... ... адамды қамаудан босатуға әкеп соқпайды деп белгіленген.
Сонымен бірге заңда анықтаушының, тергеушінің және ... ... ... сотқа шағымдануға болатындығы туралы нақты
тізімін бекітпеген. Сонымен ... ... ... заңның мәнісі бойынша
төмендегідей іс бойынша негізгі шешімдерге қатысты сотқа шағым ... ... ... істі ... ... ... ... ретінде жауапқа тарту туралы қаулы;
- айыптау қорытындысы және айыптау акті.
Анықтаушының, тергеушінің және ... ... ... ... ... ... ... дұрыс. Сотқа шағымдануға жататын алдын
ала тергеу органдары мен ... ... ... ... үш ... болады. Бірінші топқа тергеу және ... ... ... ... ... бір ... үшін ... тұтастай алғандағы)
қорытынды немесе түпкілікті шешімдері тұжырымдалған қаулыларын жатқызуға
болады. Әңгіме қылмыстық істі қозғаудан бас тарту; ... істі ... ... нақты тұлғаға қатысты); қылмыстық іс бойынша тергеуді
тоқтата тұру; қылмыстық істі бөлектеу немесе ... ... ... ... ... (тергелу реті, аймақтық тиістілігі бойынша) және т.б.
қаулылар туралы болып отыр. Қылмыстық ... ... ... ... ... ... сезікті, азаматтық жауапкер,
олардың заңды өкілдері) осындау қаулыларға шағым келтіруге құқылы екендігі
ешқандай дау туғызбауы тиіс.
Сот тәртібімен ... жол ... ... және анықтама органдары
шешімдерінің екінші тобына, ... ... ... ... ... ... ... негізгі құқықтары мен бостандықтарына ... ... ... ... істі тергеу барысында нақ осы тұлға айтарлықтай
шектеулерге ұшырайды және сот бақылауының әрекет ету өрісі осы ... кең ... ... деп ... ... бұл жерде тінту жүргізу
туралы қаулыға; мүлікке тоқтау салу туралы, ... ... ... ... ... үшін ... орналастыру туралы
қаулыларға қатысты өрбіп отыр.
Сонымен қатар тергеушінің нақты бір қорғаушыны іске қатыстырудан ... ... ... ... ... ... ... берілуі туралы
пікірлерді де негізді деп ... ... ... бас ... ... ... ... болып табылады [33, 86 б.].
Тергеушінің немесе прокурордың бұлтартпау шарасын алу туралы қаулысына
мысалы, ... ... ... ... ... ... шағымданудың
мүмкіндігі қандай? Осындай нысадағы бұлтартпау шарасын ... ... ... ... ... анық сондықтан тергеушінің осындай
шешімі сот бақылауының әрекет ету ... ... ... ... ... тым ... кездеседі. Бұлтартпау шарасы ретінде кепілдің
қолданылуына да ... ... ... ол ... ... ... ... ұсынысы немесе ... және ... ... өзгедей шешімдеріне келтірілетін
шағымдарды (куәлердің, заңды өкілдердің және басқалардың мысалы, тінту
жүргізіліп және ... ... ... ... үшінші
топқа жатқызуға болады.
Сот бақылауы мәселелрін талқылау барысында ... ... ... сот ... одан әрі ... түсу ... керісінше,
сот бақылауын шектеу қажет; қазіргі қалыптасқан жағдайды сақтау керек деген
сияқты.
А. Бабенко мен В. ... ... ... ... ... А Пиюктің пікірінше сотқа шағымдану мүмкіндігін айтарлықтай
кеңейту ... Ол ... ... оның ... «қылмыстық істің
қоғалысына кедергі келтіретін» тек тергеу органдары мен прокурордың негізгі
іс-әрекеттері мен шешімдерін ғана емес, ... ... ... ... жинау бойынша тергеу әрекеттерін жүзеге асыруға ... ... бас ... бойынша, сотқа шағым келтіруге
мүмкіндік беруді ұсынады [34, 69 б.].
Бір қарағанда, бұл ұсыныс дұрыс ... ... ... ақыр ... ... ... ... жан-жақтылығын және
объективтілігін қамтамасыз етуге бағытталғандай. Алайда бұл жерде барлығы
оп-оңай емес. Қорғауға ... ... ... алдын ала тергеудің барлық
кезеңінде сот отырыстарын ... алып ... ... ... ... ұсынысты бере отырып, содан кейін ... бас ... ... ... жолымен тергеуді әдейі созып, оны аяқталмайтын ... ... ... ... біздің ойымызша, қорғау тарапының
дәлелдемелер ... ... ... ... жүргізуі туралы ұсынысынан
тергеушінің бас тартуына байланысты қорғаушы тарапты ... ... ие қылу ... болмайды.
И.Л. Петрухинмен жасалған ұсыныс та қабылдануға жатпауы тиіс. Ол алдын
ала тергеудегі сот бақылауы ... ... ғана ... ... ... ... алып ... ұсынады. Оның пікірінше сот бақылауы
прокуромен салыстырғанда алдын ала тергеуде ... ... ... ... кепілдігі. Сот ведомствалық мүдделермен
байланысты ... ... ... ... үшін ... болып
табылмайды. Осындай негізде алдын ала ... ... ... ... екі жақты тосқауыл қоюдың және бір бақылау функциясын
әртүрлі органдардың ... ... ... пікір білдіріледі.
Осыдан кейін ... ... сот ... ... ... ... болады» деген біржақты тұжырым жасалады [35, 72 ... ... ... ... ... ... сот бақылауы енгізілгеннен
кейін прокуратура органдарының ... мен ... ... ... ... сияқты, қазіргі уақытта ... ... ... органдарының қызметіндегі басым бағыт болып
саналатындығын естен шығармаған дұрыс.
Кінәсіздік презумпциясы адамның кінәлі ... сот ... ... оның кінәсіз деп саналатынын білдіреді.
Кінәсіздік презумпциясының құқықтық негізі ... ... ... онда ... ... ... кінәлі екендігі
заңды күшіне енген сот ... ... ол ... ... ... емес
деп есептеледі". Бұл тұжырым ... ... ... ... адам оның ... ... үшін ... Кодексте көзделген
тәртіппен дәлелденгенге және соттың ... ... ... ... ... кінәсіз деп саналады;
-айыпталушының кінәлілігіне сейілмеген күдік оның ... және ... іс ... ... ... кезінде пайда
болған күмәндер де айыпталушының пайдасына шешілуге ... ... ... ... ... және ол ... жеткілікті жиынтығымен расталуы тиіс.
Сонымен, презумпцияның құқықтық негіздеріне ... ... ... ... ... ... Осы презумпцияның мәнін құрайтын мына
тұжырымдар:
а)айыпталушының қылмыс жасауға кінәлі екені ... ала ... және іс ... ... ... ... тиіс;
ә) айыпталушыны сотқа беру оның кінәлі екені туралы мәселені ... ... қою үшін ... ... ... ... ... негізделе алмайды және сотталушының кінәлі
екені іс сотта қаралған кезде ... ... ғана ... отырған принциптің мәнін сипаттай келіп, И. Д. Перлов былай деп
жазды: "Осы тұжырымдардың бәрі бір қатарда тұр және ... ... ... ... ... тұжырымы заңда берілмесе де,
кінәсіздік презумпциясы идеясын, оның мазмұнын толық білдіреді"'.
Кінәсіздік презумпциясы әлі де ... ... ... ... ... ... туралы идеяға негізделген. Принциптің ... ... мәні ... ... И. ... мен А. М. Лариннің дәлелдеуінше, кінәсіздік
презумпциясы ... сот ісін ... ... ғана ... ол
жауапкершіліктің барлық түрлеріне қатысты жалпы құқықтық принцип [6, ... сот ісін ... ... ... ... ... ... факторларымен айқындалады:
а) адамның кінәлі екені заңды түрде анықталғанға дейін оны кінәлі деп
санамау жөніндегі талапты қылмыстық сот ісін ... ... ... мен өкілетті адамдардың бәрі басшылыққа алуға тиіс;
ә) кінәсіздік ... ... ... ... ғана ... ... Қазақстан Республикасының аумағындағы
шетелдіктерге және азаматтығы жоқ, адамдарға да қатысты;
б)кінәсіздік презумпциясының принципі істі жүргізу кезеңіне және ... ... ... ... ... ... іс жүргізу құқық
қатынастарына ықпал етеді;
в)айыпталушымен еңбек қатынастары тек айыптау үкімі еңбек қатынастарын
одан әрі ... ... ... ... күшіне енгенде ғана
тоқтатылады;
г)соттың айыптау үкімі ... ... ... ... адамды оқу орнынан
шығаруға болмайды;
д)адам тергеуде және сотта болған кезде оны тұрғын үйге деген құқығынан
айыруға болмайды (адамның ... ... үйді ... ... жаңа ... ... болмайды, қамауға алынған адам жаңа
тұрғын үй алу ордеріне жазылуға тиіс).
Кінәсіздік ... ... ... ... оның
қылмыстық сот ісін ... ... ... орны мен маңызын
айқындайды. Кінәсіздік презумпциясын өзге ... ... ... ... ... ... атынан айыпты деп тану — соттың ерекше құқығы;
2)адамды алдын ала тергеу барысында айыпталушы ... ... ... ... ... ... ... соттың шешім қабылдауына бөгет болмайды;
3)айыпталушының кінәлімен ұқсас еместігі;
4)адамды кінәлі деп тек соттың заңға сәйкес шығарылған ... ... ... ... ... ... жасалуына сотталушының кінәлі екені сотта қарау
барысында дәлелденген жағдайда ғана шығаруғаболады;
6)қадағалау ретінде соттың істі тоқтату туралы қаулысына,неғұрлым ... ... заң ... ... ... ... айыптау үкіміне,
жазаның жұмсақтығына немесе сотталушының жағдайын нашарлататын өзге ... ... ... соттың ақтау үкіміне яки істі тоқтату туралы
қаулысына шағым ... ... ... ... ... ... мынада: а) оны дұрыс түсіну мен дұрыс
қолдану қате пікірге, сыңаржақтылық-қа, айыптау бейіміне жол ... ... және іс ... ... ... ... болса солай
қолданылуына жол бермейді; б) қылмыстық жазаның тек ... ... ... ... ... ... салынған тыйым кінәсіздік
презумпциясының құрамдас бөлігі болып ... ол ... ... ... ... ... ... міндетті емес" екені
туралы тұжырым түрінде берілген. Бұл тұжырымның мәні мемлекеттің ... ... ... үшін ... ... қылмыстық ізге түсу
функциясының мазмұнымен өзара байланысты. Тағылған айыптан ... ... ... ... іс ... ... ... асыру міндетімен
теңеледі. Яғни қылмыстық ізге түсу ... ... ... бірге
дәлелдеу салмағын процеске қатысушыларға — осы ... ... ... де қамтамасыз етіледі [36, 19 б.].
Осы тұжырымның жүзеге асырылуы іс жағдайының жан-жақты, толық және ... ... ... ... үшін ешкімді де қайтадан қылмыстық. ... ... ... қағиданы Конституция дербес сот ісін жүргізу
принципі ретінде орнықтырған (77-бап). Бұл қағида сөзбе-сөз дерлік ... ... Бұл ... ... ... ... ... бол-дырмайтын заңды жағдайлардың болуымен қамтамасыз етіледі.
Мәселен, ... ... ... ... іс ... ... ... іс тоқтатылуға тиіс жағдайлар мына-лар: а) жасалған әрекет үшін
жаза қолдануды ... ... ету ... ... ә) өзі жөнінде
осы айыптау бойынша соттың заңды күшіне енген ... не ... ... ... ... белгілейтін соттың өзге қаулысы; б) өкілетті орган
қылмыстық ізге түсуді жоққа шығармаған жағ-дайда сол ... ... ізге ... бас тарту туралы шешім шығарылуы; в) ... ... ... адамды қылмыстық жауаптылықтан
босатуға құқық беретін негіздердің болуы.
Соттың қылмыстық ізге тусуді жоққа ... ... ... ... істі тоқтату туралы мәселені шешу жөнінде белгіленген ... ... ... ... және ... ізге түсуге жол берілмеуі принципі істің
бетін жамандыққа қарай бұруға тыйым салу туралы ... ... ... ... ... принциптің бұзылуы қандай жағдайда болсын
қылмыстық ізге ... ... ... ... бірі ... ... ... тиісті) адамның жағдайы нашарлайтынын білдіреді [37, 98
б.].
Жауапкершілікті белгілейтін немесе күшейтетін, ... ... ... немесе олардың жағдайын нашарлататын заңдардың кері
күші болмайтыны— Қазақстан Республикасы Конституциясының аса ... Егер ... ... ... кейін ол үшін ... ... ... ... жеңілдетілсе, жаңа заң қолданылады (77-бап).
Қазақстан Республикасының Конституциясында заң, шығарушы, осы ... ... ... ... ... нормада бере отырып, іс жүргізу
міндеттерін шешу үшін оның маңызды да ... ... атап ... Сонымен
бірге, істің бетін жамаңдыққа қарай бұруға тыйым салу ... ... ... категорияның мазмұнын толықтырады және заң шығару ісінің
ізгілік бағыт көздейтінінің белгісі болып табылады [38, 65 б.].
ҚІЖК-тің 5-бабына ... ... іс ... іс ... ... ... ... ала тергеу яки сотта қарау сәтінде қолданылатын
қылмыстық іс ... ... ... Алайда, Қылмыстық кодекстің
әрекет үшін жа-залауды көздейтін нақты нормасын қолдану негізгі ... ... үшін ... қолайлы жағдайлар жасау болып та-былатын ... ... ... ҚІЖК ... ... адам қолданылатын сәтке
бағдарланған болса, ҚК нормалары айыпталушының ... ... ... ... ... ... ... салу қылмыс-тық іс жүргізу
кепілдіктерімен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қысқартылуына міндетті түрде әкеліп соғатын жағдайлар бар ... сот ... іс ... ... ... ... қылмыстық заңды дұрыс қолданбау жолымен шығарыл-ған үкімнің күшін
жою;
- кассациялық сатыдағы соттың істі жаңадан ... ... ... егер ... ету ... ... немесе дұрыс
қолданылмаса, рақымшылық ету туралы тиісті актіні қолдану құқығы.
Сонымен қатар, ҚІЖК-тің 37-бабында іс ... іс ... ... ... ... егер жасаған әре-кет үшін жаза қолданылмауына
мүмкіндік берсе, ... ету ... ... ... ... беру ... ... көзделген. Сонымен бірге бұл мән-жайлар істі
сотта қарау кезінде анықталатын болса, онда ... іс ... ... ... және ... ... ... босата оты-рып ақтау үкімін
немесе айыптау үкімін шығаратыны атап көрсе-тілген. Осы ... ... ету мен ... беру ... ... ... немесе нақты
айыпталушының жауапкершілігін жеңілдететін заңдар деп түсініледі [39, 12-
18 бб.].
Сот төрелігін заң мен сот алдындағы ... ... ... ... ... сипаты Конститу-цияның ... ... ... "Заң мен сот ... ... бәрі тең. Тегіне,
әлеуметтік, ... және ... ... жынысына, нәсіліне, ұлтына,
тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе
кез-келген өзге жағдаяттар бойынша ... ... ... ... деп
белгіленген. Конституциядағы бұл қағида ҚІЖК-те қылмыстық ізге түсуден
иммунитеті бар адамдарға ... ... сот ісін ... ... ... Конституциясымен, ҚІЖК-пен, заңдармен және
Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық, шарттармен айқындалатынын атап
көрсетумен ... ... ... ... белгілеріне мыналар жатады:
-қылмыстық іс қозғаудан бастап, ол ... ... ... ... ықпал ету;
- принциптің сот ісіне тартылған адамға субъективті мінездеме беру
(оның әлеуметтік және мүліктік ... ... ... және ... ... ісін жүргізу процедурасында тең статусы бар қатысушылар жөнінде
елеулі анықтамалардың жоқтығы (мысалы, куәлар, субъективті ... ... ... құқықтарға ие болып, бірдей міндет атқарады;
жауап беруден бас тартқаны немесе ... ... ... үшін қылмыстық
жауаптылық қатерінің өздеріне қатысы жоқ кәмелетке толмаған куәлар бұған
жатпайды; сонымен бірге, кәмелетке ... кез ... ... ... ... ... ... ана тілі қай тіл екеніне және т.т. қарамастан,
бірдей);
-белгіленген ... ... ... ізге түсу ... ... ... ... бәрінің міндетті түрде сақтауы;
-басқа да тең жағдайларда тең ... ... ... жасауға кінәлі
адамдардың субъективті ... ... ... ... белгілеу;
-кемтарлығына немесе өзге де себептерге байланысты өз құқықтарын өз
бетінше жүзеге асыра және мүдделерін қорғай алмайтын ... үшін ... ... ... ... арқылы процесте бәсекеге түсу үшін тең
жағдайларға жету(мысалы, сот ісі жүргізілетін тілді айыпталушы ... ... ... ... өз ... тең қорғау жөніндегі
кемітілген мүмкіндігінің орнын ... ... ... ... шешімдердің мазмұнын толық көлемінде қабылдау мен
түсінуге мүмкіндік береді) [40, 89 б.].
Қылмыстық ізге ... ... бар ... ... сот ... ... ережелерінен белгілі бір шегіністердің болуы заң мен сот
алдында жұрттың бәрі тең ... ... ... ... ... ... шегіністер депутаттық өкілеттіктер, Конституциялық Кеңес
Төрағасының ... ... ... ... сот қызметіне
сайланған немесе ... ... ... ... ... ... бұзылуынан қорғаудың қосымша құралы болып табылады. ... ... (4-ші ... Парламент депутатын оның өкілеттік
мерзімі ішінде тұтқынға алуға, ... ... сот ... ... жазалау шараларын қолдануға, қылмыс үстінде ұсталған немесе ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
жауапқа тартуға болмайды деп белгіленген. Конституцияның 71-бабына ... ... ... ... ... мен ... ... мерзімі ішінде тұтқынта алуға, күштеп әкелуге, оған ... ... ... ... ... ... қылмыс
үстінде ұсталған немесе ауыр қылмыстар жаса-ған реттерді қоспағанда,
Парламенттің ... ... ... ... ... қамауға алу, оған күштеп әкелу шарасын қолдану, ... ... ... ... үстінде ұсталған немесе ауыр ... ... ... ... ... Соты ... қорытындысына
негізделген Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... 2-ші бөлігі). Республиканың Бас Прокурорын,
Жоғарғы Сотының Төрағасы мен судьяларын оларға ешкімнің тиіспеуі ... ... ... ... ... алу ... (Конституцияның
55-бабының 3-тармағы).
Конституцияның келтірілген қағидалары ҚІЖК-тің "Артықшылықтары ... ... ... бар ... ... бойынша іс
жүргізудің ерекшеліктері" ... 53-ші ... ... дамытылып,
нақтыланған. Құқық қатынастарының бұрын қаралған субъектілерінің тізбесі
дипломатиялық иммунитеті бар адамдармен толықтырылған.
Барша жұрттың заң мен сот ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін кепілдіктер жүйесінің бар
болуынан, заңмен берілген құқықтардың жүзеге асырылуынан көрініс ... 62 ... ... заң мен сот ... ... ... мәні қылмыстық
процедуралар жүйесін адамның хал-жағдайы-ның ерекшеліктерін, оның ... ... ... ... мен сот ... ... орындауға байланысты берілген өкілеттіктерді ... ... ... ... ... ... белгісі, сондай-ақ заң
нұсқамаларын сақтауды талап ... және ... сот ... әділ
жүргізілетінін дәлелдейді.
Бұл принцип Қазақстан Республикасы ... ... ... онда ... деп атап ... сот ... ... асыру кезінде тәуелсіз және Конституция
мен заңға ғана бағынады.
2.Сот төрелігін іске асыру жөніндегі соттың қызметіне ... да ... жол ... және ол заң ... ... ... соғады.
Нақты істер бойынша судьялар есеп бермейді".
Негізгі Заң болып ... ... ... ... өзге ... ... ... болмайды. Келтірілген бапта
Конституция мен ... ... ... заң ... ... ... ... қолданылатынын атап көрсетуге, екіншіден,
барлық өзге заңдар мен нормативтік актілердің Негізгі ... ... ... ... ... ... ... заңға бағына отырып, қолданылуға тиісті актінін ... ... ... ... ... ... мен өзге құқықтық акті арасында
қайшылық бары ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының тиісті нормасын ... ... ... ... қолдану; ә) іс жүргізуді тоқтата тұрып, қолданылуға
тиісті актіні ... емес деп тану ... ... ... ... заңға бағынуы қолданылуы заң талабы-на сәйкес келетін
құқық ... ... ... тек заңға ғана бағынуы оны заңсыз ықпал ету немесе қысым жасау
әрекеттерінен қорғайды. Тәуелсіздік және тек ... ғана ... ... ... ... ... болуын көздейді.
Сонымен бірге қаралып отырған принпипті қамтамасыз ету үшін бір ғана
әлеуметтік салиқалылық жеткіліксіз. ... ... олар ... ... сот ... іске ... ... қызметіне қандай да
болсын араласу үшін қылмыстық жауаптылық қатері;
-нақты істер бойынша судьяның есеп бермейтіндігі;
-судьяға қарсылық білдіру үшін ... заң ... ... ... кезінде соттың дәлелдер жинау құқығы;
-іс бойынша үкім ... ... ... ... ... болу құқығы;
-судьялар кенесінің құпиялылығы.
Іс жүргізу кепілдіктерімен қатар заң шығарушы сот құрылысының судьялар
тәуелсіздігі және олардың тек заңға ғана ... ... ... ... кепілдіктерінің тұтас бір жүйесін көздеген (судьялар
корпусын қалыптастыру ережесі, сот органдарының құрылымы, ... ... ... және т.т.). Атап ... ... ... былай деп нақтыланған: "Соттар тұрақты
судьялардан тұрады, олардың, ... ... және ... ... ... тек ... белгіленген негіздер бойынша ғана
тоқтатылуы немесе кідіртілуі мүмкін". Судьялар тәуелсіздігінің және ... ... ... сот ... ...... ... мандатпен, кәсіпкерлік қызметпен, коммерциялық
ұйымның басшы органының ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясы 79-бабының 4-
тармағы).
Тәуелсіздік іс жүргізу және сот құрылысы ... ... ... ... ... ... судьяларды тұрғын үймен
қамтамасыз ету жөніндегі ұйымдық-басқару шараларымен ... ... ... ... 80-бабы).
Қаралған конституциялық қағидалар мәтінінің ҚІЖК 22-ба-бында ... ... ... ... ... және толық
берілгенінің айғағы. Сонымен бірге судья тәуелсіздігі принципінің мазмұнына
оған тиіспеушілік кепілі де кіреді деп ... ... бар. ... ... ... ... сонда да болса онымен толық көлемінде
үйлеспейді [42, 33 б.].
Мәселе мынада: тәуелсіздікті толық көлемінде ... ... ... ... ... ... ... 79-бабының 2-бөлігіне сәйкес:
судьяны тұтқынға алуға, күштеп әкелуге, оған сот ... ... ... ... қол-дануға, қылмыс үстінде ұсталған немесе ауыр
қылмыс жасаған реттерді қоспағанда, Республика Жоғары Сот Кеңесінің қоры-
тындыларына негізделген ... ... ... ... ... келісімінсіз қылмыстық жа-уапқа тартуға болмайды.
Судьяны Конституция кепілдік ... ... ... ... ... ... ... әркімнің жеке басының бостандығына
құқығы бар екені туралы ... ... ... ... түскен.
Судьяға ешкімнің тиіспеуі заңды негіздер бар болған жағдайда қылмыстық
жазаның іріктеп қолданылатынын білдірмейді [43, 69 б.]. ... ... ... оған іс ... мәжбүрлеу шараларын қолданудың
күрделендірілген процеду-ралары ... оған ... ... ... ... ... ... етуді көздейді. Судьяға
тиіспеушілікті қамтамасыз ете ... заң ... ... ... ... ... сай келмейтін мүдделерді көздеп процестен ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық сот ісін жүргізуде
жаңа нәрсе. Сонымен бірге ол ... ... өте тән. ... туралы Конституция- қағидасы Парламент ... ... ... ... ... тиіспеушілік принципін қамтамасыз ететін құқықтық
кепілдіктер — Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... немесе
ұсталғаны үшін, оған қоқан-лоқы жасалғаны, оған тіл ... ... жаза ... ... [44, 12., 45, 97-99 ... — істің сотта ... ... ... қорғау
функциясынан және істі шешу функциясынан ... етіп ... сот ісін ... ... сот ... басты жағдайда болады,
сотта істің қаралуына басшы-лық етеді және істің мән-жайын жан-жақты, толық
және объективті зерттеу, іс бойынша ... ... үшін ... ... ... қолдануға, іс бойынша занды және дәледді шешімдер шығаруға
міндетті; сотта істің қаралуына қаты-сушыларға, ... ... ... ... тең іс жүргізушілік құқықтар берілген.
Келтірілген анықтама ... ... ... Республикасының
Конституциясы болып табылатын осы принциптің мәні ... ... ұғым ... ... ... ... іс ... нормаларының бүкіл жүйесінің
мәнінен және ҚІЖК ... оны ... ... ... ... ... ісін жүргізуді тараптардың бәсекелестігі мен тең ... ... ... ... ... ... кіреді:
- қылмыстық ізге түсуді қорғаудан және істі соттың шешуінен ... ... ... ... ... ... ... түрлі органдардың
орындауымен қамтамасыз етіледі;
-сотталушыға тағылған айыпты дәлелдеу міндетін ... ... ... сотталушыны қорғаудың заңда көзделген барлық құралдары
мен әдістерін ... ... ... ізге түсу ... ... ... және ... тараптардың мүдделерін білдіруге байланысты емес рөл беру;
- соттың тек құқық мүдделерін білдіруі;
-соттың объективтілігі мен бейтараптылығы;
-тараптардың өздеріне жүктелген іс ... ... ... және
заң берген құқықтарын жүзеге асыруы үшін соттың қажетті жағдайлар жасауы;
-қылмыстық процеске қатысушы тараптарға өз ... ... ... ... ... зерттеуге қатысуы тараптардың әрқайсысына ... ... ... ... ... ... өз ... сондай-ақоны қорғаудың әдістері мен
құралдарын дербес таңдауы;
- ҚІЖК-те белгіленген ... ... ... алу ... кез ... тараптың өтініші негізінде оларға ... ... ... мен жеке айыптаушының ҚІЖК-те көзделген негіздер
бойынша адамның қылмыстық ізіне түсуден бас ... ... мен ... өз ... еркін жоққа шығару немесе ... деп ... ... ... ... талап-арыздан бас тарту немесе азаматтық
жауапкерге бейбіт келісім жасасу құқығын беру;
-азаматтық жауапкерге ... бас ... ... азаматтық
жауапкерге бейбіт келісім жасасу құқығын ... ... ... және ... ... ... істі
қарауға қатысу құқығын қамтамасыз етуі;
-айыпталушыны және оның қорғаушысын істі ... ... ... және ... анықталған мән-жайлар бойынша жіберу;
-соттың әрбір қылмысты істі қарауына мемлекеттік айыптаушының ... ... ... ... ... ... мүдделерін білдіру.
Сонымен, бәсекелестік принципінің заң жүзінде орнықты-рылуы қолданылып
жүрген ҚІЖК қабылданғанға дейін орын алып келген принциппен ... ... ... мына ... ... ... еді:
айыптауды соттан бөлу; айыптаушы мен айыпталушының іс жүргізудегі тараптар
ретіндегі жағдайы; ... іс ... тең ... ... ... ... жағдайы.
Айыптауды соттан бөлектеу. 70-ші жылдар әдебиетіндегі айтарлықтай даулы
бұл элемент ең алдымен, Я.О.Мотовилокердің бейнелеп ... ... ... ... ... ара жігінің ажыратылуын" білдіреді [43, 56 б.].
Функцияның осылайша саралануы мынадан байқалады:
а) Конституцияның 75-бабында көзделгендерден басқа ... өзге ... ... өзге адам сот ... ... ... алуға құқықты
емес екенінің конституциялық жолмен белгіленуінен;
ә) сот төрелігін тек соттың ғана ... ... ... ықпалынан
(ҚІЖК 11-бабы);
б) мемлекеттік айыптауды прокурордың ғана қолдауынан (ҚІЖК 62-бабы);
в) айыпталушыны сотқа прокурордың беруінен ... ... егер істі ... қарауға мемлекеттік айыптаушы қатысса,қорғаушының
міндетгі түрде қатысуынан ... ... ... ... ... негізінен бас тартудан.Айыптауды
соттан бөлудің манызы:
-іс бойынша ақиқатты анықтаудың қажетті кепілдіктерін жасау;
-іс үшін маңызы бар ... ... ... сыңаржақтылыққа жол
бермеу;
-соттың істі әділ қарауы үшін жағдайлар жасау ;
-бәсекелесуші ... ... ... ... қалыптастыру.
Сөйтіп, айыптауды, бәсекелестік принципінің аса ... ... ... бөлу сот әділдігінің мақсаттарына жетудің қажетті шарты
болып табылады. Осы элементтің бәсекелестік ... ... ... ... И.В. ... ... деп атап көрсетеді: "Айыптау мен қорғауды ... ... ... ... сот ... ... ...
бәсекелестік процесінің түпқазығы [42, 65 б.].
ҚОРЫТЫНДЫ
Жалпы түсінігінде құқықтың ... ... ... оның ... ... ... принциптері немесе қағидалары атау қалыптасқан.
Принциптер латын тілінен аударғанда кез-келген құбылыстың бастауы, негізі
деген мағына ... ... ... ... ... ... принциптер
(тұтастай алғандағы құқыққа тән болатын), сала аралық ... ... ... ... тән ... және ... принциптер (құқықтың жеке
саласына тән болатын принциптер) етіп бөлу қалыптасқан.
«Құқық принциптері ... ... ... ... ... нәтижесі емес, құқықтың әлеуметтік ... ... ... өзіне тән сапасы болып табылады. Ғылым тек осы
қағидаларды анықтайды, ... және ... ... ... ... ... етуші заңнамаға кірістіру немесе кірістірмей
заңшығарушының құзіреті болып табылады» [46, 274 б.].
Олар ... ... ... ... ... ... Осыдан олардың әлеуметтік шарттылығы, өмір жағдайларына
тәуелділігі айқын көрініс табады. Елдің ... ... ... ... де өзгерістерге ұшырап, ... ... ие ... ... ... ... Белгілі француз ғалымы Р.
Давидтің ... ... бір ... және ... бір ... қалай түсінілетін болса, құқықты да соған сәйкестендіру ... іс ... ... ... ... ... іс жүргізу
сүйенетін негіз және жеке ... ... ... ... ... алынатын барынша ... ... ... жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу
кодексінде отандық қылмыстық іс жүргізу заңнамасында алғашқы рет ... ... мен ... - деп ... ... ... енгізіліп,
онда қылмыстық іс жүргізу принциптерінің маңызы айқындалып, ... ... ... ... ... ... тұжырымдалды. Қылмыстық іс
жүргізу кодексіне іс жүргізудің міндеттеріне ғана ... ... ... сот ... ... барлық тұлғалар үшін міндетті талаптар
және ережелер ретінде оның принциптеріне де ... ... ... ... іс жүргізу құқығын дамытудағы, оны Қазақстан
Республикасының жаңа ... ... ... маңызды кезең болып табылады. Қазақстан Республикасының
Қылмыстық іс жүргізу кодексіне енгізілген ... іс ... ... ҚР ... ... нормаларына сүйенеді немесе олардың
мазмұнынан бастау алады.
Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 9-бабында ... ... ... ... ... ... аталған принциптерді бұзу оның сипаты
мен мәніне қарай, іс бойынша орын ... іс ... ... деп ... іс ... ... ... шешімдерді бұзуға немесе осы
бағытта жиналған материалдарды ... күші жоқ деп ... ... ... ... ... процестің принциптерін бұзғаны
үшін заңмен қарастырылған құқықтық салдардың барынша жауаптылығы, қылмыстық
істер бойынша өндірісті ... ... ... ... ... ... ... талаптарынан ешқандай ауытқымауды талап етеді.
Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің мазмұнынан Қазақстан Республикасы
қылмыстық іс ... ... ... ... ... ие ... ... және өзіне тән сипатты белгілерін, сот ... ... және оның ... ... ... бағыт
ұстайтындығын анық аңғаруға болады.
Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің маңызын барынша кеңірек ... ... ... ... болады:
1)қылмыстық іс жүргізу жүйесінде принциптер орталық, бастапқы орынға ие
болады;
2)олар өзара тығыз және үйлесімді байланыстағы ... ... ... табылады;
3)әдетте принциптер құқықтық ережелер түрінде қалыптасады ... ... ие ... ... ... ... мәнісін, оның табиғатын және
жүйесін түсінудің тетігі ретінде қызмет атақарады;
5)принциптер процесуалдық ... ... ... ... ... ... ... заңнамаға енгізілетін өзгертулер мен
толықтырылуларға байланысты ұсыныстаордың ... ... ... ... орын ... ... шығармашылығы қызметіндегі әлеуметтік бағдарлаушы
функциясын атақарады;
8)принциптер процессуалдық нормаларды дұрыс ... ... ... ... ТІЗІМІ
1 Теория государства и права: Курс лекций / Под ред. Н.И. Матузова и
А.В. Малько. – 2-е изд., ... и доп. М.: ... 2000. – 776 ... ... С., ... Ө. ... және құқық теориясы: Оқулық. –
Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 264 бет.
3 Қазақстан Республикасының Конституциясы. Түсініктеме. Ред. ... ... – Ауд. С. ...... ... ... 1999. –
424 бет.
4 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы:
ЮРИСТ, 2005. – 208 ... ... А.С. ...... ... ... ... – М., 1979. – 325 с.
6 Стецовский Ю.Н., ... А.М. ... ... обеспечения
обвиняему права на зачиту. – М., 1986. – 249 ... ... Т.Н. ... ... ... ...... – 348 с.
8 Полянский Н.Н. Вопросы теории советского уголовного процесса. – М.,
1956. – 397 с.
9 Теория доказательств в ... ... ... / Под ред. ... М., 1973. – 258 ... ... Ю.А. ... познания: научно-практическое значение. М., 1983.
– 235 с.
11 Карнеева Л.М. ... ... ... ... ... – важнейшая гарантия достижения истины при ... ... делу // ... прав ... в ... уголовном
праве и процессе. Ярославль, 1981. – 124 с.
12 Философский энциклопедический словарь. – М., 1983. – 365 с.
13 ... Г.Ф., ... Л.Д., ... П.С. ... доказательств в
советском уголовном процессе. Воронеж, 1978. – 352 с.
14 Шептулин А.П. Диалектический метод познания. М., 1983. – 247 ... Кумф Ф., ... З. ... ... ... ... ... М., 1979. – 209 с.
16 Философская энциклопедия: В 5 т. Т. 4 / Гл. ред. Ф.В. Константинов.
М., 1967. – 308 ... ... Е.П. ... ... ... // Вопросы философии. 1966, №
8. С. 34-38.
18 Вышинский А.Я. ... ... ... в ... ... М.,
1950. – 368 с.
19 Советский уголовный процесс / Под ред. М.А. ... М., 1962. ... ... ... В.Я. О ... ... в советском уголовном процессе
// Сов. Гос-во и право. 1964. № 9. С. 24-27.
21 Логика научного ... / Под ред. П.В. ... ... М., 1965. – 124 ... ... ... Верховного Суда Республики Казахстан от ... 1992 г. «О ... ... ... ... и обязанности лиц, потерпевших от преступления» // ... ... Суда ... ... (Казахской ССР) 1961-
1997 гг. Т.1. Алматы. – 1998. – С. ... ... А.Я., ... П.М. О ... ... на предварительном
следствии. Волгоград, 1983. – 272 с.
24 Гуреев П.П. Гражданский иск в уголовном ... М., 1961. – 302 ... ... А.С., ... Т.К. ... ... ... и значение
гражданского иска в уголовном процессе // Уголовно-процессуальное ... ... ... ... ... ... Под ред. д.ю.н.,
профессора Б.Х. Толеубековой. Книга вторая. – Алматы, С. – 374 –397.
26 Зинатуллин З.З. ... ... ... в ... ... 1974. – 298 ... ... М.А. Прокурорский надзор за обеспечением прав личности при
расследовании преступлений. М., 1981. – 321 ... ... Н.Г. ... ... и ... ... материального
ущерба при расследовании хищений государственного и ... ... 1972. – 159 ... ... А.М. ... морального вреда. М., 2000. – 254 с.
30 Александров С.А. Правовые гарантии возмещения ущерба в ... ... 1976. – 248 ... ... А.Г. ... иск в ... процессе. М., 1977. – 267
с.
32 Даев В.Г. Современные ... ... иска в ... Л., 1972. – 214 ... Алексеева Л.В., Жуйков В.М., Лукашук И.И. Международные стандарты о
правах человека и применение их ... ... ... (практическое
пособие). М., 1996. – 286 с.
34 Донцов С.Е., ... В.В. ... ... по ... М., 1990. – 152 ... Газетдинов Н.И. Деятельность следователя по возмещению материального
ущерба. Казань, 1990. – 247 с.
36 ... ... ... ССР ... пособие) под ред. МАхмутова
А.М., Лившица Ю.Д. Алма-Ата, 1989. – 419 ... ... М.С. Курс ... ... ... М., 1968. – ... ... В.Т. О понятии принципа советского уголовного процесса. – М.,
1965. – 298 с.
39 Государственная ... ... ... в ... ... ... ... Республики Казахстан 12 февраля 1994
// Советы Казахстана, 1994. №24. – С. 12-38.
40 Полянский Н.Н. Очерк развития советсокй ... ... ... 1980. – 289 ... ... В.Н. О законодательном закреплении принципа ... ... // ... ... о суде ... М., 1985. – С. ... ... И.В. Принципы советского уголовного процесса. – М., 1983. ... ... ... Я.О. О ... ... ... ... и состоязательности процесса. – Ярославль, 1978, - 398 ... ... Ф.Н. ... ... ... ...... – 398 с.
45 Савицкий В.М. Государственное обвинение в суде. – М., 1971. – 297 ... ... ... Республики Казахстан. Часть Общая:
Академический курс / Под ред. д.ю.н., профессора Б.Х. Толеубековой. Книга
первая. – ... 2004. – 416 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары79 бет
Қылмыстық іс жүргізу құқығы24 бет
Қылмыстық процестегі жедел-іздестіру әрекеттері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь