Қоршаған ортаның негігі конвенциясы және хаттамалары

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . 2.3
I . ТАРАУ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ТҮСІНІК. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6
1.1 Қоршаған ортаның ластану түрлері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.11
1.2 Қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру және жақсарту. . . . . . . . ... 11.14
II.ТАРАУ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ ЖӨНІНДЕГІ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЖӘНЕ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҰЙЫМДАР. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15.18
2.1Каспий теңiзiнiң теңiз ортасын қорғау жөнiндегi негiздемелiк конвенциясы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18.24
2.2Орхус конвенциясы және киото хаттамасы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25.27
ҚОРЫТЫНДЫ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . 29
Кіріспе
Халқымыз табиғатты анаға теңеген. Өйткені табиғатта тіршілік өсіп-өнеді. Өзіндегі барды адамға, жан-жануарға, өсімдікке берген. Табиғатта басы артық ештеңе жоқ. Табиғат сырын терең білмей, оған немқұрайлы қарау үлкен апатқа соқтырады. Бір кездерде табиғатты бағындыруды мақсат тұтып, ормандар аяусыз балталанды, аң-құстар шамадан тыс ауланды, жер жөн-жосықсыз жыртылып, топырақта эрозия пайда болды. Соның салдарынан бүгінгі таңда адам баласына ядролық апаттан гөрі экологиялық апат аса үлкен қауіп төндіріп отыр. Бізді экологиялық апатқа душар еткен адам санасының эрозиясының нәтижесі. Экология деген сөз «тіршілік ету мекені, өмір сүретін орта» туралы ғылым дегенді білдіреді. Алғаш рет 1886 жылы «экология» терминін атақты неміс биологы Эрнест Геккель ғылымға енгізген және «Экология — табиғат пен тірі ағзалардың өзара қарым-қатынасын зерттейтін ғылым» деген анықтама берген. Бүгінде тәуелсіз Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлем алдында экология мәселелері тұр. Адам ақыл-ойының нәтижесі алып ракеталар, атом станциялары, зауыттар, т.б. ғылыми прогресс жетістіктері өмірімізді байыта, жеңілдете түсумен қатар қауіп-қатер туғызуда. Осының бәрі экологиялық сананың жеткіліксіздігінен, адамдардың болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілігін жете сезінбеуінен. Адам өміріне экологиялық зардаптардың әсер ете бастауы олардың қоршаған ортаға жыртқыштықпен қарауының салдары. Бүгінде санасында сәулесі бар әрбір адамды туған жердің табиғатының тағдыры толғандыруы керек. Ауылдық жерлердегі экологиялық, санитарлық, эпидемиялық жағдайдың нашарлауы салдарынан жұқпалы аурулар көбейіп отыр. Адамдар ядролық жарылыстардың зардабын әлі де тартуда, рак, өкпе, қан аздығы, қант диабеті, қан қысымының жоғары болуы, жүрек, психикалық аурумен ауыратындар көп. Радиациялық заттар қоршаған ортаға ядролық отындар өндірісінде, атом құралдарын жасап сынау кезінде таралады. Радиацияның шамадан артық мөлшері ағзада қатерлі ісіктің, генетикалық өзгерістердің пайда болуына әсер етуде, Семей аумағында қазір 700 мың га радиациямен зақымданған жер бар. Оның адам денсаулығына тигізетін әсері үлкен. Сонымен бірге, табиғи ортаға ғарыштық сәулелер, топырақтан, күн сәулесінен келетін немесе жасанды жолмен-флюорография, теледидар экраны, сағаттардың шағылыс циферблаттарынан т.с.с. туындайтын сәулелер де адамға әсер етеді. Өсімдік — тіршілік тірегі. Ғаламшардағы өсімдіктер жылына ауа қабатына 400 млн. тонна оттегін бөліп шығарады. Жылына бір адам тыныс алу үшін 173 мың литр оттегін қабылдайтыны анықталған. Жасыл желектер ауаны улы газ бен шаңнан тазартады. Өсімдіктер ауада ауру түдыратын бактерияларды жоятын ерекше зат бөліп шығарады.медицинада алатын орны үшан-теңіз. Сондықтан әсімдіктің қызметін бірде-бір жетілген механизм атқара алмайды. 1989 жылы ақпан айында алғашқы антиядролық қозғалыс құрылды. Олжас Сүлейменов басқарған бұл қозғалыс әлемді ұйқысынан оятып, адамдардың бейбіт өмір сүру құқығын талап етуіне жол ашты. Халықты дүние жүзінде аузынан от шашқан тажалды бітеу үшін көтерген «Невада-Семей» козғалысын бүгінде білмейтін адам жоқ. 1991 жылы 29 тамызда Қазақстан Президенті Н. Ә. Назарбаев Семей полигонын жабу туралы жарлыққа қол қойды. Бүгінгі таңда Қазақстандағы экологиялық жағдайдың ушығып тұрған ошақтары Арал мен Балқаш. Бұл көлдер тек қана Қазақстан емес әлем халқын алаңдатып отыр. Аралды құтқару мәселесіне тек эколог ғалымдар ғана емес, елім дейтін барша азаматтар атсалысуда. Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың назарында әрқашан экологиялық проблемалар тұр. Осындай ағалар арқасында «Ароал-Балқаш» қоры құрылды. Дүние жүзіндегі ең беделді ұйымдардың бірі. Экологияның ең негізгі объектісі экологиялық жүйе, немесе эко жүйе — тірі организмдер жиынтығының қоректену , өсу және ұрпақ беру мақсатында белгілі бір тіршілік ету кеңестігін бірлесе пайдалануын тарихи қалыптасқан жүйесі. Функциялық тұрақтылығы аз уақытқа созылса-да қарым -қатынаста болатын құраыштары бар кез келген бірлікті экожүйе деп атауға болады. Экожүйе деген терминді 1935 жылы бірінші рет ұсынған ағылшын экологі А. Тенсили . А Тенсили эко жүйенің құрамына организмдерде обиотикалық орта да керетін жер бетіндегі тірі табиғатынтың негізгі функциясының бірлігі деп есептеуі және оның әр бөлігінің екіншіне әсер ететіндігіне назар аударады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Қасымбекова Қ.Қоршаған ортаны қорғау – адамзаттық міндет.Заман – Қазақстан. 2002ж. 4 қазан. №40. 6-бет.
2.Шоқпытов А.Су мөлдір, ауа таза, көк шалғын мен орман – тоғай жайқалсын десек...Атамекен.
3.Қараева Ш. Қоршаған орта – қамқорлыққа зәру.Сақшы. 2002 ж. 19 қыркүйек. 4.Жұмалиева Б. Экологиялық сақтандыру туралы заң керек. Бірақ, сақтауды ойлап жатқан ешкім жоқ.
5.Алтын Орда. 2004 ж. 5-7 тамыз 7-бет. Әбенбаева С. Табиғат та сұлулықтың кәусарбұлағы. Ұлт тағлымы. 2003 ж. 6.Бейсенова Ә. Мәселенің мәні неде? Парасат. 2005 ж.
7.Темірғали Ж. Экология – екінші реттегі мәселе емес. Заң газеті. 2001 ж. 28 мамыр 8.Бейсенова А.С. и др. Экология. Алматы, «Ғылым», 2001. 9.А.С. Степановских Биологическая экология. Теория и практика. Юнити – Дана, 10.Ердаков Л. Н. Человек в биосфере (Экология для зеленых).- Новосибирск: ИСАР-Сибирь, 11.Показатель ПГ: Руководящие принципы ЮНЕП для расчета выбросов парниковых газов для предприятий и некоммерческих организаций (ЮНЕП,).12.UNFCCC guidelines on reporting and review (document FCCC/CP/2002/8). 13.2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories. 14.Revised 1996 Intergovernmental Panel on] Climate Change (IPCC) guidelines 15.Конвенцияпоохранеииспользованиютрансграничных водотоковимеждународныхозер. 16.Защита окружающей среды Европы: Третья оценка. (ЕАОС, 2003). 17.Международная стандартная отраслевая классификация всех видов экономической деятельности (МСОК). Организация Объединенных Наций, серия М № 4, третий пересмотренный вариант. 18.Протокол по проблемам воды и здоровья к Конвенции по охране и использованию трансграничных водотоков и международных озер (1999). 19.Руководство ВОЗ по контролю качества питьевой воды, третье издание, (WHO, 2004). 20.Консультация по установлению целевых показателей и наблюдению за ходом работы водохозяйственных служб и служб по очистке сточных вод. Копенгаген, 9-10 мая 2005 года. Доклад (Европейское бюро ВОЗ). 21.GEMS/WATEROperationalGuide. 3rded. (WHO, 1992)22.Стандарт ИСО по качеству воды - определение БПК после пятидневного инкубационного периода. ISO 5815. (1989)23.Standard Methods for the Examination of Water and Wastewater. 19th ed. (American Public Human Health Association, 1992).24.КонвенцияООНобиологическомразнообразии.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . ... - ... ... ... ТҮСІНІК. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... түрлері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... тұрақтандыру және жақсарту. . . . . . . . ... - ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҰЙЫМДАР. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15-18
2.1 ... ... ... ... ... ... ... конвенциясы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... және ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... табиғатта тіршілік өсіп-өнеді. Өзіндегі барды адамға, жан-жануарға, өсімдікке берген. Табиғатта басы артық ештеңе жоқ. Табиғат сырын терең ... оған ... ... үлкен апатқа соқтырады. Бір кездерде табиғатты бағындыруды мақсат тұтып, ормандар аяусыз балталанды, аң-құстар шамадан тыс ... жер ... ... ... ... ... болды. Соның салдарынан бүгінгі таңда адам баласына ядролық апаттан гөрі экологиялық апат аса ... ... ... ... ... экологиялық апатқа душар еткен адам санасының эрозиясының нәтижесі. Экология деген сөз туралы ғылым дегенді білдіреді. Алғаш рет 1886 жылы ... ... ... ... Эрнест Геккель ғылымға енгізген және деген анықтама берген. Бүгінде тәуелсіз Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлем ... ... ... тұр. Адам ... нәтижесі алып ракеталар, атом станциялары, зауыттар, т.б. ғылыми прогресс жетістіктері өмірімізді байыта, жеңілдете түсумен қатар қауіп-қатер туғызуда. Осының бәрі экологиялық ... ... ... ... ... алдындағы жауапкершілігін жете сезінбеуінен. Адам өміріне экологиялық зардаптардың әсер ете бастауы олардың қоршаған ... ... ... ... ... санасында сәулесі бар әрбір адамды туған жердің табиғатының тағдыры толғандыруы керек. Ауылдық жерлердегі экологиялық, санитарлық, эпидемиялық жағдайдың нашарлауы салдарынан ... ... ... ... Адамдар ядролық жарылыстардың зардабын әлі де тартуда, рак, өкпе, қан аздығы, қант диабеті, қан ... ... ... ... психикалық аурумен ауыратындар көп. Радиациялық заттар қоршаған ортаға ядролық отындар өндірісінде, атом құралдарын ... ... ... ... ... шамадан артық мөлшері ағзада қатерлі ісіктің, генетикалық өзгерістердің пайда болуына әсер ... ... ... ... 700 мың га ... зақымданған жер бар. Оның адам денсаулығына тигізетін ... ... ... ... табиғи ортаға ғарыштық сәулелер, топырақтан, күн сәулесінен келетін немесе жасанды жолмен-флюорография, теледидар экраны, сағаттардың шағылыс циферблаттарынан т.с.с. туындайтын ... де ... әсер ... ... -- тіршілік тірегі. Ғаламшардағы өсімдіктер жылына ауа ... 400 млн. ... ... ... ... Жылына бір адам тыныс алу үшін 173 мың литр оттегін қабылдайтыны ... ... ... ... улы газ бен шаңнан тазартады. Өсімдіктер ауада ауру түдыратын бактерияларды ... ... зат ... ... ... орны ... ... әсімдіктің қызметін бірде-бір жетілген механизм атқара алмайды. 1989 жылы ақпан айында алғашқы антиядролық қозғалыс құрылды. Олжас Сүлейменов ... бұл ... ... ... ... адамдардың бейбіт өмір сүру құқығын талап етуіне жол ашты. Халықты дүние жүзінде аузынан от шашқан тажалды бітеу үшін көтерген ... ... ... адам жоқ. 1991 жылы 29 ... ... ... Н. Ә. ... Семей полигонын жабу туралы жарлыққа қол қойды. Бүгінгі таңда Қазақстандағы экологиялық ... ... ... ... Арал мен ... Бұл көлдер тек қана Қазақстан емес әлем халқын алаңдатып отыр. Аралды ... ... тек ... ... ғана ... елім дейтін барша азаматтар атсалысуда. Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың назарында әрқашан экологиялық проблемалар тұр. Осындай ағалар арқасында қоры ... ... ... ең беделді ұйымдардың бірі. Экологияның ең негізгі объектісі экологиялық жүйе, немесе эко жүйе -- тірі организмдер ... ... , өсу және ... беру ... ... бір ... ету ... бірлесе пайдалануын тарихи қалыптасқан жүйесі. Функциялық тұрақтылығы аз уақытқа созылса-да ... ... ... құраыштары бар кез келген бірлікті экожүйе деп атауға болады. Экожүйе деген терминді 1935 жылы бірінші рет ұсынған ағылшын экологі А. ... . А ... эко ... ... организмдерде обиотикалық орта да керетін жер бетіндегі тірі табиғатынтың негізгі функциясының бірлігі деп есептеуі және оның әр ... ... әсер ... ... ...
I - ... ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ТҮСІНІК
Қоршаған орта - адамзат қоғамы өмір сүретін табиғи және антропогендік ... ... мен ... ... ... және ... әсер ... биоталық, абиоталық және антропогендік орталардың жиынтығы; адамдар, жануарлар немесе объектілер тіршілік ететін немесе әрекет ететін орта немесе контекст.
Адам әр ... де ... ... байланыста өмір сүреді, оның байлықтарын пайдаланады және өз қызметі арқылы табиғатқа әсер етеді. ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мемлекет әрқашанда табиғи ортаны осындай зиянды әрекеттерден қорғау үшін белгілі бір ... ... ... ... ортаны адамның зиянды әрекеттерінен қорғауға бағытталған нормалардың (ережелердің) жиынтығы экологиялық құқық деп аталады. Адамның табиғатқа зиянды әсерінің салдарынан XX ... ... ... ... жағдай күрт төмендеп кетті. Экологиялық жағдайдың нашарлағаны соншалық, бүгінде ол әлемнің кейбір аймақтарында адамның тұрмыс ... коса оның ... үшін де ... ... ... отыр.
2002 жылы Йоханнесбургте (ОАР) тұрақты даму жөніндегі өткізілген Бүкіләлемдік самитте (кездесуде) бүгінгі күні биологиялық әртүрлілік ... ... ... бара ... атап ... ... әрекеті нәтижесінде теңіздердегі балық коры 75 пайызға дейін азайды, маржан рифтерінін 70 пайызы жойылу каупінде түр. ... ... ... бірге адамзат та тозып барады, қоршаған ортаның ластануы нәтижесінде халықтың денсаулығы да нашарлап келеді, ал мұның соңы адам тегінің бұзылуына әкеп ... ... ... ... оның ... ең ... психикалық және туа біткен аурулар санының өсуіне, маскүнемдік, ... ... ақ қан ... ... ... ... ... аурулар таралуына әкелуде. Бүгінгі таңда барлық мемлекеттер зиян шеккен экологиялық ахуалды қалпына ... ... ... ... ... ... ортаға төнген қатердің қауіптілік дәрежесінің жоғарылығы соншалық, бүгінде ол тек мемлекеттің ішкі шаралары ғана емес, сонымен бірге ... ... да ... ... етіп ... 1992 жылы маусымда Рио-де-Жанейро қаласында өткен қоршаған орта және оны дамыту жөніндегі БҰҰ-ның ... осы ... ... ... ... Аталған декларацияға біздің еліміз де қосылды. Қазіргі ... ... 20 ... ... ... ... күн сайын Жер шарында 25 мын адам лас суды ... ... ... ... ... қалалардағы халықтың 35 пайызы қоршаған ортаның ластануы нәтижесінде жүйелі түрде әр түрлі аурулармен ... Күн ... ... ... ... ... 44 гектар жер шөлге айналады, күн сайын жануарлар мен өсімдіктердін бір түрі жойылып отырады; күн ... 40 ... ... бала ... ... ... қоры 10 млрд т ... 200 млн гектарға жуық суармалы жер пайдаға аспай қалды. Пайдалы қазбалардың -- мұнайдың, табиғи ... ... және тағы ... ... ... ... Жер ғаламының әрбір бесінші тұрғыны таза су ішпейді.
Белгілі америкалық эколог-ғалым Б.Коммонер экологияның негізгі заңдарын былай түсіндіреді:
* 1) барлығы барлығымен байланысты;
* 2) ... ... бір ... ... ... 3) ... ненің жақсы екенін "біледі";
* 4) еш нәрсе тегін берілмейді.
Бұл дегеніміз, біздің ... ... ... ортаға қалай да болса әсер етеді дегенді білдіреді. Қоршаған ортаны қорғаудың ... ... ... өз ... ... ортаны қорғау бойынша экономикалық, техникалық, ұйымдық және құқықтық шараларды жүзеге асыруды міндеттейді. Бұл ... ... ... мен басқа да құқықтық актілердің ережелеріне негізделуі қажет. Өз ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясында көрсетілген негізгі бастамалар, басшы идеялар мен құқық ережелері. Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі қағидаттарын қарастырайық:
* ... ... ... және ... ... адам құқығының басымдылығы қағидаты. Адамдардың табиғатпен үйлесімділікте, салауатты және жемісті өмір сүруге құқығы бар;
* Мемлекеттің табиғи ресурстарды ... ... ... Мемлекет қоршаған ортаны қорғау саласында тиімді заңдық актілер қабылдайды;
* Әрбір ... ... ... ... ... ... ... Табиғаттың жағдайы әрбір адамға байланысты болады, біз табиғат үшін жауаптымыз және болашақ ұрпақ үшін ... ... ... бар ... жұмсауға тиістіміз;
* Қоршаған ортаны қорғаудағы жауаптылық қағидаты. Ол жер бетінің барлық бөліктеріне: құрлыққа не теңізге қатысты қолданылады. ... сұлу ... ... ... ... ... алғашқы табиғи күйінде сақталған және ерекше бақылауға алынған түрлі қорықтар мен ... ... ... ... ... ... ... Табиғат байлықтарын ысырап қылмай, ұқыпты пайдалану керек. Қазақстанда мемлекеттің ерекше қорғауға алынған өсімдіктер мен ... ... ... Кітап бар. Мысалы, сексеуіл -- шөлде өсетін өсімдік, ол жойылып кету үстінде тұр, сондықтан да оны ... және ... ... ... ... пен ... жою ... Демократиялық мемлекеттер өзінің алдына кедейшіліктің деңгейін төмендете отырып, ақыр аяғында кедейшілікті жоюды мақсат етіп қояды. Ол үшін ... әр ... ... ... -- ... күресу, әлеуметтік зейнетақы мен жәрдемақылар тағайындау, арзан ... ... ... әр түрлі әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыру арқылы халықтың әлеуметтік жағынан қорғаусыз қалған топтарына қолдау жасау және т.б;
1.1 Қоршаған ... ... ... деп ... да бір ... ... оған тән емес физикалық, химиялық және биологиялық агенттерді әкелу ... осы ... ... ортадағы орташа көп жылдық деңгейін көтеруді айтады. Экологиялық көзқарас боынша бұл ... екі ... ... ... қоршаған ортаға түсіп жатқан немесе адам мен табиғатқа зиянды әсерлердің нәтижесінд пайда ... ... ... ... ... ... затар (мысалы, химиялық заттар).
Тікелей ластанушы объектілер қатарына ... ... ... ... ... ... негізгі компоненттері: атмосфера, су, жер қыртысы кіреді. Ал, жанама ластанушы объектілер қатарына, биоценоз құраушылары -- ... ... және ... ... ... жүйе болып, тек қана өнеркәсіп немесе жылу-энергетикалық комплекс орындары ғана ... ... ... ... тұрмыстағы тіршілік, мал шаруашылығы да ластаушылар көзі ... ... ... ... мен оны ... ... қалдық күйінде бөлетін ластаушы жүйелерді классификациялауды Р.Парсон ұсынды. Бұл классификациялау -- ластаушы заттүрін, оны бөлетін жүйені, оның ... ... ... ... Оның пайымдауынша, ластаушы түрлер болып негізінен мыналар саналады:
-сарқынды сулар және ... ... өзге ... ... ... бағалы қоректік зат болып табылатын дүниелер;
-органикалық қышқылдар мен тұздар, минералдар;
-шайылу барысында түзілген шөгіңділер (твердый сток);
-радиоактавті ... ... ... ... ... атап айтқанда жер сілкініс, өрт жөне т.б. орын алса, оны ... деп, ал ... ... іс-қимыл әрекеті барысында ластанса, оны антропогенді деп атайды. Экологиялық тұрғыдан ластану объектісі әрдайым экожүйе (биогеоценоз) ... ... ... ... Бұдан өзге, табиғи заттардың бір заттың көптігі немесе онда басқа заттардың болмауы (жаңа қоспалардың) экологиялық факторлардың режимдерінің өзгергендігін білдіреді, ... ... ... ... ... ... ... фокторлар болып табылыды. Демек, бұл факторлардың режимі (немесе олардың құрамы) қандай да организмнің (немесе қоректік тізбектегі түйіннің) ... ... ... ... Бұл ... зат ... ... бұзылады, продуценттердің ассимиляция қарқындылығы, ендеше бүтін биогеоценоздың да өнімділігі кемиді. Осылайша, ауаның, су мен ... ... бар кез ... зат ... агент бола алады. Қоршаған ортаның құрамына кіретін заттарды құрамдас бөліктер деп атайды. ... ... ... да ... ... ... өсімдік тозаңы, жел көтерген шаң т.б.),антропогенді де (қоғамның іс -- әрекетінің нәтижесі) текті бола ... ... ... - ... көп ... ... өндіріс қалдықтарындағы химиялық қосылыстар әдетте өздері бастапқы ... ... тап ... ... ... химиялық белсенді, әрі тірі ағзаның ұлпасының құрамына кіретін молекулармен өзара әрекеттесуге немесе ауада белсенді түрде тотығуға қабілетті. ... ... ... ... иелері үшін у болып табылатыны түсінікті. ... ... ... (классификациясы). Шыққан тегі бойынаша ластанудың екі түрін қарастыруға болады:
- адамдардың қатысынсыз табиғи құбылыстардың нәтижесінде болатын ластанулар;
- адамдардың іс - ... ... ... ... ... ... ... өндірістің техногендік әсерлердің үлкен үлес қосады.
Антропогенді ластаушыларды мынадай түрге бөледі:
1) Биологиялық -- ... не ... ... ... -- ... ортаның, тек механикалық әсерлердіңнәтижесінде ластануы:
3)Химиялық -- қоршаған ортанын химиялық құрамының өзгеріп, ұзақжылдар бойы қалыптаеқан әр түрлі зат ... ... ... артып кетуі;
4) Физикалық ластану -- бұл бес ... ... ... жөне ... ... ... ... орта температурасьшың бұзылуы, мұны жылулық деп атайды.
ә) Жарықтық - жергілікті жерлердін табиғи жарық көздерінен баска, жасанды жарық көздері ... ... жөне ... ... ... ... өзгеріске үшырауы;
б) Шу, дабыл нәтижесінде;
в) Электромагнитгі толқындардың шектен тыс артуы;
г) ... ... ... ... -- ... ... етуі ... антропогенді жүйелерде немесе ортада әр түрлі ауру тарататын ... ... ... ортаның ластануы -- кез келген экологиялық жүйеге, оған тән емес сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... -- зат, энергия алмасуы бұзылып, өнімділігінің төмендеуі.
Ластаушылардың табиғаты бойынша ластанудың мына түрлерін айырады:
1. биологиялық ластану - ... оған жат ... ... ... және ... ... Микроорганизмдермен ластануды сондай - ақ бактериологиялық, немесе микробиологиялық ластану деп те ... ... ... ... ... ... шулық және т.б.);
3. химиялық (биосфераның химиялық заттармен ластануы.
Түзілу ... ... ... және ... ... айырады. Біріншілік ластануға - биосферадағы ... және ... ... ... ... ортаға түсетін ластаушыларды жатқызады. Екіншілік ластану - ... ... ... ... ... ... орта мен ... зиянды заттардың түзілуі жатады. Мысалы, екіншілік ластануға ауадағы газдардың әр түрлі газдардың қосылысынан ... қала ... ... келтіруге болады (смог). Кеңістік тұрғыдан бүкіл әлемдік, аймақтық және жергілікті ластануларды бөледі. Қоршаған ортаның компоненттеріне байланысты біріншіден ... ... ... және ... ... ... мен ... суларының және топырақтың ластануын қарастырады. Адам организміне ылғи түсіп тұратын ластаушы заттардың 70% тамақпен, 20% -- ... ал 10% -- ... ... ... ... ... ... жатқан көптеген химиялық заттардың ішіндегілердің ең зияндыларының бірі ауыр металдар. Биосфераның жылдан-жылға артық ластануымен байланысты ауыр металдардың ... ... ... ... ... ... ... жолдарын білген жөн. Өнеркәсіптің ауылшаруашылығының және көліктің дамуы, қалалардың шоғырлануы, жер бетіндегі геотехникалық өзгерістер, ғарыштық және әлемдік ... ... осы ... бәрі ... ... және ... көлемде табиғи жағдайлардың өзгерістеріне әкеледі.Түрлі-түсті металлургия атмосфералық ауаны жэне су айдындарын, топырақты, өсімдіктерді түрлі-түсті металдармен, басқа газ ... және ... ... ... көзі ... ... Осы ... орналасқан аудандарында топырақ жэне өсімдіктерде улы элементтердің ... ... ... ... ... ... жететін жасанды биохимия провинциялары қалыптасады.Металлургия зауыттарының жэне жылу ... әсер ету ... ... ... ... ... және ... элементтердің мөлшері орталық аудандармен салыстырғанда жемістерде 1,5-3,5 есе жоғары.Қоршаған ортадан улы заттар адам ағзасына тыныс алу жолдары арқылы, ... ... ас ... ... ... ... Соның нәтижесінде элементтер мүшелер мен ұлпаларға жинақталады. ... ... ... ... ... ... ... осы ластаушылардың тек жеке зат алмасу үрдістері, ағзаның иммундық және ферменттік жүйелеріне ғана емес, ... ... ... ... ... да ... әсеріне жүргізілген зерттеулері көп. Т.Е Науменконың зерттеулері ... ... алу ... ... ... ... ... ластануы әсер етеді. Түрлі-түсті металлургия өндірістік өнеркэсіптік аудандардағы ... ... ... ... ... деңгейі нәтижесінде адамдардың жүйке жүйесінің ауруы жэне бүйректің қабынуы арасында байланыс бар екендігі анықталды. Атмосфералық ауаның қорғасынмен, хроммен, никельмен, ... жэне ... ауыр ... ... тұрғындардың ауруын 40-60% -қа арттырды.Қазіргі кезде таралуы жағынан да, әрекет етуі жағынан да ... ... ... ластаушылар қатарына қорғасын, кадмий, сынап, мыс, мырыш, никель, хром ... ... ... байланысты ауыр металдардың көп таралуы глобалдық проблемаға айналды. Бұны шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... табылады.Ауыр металдардың қатарына Менделеев таблицасындағы 40-тай химиялық элементтер кіреді. Осы элементтердің көбі микроэлементтерге жатады. Азғантай мөлшерде тірі организмдерге қажетті ... ... ... ... кіріп, олардың жұмыстарын белсендетеді. Ең қауіпті түрі сынап, қорғасын, кадмий. Агроланшафттарда көп кездесетін түрі ... ... ... және ... Қоршаған ортаның ауыр металдармен ластануымен өсімдіктердің өнімі төмендейді. Қалыптасқан фитоценоз бұзылады. Адамның тіршілік ортасының сапасы төмендейді. Сонымен бірге адамның ... ... ... ... ... ... Кей жағдайларда өсімдіктердің өнімі жоғары болғанымен (оның ішіндегі ақуыз, май, витаминдер жеткілікті болса да) өсімдіктерде ауыр металдар жиналып, адам өмірімен ... ... ... жэне олар ... байқалмайды.
Радиактивті ластану - қоршаған ортаға өте қауіпті әсер ... ... ... түрі. Бұл ластану адам денсаулығы мен тірі организмдерге радиациялық сәулелену арқылы зиянды әсер жасайды. Қазіргі ... ... ... ... ... ... байланысты қоршаған ортаның радиациялық ластануы үлкен қауіп туғызады. Ластанудың бұл түрі химиялық ластанудан кейін екінші орынға шықты. Радиациялық ластануды мынадай ... ... ... ... ... ... ... болатын альфа- (гелий ядросы), бета- (жылдам электрондар) бөлшектердің және гамма - сәулелердің ... ... ... ластану (физикалық ластану түрі);
2) қоршаған ортадағы радиактивті заттардың ... ... ... ... ластану (химиялық ластану түрі.
Ортаның радиактивті ластануына атом қаруына сынау аз үлесін қосқан жоқ, ол радионуклеиттер жауын - шашынның түсуіне әкеледі.Радионуклеиттер - бұл ... ... ... ... ... басқа атомдарға оң және теріс иондар жұбын түзуімен қосуға қабілетті радиобелсенді сәулелену шығаратын изотоптар. Мұндай сәулеленуді иондаушы деп ... ... ... ... жлдам электрондардан (бета-сәулелену) тұратын бөлшектер ағынын корпускулалық сәулелену - бұл гамма-сәулелену мен оған жақын рентгендік ... ... және ... негізінен организмге түскен кезде оған әсер етеді, ал гамма-сәулелену организмнен тысқары тұрып та әсер ете ... ... ... ... ... ... тегі ... табиғи және антропогенді болып бөлінеді. Табиғи факторларға қазба рудалары, жер ... ... ... ... ... ... және т.б. ... Радиациялық қауіптің антропогендік әсерлеріне радиактивті затарды өндіруге және қолдануға, атом ... ... және ... ... ... ... жұмыстар жатады. Сонымен адам өміріне өте қауіпті радиациялық антропогендік әсерлер адамзаттың мына іс -- ... ... ... атом ... ядролық жарылыстар;
- ядролық энергетика;
- медицина мен ғылым.
Бұлар қоршаған ортаны радиактивті элементтермен және ... ... ... Бұдан басқа атом өнеркәсібі радиактивті қалдықтрдың көзі болып, адамзатқа жаңа үлкен қауіпті және әлі шешімін ... ... - ... көму мен жою ... алып ... бір ... ... - стронций - 90, ол ядролық сынақтардың нәтижесінде түзіледі. Ол ағзаға ... - ішек ... ... тері ... арқылы түсіп, қаңқа мен жұмсақ ұлпаларға жинақталады. Стронциц қанада потологиялық құбылыстарды тудырады, ішке қанның құйылуына, сүйек кемігінің құрылысынның бұзылуына әкеліп ... ... соң ұзақ ... ... ... ... ... ақ қан ауруы болуы мүмкін.
1.2 Қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру және жақсарту
Қызметтің реттелетін ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды ұтымсыз пайдалану, қоршаған табиғи ортаның ластануы және орта сапасы мен адам денсаулығының нашарлауы еліміздің жеделдетілген индустриялық-инновацялық дамуымен тығыз ... ... ... олар ... ортаға түсетін антропогендік салмақты төмендету бойынша тиімді тұтқыштарын қолдануды талап етеді. Осы орайда 1.1-мақсат ретінде Экожүйелерді сақтау және қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ... халық денсаулығына кері әсер ететін қоршаған ортаға әсер ететін негізгі факторлардың бірі болып қала береді. ... ... ең көп кері ... ... және ... секторының, кен өндіру және кенді қайта өңдеу саласының, қара және ... ... ... ... Қазақстанның өнеркәсіптік кәсіпорындарының атмосфераға шығарындылары жылына шамамен 3 миллион ... әрі - млн.) ... ... оның 85% 43 ірі ... келіп түседі. Елімізде атмосфераға стационарлық көздерден түсетін шығарындылардың 10% және улы ... ... ... ... шикі ... және ... ... өндіру саласындағы кәсіпорындарға келіп түседі. Атмосфераға ластаушы заттар шығарындыларының ... 2009 жылы 3,4 млн. ... ... ... ... ... ... төмендеуі 6,1% құрады. Ауаның автомобиль көлігімен ластану көлемдері арта ... ол ... ... ... құралдары санының өсуіне негізделген. Аталған мәселе республиканың ірі қалалары үшін өте өзекті, мұнда автокөліктің ауа бассейнінің ластануына қосатын үлесі 60% ... және ... ... ... ... Беттік сулардың ластану, лас болу және жұтаңдау үдерісі жалғасуда, оның негізгі ... су ... ... немесе жеткілікті тазартылмаған сарқынды суларының төгінділері болып табылады. Су нысандарына жыл сайынғы ... ... 2,5 млн. ... ... 2009 жылы осы ... 2,85 млн. ... ... бұл 2008 жылмен салыстырғанда 1,7 % төмен көрсеткіш. Қазіргі уақытта халықтың сапалы ауыз суға қол жеткізу мәселесі әлі де шешілмеген. ... ... ... бірі өндіріс және тұтыну қалдықтарын қайта өңдеу болып қала береді. Елімізде 100 млн. тоннадан астам тұрмыстық ... ... ... әрі - ТҚҚ), 22,3 ... ... ... өнеркәсіптік қалдықтар, оның ішінде 12 млрд. тоннадан астамы техногендік минералдық түзілімдер жинақталған.2009 жылы елімізде 669,3 млн. ... ... ... оның ... 665,6 млн. тонна өнеркәсіптік қалдықтар, 3,7 млн. тонна ... ... ... бір ... ... орта ... ... жинақталған өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтардың 1,4 мың тоннасы келеді.Экологиялық тепе-теңдікті тұрақтандыру мәселелерінде ... ... ... ... негізгі векторы мемлекеттік экологиялық сараптама, қоршаған ортаны қорғау саласындағы лицензиялау, қоршаған ортаға ... ... беру ... ... арқылы экологиялық реттеу болып табылады. Халықаралық тәжірибеге ... ... ... ... ... ... жұмысы Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасын қатаң сақтауда қамтылған түпкі нәтижелілікке, ... ... кері ... төмендету бойынша іс-шараларды іске асыруға, қолданылатын санкцияларды ... ... ... ... ... 2007 ... 9 ... № 212-III Экологиялық кодексінің 76-бабына сәйкес 1-санаттағы объектілер үшін қоршаған ... ... ... ... ... параметрлері және табиғат қорғау шарттары өзгергенге дейін үшжылдық мерзімге беріледі. ... ... ... ... индустриалдық нысандарды технологиялық жарақтандыруды әртараптандыру, ең жақсы қол жетімді технологияларды ендіру жолымен қамтамасыз етілетін болады. Қоршаған ортаға ... ... ғана ... ... ... ... ең ... қол жетімді технологияларды ендіруге міндетті талаптарды да қамтитын кешенді экологиялық рұқсат алуға барлық ірі табиғат пайдаланушылар сатылай көшумен рұқсат жүйесінің ... ... ... қамтамасыз етілетін болады. Сонымен қатар, қоршаған орта жай-күйінің тұтас көрінісін, мониторингтің ... ... ... ... үйлестіруді және экологиялық жағдайды жақсарту бойынша дұрыс басқарушылық шешімдерді қабылдауды қамтамасыз ету республикалық деңгейдегі Қоршаған орта мен табиғи ресурстар мониторингінің ... ... ... ... ... кезінде мүмкін. Осы орайда, аталған жүйені құру бойынша қажетті жобалық материалдарды әзірлеу жоспарлануда. Ғылыми зерттеулер негізгі экологиялық проблемалар ... ... ... оның ішінде: судың ластануы, ірі қалалардағы атмосфералық ауаның ластануының ... ... ... және тұрмыстық қалдықтардың жинақталуы, радиациялық және химиялық ластану, жерлердің тозуы, экологиялық апат аудандарының, Каспий маңы және ... ... ... ... ... ... ... климаттың өзгеруі, озон қабатының жұтаңдауы, биоәртүрліліктің қысқаруы, ғылыми-негізделген қоршаған орта сапасын ... және ... даму ... ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасында жаңартылатын энергетиканы ендіруді ғылыми қолдау. Табиғат қорлары қолданысына қарай - өндіргіштік, денсаулықтық, әсемдік, ғылыми т.б. ... ... ... да ... ... жататындығына қарай - жерлік, сулық, тұздық, жан-жануарлар мен өсімдік топтарға, алмасу ... ... - ... болатын және алмастыруға болмайтын, таусылу мүмкіндігіне қарай - таусылатынға және таусылмайтынға жіктеуге болады. Ал таусылатыны - ... ... ... және ... ... ... қалпына келетін қорлар: Жануарлар дүниесі, өсімдіктер дүниесі, ... ... ... қалпына келмейтін қорлар: жайылу кеңістігі, өзендер қуаты, ... ... ... қалпына келмейді деп отырғанымыз тіпті қалпына келмейтін ... ... келу ... оның ... ... ... әлдеқайда баяу жүретін қорлар. Топырақ пен орман салыстырмалы түрде өз бетінше қалпына келетін қорға жатады және бұл ... ... ... ... ... Бүгінде әрбір кішігірім деген кәсіпорынның өз табиғаттан ... ... кен ... ... ... ... арттыра береді және оның бәрін ұшынды, төгінді қалдықтар мен күйресіндер түрінде кері қайтарып, ... ... ... ... бұза ... Халық санының артуы мен адамдардың бір жерге, яғни қалаларға шоғырланып, өндірістік әрекеттер мен ... ... ... ... пен ... ... да экологиялық күйзелісті күшейте түсуде. өндіріс орындары ғана ... ... ... өз ... тоналған табиғат байлықтарын ішіп-жеп, соншалық мөлшерде былғанған қатты, сұйық және ... ... мен ... ... шығарып отырады. Табиғатты пайдалану, негізінен, жер қойнауындағы қатты, сұйықжәне газдық кенжер мен жердің асты ... ... ... түрінде көрінеді. Бірінші жағдайда қоршаған орта бұған дейін өз орнында марғау жатқан түрлі заттардың жер ... ... ... ... ... ... қалып және түрлі түрленуге ұшырап, айналасындағы дүниеге әрқалай әсер ... ... ... ... ... суды ... жағдайында тіршілік үшін аса қажет, кәт болып табылатын табиғаттың өзінде де жетпей жатқан суы ... ... қана ... ... ... ... табиғатқа кері қайырылады. Осы себепті әлемде қабылданған, әр елден әр қалай қолданылып отырған ереже бойынша табиғат қорларын ысырапсыз, үнемді ... ... Оны ... ... шек ... ... ... 2340 табиғат пайдаланушы тіркелген, оның ішінде 100-ы ауыл шаруашылығы мақсатында су пайдаланушыларға жатады. 2002 жылдың өзінде жаңадан 714 табиғатпайдаланушы ... ... Бұл мен ... ... кен ... ... ең ... болып саналады. Шағын саналатын Көксу кен байыту фабрикасының өзі сынақтан өту барысында 4367 тонна кенді ... 4797 ... ... ... және 24000 текше метр су тұтынған. Ал Алматы қаласының су пайдаланушы басты ... ... ... және одан ... ... су жыл ... Сарбұлақ тоғанының көлемінен асып төгіліп тұрады. Осы сияқты , , Түрген және Бесағаш өзендері суын пайдаланып, өзендерге жылына 4243 және 965,7 ... (1062500 ... ... ... ... ... рұқсат алған. Сондай-ақ бүгінде су қорыанықталған 40 жер асты су ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҰЙЫМДАР
Қоршаған ортаны қорғау мәселелерін шешуге БҰҰ (Біріккен Ұлттар Ұйымы) үлкен үлес қосып ... ... ... ... ... барлық басты органдары мен мамандандырылған мекемелері: Бас Ассамблея, Экономикалық және әлеуметтік кеңес (ЭКОСОС), Аймақтық экономикалық комиссиялар (мысалы, Еуропалық ... ... ... ... ... (MOT), ... ... ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымы (ЮНЕСКО), Халықаралық реконструкция және даму ... ... Атом ... ... ... ... (МАГАТЭ), Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ВОЗ), Халықаралық теңіз ұйымы (ИМО),Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (ВМО) және т.б. ... ... ... БҰҰ шеңберіндегі қоршаған ортаны қорғау мәселелері жөніндегі жаңа үкіметаралық орган -- Қоршаған орта жөніндегі БҰҰ ... ... ... ... ЮНЕП -- ... негізгі көмекші органы болып табылады. 1975 жылы өзінің қызметінің алғашкы кезінде ЮНЕП қоршаған ортаға байланысты мынадай бірінші кезектегі алты ... ... елді ... және денсаулық сақтау; құрлықтың экологиялық жүйелері; қалалардың қоршаған ортасы; мұхиттар; қуат; дүлей апаттар.
ЮНЕП үш ... ... ... ... коршаған ортаның бәсекелес мәселелері жөнінде және осы салада атқарылып жатқан ... ... ... ... мүше ... жыл сайын қоршаған ортанын ахуалы туралы баяндамалар ... осы ... ... ... алынады.
Екінші деңгейде жекелеген елдерге, халықаралық үкіметтік және үкіметтік емес ұйымдарға қатысты бүкіләлемдік көлемде бағдарламалық шараларды жүзеге ... ... мен ... белгілейді. Осы денгейде қажетті шаралар мен олардың орындаушылары туралы мәселелер шешіледі, нақты бағдарламалар жасау үшін әдістемелік негіз қамтамасыз ... ... әрі, ... ... қолдау тапқан бағдарламалар мен жобаларды Қоршаған ортаны қолдау қоры қаржыландырады. Қолдау мөлшері тиімділікке, яғни қаржылық көмектін бағдарламанын ... ... іске ... ... ... ете ... байланысты болады. Толық қаржыландыру ерекше жағдайларда ғана, яғни жобанын орындалуы аса ірі жоба ... ... ... ... ... ... ... іске асырылуы мүмкін. ЮНЕП өзі қызмет істеген жылдары ... ... ... ... ... асырды. Қоршаған ортаның аса ауқымды мониторинг жүйесі құрылды және оның құрамдас бөліктері ретінде ... орта ... ... көздерінің Халықаралық анықтама жүйесі (ИНФОТЕРРА) және әуелетті ... ... ... ... ... құрылды. Сондай-ақ БҰҰ шеңберінде Орнықты дамыту жөніндегі комиссия жұмыс істеді. Ол БҰҰ-ның Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің (ЭКОСОС) көмекші ... ... ... ... ортаны сақтаумен айналысатын 200-ден астам халықаралық үкіметтік емес ұйымдар бар. Мысалы, 1948 жылы Францияда құрылған табиғат және табиғат ... ... ... одағы (МСОП); Құстарды қорғау жөніндегі Халықаралық кеңес, Хайуанаттарды қорғау жөніндегі Дүниежүзілік федерация; Альпі аудандарын ... ... ... федерация. Тәуелсіз мемлекеттер достастығы (ТМД) шеңберінде 1992 жылғы ақпанда "Экология және қоршаған ортаны қорғау саласындағы өзара әрекеттестік ... ... қол ... Бұл ... Қазақстан, Әзірбайжан, Армения,Белоруссия, Қырғызстан, Молдова, Ресей Федерациясы, Тәжікстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Украина қол қойды. Келісімді іске ... ... ... ... ... ... ... қор құрылды. ТМД шеңберінде табиғат қорғау ынтымақтастығын дамытуда ... ... ... рөл ... Оның ... Қоршаған ортаны қоргау жөніндегі бөлім құрылған. ... ... ... ... жөніндегі әр түрлі мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар, сондай-ақ халықаралық үкіметтік емес экологиялық "Гринпис" ұйымы ... ... ... ... ... Табиғат ресурстары мен қоршаган ортаны қорғау министрлігі болып табылады. ... ... ... комитет, "Табиғат" экологиялық одағы, "Невада-Семей", "Каспий табиғаты" (Атырау), "Көкті сақтау", Ауқымды экологиялық қор, "Жастар экология мен ... ... ... ... "Тау" ... ... және басқа да қоғамдық мемлекеттік емес экологиялық ұйымдардың белсенді қызметтерін атап өтуге болады. Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі заңдарды. бұзғаны ушін заң ... ... ... ... заңдардың бұзылуы кең тараған. Қоршаған ортаны қорғауға байланысты ... ... ... бұзу заң бойынша жауапкершілікке соқтырады. Өкінішке орай, елімізде экологиялық заңдарды бұзатын жағдайлар жиі кездеседі. Экологиялық құқық бұзушылық ... -- жеке және ... ... ... ұйым, ұжым), мемлекеттің экологиялық құқықтары мен заңды мүдделеріне қол сұғатын, сонымен ... ... ... ... зиян келтірудің нақты қаупін тудыратын кінәлі, құқыққа қайшы келетін әрекет немесе әрекетсіздік түріндегі іс-қимыл ... ... ... ... қарастырайық: ... ... ... ... Кінә -- ол ... ... жасаған құқыққа қарсы әрекетіне психикалық қатынасы, ол қасақана не абайсызда болуы мүмкін. Мысалы, ... аңға ... ... ... ... кесу тек ... болады, ал судың, жердің, ауаның ластануы абайсызда болуы мүмкін. Құқық бұзушының ... ... ... Бұл ... ... және басқа да заңдардың бұзылуын білдіреді. Экологиялық құқық бұзушылықтың қоғамға қауіптілігі қоршаған табиғи ... жеке және ... ... мемлекеттің экологиялық құқықтары мен заңды мүдделеріне келтіретін нақты зиянның ... ... ... ... болуын қарастырады.Құқыққа қарсы әрекет пен келтірілген зиян арасындағы себепті байланыстың болуы. Құқық бұзушыға ... ... ... ... яғни ... ... ... Экологиялық құқық бұзушылық жасалған уақытта, әдетте, қоршаған ... ... ... мен ... на, ... ... көп ... зиян келтіріледі. Экологиялық зиянның болуы экологиялық құқық бұзушылықтың болуына парапар келеді. Бұл зиян бірден байқалмай, ұзақ ... ... ... Сонымен қатар қоршаған ортаға келтірілген зиянның орнын толтыру мүмкін емес. ... зиян ... ... ... әсер ... Экологиялық құқық бұзушылық жасағаны үшін жауаптылық 16 жастан басталады. Кейбір кезде, ... ... ... ... ... немесе объектілерді қасақана жойғаны немесе бұлдіргені үшін 14 жастан басталады. Экологиялық құқық бұзушылық әр түрлі болады. Олар келтірілген ... ... ... ... ... ... табиғи ортаны және жекелеген табиғи объектілерді (орман, су, жер қойнауы және т.б.) ... ... ... ... жою ... бұлдіру, Қызыл Кітапқа енгізілген жануарларды жою, орманды ағын сулармен құрту және ... ... ... ... тиімсіз (мақсатсыз) пайдалану (мысалы, суды ысырапсыз пайдалану және т.б.).
Экологиялық құқық бұзушылық жасағаны үшін оның артынан әкімшілік, қылмыстық, ... ... және ... жауаптылық басталуы шарт. Әкімшілік жауаптылықтың басталуына әкелетін экологиялық құқық бұзушылықтың ... ... ... ... ... ... ... Оған мыналар жатады: табиғи ресурстардың, коршаған ортаның ластануы, азаюы; табиғи ресурстардың бұлінуі, жойылуы; кәсіпорын, құрылыс ғимараттарын және басқа да ... ... ... салу, қайта өңдеу және пайдалануға дайындау, пайдалану кезінде экологиялық ... ... ... ... соттар, ішкі істер органдарында, Мемлекеттік өртке қарсы қызмет органдары, Қазақстан Республикасының Табиғи ресурстар және ... ... ... ... ... және т.б. ... Осыған байланысты жазалар (санкциялар) қолданылады: айыппұл төлейді, ескерту жасайды және мулкін тәркілейді Қоршаған ... ... ... зиян үшін ... ең ... түрі ... жауаптылыққа тарту болып табылады. Экологиялық қылмыс жасағаны үшін қолданылады. ... ... ... түрі ... ... ... ... көрсетілген. Олар мыналар: атмосфераны ластау, теңіз айлағын ластау, жерді бұлдіру, заңсыз аң ... атом ... ... ... ... бұзу, экоцид және т.б. қылмыстар. ... -- ... ... ... ... жаппай қыру, атмосфера, жер және су ресурстарын уландыру, сонымен қатар экологиялық апаттарды тудыратын немесе себепші болатын әрекеттерді ... ... ... ... ... зиянның орнын толтыру үшін ақшалай немесе мүліктік айыппұл салуды көздейді. Ол кінәліні қылмыстық, әкімшілік немесе ... да ... ... қарамастан бастала береді. Тәртіптік жауаптылыққа -- кәсіпорындарда табиғатты қорғау шараларын өткізуге жауапты және өзіне жүктелген міндеттерді ... ... ... қызметкерлер тартылады. Материалдың жауаптылық деп кәсіпорын қызметкері өзіне жүктелген еңбек міндеттерін дұрыс орындамағаны нәтижесінде оның кінәсінен кәсіпорынға келтірілген ... ... ... айтамыз. Сонымен, экологиялық мәселелерді бірігіп шешу кажет. Табиғаттың ластануы, бұлінуі аясындағы өзекті мәселелерді тек мемлекеттер мен ... ... ... отырып қана шеше алады. Жылдан жылға экологиялық қылмыстар мен өзге де құкық бұзушылықтар саны өсуде. Олардың ... ... ... ... да ... бара жатыр. Экология саласындағы қылмыстар елдің экономикасына ғана зиян ... ... ... адам ... ... негізін жояды. Әрдайым экологиялық құқық бұзушылықтың салдары экологиялық-құқыктық жауаптылыққа әкеліп соктырып отырады. Мұндай жауаптылықтың бес түрі бар -- ... ... ... ... ... ...
2.1 Каспий теңiзiнiң теңiз ортасын қорғау жөнiндегi негiздемелiк ... ... Иран ... ... ... Республикасы, Ресей Федерациясы, Түркіменстан (бұдан әрі "Уағдаласушы Тараптар" деп аталатын) Каспий маңы мемлекеттері, 2003 жылғы 4 қарашада Тегеранда жасалған ... ... ... ... ... ... ... конвенцияның (бұдан әрі "Конвенция"деп аталатын) Тараптары бола отырып, Иран Ислам Республикасы, ... ... ... орындауға әзірлігін растай отырып; ... ... ... ... және ... ... ... әкелетін тосын оқиғалар теңіз ортасына қауіп төндіретінін мойындай отырып; кемелермен, құбыржолдармен, тұрақты және жүзетін платформалармен, қараусыз қалған ұңғымалармен және жер беті ... ... ... ... ... әкелетін тосын оқиғалар жағдайында қажетті арнайы шараларды мойындай отырып;осындай тосын оқиғалар келтіретін залалды азайту мақсатында мұнаймен ластануға әкелетін теңіздегі тосын ... ... ... әрі ... ... етуге батыл қадам жасай отырып;теңіздің мұнаймен ластануға әкелетін тосын оқиғалармен күресуде ұлттық деңгейдегі әзірліктің маңыздылығын атап көрсете отырып;Уағдаласушы ... ... ... көмек пен халықаралық ынтымақтастықты жолға қоюдың одан әрі маңыздылығын мойындай отырып; сондай-ақ Каспий теңізінің мұнаймен ластану әкелетін ... ... ... ... үшін жеке және ... қолданылатын шаралардың маңыздылығын атап көрсете отырып; мақсаты теңіздің мұнаймен ластануға әкелетін тосын ... ... ... ... болып табылатын әлемнің басқа жерлеріндегі өңірлік шарттарын назарға ала отырып; Уағдаласушы Тараптардың теңіз ортасын және ... ... ... ... ... қорғау ниетін назарға ала отырып; сондай-ақ тиісті, атап айтқанда, мұнаймен ластануға ... ... ... ... және ден ... қамтамасыз етуге, сондай-ақ жауапкершілікке және ластанудан келтірілген залалды өтеуге байланысты халықаралық конвенцияларды назарға ала отырып; ... ... ... ... күресуде Уағдаласушы Тараптар арасындағы ынтымақтастық пен өзара көмекті одан әрі ... ниет ... ... ... ... Осы Хаттаманың мақсаттары: (а) ... ... ... тосын оқиға" "мұнаймен ластануға әкелетін аварияларды" қамтиды және мұнайдың төгілуіне әкелетін немесе әкелуі мүмкін, теңіз ортасына не ... ... ... төндіретін немесе төндіруі мүмкін және төтенше шараларды немесе басқа да шапшаң іс-әрекеттерді талап ететін оқиғаны немесе бірдей себебі бар бірқатар ... ... (b) ... шикі ... ... ... ... мұнай қалдықтарын және тазартылған өнімдерді қоса алғанда, кез келген нысандағы мұнайды білдіреді; (с) ... ... ... пайдаланылатын кез келген үлгідегі кемені, оның ішінде ауа көпшігіндегі, су асты қанатындағы кемені, су асты ... ... және өзі ... жүзу ... білдіреді; (d) ... ... ... кез келген платформаларды және көмірсутегі ресурстарымен не оларды тиеуге немесе түсіруге байланысты ... ... ... ... үшін ... ... да ... жасалған тұрақты немесе жүзетін конструкцияларды білдіреді; (е) "теңіз порттары және мұнай өңдеуге байланысты объектілер" мұнаймен ... ... ... ... ... төндіретін құрылыстарды білдіреді және өзгелер қатарында теңіз порттарын, мұнай терминалдарын, құбыржолдарды және мұнай өңдеуге байланысты басқа да объектілерді ... (f) ... ... ... әр Уағдаласушы Тараптан тағайындалған мұнаймен ластануға әкелетін тосын оқиғаларға әзірлікке және ден қоюға жауапты, осы Хаттамада анықталған міндеттемелерді іске ... және ... ... ... болатын ұлттық органды білдіреді.
2-бап. Қолданылу саласы
Осы Хаттаманың қолданылу саласы оның деңгейінің ауытқуын ескере отырып, Каспий теңізінің теңіз аясына, ... ... оның ... ... құрлыққа және теңіздің жер үсті көздерден мұнаймен ластануына таралады.
3-бап. Мақсаты
Осы Хаттаманың мақсаты Конвенцияның 8 және 9-баптарында санамаланған ... ... ... ... ... мұнаймен ластануы және теңіздің жер үсті көздерінен мұнаймен ластануы жағдайында ... ден ... және ... ... шараларын қамтамасыз ету болып табылады.
4-бап. Жалпы ережелер
1. Уағдаласушы Тараптар осы ... іске ... үшін ... ... ... ... ... кезінде әзірлік және ден қоюды қамтамасыз ету мақсатында қажетті барлық ... ... жеке ... ... ... 2. ... Тараптар бірлескен іс-қимылдың практикалық, жедел және техникалық аспектілері бойынша басшылықты бірлесіп әзірлейді және ... 3. ... ... ... ... ... Мұндай тетіктің рәсімдері қарауға және кейіннен Уағдаласушы Тараптар Конференциясымен қабылдауға ... 4. Осы ... ... орындалуы үшін Каспий теңізінде төтенше жағдайлар болған жағдайда мұнаймен ... ... ... ... ... ... құрылады.
5-бап. Мұнаймен ластануға әкелетін тосын оқиғалармен күресу жөніндегі төтенше шаралардың ұлттық жүйелері мен жоспарлары
1. Әрбір ... ... ... ... ... ден ... ... жүйесін құрады. Бұл жүйе кемінде: (а) ... ... ... ... оқиғаларға әзірлікті және ден қоюды қамтамасыз етуге жауапты құзыретті ұлттық органды; (b) осы ... ... ... аталған мұнаймен ластануға әкелетін тосын оқиғалар туралы хабарламаларды ... және ... ... ... ... ... ... (c) көмек сұрай отырып немесе сұралатын көмекті көрсету туралы ... ... ... ... ... ... ... етуге құқығы бар құзыретті ұлттық органды тағайындауды қамтиды. 2. ... ... ... ... ... ... ... оқиғаларға әзірлікті және ден қоюды қамтамасыз ету жөніндегі төтенше ... ... ... ... және ... асырады. Төтенше шаралардың ұлттық жоспары өзгелердің қатарында мыналарды: (a) әкімшілік құрылымдар және мұнаймен ластануға әкелетін ... ... ... және ... ... ... өзара әрекет ететін әрбір орган жауапкершілігінің сипатын; (b) ... ... ... ... айқындауда; (c) мұнаймен ластануға әкелетін тосын ... ... үшін ... ықтимал жабдық пен адами ресурстардың тізбесін; (d) жиналған мұнайды уақытша ... және ... жою ... ... қамтиды. 3. Әрбір Уағдаласушы Тарап мұнайды төгу ... ... ... ... ету үшін ... ала анықталған орындарға орналастырылған жабдықтың ең аз санын құрады (қажет болған жағдайда мұнай өнеркәсібі және кеме ... ... ... және порт ... немесе кез келген басқа да тиісті ұйымдармен ынтымақтаса отырып) және әзірлік жағдайында ұстайды. Жабдық саны мұнаймен ластанудың күтілетін қатерінің ... ... ... ... ... ... Тарап жеке немесе екіжакты немесе көпжақты ынтымақтастық шеңберінде мұнаймен ластануға әкелетін тосын оқиғалар кезіндегі іс-қимылға жауапты органдардың әзірлік жағдайын ... үшін ... ... және ... бағдарламаларын әзірлейді.
6-бап. Ақпарат тарату және алмасу
Әрбір Уағдаласушы Тарап өзіне ... ... ... не ... не өңірлік тетік арқылы: (a) осы Хаттаманың 5-бабының 1-тармағында және 2-тармағының (а) ... ... ... (b) ... мұнаймен ластануын болдырмауға мүмкіндік беретін жаңа тәсілдер туралы және зерттеу бағдарламаларының нәтижелерін қоса алғанда, ластанулармен ... жаңа ... ... туралы ақпарат; (c) мұнаймен ластануға әкелетін, олар бойынша шаралар қабылданған ірі тосын оқиғалар ... ... ... ... алады.
7-бап. Ластану туралы хабарлау тәртібі
1. Әрбір Уағдаласушы Тарап өз ... ... ... ... жауапты тұлғалардың өз кемелеріндегі мұнайдың төгілуіне, ағуына немесе ... әкеп ... ... кез ... ... төгілуі, ағуы немесе шығарылуы туралы төтенше жағдай туралы тиісті құзыретті ұлттық органдарды дереу хабардар етуін қамтамасыз етеді. 2. ... ... ... ... теңіз қондырғыларына, теңіз порттарына және мұнай өңдеу объектілеріне жауапты тұлғаларға өзінің құзыретті ұлттық органына олардың қызметі үдерісінде туындаған, мұнайдың ... ... ... ... әкеп ... кез ... ... немесе кез келген ықтимал төгілу, ағуы немесе шығарылуы туралы тез арада хабарлау міндетін жүктейді. 3. ... ... ... (а) ... немесе өз туының астында жүзетін кемелерге жауапты басқа да тұлғаларға; (b) өзінің теңіздегі инспекциялық ... мен ... ... (с) өзінің азаматтық ұшатын аппараттарының ұшқыштарына; (d) ... ... ... ... ... және ... өңдеумен байланысты объектілеріне жауапты тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... байланысты, мұнайдың төгілуіне әкеп соқтырған кез келген байқалған оқиға туралы немесе кез келген ... ... ... ... ... құзыретті ұлттық органдарға тез арада хабарлауға нұсқаулар береді. 4. Әрбір Уағдаласушы Тарап осы ... 1 - ... ... ... қоса ... ... ... әкелетін тосын оқиға туралы ақпарат алғасын тосын оқиғаға қатысы бар болуы мүмкін барлық Уағдаласушы Тараптарды, оның ... ... ... ... ... ... ... және өзі қабылдаған немесе қабылдауды жоспарлаған кез келген іс-қимыл туралы дереу ... ... ... ... Мұнай төгілгенде әзірлікті және ден қоюды қамтамасыз етудегі өзінің ұлттық жүйесіне сәйкес әрбір мүдделі ... ... ... ... ... ... (а) мұнаймен ластануға әкелетін тосын оқиғалардың ... ... және ... ... ... ... ... төгілген мұнайдың типін және шамамен көлемін және құйылу дрейфінің бағыты мен жылдамдығына, пайда болуына қажетті бағалауды жүргізуге; (b) ... ... ... тосын оқиғалардың әсерін болдырмау, азайту және барынша ықтималдығын жою үшін барлық іс жүзіндегі мүмкін шараларды қабылдауға; (c) ... ... ... және ... Уағдаласушы Тараптарды мұнаймен ластануға әкелетін тосын оқиғаға қатысты оқиғалардың дамуы, қабылданған және жоспарланған шаралар туралы хабардар ... (d) ... ... ... ... болған жағдайда Мұнаймен ластанумен күресудің өңірлік ынтымақтастық жөніндегі жоспарының орындалуына жәрдемдесуге және оны қолдауға міндеттеме алады. 2. ... ... ... ластанумен күресу бойынша шаралар қабылдау кезінде: (a) адамзат өмірін; (b) егер кеме ... су ... ... ... байланысты төтенше жағдайға тап болса, қоршаған ортаға залалды болдырмау ... ... ... ... ала ... ... өзін ... су қондырғысын құтқару үшін барлық ықтимал шараларды қабылдайды. Мұндай іс-қимылды қолданатын кез келген Уағдаласушы Тарап ... ... ... ... ... өңірлік тетік арқылы хабардар етеді.
9-бап. Кемелердің бортында, теңіз қондырғыларында, теңіз ... және ... ... ... объектілерде мұнайдың ластануымен күресу жөніндегі төтенше шаралар жоспарлары
1. Әрбір Уағдаласушы Тарап өз туының астында жүзетін кемелердің борттарында 1990 ... ... ... жағдайына әзірлікті қамтамасыз ету, онымен күресу және ... ... ... ... атап айтқанда 3-бабы 1 (а)-тармағына, халықаралық қағидаларға сәйкес және 1978 ... ... ... 1973 ... ... ластануын болдырмау жөніндегі халықаралық конвенцияға 1-қосымшаның 37-ережесінде көзделген мұнаймен ... ... ... төтенше шаралардың кеме жоспарының болуын қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды қабылдайды. 2. ... ... ... өз ... ... ... кемелердің капитандарынан мұнаймен ластануға әкелетін тосын оқиға жағдайында төтенше шаралар жоспарында сипатталған рәсімдерді басшылыққа алуды және атап айтқанда, осы ... ... ... ... тиіс ... үшін және осы ... ... үшін қажетті кеме және оның жүгі туралы толық ақпаратпен құзыретті ұлттық ... ... ... ... ... ... Уағдаласушы Тарап өздерінің: (а) теңіз қондырғыларына жауапты ... (b) ... ... жауапты органдары немесе операторлары; және (с) мұнай ... ... ... ... ... ... ластанған жағдайда осы Хаттаманың 5-бабына сәйкес құрылған ұлттық жүйемен келісілетін және құзыретті ұлттық орган белгілеген рәсімдерге сәйкес мақұлданған төтенше ... ... ... ... ... ... ... ластануға әкелетін тосын оқиғамен күресуде немесе осындай тосын ... ... ... ... ... ... ... Тарап басқа Уағдаласушы Тараптардан көмек сұрай алады. Көмек сұрайтын Уағдаласушы Тарап сарапшылық ... ... ... және ден қою ... ... ... ... және ұшатын аппараттары қамтуы мүмкін талап етілетін көмектің түрін көрсетеді. Осы бап шеңберінде көмек сұралатын ... ... ... ... беру үшін ... ... мүмкіндік беретіндей ең жақсы мүмкіндіктерін пайдаланады. ... ... ... (а) өз ... ... ... ... тосын оқиғамен күресуде пайдаланылатын кемелердің, ұшатын аппараттардың және көліктің басқа да түрлерінің келуі мен пайдаланылуына және одан кетуіне немесе персоналды, ... ... және ... ... ... күресу үшін талап етілетін жабдықты тасымалдауға; (b) осы баптың 2-тармағының (а) тармақшасында аталған персоналды, жүктерді, ... және ... өз ... аумағы арқылы, аумағынан жылдам өткізуге ықпал ететін қажетті құқықтық және әкімшілік шараларды қабылдайды.
Осы Хаттаманың ешқандай ... ... ... құқықтық мәртебесі жөніндегі келіссөздердің нәтижесін алдын ала анықтайтындай түсіндірілмейді.
Осыны куәландыру үшін тиісті түрде ... ... ... ... қол ... осы ... қол ... қаласында 2011 жылғы _____________ жасалды.
Әзірбайжан Республикасы үшін
Иран ... ... ... ... ... ... үшін
Түркіменстан үшін
2.2 Орхус конвенциясы және киото хаттамасы
Дат қаласының атымен аталатын - ... ... ... ... ... ... ... және қоршаған ортаға қатысты мәселелер бойынша сот әділдігіне қол ... ... БҰҰ ... экономикалық комиссия конвенциясы 1998 жылғы 25 маусымда атты ... ... ... ... Ол ... ... ... бірге 39 мемлекет қол қойды.
Орхус конвенциясы - бұл келешек ... үшін ... ... ... және ... процесінде қоғамдық өкілдер мен экологиялық ұйымдардың рөлін күшейтуге бағытталған жаңа типтегі конвенция. ... ... ... ... ... ... ған қарастырмай сонымен қатар демократияға көмек көрсететін құрал ретінде қарастыру қажет. Ол нақты айтқанда келесі жұмыстарға бағытталған: ... есеп беру және ... ... ... отырып мемлекеттік органдар өкімі бар қоғам өкілдерін біршама экологиялық ақпаратқа қол жетімділікпен қамтамасыз ету; ... өз ... және ... мәселелер бойынша алаңдаушылығын айтуға мүмкіндік беру және қабылданған шешім үшін жауапты тұлғаларды есепке алумен қамтамасыз ету; ... ... пен ... ... құқығының бұзылуы туралы істі қарау процестеріне қол жетімділігін ұсыну ... ... ... жағдайларда оған жалпы сипаттамасы бар экологиялық заңнаманың бұзылуына байланысты талап арызбен шағымдануға мүмкіндік беру. ... ... 2000 жылы 23 ... Қазақстан Республикасының №92-ІІ заңымен ратификацияланды. Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау Министрлігі РМК ... ... ... ... ... жұмыс органы болып белгіленді. Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау Министрлігі РМК базасында Орхус орталығы ... ... ... мен ... ... ... әсер ... жоспарланатын және қолданыстағы қызмет туралы, қоғамның қоршаған орта жағдайы туралы уақтылы, нақты және толық ... ... ... ету; ... мен ... ... арасындағы өзара байланысты құру; Конвенция ережесін жүзеге ... ... өз ... ... ... ... мен ... органдарға тәжірибелік көмек көрсету; ... орта ... ... ... ... ... арттыру және экологиялық ағарту; ... ... ... ... ... сот ... қол ... және шешімдерді қабылдау процесіне қоғамның қатысуына комек көрсету;
Орхус конвенциясы ережелерін және оның хаттамаларын ... ... ... ... ... меңгеру мен халықаралық ынтымақтастықты дамыту .
Орхус орталығының негізгі міндеттері:
-жеке және заңды тұлғалар сұранымдары бойынша қол ... ... ... ұсыну; ... ... ... бойынша әділетке қол жетімділік және шешімдерді қабылдауға қатысу, экологиялық ақпаратқа қол жетімділікпен олардың құқығын қолдану бойынша жеке және заңды ... ... ... ... біліктілік деңгейін арттырумен қоса білім беру шараларын (семинарлар, қоғамдық дәрістер) жүргізу; ... ... ... радио және теледидарда сөйлеулер, жарнамалық кампаниялар жүргізу; ... ... ... ... ... ... және оның ... ... ... ... ... жоспарлары жобасын әзірлеуде үкіметтік ұйымдарға көмек көрсету; ... ... ... ... ... ... ... стратегияларға жеке және заңды тұлғалардың қол жетімділігі және олардың қоғамдық ... ... ... - ... ... ... шешуге арналған, 1997 жылы Жапонияның Киото қаласында қабылданған ... ... ... хаттамасы - ха - лық - аралық деңгейде экологиялық проблемамен бірлесе күресуге бағыт - талған тұңғыш ... 1980 жылы ... ... - тық - тың ... ... жылыну проблемасына ауды. Атмосфера - ның ластануы, жыл сайын ауа тем - пе - ра - тура - ... ... ... - тер - дегі ... мұздардың еруіне алып келіп, соның салдарынан мұ - хит ... ... ... жа - ғалау бойына жыпырлай ор - на - лас - қан ірі қалалар, елді ... су ... - да ... деген қауіп ай - ты - ла бас - та - ды. Бұл алдымен адам - ның таби - ғат - қа ... ... за - ла - лын ... - ... ... шаруа - шы - лық қыз - ме - ... ... ... - қыш - қыл газы мен ... ауаға шамадан тыс бө - лінуінің әсері деген ... ... - дауы ... жайды аңғартты. Шынында да, жыл сай - ын әуеге көтерілген метан мен кө - ... газы ... ... қы - зып ... ... ... - күл - гін сәулелерді жұтып, планета тем - пературасының көтерілуіне алып келді. Әсіресе, жылу, жарық бере - тін ... ... ... - орындардан бөлінген көмірқыш - қыл газы атмосфералық қабатқа өте - тін газдың 1/3 бөлігін ... ... ... ал - ... - ... бұл газдың біраз бө - лігін қажетіне жаратқанымен, бар - лығын жұтуға шамасы жетпейтін болды.
Зиянды газдардың ... бұ - лай - ша ... ... ... мен ... ... елдерінде және Қиыр Шығыстың индус - трия - сының дамуы қарқын алған елде - ... көбі - рек орын ... ... атмо - сфе - ... ... өз - ге - ... Жер ... жылыну проблема - сы - на алып келетіндігін ... мой - ын - дау ... соңы мен ... ... - да ... Ұлттар Ұйымының Климат өзгеруін зерттейтін үкі - мет - аралық сараптау тобының баян - да - ма - ... ... ... 1992 жылы ... - ро - да ... ... ... даму самми - тін - де антропогендік өзгеріс - тер - ге ұшы - ... үшін ... бөлі - не - тін ... ... тұрақтандыру, климаттық балансты сақтау міндеті қойылды. Бұл конвенцияға 186 ел қосылатындығын білдіріп, ол 1994 ... ... ... ... ... ... ... - ген - ді өзгеруінің әсері қай ... бо - луы ... ... ... ... із - деп кө - рейік. Ғалымдар планета - да - ғы ... ... 2 ... жо - - ғарылағанның өзінде Жер ша - рында 500 млн. адам ауыз судан тап - ... ... 3 ... жы - ... 3 ... адам ... тартады деп есептейді. Себебі, климат өзгеріске ұшыраған сайын тегеурініне шыдас бермейтін қатты дауылдар, топан сулар қаптауы жиі - лей ... бо - ла - ды. ... әри - не, ... ... ауыл ... - шы - лығы ... зиян ше - гетіндігі ай - қын. Ал ол өз кезегінде азық-түлік тап - ... алып ... Әлем - дік ... ... өсуінің де қатері аз емес, геогра - фия - лық кар - таның суреті қазіргі уақытқа мүлде ... ... ... ... мен ... ... жа - ға - лауға жақын орын тепкен қалалар мен көптеген әсем аралдардың су асты - на кету қаупі бар. ... Ұлы - ... ... ... ... ... бассейніндегі және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы арал мемлекеттер үшін бұл қиын - дық - тың ... тым ауыр ... ... ... температурасы қазіргі кезде 14 градус Цельций, Фаренгейт бойынша 57 градусты көр - ... ... ... ... ... булы газ - дар - - дың көтерілуі табиғи нәрсе. Алай - да, ғалымдар адамдардың тір - ші - ... ... булы газ - дар - дың көте - рі - луі ... кеткендігін алға тар - тады. Әсіресе, ол соңғы 50 жылда қат - ты көтерілген. Олардың ішінде көмірқышқыл газының көтерілуінің ... Жер шары - ның ... алып ... деге - німізбен, бұл орайда ғалымдардың пікірінің де түрлі екендігін айта кеткен ләзім. Бірік - кен Ұлттар ... 130 ... ... ... ғалым тартылған "Климат өзгеруін зерттейтін үкіметаралық сарап - шы - лар тобының" (КӨҮСТ) 2007 жыл - ғы ... ... ... - де ... ... ... жер тем - ... жылынуы 0,74 градусты құрады делінген. Мұхит сулары терең қабаттардағы мұздай сумен араласуынан Жер шарының оңтүстігінде олардың ... дең - гейі ... ал ... құр - лық - та жылыну жоғары. Спутник арқылы жүргізілген зерттеулер 1960 жылдан бері екі ... мұз ... ... 10 ... ... көрсеткен. Әсіресе, Солтүстік жартышарда оның аума - ғы 15 пайызға дейін ... ... ... 40 ... ... ... мен Арктика мұздары - ның жылдамдықпен еруі зардабы - ның ... ... ... сол - түс - тік - тің ақ ... ... ... ... әр кезде де табиғатпен тығыз байланыста өмір сүреді, оның ... ... және өз ... ... ... әсер етеді. Адамның табиғатқа әсері зиянды салдар тудыруы мүмкін. Мемлекет әрқашанда ... ... ... ... әрекеттерден қорғау үшін белгілі бір құқықтық ережелер шығарады. Табиғи ортаны адамның зиянды әрекеттерінен қорғауға бағытталған нормалардың (ережелердің) жиынтығы экологиялық ... деп ... ... ... ... әсерінің салдарынан XX ғасырдың ортасында әлемдегі экологиялық жағдай күрт төмендеп кетті. Экологиялық жағдайдың нашарлағаны соншалық, бүгінде ол әлемнің кейбір ... ... ... тіршілігімен коса оның өмірі үшін де үлкен қатер тудырып отыр.
Сол себепті қоршаған ортаны қорғау туралы көптеген ... мен ... ... Бұл ... мен ... қоршаған ортаны қорғау, қоршаған ортаның ластануың алдың алу, табиғат ресурстарың ... ... ... ... ... орта ... шұғылданатын бірнеше халықаралық ұйымдар құрылған.Олар:
* Қоршаған орта жөніндегі ғылыми к-ті (СКОПЕ, 1969 жылы құрылған),
* Қоршаған орта ... ... ... ... ... Қоршаған орта мен даму жөніндегі халықараралық ин-т (1971),
* ... орта мен даму ... ... дүниежүзілік комиссия (1983),
* Қоршаған орта жөніндегі халықараралық ақпараттық жүйе (ИНФОТЕРРА, 1997), т.б.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Қасымбекова Қ.Қоршаған ортаны қорғау - ... ... ... - Қазақстан. 2002ж. 4 қазан. №40. 6-бет.2.Шоқпытов А.Су мөлдір, ауа таза, көк ... мен ... - ... жайқалсын десек...Атамекен. 3.Қараева Ш. Қоршаған орта - ... ... 2002 ж. 19 ... ... Б. ... ... туралы заң керек. Бірақ, сақтауды ойлап жатқан ешкім жоқ.5.Алтын Орда. 2004 ж. 5-7 тамыз ... ... С. ... та ... ... Ұлт ... 2003 ж. ... Ә. Мәселенің мәні неде? Парасат. 2005 ж.7.Темірғали Ж. Экология - екінші реттегі мәселе емес. Заң ... 2001 ж. 28 ... ... А.С. и др. ... ... , 2001. 9.А.С. ... ... экология. Теория и практика. Юнити - Дана, 10.Ердаков Л. Н. Человек в ... ... для ... Новосибирск: ИСАР-Сибирь, ... ПГ: ... ... ЮНЕП для ... ... ... газов для предприятий и некоммерческих организаций (ЮНЕП,). ... ... on ... and review ... ... 13.2006 IPCC ... for National Greenhouse Gas Inventories. ... 1996 ... Panel on] Climate Change (IPCC) ... 15.Конвенция по охране и использованию трансграничных водотоков и международных озер. ... ... ... ... Третья оценка. (ЕАОС, 2003). 17.Международная стандартная отраслевая классификация всех видов экономической деятельности (МСОК). ... ... ... ... М № 4, ... ... вариант. ... по ... воды и ... к ... по ... и ... ... водотоков и международных озер (1999). 19.Руководство ВОЗ по контролю качества питьевой воды, третье издание, (WHO, 2004). ... по ... ... показателей и наблюдению за ходом работы водохозяйственных служб и служб по очистке сточных вод. Копенгаген, 9-10 мая 2005 года. ... ... бюро ВОЗ). ... ... Guide. 3rd ed. (WHO, 1992) ... ИСО по ... воды - определение БПК после пятидневного инкубационного периода. ISO 5815. (1989) ... Methods for the ... of Water and ... 19th ed. ... Public Human Health ... 1992). ... ООН о ... разнообразии.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала құқықтары10 бет
Қазақстан Республикасындағы ормандар. Орман экономикалық ресурсы5 бет
Арбитраждық шешімнің жарамсыздығы6 бет
Әуе құқығы6 бет
TCP/IP хаттамаларының жұмыс жасау негіздері33 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет
Автоматты басқару жүйелері туралы негігі түсініктер22 бет
Адамда тұқымқуалайтын патологияға ортаның және тұқымқуалаушылықтың ролі7 бет
Адамның тұқымқуалайтын патологиясындағы тұқымқуалаушылық пен ортаның рөлі8 бет
Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаның экологиялық жағдайына әсері77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь