Жоспарлау мен бақылау үшін шығын классификациясы

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. БАСҚАРУ ЕСЕБІНДЕ ЖОСПАРЛАУ МЕН БАҚЫЛАУДЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ МЕН ОРНЫ

1.1. Бухгалтерлік есеп жүргізу жүйесінде жоспарлау мен бақылау үшін шығындар туралы түсінік және теориялық аспектілері
1.2. Жоспарлау мен басқаруға қажетті ақпараттардің ерекшеліктері мен міндеттемелері

2. ЖОСПАРЛАУ МЕН БАҚЫЛАУ ҮШІН ШЫҒЫН КЛАССИФИКАЦИЯСЫ
2.1. Қорлардың деңгейін жоспарлау және бақылау классификациясы 13
2.2. Жедел бақылау және сметаның орындалу бағасы 18
2.3. Нормативтер бойынша өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды бақылау және ауытқуларды талдау

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 27

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 29
Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына «Қазақстан-2050» стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты жолдауында Ұлттық экономикамыздың жетекші күші – кәсіпкерлікті жан-жақты қолдау мәселеі қарастырып, Отандық кәсіпкерлік жаңа экономикалық бағыттың қозғаушы күші болып табылу үшін төмендегідей шаралар:
- Шағын және орта бизнестің бірлестіктер мен кооперацияларға ұмтылысын көтермелеу, оларды қолдау мен көтермелеудің жүйесін жасау.
- Жергілікті бизнес-бастамаларды көтермелеу және мейлінше аз, бірақ қатаң реттеу есебінен ішкі нарықты дамыту.
- Бизнеске жасанды бөгеттер тудыратын мемлекеттік шенеуніктер үшін жаңа, әлдеқайда қатаң жауапкершілік жүйесін енгізуді қарастыру.
- Жаңа жағдайларды, соның ішінде біздің Еуразиялық экономикалық кеңістікке қатысуымызды, алда Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) кіретінімізді ескере отырып, отандық кәсіпкерлерді қолдау тетіктерін жетілдіру және олардың мүдделерін қорғау мен ілгерілету үшін қажетті барлық шараны қабылдау қажет екенін көрсетті [1].
Елбасының алға қойған стратегиясын іске асыруда, кәсіпкерліктің даму қарқындылығына қол жеткізу үшін міндетті түрде шектеулі ресурстар тиімді пайдалану мәселесі туады. Кәсіпорындардың қаржылық есебі нақты жүргізіліп, басқару есебінде жоспарлау мен бақылау шығындарының классификациясы тиімді және икемді орналасса ғана жоғарыда айтылған үзақ мерзімдік стратегияны жүзеге асыруға мүмкіндік туар еді [2].
Кәсіпорындардың бәсекеге қабілетті болу жолында Басқару есебі пәнін жеке зерттеуді қажет етеді. Ол объектіге ықпал ету процесі немесе өндірістің ең жоғарғы тиімділігіне жету үшін ұйымды басқару мақсаты мен адамдардың қызметін үйлестіру процесі болып табылады. Кәсіпорынның ерекшелігіне сәйкес бастапқы есепті ұйымдастыруға кешендік қадамдар жасау мыналарды қамтамасыз етеді:
- Өндірістің жүрісін бақылау және жедел-күнтізбелік жоспар жасау, жедел бақылауды одан әрі жетілдіру;
- Қаржылық және басқару есептері үшін біріңғай құжат айналамын енгізу және өңдеу, бастапқы құжаттарды ретке келтіру және бір ізге салу;
- Материалдық және еңбек ресурстарды шығындарына, төленген еңбекақы көлемінің сәйкестілігіне, есептен шығарылған материалдың дайындалған өнімдерінің санына сәйкестілігіне қатаң бақылау жасау;
- Бөлшектерді, түйіндерді және шала фабрикаттарды өңдеу, тұтыну және сақтаусатылары бойынша олардың қозғалыс процесіндегі сақталуы;
- Қоймадағы бөлшектердің есебін ұйымдастыруды жақсарту, қойманы қазіргі заманғы құрылғылар мен қамтамасыз ету;
- Басқару және қаржылық есептеріндегі жиынтық құжаттардағы бөлшектер мен шала фабрикаттардың қозғалысын балансты пайдалану жолымен бақылап, ақпаратпен қамтамасыз ету;
- Белгілі есептік кезеңнің ішінде жедел есептің көрсеткіштерін нақты жағдаймен салыстырып жоспарлу, тексерудің уақыттылығы мен толықтылығын бақылау;
Басқару есебінің міндеті – әр түрлі пайдаланушылардың талаптарын қанағаттандыруға қажетті көлемде ақпарат ұсыну. Басқару есебі менеджерлерге келесі басқару салаларында көмек беру мақсатында құрылады:
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н.Ә.Назарбаев. «Қазақстан-2050» стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» жолдауы//Егемен Қазақстан, Астана 12 желтоқсан 2012ж.
2. Молдахметова А., Өтебаев М. Микроэкономика: Оқулық. 2-басылым.-Астана: Фолиант, 2010.-248 б.
3. Кеулімжанов К.К. Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері: Оқу құралы. –Алматы: Экономик’С, 2003.-360 б.
4. Алибекова Б.А., «Бухгалтерлік есеп қағидалары:Оқулық» - Астана: «Сарыарқа» баспасы, 2012.-264 б.
5. Қаржылық есеп: оқу құралы/ Қ.Қ.Кеулімжанов, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов – Алматы:Экономика, 2001.-330 б.
6. Ә.Әбдіманапов, «Қаржылық есеп: Оқулық»-Алматы, 2007.-544 б.
7. Басқару есебі: Ержанова А.К., Айтанаева Ә.Қ., Жұманова Г.Ш. Оқу құралы.-Алматы: 2009.-307бет.
8. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет/ Пер.с англ. Под. С.А.Табалиной.-М.:Аудит,1994.
9. ҚР «Шаруашылық шектеулі серіктестік және толық серіктестік» туралы заңы. №220-1, 22.04.98ж.
10. «Қаржы-экономикалық негіздеменің мазмұнына, оны әзірлеу тәртібі мен мерзіміне, сондай-ақ заңды тұлғалардың жарғылық капиталына мемлекеттің қатысуы арқылы іске асыру жоспарланған бюджеттік инвестицияларды іріктеу тәртібінің талаптар» Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда Министрінің 2010 жылғы 22 шілдедегі № 126 бұйрығы.
11. «Қаржылық Есептіліктің Халықаралық Стандарттары», Қазақтан Республикасының Қаржы министрлігінің ресми сайты www.minfin.gov.kz
12. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері/ Кеулімжаев Қ.К., Кұдайбергенов Н.А. Алматы-2006 ж.
13. «Қазақстан Эксимбанкі» АҚ-ның ресми сайты: www.eximbank.kz
14. «ҚазМұнайГаз» барлау-өндіру АҚ ресми сайты http://www.kmgep.kz/
15. Бухгалтерлік еспті жүргізу қағидалары. ҚР Үкіметінің 2011 жылғы 14 қазандағы №1172 қаулысы
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................................................................
3
1. БАСҚАРУ ЕСЕБІНДЕ ЖОСПАРЛАУ МЕН БАҚЫЛАУДЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ МЕН ОРНЫ
+ Бухгалтерлік есеп жүргізу ... ... мен ... үшін ... ... ... және ... аспектілері
+ Жоспарлау мен басқаруға қажетті ақпараттардің ерекшеліктері мен міндеттемелері
5
11
2. ЖОСПАРЛАУ МЕН ... ҮШІН ... ... ... ... ... және бақылау классификациясы
13
2.2. Жедел бақылау және сметаның орындалу ... ... ... ... ... ... ... калькуляциялауды бақылау және ауытқуларды талдау
24
ҚОРЫТЫНДЫ.....................................................................................................
27
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.........................................................
28
ҚОСЫМШАЛАР..................................................................................................
29
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының Президенті - ... Н.Ә. ... ... ... ... - қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты>> атты ... ... ... жетекші күші - кәсіпкерлікті жан-жақты ... ... ... ... ... жаңа экономикалық бағыттың қозғаушы күші болып табылу үшін төмендегідей шаралар:
* Шағын және орта бизнестің бірлестіктер мен ... ... ... ... ... мен көтермелеудің жүйесін жасау.
* Жергілікті бизнес-бастамаларды көтермелеу және мейлінше аз, бірақ қатаң ... ... ішкі ... ... ... ... ... тудыратын мемлекеттік шенеуніктер үшін жаңа, әлдеқайда қатаң жауапкершілік жүйесін енгізуді қарастыру.
* Жаңа жағдайларды, соның ішінде біздің ... ... ... ... алда ... ... ... (ДСҰ) кіретінімізді ескере отырып, отандық кәсіпкерлерді қолдау тетіктерін жетілдіру және олардың мүдделерін қорғау мен ілгерілету үшін қажетті барлық шараны қабылдау ... ... ... ... алға қойған стратегиясын іске асыруда, кәсіпкерліктің даму ... қол ... үшін ... ... ... ... ... пайдалану мәселесі туады. Кәсіпорындардың қаржылық есебі нақты ... ... ... жоспарлау мен бақылау шығындарының классификациясы тиімді және икемді орналасса ғана жоғарыда айтылған үзақ мерзімдік стратегияны жүзеге ... ... туар еді [2]. ... ... ... болу ... Басқару есебі пәнін жеке зерттеуді қажет етеді. Ол объектіге ықпал ету процесі немесе өндірістің ең жоғарғы тиімділігіне жету үшін ұйымды ... ... мен ... ... ... процесі болып табылады. Кәсіпорынның ерекшелігіне сәйкес бастапқы есепті ұйымдастыруға кешендік қадамдар ... ... ... ... ... ... бақылау және жедел-күнтізбелік жоспар жасау, жедел бақылауды одан әрі жетілдіру;
* Қаржылық және басқару есептері үшін біріңғай ... ... ... және өңдеу, бастапқы құжаттарды ретке келтіру және бір ізге салу;
* Материалдық және еңбек ресурстарды шығындарына, төленген ... ... ... есептен шығарылған материалдың дайындалған өнімдерінің санына сәйкестілігіне ... ... ... Бөлшектерді, түйіндерді және шала фабрикаттарды өңдеу, тұтыну және сақтаусатылары ... ... ... ... ... ... ... есебін ұйымдастыруды жақсарту, қойманы қазіргі заманғы құрылғылар мен қамтамасыз ету;
* Басқару және қаржылық есептеріндегі жиынтық құжаттардағы бөлшектер мен шала ... ... ... пайдалану жолымен бақылап, ақпаратпен қамтамасыз ету;
* Белгілі есептік кезеңнің ішінде жедел есептің ... ... ... ... жоспарлу, тексерудің уақыттылығы мен толықтылығын бақылау;
Басқару есебінің ... - әр ... ... талаптарын қанағаттандыруға қажетті көлемде ақпарат ұсыну. Басқару есебі менеджерлерге келесі басқару салаларында көмек беру мақсатында құрылады:
* Жоспарлау;
* Бақылау және ... ... ... ету көрсеткіштерін өлшеу, бағалау (талдау);
* Шешім қабылдау.
Кәсіпорындардағы ұйымдастыру формаларының бір-біріне ұқсамайтын барлық ... ... ... ... оперативті - өндірістік және техникалық-әкономикалық жоспарлаумен байланысты болуға тиіс Бақылау - кәсіпорын қызметінде алдын - ала ... ... ... бағытталғанжоспарлау мен талдаудың қорытынды процесі.
Басқару есебі жоспарлау мен бақылау ... ... ... участоктың, бригаданың шаруашылық жүргізу механизмін білдіреді. Іс-қызмет нәтижелерін бағалау әрбір ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру тенденциялары мен келешектерін анықтауды көздейді. Ал, ол өз кезегінде ... мен ... ... ... алып келеді.
Шығындар есебін дұрыс ұйымдастыру үшін олардың ғылыми негізделген классификациясы үлкен роль атқарады. Сондықтан, Курстық жұмыстың мақсаты - ... ... ... және жоспарлау, жауарпкершілік орталықтарындағы өндірістік қызметті бақылау және реттеу үшін шығындар классификациясын ашып көрсету [3].
Осыған орай Курстық ... ... ... ... есебінде жоспарлау мен бақылаудың маңыздылығы мен орны
* Жоспарлау мен бақылау үшін ... ... ... ... ... және ... ... Жедел бақылау және сметаның орындалу бағасы
* Нормативтер ... ... ... құнын калькуляциялауды бақылау және ауытқуларды талдау
* БАСҚАРУ ЕСЕБІНДЕ ЖОСПАРЛАУ МЕН ... ... МЕН ... ... есеп ... жүйесінде жоспарлау мен бақылау үшін шығындар туралы түсінік және теориялық аспектілері
Өндіріс технологиясы және ұйымдастыру ерекшелігі есебімен өндіріс шығындарын толық табу және ... ... ... ... - ... ... ... шаруашылық қызметтерінің нақты нәтижелері туралы ақпаратты алуға, әзірлеуге, талдауға, ауытқуларды анықтауға және осы ауытқулардың себебін талдауға негізделген баскарушылық ... ... алға ... ... қол ... ... ... әзірлеу [4].
Өндірістік қызметтің басқару есебі - басқару ... ... ... буыны. Мұнда мақсат міндетті іс бойынша жұмсалатын шығындары мен тәртіп туралы ақпарат ... ... ... материалдық, еңбек және қосымша шығындарды мөлшерлеуге, сондай-ақ ... ... және ... ... ... тәсілдерін мөлшерлеуге (нормалауға) елеулі рөл бөлінеді. Мұндайда ... есеп ... мен ... есептеудің бірыңғай процесі ұйымдастырылады.
Өндіріс құралдарының айналымының барлық ... ... ... ... ... ... пен ... жүйелі бухгалтерлік есепте көрініс табады. Алайда бұл көрсету ерекшелікті, ол қозғалысты (мысалы, кәсіпорын қоймаларындағы материалдық ресурстардың есебі, жабдықтаушыларындағы түсім мен ... ... ... цех ... ... ... ... ресурстардың жағдайы мен бар-жоғына қатысты болады.
Материалдық ресурстар мен негізгі қорлардың ... үшін ... ... ... ... ғана қарастырылған. Өндірістік ресурстарды пайдалану тиімділігі үшін ... ... ... ... бұл ... кәсіпорынның әр түрлі саладағы қызметінің белгілі бір операцияларын атқаратын әр қилы ... ... ... ... олардың әрқайсысына тиімділікті сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі сәйкес келеді. ... есеп ... ... өнім ... мен ... ... ... өндіріске жұмсалған материалдық, еңбек және қаржылық шығындар туралы ақпаратты жинақтап қорытады.
Басқару жүйесіндегі ... ... ... орын алуы ... өйткені ол - өндірісті алғашқы бөлу. Мұнда ... ... ... ... ... сауданы ұлғайту, жекелеген бұйымдар өндірісінің көлемін ұлғайту, сатып алу тәсілін таңдау (өзі өндіру немесе жабдықтаушыдан сатып алу) кәсіпорынның ... ... және ... ... күрделі қаржы инвестициялаудың тиімділігі.
Осы мақсатпен жұмыс түрлері мен қоймалар бойынша шығындар, материалдар бағасы, жартылай өнімдерді дайындаудың ... ... ... ... ... ... ... туралы ақпарат жиналады және жинақтап қорытылады. Процестер бойынша - алу, тиеу мен ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ету мен олардың орындалуын бақылау шығындарының сметасын жасауға ерекше рөл бөлінеді.
Бұрын айтылғандай, қазіргі жағдайда басқару есебін ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... мүмкін. Ішкі қажеттіліктер үшін есепке тіркеуді реттейтін құжаттардың болмауы, ұйымдастыру мен ... ... бар ... өндірістік есепті басқару есебі етіп қайта құруға мүмкіндік береді.
Жауапкершілік орталығы - бұл ... ... ... ... ... алу ... ... табысты пайдаланатын кез-келген кәсіпорын.
Басқару есебінің жүйесін жасағанда әрбір саланың тиімділігін анықтаумен бөлінгісіз байланыстағы іс-әрекет ... ... ... есептеу негіз қалаушы белгі болып шығады. Басқару ... ... ... ... ... оның ... бөлігі ретінде бөлінуіне жол береді:
* жабдықтау-дайындау қызметі;
* өндірістік қызмет;
* қаржылық-өткізу қызметінің есебі;
* ұйымдастыру іс-әрекетінің басқару есебі.
Басқару жүйесіндегі ... ... ... орын алуы ... ... ол - ... ... бөлу. Мұнда мынадай бағыттар көрініс табады: көтерме ... ... ... ... ... ... ... сатып алу тәсілін таңдау (өзі өндіру немесе жабдықтаушыдан сатып алу) ... ... ... және жабдықтау-дайындау бөлімшелеріне күрделі қаржы инвестициялаудың тиімділігі.
Осы мақсатпен жұмыс түрлері мен қоймалар бойынша шығындар, материалдар ... ... ... ... өзіндік құны, өндіріске берілген материалдық ресурстарды бағалау туралы ақпарат жиналады және жинақтап ... ... ... - алу, тиеу мен ... ... мен ... ... жұмыс орындарын қамтамасыз ету мен олардың орындалуын бақылау шығындарының сметасын жасауға ерекше рөл бөлінеді. ... ... ... қорытынды жиынтық ақпарат жабдықтаудың ауыспалы көлемін есептеу үшін қолданылады.
Әрбір кәсіпорын технология, ... ... пен ... ұйымдастыру, шығарылатын өнімнің күрделілігі мен номенклатура ерекшеліктерін тиісті тәсілдерді қолдана отырып, өндіріс есебін ұйымдастыру үлгісін таңдай алады. Есептің бұл ... ... әр ... ... ... өнімдердің өзіндік құны анықталады.
Қаржы - өткізушілік іс-әрекеттің есебі көмегімен өнімнің ассортименті, оның пайдалылығы, нарықтық тенденциялар жарнамаға, ... ... ... ... өнім қоймасында сақтау мерзімі мен сапасы туралы ақпарат жиналады, өңделеді және қалыптасады. Бөлімдер мен қаржы-өткізу іс-әрекетінің сегменттері бойынша шығыстар ... ... және ... ... ... бақыланады. Есептің бұл учаскесінде өндіріс үшін ең пайдалы өнім, тұтастай өндіріс көлеміне де, жеке өнімдерден де түсетін ... ... ... әсер ... ... ... ... мерзімде пайданы өте көп шамада көбейтуге мүмкіндік беретін шешімдерді қабылдау үшін ақпарат беріледі.
Ұйымдастырушылық іс-әрекеттің басқару есебі талаптарын қанағаттандыру үшін басқарудың әр ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру принциптері, мамандандырудың орынды деңгейі принципін қолданатын өндірістік бөлімшелерге қатысты негізділікті, бөлімше мөлшерлерін таңдаудың дұрыстығы туралы ... ... ... ... ... туралы шығыстар сметасы жасалып, атқарылуы бақыланады: өндірістің ауыспалы көлемі, өзгермелі және тұрақты шығыстар, ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Есептің бұл бөлігі жауапкершілік орталықтары - рентабельділік шығындары бойынша жиынтық ақпаратты қалыптастырады.
Кәсіпорынның құрылымдық ... ... ... ... - ... ... жүйесін құрудың негізін қалайтын принциптердің бірі. Кәсіпорындардағы ұйымдастыру формаларының бір-біріне ұқсамайтын барлық өзгерістері болсада, басқару есебі оперативті - ... және ... ... ... ... тиіс. Басқару есебі жоспарлау мен бақылау жүйесімен біріккенде цехтың, участоктың, бригаданың шаруашылық жүргізу механизмін білдіреді. Іс-қызмет нәтижелерін бағалау әрбір бөлімшенің ... ... ... дейінгі кәсіпорынның пайдасын қалыптастыру тенденциялары мен келешектерін анықтауды көздейді.
Кәсіпорынның шаруашылық тетігі ... және ... ... ... ... ... бейімделуге тиісті.
Yenйымның өндірістік кызметі және оның жауапкершлік орталықтары деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... объектіci болып табылады.
Жауапкершілік орталығы - шығындарды, кipicтep мен ұйымдағы ... ocы ... ... қаражаты, шығынды бақылайтын менеджер басқаратын құрылымдық бөлімше.
Басқару есебінде жауапкершілік орталығының төрт түрі ... ... ... кipic орталығы;
- пайда орталығы;
- инвестиция орталығы.
Шығын орталығы - өндірістік ресурстардың шығындарын байқау, бақылау, басқару, сондай-ақ, оларды пайдалануды баға - лау ... ... ... және ... ... ... ... кәсіпорынныі құрылымдық бөлімі.
Өнеркәсіптік өндіріс жағдайында шығын орталығы ретінде құрылымдық бөлімшелерді бөлгенде ... ... ... әpбip шығын орталығы - жауапкершіліктің жеке өpici;
* шығын орталығы оның басшысына кәсіпорынның барлық шығындарын жоспарлау мен ... ... ... бip ... ... мен жұмыс орындарынан тұрады, бұл осы орталыкка шығыс ... ... ... ... ... үшін ... ... шығындарға себеп болады;
* ipi шығын орталықтары ұсақтан құралуы мүмкін. Әдетте, шығындар орталығының мөлшері үлкен ... ... ... деңгейі де биік.
Шығындар орталығы екі бағытта жұмыс істей алады:
* берілген қаржы деңгейінен ең, көп шамада нәтиже ... ... ... жету үшін ... ... ең аз шамаға жеткізу.
Алайда шығындар орталығы басшыларына өндіріс багасы мен келемін өз бетінше белгілеуге рұқсат етілмейді.
Kipic орталығы - ... ... ... менеджер кірістерді алу үшін жауап береді, 6ipaқ шығындар ушін (мысалы, сауда ұйымының ... ... ... және ... ... бермейді, оның басшыларының, ic-әpeкeтi алынған кipicтep негізінде бағаланады. Осы жағдайдағы басқару есебінің ... - ... ... ... ... ... нәтижелерді кесімді белгілеу.
Пайда орталығы - бұл да жауапкершілік орталығы. Оның басшысы бip уақытта өзінің бөлімшесінің кipicтepi үшін де, ... үшін де ... ... ... ресурстар саны және күтілетін бүкіл мөлшері жөнінде шешім қабылдайды. Іс-әрекетті бағалаудың бeлrici - алынған пайда мөлшері. Сондықтан басқару ... ... ... кipep ... ... осы орталық ішіндегі шығындар және сегмент ic-әрекетінің қорытындылары шығарда түпкілікті ... ... ... ... тиісті.
Инвестиция орталықтары - кәсіпорын сегментгері, бұлардың менеджерлері өз бөлімшелерінің шығындары мен кipіcтepін бақылап қана қоймайды, басқа ... ... ... ... ... ... ... да қадағалайды. Басқаруда ең үлкен өкілеттіктері бар инвестиция ... ... ... шешімдер үшін кәсіпорын әкiмшiліriнің жекелеген жобалар бойынша бөлген қаражатын бөлуге жауапты.
Алғашқы мәліметтерді жинау, өңдеу және тарату процесінде сабақтастық пен көп ... ... ... есеп жүйесін қарапайымдандырады және оны тиімді етеді, аз шамадағы мәліметтерден басқару ... ... ... ең көп ... санын (аз шығын - бухгалтер-талдаушының алдына қойылған мақсатты шешуде атқаратын зор маңызы) алуға мүмкіндік береді.
Қазақстан ... ... ... ... ... есептің халықаралық стандарттарына көшу, жаңа әкономикалық жағдайлар бухгалтерлік қызметтің міндеттері мен өкілеттіктерін ұлғайтуда. Бухгалтерлік мамандық ... жаңа ... ... бухгалтер өз қызметінде шаруашылық фактілерін есептік тіркеуден өндірісті басқаруға көшіп, жаңа сатыға көтерілді.
Басқару іс-қызметін атқаратын бухгалтерлер бухгалтер-талдаушы (бухгалтер-менеджер) деп ... ... ... ... ... ... бірі- бухгалтерлік есептің жеке жүйешесі ретінде кадрмен қамтамасыз ету болып отыр. Басқару есебін жүргізу үшін шаруашылық ... ... ғана ... ... ... да ... ... бухгалтер-талдаушы талап етіледі.
Басқару процесінің міндеті іс-қызметтерін оқып-білген соң, басқару міндеттерін орындау кезінде менеджерлерге көмек көрсететін бухгалтер-талдаушы атқаратын рөлді ... ... ... кез ...
Кәсіпорынның ұйымдастырушылық құрылымында жеке бөлімшелер арасында желілік және өндірістік қатынастар болуы ... ... ... ... нұсқау беруді көздейді. Бас бухгалтер-талдаушы барлық бухгалтерлік қызмет, демек желілік қатынастар ... үшін де ... ... ... емес ... ... бір ... екінші бір бөлімдерге (мысалы, кадр, жабдықтау, жобалау, қаржымен қамтамасыз ету бөлімдеріне) қызмет көрсеткен кезде пайда болады. Бухгалтер-талдаушының міндеті іс-қызметі бұл ... да ... ... ие ... ... оған ... қызмет кәсіпорынның басқа бөлімшелеріне кеңес береді, қызмет етеді және ... ... ... ... байланыстарды жоспарлау, бақылау мен реттеу (ақпарат алмасу) және ынталандыру жатады.
Жоспарлау. Бухгалтер-талдаушы өнімнің қандай ... қай ... ... ... сату мәселелері бойынша шешімдер қабылдау үшін, сондай-ақ күрделі қаржы жөніндегіұсыныстарды ... үшін ... бере ... өндірістік бөлімшелердің келешектік жоспарларын (бюджеттерін) жасауға қатысады. Бюджеттегі ... өте дәл ... және ... мен шығыстар жайлы мәліметтері, яғни жетуге тиісті ... ... ... ... ... ... орталықтарымен бірлесіп әзірленеді. Жоспарларды жасау төменнен жоғары қарай жүзеге асырылады.
Бухгалтер-талдаушы смета жасағанда қысқа мерзімді жоспарларды жасағанда басты ... ... ... және ... ... кезінде қажет болуы мүмкін мәліметтерді жете дайындауды үйлестіреді және олардың өзара ұштасуын қадағалайды. ... ол бұл ... ... ... қаржылық сметасына біріктіреді және жоғары басшылыққа бекіту үшін ұсынады. Бухгалтер-талдаушы кәсіпорынның өндірістік бағдарламасын талқылауға, күрделі қаржы ... ... ... ... ... ең тиімді түрлерін анықтайды, өткізудің әлеуетті нарықтары мен оңтайлы бағаларын ... ... ... бухгалтер-талдаушы бухгалтерлік есептің оперативті; қаржылық талдау мен қаржылық жоспарлау тәсілдерін тең дәрежеде меңгеруі тиіс.
Кесте-1. Шығындар есебінің бағыттары мен жіктелуі
Есептің бағыттары
Классификацияның ... ... ... ... ... құнын анықтауға жұмсалған шығындар
Есепті мерзім шығындары және өнімнің өзіндік ... ... ... шығындар
Тапсырыстық және процестік шығын
+ Шешімдер қабылдау бойынша өндіріске жұмсалған шығындар
Шығын динамикасы
Болашақ және ... ... ... және ... ... ... шығындар (істің альтернативтік курсын қабылдау нәтижесінде пайда ... ... ... және ... ... ... ... және реттеуді жүзеге асыратын шығындар
Реттелетін және реттелмейтін шығындар
Шығын динамикасы
Өндіріске жұмсалған шығындар есебінің бағыттары және олардың классификациясының мүмкін болатын варианттары ... де ... ... ... және ... ... ... варианттарын бағалау үшін классификацияның келесідей түрлері пайдаланылады:
Шығын динамикасы. Өндірістің қызмет дейңгейіне байланысты шығындардың ... ... ... ... үшін өте маңызды.
Айнымалы шығындар өндірістік қызметтің деңгейіне (көлеміне) тікелей пропорционалды түрде өзгереді.
Жиынтық айнымалы шығындар өндіріс көлеміне байланысыты түзу сызықты, ал ... бір ... ... айнымалы шығындар тұрақты көлемде болып табылады. Қысқа мерзімді айнымалы өндірістік шығындарғы мысал ретінде жұмсалған ... ... ... ... және ... ... болатын заттарды айтуға болады.
Қабылданатын (релевантты) және қабылданбайтын (релевантты емес) есепке алынытын табыстар мен шығындар: бұл ... ... әсер ... келешектегі шығындар мен табыстар.
Жойылатын шығынадар - бұл ... ... ... ... ... арқылы құтылуға болатын шығындар. Ал жойылмайтын шығындар құтылу мүмкін емес шығындар.
Қайтарылмайтын шығындар немесе өткен кезең шығындары - бұл ... ... ... ... Бұл шығындар бұрын қабылданған шешімдердің нәтижесінде пайда болған және болашақта ешқандай шешіммен өзгеруі ... ... ... егер ... да бір ... ... ... таңдау басқалардан бас тартуды талап еткенде, жоғалтулар болғанда мүмкіндікті сипаттайды.
+ Жоспарлау мен басқаруға қажетті ақпараттардің ерекшеліктері мен міндеттемелері
Кез келген ... ... ... ... және ... отырған есеп саясатының дұрыстығына дәл уақытында жеткізу үшін, өзінің қызметінің нәтижесін ... ... мен ... ... ... ... ең маңызды мәселелердің бірі шығындарды инвестициялау (жаңа кәсіпорынның құрлысына, бір кәсіпорынды кеңейтуге, жабдықтарды ауыстыру үшін жаңа техникаға, жаңа өнім ... ... ... т.б.) және инвестициялардан табыстар алу.
Инвестиция жөнінде шешім қабылдау зор тәуекелділікті талап етеді, онда алдағы кезеңде табыс алу ... ... ... ... ... ... өндіріс процесіне тартады.
Шешім қысқа (бір жылға дейін) мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... мынадай сұрақтар қатысты: жалпы пайдадағы өнім бірлігінің үлесі, сұраныс пен сату көлемі, өзіндік құн мен ... ... ... мен ... ... ... сатып алып қою және т.б. Олар салынған капиталдық шығындарға тимейді. Қысқа мерзімді инвестицияларда ақша қаражаттары бір жылға дейінгі қысқа ... ... ... шығындар есебін бөлу принципі оларға бақылау жасау мен оларды реттеуді жүзеге ... ... онда ... ... ... бірнеше әртүрлі технологиялық операциялардан тұратындықтан, олардың әрқайсысына жеке тұлғалар жауап береді. Сондықтан, өнімнің өзіндік құны жөнінде мәліметтер бола тұрып, ... ... ... әрбір жеке бөлімшелерінің арасында шығыдарды дәл бөлуді анықтау мүмкін емес. Бұл мәселе сәйкес қаражаттардың шығысына жауапты, нақты тұлғаның ... ... мен ... ... ... ... ... Шығын есебіне жасалған мұндай қадам, қаражаттардың жұмсалуындағы жауапкершілік орталықтары шығындар есебі ретінде белгілі. Ол ... ... ... жауапкершілік зоналарын бөлу принципіне сәйкес құрылған. Жауапкершілік орталықтары ұйымның сегмменті ретінде анықталуы мүмнін, онда менеджер оның жұмысына жеке жауап ... ... ... ... ... Шығын орталығы, мұнда менеджер өздері бақылайтын шығындар үшін жауаркершілікті алады;
* Пайда орталығы, мұнда менеджерлер сатудан алынған табыс және шығындар үшін ... ... Өнім ... мен оны сатуға жауапкершілік алған компанияның бөлімшесі;
* Инвестиция орталығы, мұнда менеджерлер сатудан алынған ... және ... ... сонымен бірге инвестициялардың көлеміне әсер ететін, инвестициялық шешімдерді қабылдауға жауапты;
Жауапкершілік орталықтары бойынша тіркелген шығындар мен табыстар реттелетін және ... ... ... ... ... реттелетін шығындар белгілі басқару деңгейінде болады. Мысалы, мұндай кәсіпорын басшының барлық өндірістік ... ... ... ... менеджерлердің санын көбейтуге немесе азайтуға құқығы бар. Бірақ, барлық шығындар ... ... ... ... ... бухгалтер жауапкершілік орталықтары бойынша сметаны орындау жөніндегі есепті құрғанда, шығындарды реттелетін және реттелмейтін деп бөлу керек.
Реттелетін шығындар ... ... ... ... шығындар, олардың деңгейі мейлінше менеджер тарапынан реттеу қабілеттілігіне тәуелді болып келеді.
Шығындарды бөле отырып, жауапкершілік орталықтарының менеджері мен басшысы ... дәл ... алу үшін және ... ... ... арақашықтығын білу мақсатында бақыланатын шығындарға жеке талдау жүргізу қажет.
* ЖОСПАРЛАУ МЕН БАҚЫЛАУ ҮШІН ШЫҒЫН КЛАССИФИКАЦИЯСЫ
2.1. Қорлардың деңгейін жоспарлау және бақылау ... ... ... мен ... ... біріккенде цехтың, участоктың, бригаданың шаруашылық жүргізу механизмін білдіреді. Іс-қызмет нәтижелерін бағалау әрбір бөлімшенің өндірістен өнімді өткізуге дейінгі кәсіпорынның пайдасын ... ... мен ... анықтауды көздейді.
Кәсіпорынның шаруашылық тетігі бөлімшелердегі және олардың ішіндегі оралымды басқару қажеттіліктеріне бейімделуге тиісті.
Бухгалтерлік басқару есбінде бюджеттендіруді ... ... деп ... ... ... - бұл тек бір жай ғана ... ... кәсіпорынның қызметін тұтастай қамтитын шешім қабылдау процесінің ерекше тұрпаты. Жоспарлау ... ... ... ... мерзімді (бір жылға дейінгі) және ұзақ мерзімді (бір жылдан астам) болады.
Смета (немесе бюджет) - ол шамаланған жұмыстарды ... ... ... қаржылық құжат. Ол келешектегі қаржылық операциялардың болжауы.
Жоспарлау мен ... үшін ... ... ... қорлардың оптималдық мөлшерін есептеу мәселесі туындайды.
Шығынды есептеу мен калькуляциялау тәсілін кәсіпорын өз бетінше таңдайды, өйткені жеке ... ... ... ... ... қолданылатын технологияға, өнім ассортиментіне және т.б. байланысты.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әр түрлі тәсілдермен жүзеге асады. ... ... - ... ... ... құнын есептеп шығару үшін қолданылатын әдістердің жүйесі. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау тәсілін таңдау өндіріс түріне, оның күрделілігіне, бітпеген өндірісі бар-жоғына, ... ... ... ... өнімнің номенклатурасына және т.б. байланысты.
Шығынды есептеу мен калькуляциялау тәсілдерін үш белгі бойынша топтастыруға болады:
:: шығын есебі ... ... ... ... ... ... толықтығына қарай:
* толық өзіндік құнды калькуляциялау;
* толық емес өзіндік құнды калькуляциялау;
:: шығындар есебі мен бақылаудың ... ... ... ... құн ...
* ... сай ... есебі.
Бұл бөлімде шығындар есебі мен шығын есебі объектілері бойынша калькуляциялау тәсілдері қарастырылады.
Тапсырыстық әдіс бұйымға (бұйымның шағын тобына), жеке ... ... ... ... ... ... тапсырыстың калькуляциялаудың объектісі болып шығуына байланысты аталды. Әдетте, әрбір тапсырыс жеке тапсырыс беруші, тұтынушы, алушы үшін арналады.
Әдіс негізгі материалдар ... ... ... ... ... ... ... еңбекақысы және басқа тікелей шығындарды нақты өніммен, жұмыспен немесе көрсетілген кызметпен азды-көпті ... ... ... ... ғана ... ... ... жағдайларда колданылады [6]:
:: бірлі-жарым немесе ұсақ сериялы өнім өндірісінде, не болмаса жұмысты (қызмет көрсетуде) орындау кезінде, әсіресе, ... ... ... ... өнім бірегей болмаса да, ... ... ... ... ... жағдайда;
:: күрделі және ірі бұйымдар шығарғанда;
:: ұзақ технологиялық циклды өндірісте;
:: едәуір бөлігі ... және жеке ... ... саны ... ... ... ... көп әр түрлілігінде;
:: жұмыс орындарының технологиялық ерекшелігі мен жұмыс орындарына ... бір ... мен ... ... ... ... болмауы;
:: әдетте, әмбебап жабдықтармен керек-жарақтарды қолданғанда;
:: барлық қолдан құрастырушы және жеткізу операцияларының ... ... үлес ... ... ... ... ... мамандардың көп болғанында;
:: өнім дайындаудың (өндірістік циклдін) салыстырмалы ұзақ мерзімінде.
Тапсырыстық тәсілде бірен-саран бұйымға немесе бұйымның, ... ... ... ... ... ... өндірістік тапсырыс калькуляциялаудың объектісі болып табылады.
Тапсырыстарды сол немесе ... өнім ... ... үшін ... берушімен келісімшарт жасау негізінде жекеде бір бұйым және ұсақ сериялы өндіріс кәсіпорынның жоспарлы-өндірістік бөлімінде (орындауға қатысатын ... саны ... ... ... ... ... орындаушы цехқа және бухгалтерияға түседі.
Өндіріс шығындарын жинақтап ... ... ... ... ... ... картасы, шикізат пен материалдарды босатуға арналған талаптар, маршрут парақтары, нарядтар және басқа құжаттар) тапсырыстардың нөмірі (шифрі) көрсетіледі. Құжаттаманы ... ... ... жеке ... мен ... баптары бойынша топтастырады. Сонымен қатар, әдетте өзіндік құнды калькуляциялаудың жартылай ... ... ... яғни ... цех ... өз ... цехтан-цехқа жартылай өнімдерді беру шоттарында көрсетілмейді.
Тапсырыстық тәсілде нақты өзіндік құн тапсырыс аяқталған соң анықталады, ... ... ... шығындар бітпеген өндірісті құрайды. Тапсырыстық тәсілдің кемшілігі мынада, күрделі, қайталанбайтын немесе сирек қайталанатын тапсырыстарды дайындағанда ... және ... ... ... ... ... ... сай калькуляцияны жасау мен өндіріс барысындағы шығындарды алдын-ала бақылауды жүзеге асыру қиындайды.
Бұл кемшілікті жою мақсатымен өндірістің ұзақ ... ірі ... ... ... ауыр ... ... дайындағанда, тапсырыстарды олардың (агрегатгар, конструкциялық элементтер), біткен конструкция болып ... ... жеке ашу ... Ұзақ ... ... тапсырысқа ағымдағы айда шығару жоспарланған бұйым саны кіреді. Есепте тек нақты бұйымды (тапсырысты) ғана немесе бірнеше ... ... ... үшін қолданылатын барлық тетіктер мен бөлшектерді бөліп жазу керек. Бөлшек пен тетіктердің бірінші түрі ... ... ... тапсырыстық тәсілмен ұйымдастырылады; екіншісі бойынша -нормативті тәсілмен, өйткені бұл ... ... ... ... ... ... ... Осылайша, жеке ретпен дайындалатын бұйымдардың жалпы құны тапсырыс бойынша (дара, қайталанбайтын тетіктер мен бөлшектер) ескерілген шығындардан және өзіндік құны нормаға сай ... ... ... сериялық өндіріс тәртібімен саналатын жалпы тетіктер мен бөлшектер құнынан құралады. Кәсіпорынның экономикалық қызметінің кызметкерлері жеке және ұсақ ... ... ... ... ... ... нормаға сай тәсілінің элементтерін мүмкін болған жердің бәрінде қолдануға ... ... ... бойынша шығындарды топтастырады және әрбір тапсырыстың өзіндік құнын өндірістің есеп карточкаларында есептейді.
Қорлардағы инвестициялар - олар көпшілік өнеркәсіптік және ... ... ірі ... ... ... ... басқару және сол инвестициялардың аяқталмай қалғаны аса маңызды. Фирма ... ... ... ... анықтау қажет, бірақ сонымен қатар ол екі қайшы талаптармен қақтығысады. Біріншіден: ол өнімді өндіруге және үлестіруіне ... ... бар ... ... ету керек. Екішіден: ол қажетті, бірақ ескеру тәуекелін көбейтетін ... ... ... ... Қорлардың оптималдық шамасы сұраныс бойынша қорлардың оптималдық мөлшерін анықтау, сонымен қатар өнім және материалдар ... ... ... ... ... ... оптималдық мөлшері сақталған қорлардың көлеміне немесе орындалған тапсырыстардың ... ... ... ... анықталады. Егер бір уақытта көп бірлік көлемі тапсырылса, онда бір жыл ішінде аз тапсырыс орындалады, яғни тапсырысты ... құны ... ... аз тапсырысты орындаған кезде, тауарлы-материалдық құндылықтар қорының сақтау құнын көбейтуге соқтыратын үлкен орташа қор болу керек. Қорлардың үлкен ... ... ... ... ... құндылықтардың үлкен қорын сақтау құнын төмендету мәселесінде болып тұр. Тапсырыстың оптималдық мөлшері - ол ТМҚ ... ... және ... ... ... құны минималдық болғандағы тапсырылған саны. Бұл тапсырыстың оптималды мөлшері экономикалық мөлшері ретінде де қарастырылады; оны ... шама ... ... ... ... ... көмегімен, графикалық бейнелеумен немесе формуламен анықтауға болады.
Мысалы: ... ... ... ... 9 теңгеден шикізат сатып алуда. Бұл өнімнің жалпы ... ... 40000 ... және ... ... ... бар ... қорына салынған инвестицияларға қажетті жылдық табыс (10%*9 теңге) 0,90
Қорлар бірліктерін сақтаудың басқадай шығындары 0,10
Қорлар бірліктерін сақтаудың құны ... ... ... ... ... тұрақты, пошталық, телефондық және т.б. 2,00
Сіз тапсырыстың оптималдық мөлшерін ... ... ... ... ... ... релеванттық шығындары алдағы мысалыда көрсетілген. 400 бірлікке тапсырыс экономикалық тиімді екенін сіз көресіз. Бұндай көлемде жалпы жылдық релеванттық ... ... ... ... мөлшердегі тапсырыстардың релеванттық шығындары
Кесте-2.
Тапсырыстың мөлшері, бірлік
100
200
300
400
500
600
800
10000
Орташа қор, бірлік
50
100
150
200
250
300
400
5000
Жабдықтау тапсырыстардың көлемі
400
200
133
100
80
67
50
4
Тапсырыстарды сақтаудың жылдық құны, теңге
50
100
150
200
250
300
400
5000
Тапсырыстарды орындаудың жылдық ... ... ... ... теңге
850
500
416
400
410
434
500
5000
Ірі фирмалар мыңдаған әр түрлі қорларды сақтауға мүмкіндіктері бар. Қорларды маңызы бойынша категорияларға бөлу үшін ... ең ... ... арналған қорлардың бақылау жүйесін пайдаланады. АВС категориялары бойынша бәріне таныс классификациялау әдісі ... ... ... Осы әдіске сәйкес белгілі мерзімге қорлардың әр бабы бойынша алудың жалпы құнын бағалау қажет.
Сурет-1. Анықтау жағдайындағы қорлардың ... ... ... ... ... ... апталар
Тапсырыстың цикілі ... АВС ... ... ... классификациялау әдісі.
1-сатысы. Қорлардың әр бабы бойынша алудың жалпы құнын анықтау үшін осы мерзімде пайдаланған бірліктің есепті орташа ... қор ... ... ... ... қажет.
Кесте-3.
Зат
Есепті пайдалану, бірлік
Бірлік бағасы, теңге
Алудың жалпы құны, теңге
1
60000
1,00
60000
2
20000
0,05
1000
3
1000
0,10
100
4
10000
0,02
200
5
100000
0,01
1000
6
80000
2,00
160000
2-сатысы. Жоғарыда көрсетілген барлық баптарды алу құжатының төмендеуі бойынша ... А, В және С ... ... Бұл ... ... ...
Категориялар
Қорлардағы бірлік саны
Жалпы құны
бірлік
%
теңге
%
А категориясы
1000
10
730000
73
В категориясы
2000
20
190000
19
С категориясы
7000
70
80000
8
Жиынтығы
10000
100
1000000
100
Осы мерзімде алынатын қорлардың әр бабы бойынша санын бағалау негізі болып ... ... ... ... ... бұл баптар алудың жылдық құнының төмендеуі бойынша топтастырылады. Алудың жылдық құнындағы алғашқы қорлар бабының 10пайызы - А ... ... 20 ... - В ... және ... 70 пайызы - C категориясына жатады. Егер біз, 10000 қорлар бабы бар деп ... онда ... ... құнындағы алғашқы 100000 бабы - А категориясына және т.б. кіреді. Тәжірибеде, С категориясының барлық 7000 ... ... ... ... ... ... ... алудың жылдық құны өте аз.
Мысалдан көріп отырмыз, А ... ... ... 10 пайызы барлық құнын 73 пайызын В категориясының бабының 20 пайызы барлық құның 19 ... және С ... ... 70 ... барлық құнын 8 пайызын құрайды. Осыған байланысты, ең қатал бақылау А категориясында жүргізілуі қажет, осы ... ... ... және ... ... Бұл ... ... жоқ болуымен байланысты көп шығындардан сақ болу үшін өте үлкен емес бітеу қажет. С категориясы үшін ... ... және ... ... Бұл ... ... ... жаңарту мерзімін сандық әдісінің негізінде емес, нақты жағдайларға ... ... ... ... ... ... ... көмегімен өткізіледі, бірақ олар А категориясына сияқты күрделі болмайды.
А, В және С ... үшін құн ... ... өңдеу өнеркәсібі компанияларына тиімді. Тәжірибеде, 10 пайыздан 15 ... ... ... ... ... ... алулардың құнын 70 пайыздан 80 пайызға дейін құраса, онда жағдай жақсы болып ... ... ... ... ... ... егер ол жалпы шығындардың үлкен бөлігі келетін, қорлар бабының сол кішкентай үлесіне жинақталса жүзеге асады.
2.2. ... ... және ... ... ... ... - ол фирма қызметін басқаруға көмек беретін және ... ... ... ... қамтамасыз ететін қатынас торы. Бақылау жүйесіменен типті механикалық моделі ... ... ... ... ... жүйесінің реттеушісі) мысалы ретінде қарастырылады. Бұл жерде бақылау жүйесі ... ... ... ... ... ... ... температурасын сақтау) тұрақты басқарылады;
* Автоматты реттеушінің көмегімен белгіленген деңгейінен ауытқуларды табу;
* Берілген деңгейге шығу сәйкес келмеген ... ... ... басталады. Автоматтық реттеуші температура берілген деңгейден төмен түссе, жылытқышты қосып, енгізу түзетеді. Егер шығу ... ... ... ... ... жылытқыш өшіп қалады.
Процестің мониторингі жүзеге асырылады: егер ... ... ... ... онда кіру ... ... бақылау жүйесінде механикалық бақылаудың элементтері де қолданылады.
Сурет-2. Механикалық бақылау жүйесі
Енгізу
Шығу
Процесі
Автоматтық реттеуші
Кері ... ... ... ... ... ... және ... нәтижемен салыстырмалы болатынын, ал талап етілген енгізулерден ауытқулар анықталғанын көруге болады. ... ... ... ... ... ... ... есепттерін өткізеді. Бақылау тиімді болу үшін нақты шығулар келешекте жоспарланған шығындарға сәйкес келетін жолдармен түзету қызметін жүргізу қажет. Егер ... ... енді ... ... ... ... жету үшін ... қажет болып қалуы мүмкін. Термостат қалай нақты және берілген температураларды салыстырса, солай ... ... ... ... және жоспарланған нәтижелерді ауытқулардан қашуға салыыстырылады, түзету істерін ... ... ... ... ... процесі
Жоспарланған енгізу
(сметасы)
Шығу (нақты нәтижедер)
Процесі
Реттеуші (нақты және сметалық мәліметтерде салыстыру)
Кері байланыс Кері ... ... ... ... ұзақ ... ... ... салыстарылады. Салыстырудың мәліметтері бойынша ұзақ мерзімді жоспарды талдайды және фирма ... ... ... шешу ... ... ... ... және нақты көрсеткіштері салыстыру мәліметтері бойынша есептеменің құруы қарастырылатын жүйе ... ... ... деп ... ... мен реттеу мақсатымен мынадай жіктеу қолданылады:
* ... және ... ... және ... ... мөлшер (норма) шегінде және мөлшерден ауытқулар;
* бақыланатын және бақыланбайтын.
Қолданыстагы баптар номенклатурасы өндірісті дайындау міндетін атқаруға, ... және ... ... міндетті іс-қызметтерін жүзеге асыруды топтастырады. Экономикалық мәні ... әр ... ... ... біріктіру шығыстарды мөлшерлеуді, жосларлауды, бақылауды және талдауды қиындатады. Пайданы бакылау мен есептеу ... ... ... емес шығындарға әсер ететін факторларды ашу үшін оларды міндетті іс-қызмет аясын белгілеу бойынша, ал іште ... ... ... ... мақсатқа сәйкес болар еді.
Шығындарды жіктеудің таңдалған бағыты шығыстарды пайда болған жерлерінде ... бір ... ... (локализовать), мүмкіндіктерін жасайды. Мысалы, техникалық басқару шығыстарына техникалық ... ... ... олардың еңбекақысы және әлеуметтік салық аударымдары, амортизация техникалық ... ... үй мен ... ... мен ... шығындары; жалпы заводтық лабораторияларды ұстау; мүліктің тозуы мен оларды қалпына келтіру шығыстары; ... ... ... және т.б. шыққан шығыстар жатқызылады. Бұл шығыстардың жарым-жартылайын өнім ... - ... ... ... техникалық жетілдіруге, бөлуге болады; басқа бөлігінің жеке өндірістік бөлімшелерге қатысы бар және өндірістік қосымша шығыстармен бірге бөлінеді.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... басқару мақсаттарына байланысты қарастырылады.
Бір текті өнім шығаратын кейбір кәсіпорындарда, мысалы, өнеркәсіптің энергетикалық, көмір, мұнай өндіру салаларындағы, барлық шығыстар тікелей ... ... ... ... жасау, жеңіл, тамақ өнеркәсібінде және т.б.) жанама шығыстар өте елеулі. Осылайша, шығындарды тікелей және ... деп бөлу ... ... ... ... ... және өндірістен тыс (мерзімдік шығындарды немесе кезең шығындары).
Мұндай жіктеу бухгалтерлік есептің халықаралық стандарттарына жауап береді, соған ... ... өнім ... ... үшін тек кана ... ... ... тиіс,
Сондықтан шығындар басқару есебінде мыналарға жіктеледі:
* өндірістік (өнімнің өзіндік құнына кіретін);
* өндірістен тыс ... ... ... ... жиі-жиі болатын шығындар).
Өнімнің өзіндік құнына кіретін шығындарға тек қана ... ... ... яғни ... сәтке дейінгі дайын өнім өндірісіне және бітпеген (аяқталмаған) өндіріске байланысты: тікелей материалдық шығындар, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... шығатын тікелей шығындар; қосымша шығыстар.
Өндірістік қорлар материал корларында, бітпеген өндіріс көлемінде кәсіпорын ... ... өнім ... калдықтарында заттандырылған.
Кезең шығыстары қорларды бағалағанда есептелмейді, жасалған есепті кезендерінде есептен ... ... өнім мен ... ... ... келесі кезеңге көшпейді. Бұл шығындар ұйымның баға ... ... ... ... өте ... ... өндірістік емес сипаттағы шығындар: коммерциялық (өнімді өткізуге байланысты), сыйақы түріндегі шығыстар мен жалпы және әкімшілік шығыстары жатқызылады.
Сонымен қатар шығындар бір ... және ... ... ... ... біртекті шығындар бір элементті деп аталады. Бұл белгі бойынша өнімнің (жұмыстың, көрсетілген кызметтің), өзіндік құнын құрайтын шығындар мынадай элементтер ... ... ... ... ... өтеу шығындары; аударымдар (әлеуметтік салық), қосымша (өндірістік) шығыстар; Соған ... бұл ... ... ... ... ... ... бір элементті деп аталады.
Кешенді шығындар бірнеше экономикалык элементтерден тұрады. Іс жүзінде барлық элементер ... ... ... шығыстар үлгі болады. Мысалы, жоғары дәрежелі автоматтандырылған кәсіпорындарда еңбекақы аударымдарымен бірге өзіндік құн құрылымында 5% ... ... ... ... ... ... ... оны деп аталатын жеке бапта өндірісті басқару мен қызмет ету бойынша шығыстармен біріктіреді.
Біздің елімізде жауапкершілік орталықтары бойынша шығындардың есебі ... ... 70-ші ... басында туындады. Ол ішкі фирмалық басқаруды жақсарту қажеттілігінен пайда ... ... ... ... есеп ... - ол ... орталықтарының шығуындағы және кіруіндегі нақты және жоспарлы ақпаратты бақылау, өңдеу және бейнелеу жүйесі. Бұл жүйенің негізгі ұғымы - ол ... ... ... ... дегеніміз - ол активтердің сатып алуына кеткен шығындар және басқадай шығындар туралы ақпаратты мақсатқа сәйкес ... ... ... ... ... ... шығындарды басқару көбінесе ірі кәсіпорындарда іске асырылады.
Жауапкершілік орталықтары келесі ... ... ... ... ... ... орындайтын функциялар;
* Жауапкершілік және өкілдік көлемі;
Жауапкершілік орталықтары орындайтын функциялар принципі бойынша негізгі және қосалқы болып ... ... ... орталықтары тікелей өнім шығарады, тұтынушыларға қызмет көрсетеді және жұмыс атқарады.
Бөлімшелер жетекшілерінің өкілдік деңгейлерінің ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру құрылымына қарай барлық жауаркершілік орталықтарын келесідей классификациялауға болады:
А) Шығындар орталығы - бұл ... тек қана ... ... ... бөлімше. Мысалы, өндірістік цех, конструкторлық бюро. Шығындар ... ... ірі ... ... құрамына кіре алады. Шығындар орталығын реттелетін шығындар орталығына, жарым-жартылай реттелетін шығындар орталығына және нашар реттелетін шығындар орталығына бөлуге болады. Реттелетін ... ... үшін ... және ... ... ... ... бар. Мысалы, өндірістік цехта материалдар шығындарының нормасы, бір өнім ... ... ... ... ... көлеміне көбейту арқылы анықтайды.
Жарым-жартылай реттелетін шығындар орталығына шығындар және қызмет нәтижелері арасында үйлесімді ... жоқ. ... ... ... ... ... ... реттелетін шығындар орталығынан өзгеше, себебі кәсіпорынның басшылығы мұндай орталықтардың шығындар шамасына әсерін ... және оны ... шама ... ... ... нақты нәтижелермен салыстыруы сметаның орындалу есебінде көрсетіледі. Есеп төмендегі кестедей ... ... ... ... шығындар
Ауытқулар
x
x
x
x
Сметаның орындалу есебі және ішкі есептеменің басқа формалары екі принципті сақтаумен негізделеді:
* Ішкі шаруашылық есептеме тек осы жауапкершілік орталығының ... ... ... және оның ... ... тигізетін көрсеткіштерді қамтиды;
* Есептеме басқару принципін қолдануға мүмкіндік беретін ауытқулар ... ... болу ... Бұл принциптің маңыздылығы - бұл жоғары деңгейдегі жауапкершілік орталық қызметінің ... ... ... ... ... ... ... есептеменің бөлшектеріне уақыт таба алмайды және облыстық мәселелерді іздестіреді.
Б) ... ... тағы да бір ... ... бар - ол табыстар орталығы. Табыстар орталығы - бұл белгілі бюджеттің шектеуінде сатудан түскен табысты максимизациялауға ... ... ... ...
В) Пайда орталығы - бұл шығындармен қатар, өз қызметінің қаржылық нәтижелеріне жетекші жауап беретін бөлімше. Бұл ірі ... ... ... ... ... ... ... өндіріс және үлестіру көлемін, сонымен қатар шығындарды бақылайды, сондықтан негізгі бақылаушы көрсеткіш - ол пайда. Пайда орталығы ... ... ... ... ... ... пайдасы = сатудан түскен таза түсім - үлестірілген өнімнің өндірістік өзіндік құны
Операциялық пайда = жалпы пайда - ... ... ... шығындар
Операциялық шығындар дегеніміз - ол табыс ... және ... ... пайыздарды қоспағандағы, әкімшілік және үлестіру шығындары. Пайда орталығына жататын операциялық шығындарды тікелей және қосымша деп ... ... Онда ... ... ... ... ... болады - ол қалдық табыс.
Кесте-6.
Көрсеткіш
А орталығы
Кәсіпорын
1
2
3
* Таза сатулар
Х
Х
* Үлестірілген өнімнің өндірістік өзіндік құны ... ... ... ... операциялық шығындар
Х
Х
* Қалдық табыс
Х
Х
* Қосымша операциялық шығындар
Х
Х
* Операциялық табыс
Х
Х
* Пайыздарды төлеу шығындары
Х
Х
* Салық салынғанға дейінгі табыс
Х
Х
* Табыс салығы
Х
Х
* Таза ... ... ... әр ... ... ... бюджеттік көрсеткіштердің орындалуын бақылау және жоспарлау
Жауаркершілік орталықтарының есебінің дәстүрлі жүйелері көбіне ... ... ... ... ... бейімделген, бірақ айнымалы емес шығындарды басқаруға тіпті келмейді. Кейбір ... аз ... ... ... емес ... ... және ... бақылау үшін АВС менеджмент функциялары бойынша шығындар есебі арқылы басқару жүйелерін бекіткен.
Функциялар бойынша ... ... ... пайдалану процедурасы үш сатыдан тұрады.
Бірінші сатысы - ... ... ... ... ... Қызмет түрлері дегеніміз - ол өнімді өндіру үшін немесе ... ... үшін ... және құрал-жабдықтар орындайтын операциялар.
Екінші сатысы - әр қызмет түріне ... ... құру ... ... - ... ... ... шығындарына әсер ететін факторларды анықтайды. Кейбір қызмет түрінің шығындарына ықпалын тигізетін, негізгі факторлар болып табылатын оқиғаны немесе күшті ... үшін ... ... Басқа сөзбен айтқанда, шығындарды сақтаушы деп іс-әрекеттері шығын шығаратын факторларды айтамыз.
Кесте-7.
Өндіріс деңгейі
60%
70%
80%
теңге
теңге
теңге
* Негізгі материалдар
37800
44100
50400
* Негізгі өндірістік жұмысшылардың ... ... ... ... ... қосымша шығындар
42300
44100
45900
6.Жалпы шығындар
165400
179800
194200
Табыс тарту бағасының 20%-ды құрайды. Мысал: компаниясы бір стандарттық өнім шығарады және басқа өнеркәсіптік компаниялар ... ... ... ... ... ... Бұл компания 6300 бірлік өнім шығарады және өндірістің 70% пайыздық деңгейінде жұмыс атқарады, бірақ коммерциялық басшысы келесі ... ... ... ... 50% пайыз болады деп болжайды.
2.3. Нормативтер бойынша өнімнің өзіндік ... ... ... және ... талдау
Шығындарды басқаруағы ең тиімді тәсілі - ол пайда болу кезеңінде оларды реттеу. Сондықтан, дайын ... ... ... ... ... өндірістік операциялардың жүзеге асыру процесінде пайдаланған материалдарға, еңбекке және қызметтерге нормативтерді орнату қажет. Осы нормативтерден ауытқулар олардың себебін және ... ... ... ... тұлғаларын айқындауда ескерілу қажет. Нақты бір өнімді өндірудегі ... ... ... ... шығындар тізбегін толықтыру және құру арқылы өнімге нормативтік шығындарды анықтайды.
Нормативтік ... ... екі ... (әдіс) қолданылады. Біріншісі бойынша материалдардың және еңбектің пайдалануы өткен кезеңін ... ... ... ... бойынша, нормалар техникалық талдау көмегімен белгілену қажет. Техникалық талдау кезінде материалдардың, еңбектің және жабдықтардың нақты есебінің ... ... ... ... ... ... әдіс ... яғни өткен кезеңдердің нақты мәліметтері бойынша нормативтерді белгілеу кезінде өткен қателердің және кемшілікшіліктердің нормативтерде қайталану ... ... ... ... ... ... ... орташа нәтижелері негізінде нормативтер белгіленеді. Артық материалдар және ... ... ... ... үлесін өз бетінше төмендету жолымен нормативтерді белгілеуге де болады. Техникалық талдау әдісінен қарағанда бұл әдіс өнімнің сапасын, ... ... және ... ... ... ... назар аударуға мүмкіндік бермейді, бұл әдістің кемшілігі осыдан тұрады.
Еңбек шығындарының шектеуін белгілеу үшін әр түрлі операциялар бойынша қызметтің барлық түрлерін ... ... ... ... және ... ... ... процесінде меңгергеннен кейін әр операцияны талдайды және жіберген уақытын есептейді. Бұл істерді және уақыт шығындарын меңгерудің әдеттегі ... әр ... ... ... және керек емес элементтерді жоюға, өндірістің тиімді әдісін анықтауға бағытталған.
Қосымша шығындарды үлестірудің нормативтік ставкасы машиналардың жұмысына немесе негізгі өндірістік жұмысшылардың 1 ... ... ... негізделген. Тұрақты және айнымалы қосымша шығындардың жеке ставкаларын анықтауы жоспарлауға және бақылауға арналған.
Нормативтік шығындар бойынша ... ... ... жүйесіндегі қосымша шығындар есебінің өзіндік құнды есептеудің ... ... ... ... ол ... қосымша шығындар нақты жұмыс жасаған уақытына емес, норма-сағатына көбейтілген қосымша шығындарды үйлестірудің ... ... ... ... ... ... ... калькуляциялау жүйелерін кеңінен пайдалануы, әр түрлі мақсатта шығындар туралы ақпараттарды қамтамасыз етумен байланысты. Содан кейін ... ... ... және ... шешу үшін нормативтік шығындар бойынша калькуляция жүйесі ... ... ... ... көрсету және басқарушы қызметінің тиімділігін бағалау;
* Бақылауды қамтамасыз ету. Бұл шешім қабылдауда жауапты ... ... және ... ... ... деңгейі бар қызмет түрлерін айқындаумен жетеді. Қажетті түзететін істерсіз жағдай бақылаудан шығуы мүмкін;
* Шешім қабылдауда қолданылатын болашақ шығындарды болжау;
* ... ... үшін ... ... ... ... процедурасын жеңілдету;
* Қызметкерлер құрамы жетуге ұмтылатын мақсаттарды бекіту;
Калькуляция жүйесіндегі шығындар туралы ... ... ... ... пайдалануы мүмкін. Алдыменен біз шектелген шығындар бойынша материалдық өндірістік қорларды бағалауда есептеуге болатын ауытқулардың талдауы қарастырылады.
Сандық және бағалық ... ... ... үшін ... ... база ... табылады. Материалдар бойынша жалпы ауытқуы - бұл өнімнің нақты шығуы үшін материалдарға кеткен нормативтік шыңындарменен (НорШ) ... ... (НШ) ... ... ... ... ... ауытқулар. Бұндай ауытқуларды 1 еңбек сағатының нормативтік бағасын нақты бағамен салыстыру арқылы ... ... ... ... ... ... - ол ... (СТШ) және нақты тұрақты қосалқы шығындар (НТШ) арасындағы айырма.
СТШ-НТШ
Үлестіру ... ... ... ... ... нақты бағасы - 42 теңге құрайды, ал сметалық бағасыи - 40 ... Өнім ... ... ... ... құны 20 ... болған кезде, үлестіру бағасының өзгеруі бір бірлікке 20теңгеден бастап 22 теңгеге дейін маржиналдық табыст ы көбейтеді. ... ... ... 9000 ... құраса, онда үлестіру бағасының өсуі көбейтілген маржиналдық ... 9000 есе ... ... Бұл үлестіру бағасы 18000 теңге тең жағымды ауытқуды береді. Үлестіру бағасы бойынша ... ... үшін ... (НТ) және ... ... табыс (НорТ) арасындағы айырмасына үлестірудің нақты көлеміне (НҮ) көбейтеміз:
(НТ-НорТ)*НҮ
Бір себептер екі элементтің пайда болуына әсерін тигізеді, олар ... ... ... ... ... ... және тиімділігі бойынша айнымалы қосалқы шығындардың ауытқуы.
Бақылау мен жоспарлаудың негізгі мақсаты жалпы шығындар мен өндіріс ... ... ... ... талдау жасау болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасында жүзеге асырылып ... ... ... ... стандарттарына көшу, жаңа әкономикалық жағдайлар бухгалтерлік қызметтің міндеттері мен өкілеттіктерін ұлғайтуда. Бухгалтерлік мамандық сапалы жаңа деңгейге шығып, бухгалтер өз ... ... ... ... ... ... ... көшіп, жаңа сатыға көтерілді.
Басқару іс-қызметін атқаратын бухгалтерлер бухгалтер-талдаушы (бухгалтер-менеджер) деп аталады.
Кез келген кәсіпорындар кәсіпкерлік қызметтің жоспарларының және жүргізіліп ... есеп ... ... дәл ... ... ... өзінің қызметінің нәтижесін үздіктсіз байқау мен бақылауды қажет етеді. Басқарудағы ең маңызды мәселелердің бірі шығындарды инвестициялау (жаңа кәсіпорынның құрлысына, бір ... ... ... ... үшін жаңа ... жаңа өнім ... ... көбейтуге т.б.) және инвестициялардан табыстар алу.
Өндіріс технологиясы және ұйымдастыру ерекшелігі есебімен ... ... ... табу және ... ... ... жүйесі - барлық кәсіпорын бөлімшелерінің шаруашылық ... ... ... ... ақпаратты алуға, әзірлеуге, талдауға, ауытқуларды анықтауға және осы ауытқулардың себебін талдауға негізделген баскарушылық бақылау жүйесі, алға койылған мақсаттарға қол ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді жоспардың көрсеткіштеріменен салыстарылады. Салыстырудың мәліметтері бойынша ұзақ мерзімді жоспарды талдайды және фирма алдында тұрған міндеттерді шешу ... ... ... бағалайды.
Экономикалық мәні жағынан әр түрлі шығындарды бүлайша біріктіру шығыстарды ... ... ... және ... ... ... бакылау мен есептеу жүйесін күру, өндірістік емес шығындарға әсер ететін факторларды ашу үшін оларды міндетті іс-қызмет аясын ... ... ал іште ... ... ... топтастыру мақсатқа сәйкес болар еді.
Калькуляция жүйесіндегі шығындар туралы ақпарат бақылау механизмі ретінде пайдалануы мүмкін. Алдыменен біз шектелген шығындар бойынша материалдық ... ... ... ... ... ... талдауы қарастырылады.
Шығындарды басқаруағы ең тиімді тәсілі - ол пайда болу кезеңінде оларды реттеу. ... ... ... ... ... шығындарды емес, өндірістік операциялардың жүзеге асыру процесінде пайдаланған материалдарға, еңбекке және қызметтерге нормативтерді орнату қажет. Осы нормативтерден ... ... ... және ... болуына жауап беретін тұлғаларын айқындауда ескерілу қажет Бақылау мен жоспарлаудың негізгі мақсаты ... ... мен ... ... өзара байланысын зерттеп, талдау жасау болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Н.Ә.Назарбаев. стратегиясы - қалыптасқан мемлекеттің жаңа ... ... ... Қазақстан, Астана 12 желтоқсан 2012ж.
* Молдахметова А., Өтебаев М. Микроэкономика: Оқулық. 2-басылым.-Астана: Фолиант, 2010.-248 ... ... К.К. ... Н.А. ... есеп ... Оқу ... - ... Экономик'С, 2003.-360 б.
* Алибекова Б.А., - Астана: баспасы, 2012.-264 б.
* Қаржылық ... оқу ... ... ... Н.А.Құдайбергенов - Алматы:Экономика, 2001.-330 б.
* Ә.Әбдіманапов, -Алматы, 2007.-544 б.
* Басқару есебі: Ержанова А.К., Айтанаева Ә.Қ., Жұманова Г.Ш. Оқу ... ... ... К. ... в управленческий и производственный учет/ Пер.с англ. Под. С.А.Табалиной.-М.:Аудит,1994.
* ҚР туралы заңы. ... ... ... ... ... даму және ... ... 2010 жылғы 22 шілдедегі № 126 бұйрығы.
* , Қазақтан Республикасының Қаржы министрлігінің ресми сайты www.minfin.gov.kz
* Бухгалтерлік есеп теориясы және ... ... Қ.К., ... Н.А. ... ж.
* АҚ-ның ресми сайты: www.eximbank.kz
* барлау-өндіру АҚ ресми сайты http://www.kmgep.kz/
* ... ... ... ... ҚР ... 2011 жылғы 14 қазандағы №1172 қаулысы

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сапа менеджмент жүйесін білім беру жүйесіне қолдану4 бет
Өнім сапасын бақылауды ұйымдастыру3 бет
Материалдық қорларды пайдалануды талдау4 бет
"Қазандықтардың арматурасы. қазандық агрегат арматурасының классификациясы"3 бет
"қауіпті жүктер. олардың классификациясы"4 бет
«Есте сақтау құрылғыларының классификациясы.динамикалық жад контроллері»5 бет
Адаптациялардың классификациясы9 бет
Азот тыңайтқышы және оның классификациясы8 бет
Азот тыңайтқышы және оның классификациясы. Нитрат аммоний өндірісі3 бет
Байланыс желілері және олардың классификациясы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь