Қыналар – төменгі сатыдағы ерекше құрылысты организмдер тобы

Қыналар – төменгі сатыдағы өсімдіктердің ішіндегі ең көп тараған, күй талғамайтын, ерекше құрылысты организмдер тобы. Олардың 20000-нан астам түрлері белгілі. Бұлар – автотрофты фикобионттар мен гетеротрофты микобионттардың селбесіп тіршілік етуінің нәтижесінде құралған морфологиялық, физиологиялық және экологиялық өз алдына жеке қасиеттері бар өсімдік. Кейде бұлардың кейбір сыртқы құрылысына қарай мүктермен шатастырып, оларды «бұғы мүгі» және «исландия мүктері» деп атайды. Қыналардың түсі сұр, сұр жасылдау, қоңыр, сары, сарғыш, кейде қара болып келеді. Қыналардың морфологиялық құрылысы. Қыналардың сыртқы пішіні мен көлемі – алуан түрлі. Оларды сыртқы пішініне қарай 3 топқа бөледі.
1. Қабықты (қаспақты) қынаның құрылысы басқаларына қарағанда қарапайым. Бұлардың талломы төсемікке тығыз жабысып өседі де, оны алғанда бұзылады және көпшілік уақытта ұнтақ, дән, кедір-бұдырлы немесе тегіс қаспақ сияқтанып келеді. Барлық қыналардың 80% - тейі қаспақты қынаға жатады.
2. Жапырақты қыналардың құрылысы күрделірек. Төсемікке жайылып жататын пластинка пішінді, төменгі жағында резина деп аталатын гифалардың ұштары арқылы бекінеді. Төсеміктен оңай алынады және дорзовентральды құрылысты келеді.
3. Бұталы қына күрделі құрылысты төсеміктен сабақ тәрізді көтеріліп тұрады да, одан жан-жаққа тармақталған бұтақшалар кетеді. Бұлар тік өседі немесе орманды жерлерде ағаштың қабығында төмен қарап салбырап тұрады. Жапырақты қыналармен салыстырғанда, бұл керісінше, радиальды құрылысты келеді.
Жапырақты және нағыз бұталы қыналардың арасын бір-бірімен байланыстырушы буын – талломы лента тәрізді, дорзовентральды құрылысы бар Evernia prunastri не Anaptychia ciliaris сияқты төменгі жағымен бекінетін қына. Бұл үш морфологиялық типтердің систематикалық жағынан алғанда аса күрделі маңызы болмайды. Кейде бір туысқа жататын түрлердің ішінде жапырақты және бұталы қыналар да кездеседі. Қыналардың құрамына кіретін фикобионттардың көпшілігі жасыл, көк-жасыл, сирек әр түрлі талшықты және қоңыр балдырлар. Табиғатта бос тіршілік ететін балдырларға қарағанда олар аз өзгерген. Жасыл балдырлардың ішінде көпшілігі хлорококтар қатарына жататын – цистококк - Cystococcus не Trebouxia туыстары. Цистококк өзіне жақын хлорококк туысынан хлоропластасының дененің орталық бөлімінде орналасу арқылы айырылады. Басқа бір клеткалы жасыл балдырлардың ішінен хлорелла – Chlorella т.б.
        
        Қыналар  -  төменгі сатыдағы өсімдіктердің ішіндегі ең көп тараған, күй ... ... ...  ... ... ... 20000-нан  астам түрлері белгілі. Бұлар   -  ... ... мен ... микобионттардың селбесіп тіршілік етуінің нәтижесінде құралған морфологиялық, физиологиялық және экологиялық өз алдына жеке қасиеттері бар өсімдік. ... ... ... ... ... ... ... шатастырып, оларды  және  деп атайды. Қыналардың түсі сұр, сұр ... ... ... ... ... қара ... келеді.       Қыналардың морфологиялық құрылысы. Қыналардың сыртқы пішіні мен көлемі  -  ... ... ... сыртқы пішініне қарай 3 топқа бөледі. 
* Қабықты (қаспақты) қынаның құрылысы басқаларына қарағанда қарапайым. Бұлардың ... ... ... ... өседі де, оны алғанда бұзылады және көпшілік уақытта ... дән, ... ... ... қаспақ сияқтанып келеді. Барлық қыналардың 80% - тейі қаспақты қынаға жатады.
* Жапырақты қыналардың құрылысы ... ... ... жататын пластинка пішінді, төменгі жағында резина деп аталатын гифалардың ұштары арқылы бекінеді. Төсеміктен оңай алынады және ... ... ... ... қына ... ... төсеміктен сабақ тәрізді көтеріліп тұрады да, одан жан-жаққа тармақталған бұтақшалар кетеді. Бұлар тік өседі немесе орманды жерлерде ағаштың қабығында төмен ... ... ... ... ... салыстырғанда, бұл керісінше, радиальды құрылысты келеді. ... және ... ... қыналардың арасын бір-бірімен байланыстырушы буын - ... ... ... ... ... бар Evernia ... не Anaptychia ciliaris сияқты төменгі жағымен бекінетін қына. Бұл үш морфологиялық типтердің систематикалық жағынан алғанда аса ... ... ... ... бір ... жататын түрлердің ішінде жапырақты және бұталы қыналар да кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... сирек әр түрлі талшықты және қоңыр балдырлар. Табиғатта бос тіршілік ететін балдырларға қарағанда олар аз өзгерген. ... ... ... ... ... ... ... - цистококк - Cystococcus не Trebouxia туыстары. Цистококк ... ... ... ... ... ... орталық бөлімінде орналасу арқылы айырылады. Басқа бір клеткалы жасыл балдырлардың ішінен ... - ... т.б. ... Жіп тәрізді жасыл балдырлардың ішінде трентополия - ... және ... - ... ... ... ... жиі кездесіп, олардың талломына жасыл түс беріп тұрады. Көк-жасыл балдырлардың ішінде қыналардың құрамында Nostoc, ... ... Hyella, ... ... ... Stigonema, Rivularia, Scytonema т.б., ал басқа түрлер аз кездеседі. Жасыл-сары ... ... ... қына ... ... енеді.
Қыналардың әрбір түріне балдырлардың белгілі бір туыстарының қатысуы, олардың негізгі айырмашылық қасиеті. ... ... ... ... ... ... ... бір-бірінен айыру өте қиын, себебі, олар өте ұсақ, сондықтан олардың айырмашылықтарын көрсету әзірше мүмкін емес. Қыналардың құрамына ... ... ... ... ... ... ... мен дискомицеттер. Тек тропикте өсетін он шақты қына түрлерінде ғана бизидиомицеттердің ішіндегі телефора - ... ... ... Саңырауқұлақ гифалары көлденең перделерге бөлінген. Гифа клеткасының протоплазмасы клетка қабықшасындағы тесіктерінен шығып жататын жіңішке цитоплазматикалық жіпшелер арқылы байланысып жатады. ... ... суды ... ... ... бар ... қабығы болады. Гифа қабықтарына қыналарға әр түрлі түс беретін бояулар жиналады. Қыналардың құрамына ... ... ... бос ... кездесетін саңырауқұлақтардың белгілі бір түрлеріне ұқсату мүмкін емес. Оның басты себебі микобионттар ... ... ... етуі ... ... қарағанда тек физиологиялық жағынан ғана өзгеріске ұшырап қоймай морфологиялық және анатомиялық жағынан өзгеріске ұшырауында. ... ... ... Бұларды қабаттарының анатомиясына қарай гомеомерлі және гетеромерлі болып бөледі. Гомеомерлі құрылысты қабаты бар қыналар қарапайым, оларда саңырауқұлақ жіпшелері мен балдыр ... ... ... ... ... ... бөліп шығаратын кілегейге байланысты, кілегейленіп жатады. Кепкен уақытта тез сынғыш, қабыршақ, жапырақ немесе белгілі бір пішіні жоқ жастықша ... ... Егер суға ... тез ... ... нәтижесінде көлемі ұлғаяды. Мысалы, түсі қара, жастық пішінді, оңтүстікте жартастарда өсетін коллеманы - Collema алуға болады. Оны ... ... ... ... өн ... ... жатқан ностоктың колониясын, ондағы гетероцист клеткасын және ... ... ... Лептогиум қынасында анатомиялық құрылысының біртіндеп күрделене бастағандығы байқалады. Мұнда қабықтың жоғары және төменгі қабаты болады, олар саңырауқұлақ гифаларының ... ... ... және ... жағынан субстартқа бекіну қызметін атқаратын резиналар кетеді. Ортаңғы бөлімі коллемаға ұқсас, онда саңырауқұлақ гифалары мен балдыр клеткалары ретсіз ... ... ... бар ... ... ... ... Оның көлденең кесіндісін микроскоппен қарағанда үстіңгі бетінде саңырауқұлақ гифаларының өзара тығыз өрімделуінен құралған ... деп ... ... ... ... (жалған паренхима) астында гифалардың бос матасуынан құралған гонидиальды қабаты жатады, олардың арасында балдыр клеткалары орналасады. Гонидиальды қабаттан кейін ... толы ... бар ... ... бос ... ... қабат орналасады. Оның астыңғы жағындағы қабықты қабат құрылысы жағынан үстіңгі қабатқа ұқсас ... ... ... ... ... тұрады. Қаспақты қыналардың астыңғы қабығы болмайды, сондықтан олар субстартқа гифаларының төменгі жағы арқылы тығыз ... ... ... ... бұталы қыналардың шеттерінде қабығы, оның астыңғы жағында гонидиальды қабат, ал ортаңғы бөлімінде болады. ... ... әр ... ... ... ... балдыр клеткалары жай екіге бөлінуі немесе қозғалмайтын автоспоралар түзу арқылы көбейеді. Қыналардан бөлініп ... ... ... ата ... бар, бірақ кейін жойылып кеткен зооспоралар құруға ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Қыналар құрамындағы саңырауқұлақтар өздеріне сай спора ... ... ... Перитецийлер қына қабатына еніп жатады және оны қара нүкте түрінде томпиып жатуынан айырады. Апотецийі қына қабатының ... ... ... ... не ... ... жатады. Апотецийлер лецидеиналы және леканориналы болып екіге бөлінеді. Бұл апотецийлердің аттары лецидея және леканора ... ... ... ... ... ... ... саңырауқұлақ гифаларынан құралған бір ғана реңде болады. Леканориналы апотецийде балдырлардың болуы гимений қабатының қоректік заттармен жақсы қамтамасыз етілуіне ... ... Бұл - ... ... дамуының бір белгісі. Біраз қыналарда қалталы спора түзуші орган пайда болудан ... ... ... ... Ол ... ... ... аздап шығып тұрған трихоген арқылы спермациямен ұрықтанады. Спермация - бір клеткалы спора, кейде оны ... деп те ... Олар ... ... ... ... ... жетіледі. Қыналардың көбінде нағыз жыныс процесі редукцияланған, бірақ дикарион ядролары және олардың қосылу процесі әр ... орын ... ... ... ... ... ... жағдайларда өсіп, мицелий түзейді, егер ол жерде саңырауқұлақ гифалары оны жан-жағынан орап, біртіндеп ... жаңа ... ... ... ... үзіліп түсуі және соредий, изидий деп аталатын ерекше органы арқылы вегетативтік жолмен көбейеді. ... ... ... ... ... және ... қыналарда жиі кездеседі. Соредий гонидиальды қабаттарда түзіледі. ... ... ... ... ... ... ... одан соредий деп аталатын оқшауланған шумақтар құралады. Ол қабықтық қабаттың ... ... ... ... жел мен су ... таралады. Қолайлы жағдайға кез болса соредийлер өсіп, қынаның жаңа қабатына айналады. ... ... ... ... ... сирек кездеседі. Мұнда қынаның жоғарғы қабаттарынан саңырауқұлақ гифалары мен балдыр клеткалары бар ... ... ... ... ... Осы өсінділер үзіліп, жаңа қабатқа айналады. Соредий және ... ... ... ... ... спора түзуші органы сирек кездеседі. Қыналардың соредий және изидий арқылы көбеюі эволюция процесінің нәтижесінде ... ... ... Қына ... балдырлар мен саңырауқұлақтардың селбесіп тіршілік етуі ондағы балдырдың құрылысына аз әсер еткен. Сол себепті қынаның ... ... өз ... ... ... ... аз өзгерген. Ал саңырауқұлақтар бұл селбесуде басым болғанымен жаңа ... ... ... сонша, табиғи жағдайда балдырсыз өз беттерінше дұрыс дами алмайды. ... мен ... ... ... ... жиі ... селбесу деп атайды. Бұл қарым-қатынаста екі организм бір-бірімен ... ... ... ... үйлесімді қарым-қатынастың болуы өте күмәнді. Кейбір тәжірибелерге қарағанда, қарапайым ... ... ... ... балдырлардың тіршілігіне зиян келтіретіні, яғни оның клеткасының ішіне қарай өтетін не жанасып жататын гаусториялар түзетіні байқалады. ... ... ... жеңіл паразитизм немесе аллелопаразитизм деп атайды.
Қыналар суды жаңбыр жауғанда және ауадағы судың буын бүкіл денесіне сіңіреді. Ол су ... ... ... және ... ... ... сақталады. Көмір қышқыл газын ауадан алады. Ал басқа органикалық және органикалық емес ... ... су ... барлық денесімен қабылдайды. Қына ауадағы шаңмен де қоректенеді. Қоректену процесінде қабықты немесе қаспақты қынадан, жапырақты, одан бұталы қыналардан ауадағы ... ... арта ... ... - қына үшін тек ... орны ғана ... есептеледі. Барлық қоректік затты қыналар ауадан, ондағы ылғал мен шаң-тозаңнан алады. Қыналар - күй ... ... ол өте баяу ... ... жағдайларда олардың мөлшері бірнеше сантиметрден артпайды, тек кейбір түрлерінің ғана ұзындығы жарты ... ... ... ету ұзақтығы бірнеше ондаған жылдарға созылады. Олар жақсы өскен жылы 1-35 мм дейін өседі. Олай болса ... ... ... ... 10-20 жыл дегенде барып қалпына келеді. Қыналарды төсемікке қатысына ... ... үш ... ... ағашта және жартастарда өсетін деп бөлуге болады. Олар ағаш қабығының оңтүстік жағына қарағанда солтүстік жағында көбірек, таудың етегіне қарағанда ... көп ... ... толық кеуіп қалғанда да тіршілігін сақтауға қабілетті, олар алғашқы жаңбыр жауысымен ісініп, өсе бастайды. Қыналар таза ... ... ... ... ауасы онша таза болмайтын үлкен қаланың маңында өте сирек кездеседі. ... ... ... - басқа ешбір жерде кездеспейтін қына ... ... Оның дәмі ащы және ... ... ... Қына қышқылы гифалардың жоғарғы бетінде дән, таяқша және кристалл түрінде, кейде оның ... ... ... түсі ... ... Қына қышқылы күйдіргіш сілтілермен және бензидинмен қызыл түсті реакция береді. Бұл қышқылдың қыналарда болу ... ... ... ... систематикалық топқа жатқызуға болады. Қышқылдың биологиялық маңызы белгісіз. Олар қорғаныс қызметін атқару ... ... тау ... мекендеп, олардың үгітілуіне себепші болады. Қыналардан шығатын қышқылдар тек ізбес қосындыларын ғана ерітіп қана қоймайды, ... де ... ал одан ... ... ... мен жарықтарға шаң-тозаң жиналады. Мұндай жерлерде алғашында төменгі сатыдағы, одан кейін бара-бара жоғарға сатыдағы өсімдіктер ... ... ... ... ... ... саңырауқұлақтың жемісті денесі алынады. Сонымен қатар кіші топтарға бөлгенде ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне химиялық құрамына негізделе жіктеледі. Құрамындағы саңырауқұлақтарға қарай қыналарды қалталы - Ascolichenes және базидиальды - ... деп екі ... ... ... - ... ... екіншісіне - тропиктік жақтардағы 20 шақты түр жатады.
Қалталы қыналар - Ascolichenes класы ... ... ... ... белгілі қыналардың 90% -тейі жатады. Олардың басты ерекшелігі - ... ... ... ... ... денелері апотеций, перитеций және гастеротеций. Бұл класс эволюциялық дамуы жағынан базидиальды қыналарға қарағанда ерте пайда болған және ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қалталы қыналар класы жеміс денесінің құралымына қарай пиренокарпалар және гименокарпалылар болып екі класс тармағына бөлінеді.
Пиренокарпалы - ... ... ... ... ... тармғына жататын қыналардың жемісті денелері перитецийлі болып келеді. Басым көпшілігі қаспақты, сирек жапырақты, бұталы. Қынаны құрайтын фикобионтке ... ... ... ... ... ... - сары, қоңыр балдырлар жатады. Пиренокарпылар класс тармағына аскогимениальды және асколокулярлы 70 ... ... қына ... Олар жер шарының барлық бөліктеріне таралған Pyrenocarpales қатарынан, 15 тұқымдастан тұрады. Әрбір тұқымдас бір-бірінен сырт пішіні ... ... ... ... ... ... айырылады. Споралары әр түрлі пішінді, түссіз, бір клеткалы бір не ... ... ... болуы арқылы айырылады. Қалталары битуникатты, сирек унитуникатты. Дерматокарпон - Dermatocarpon туысының қабаты ... - ... ... ... ... ... ... жатады. Фикобионты плеврококкус, қалтасы битуникатты, онда 2-8 дейін спорасы болады.
Гимнокарпылар - Cymnocarpeae класс тармағы
Бұл ... ... ... ... кездесетін қабықты, жапырақты, бұталы қыналардың 250-дей туыстасы жатады. жемісті денесі апотеций, сирек - ... ... ... онтогенезінде аскогимениаль типті. Жемісті денесі гимениальды қабат құрайды. Қалтасы унитуникатты. Фикобионттары ... - ... көк ... - ... ... ... Класс тармағы жеміс денесінің құрылымына қарай 4 қатарға бөлінеді. ... - ... ... ... ... ... және ... салалы болып келеді. Көпшілігінің қабаты қабықты, құрылысы ... ... ... ... ... Бұл қатарда сопақ пішінді апотецийден дөңгелек пішіндіге және қабықты қынадан жапырақтыға ауысуы түрлері ... ... ... ... ... ... ... жататын түрлердің көбісі тропик және субтропик аудандарында таралған. Графис - Graphis қабаты ... ... ... ұзын гастеротеций параллель орналасқан сызық пішінді. Түссіз спорасы екі не көп клеткалы. ... - ... ... ... ... ұзынша, тақ пішінді, жемісті денесінің гастеротецийлі және ... ... ... ... ... әр түрлі, қабықты, қарапайым, гомеомерлі және гетеромерлі құрылымды формадан бұталы формаға қарай даму байқалады. ... ... ... - Rochella жатады. Бұл Жерорта теңізі және Атлант мұхитының жағалауында ... одан ... ... ... ... ... ... бояу алады. ... ... - ... ... - ... ... ... сыртқы құрылысы алуан түрлі болып келетін қыналардың басым көпшілігі жатады. Апотецийі дөңгелек табақша пішінді, кейбіреулерінде олар талломның ... еніп ... ... жемістілер қатарында қабықтыдан бұталы түрлеріне ауысу байқалады. Бұл қатарда 29 тұқымдас бар. Олардың ішіндегі ... ... ... көк ... ... ... ... құрайды. Кейінгілерінің кейбіреулерінің апотецийлері - лецидининалы, екінші біреулерінікі - леканориналы. Бұл ... ... ... - Lecidea ... ... ... бар. Бұлардың көпшілігі жартастардың және ағаштың қабықтарында тіршілік етеді. Талломы қабықты (қаспақты) ақшыл, сұр, ... ... ... келеді. Споралары түссіз, бір клеткалы. Леканора - Lecanora туысына 1100-ден астам қабықты қыналар жатады. Азияның және ... ... мен ... ... ... ... шөлейт жерлерінде кездесетін, тамаққа жарайтын, дөңгелек бұдырлы түйір түрінде топыраққа бекінбей бос ... ... ... да ... ... ... осы ... жатады. ... - ... ... ірі, ... сұр не қоңыр түсті. Бұл ашық жерлерде көп тараған қына. ... - Parmelia ... ... түр ... Қабаты жапырақты, бұлар жиі кездесетін қыналар қатарына жатады. P.vagans түрі барлық жерлерде, ... ... ... шөлейт аудандарда көп тараған, топырақта бос жататын жапырақты қына. Бұл қынаны халық медицинасында іш ... ... ... және т.б. ... дәрі ... пайдаланады. ... - Cetraria ... ... ... түрі бар, ... да көпшілігінің қабаты жапырақты болып келеді. Қиыр ... ... және ... ... ... - Cetraria ... маңызы ерекше зор. Бұл бұтақты қыналар қатарына ... ... ... 50%-ға ... ... деп аталатын углевод болады, ол қабықтың құрамына кіреді және ... ... - ... көк ... ... Лихениннің қоректілігі картоптың крахмалына қарағанда аздау, дегенмен оны нанға және әр түрлі суық ... ... ... Бұл ... бұғы ... ... ерекше. Халық мұның тұнбасын бас және іш ауруларына дәрі есебінде пайдаланады. ... - ... ... қорғандарда, ағаштың қабығында сарғыш қызғылттау жапырақты дөңгелек дене түрінде көп тараған. Алекторияның - ... және ... - Usnea ... ... ұзын сұр не қара ... ... түрінде ағаштар қабығының арасынан төмен қарай салбырап тұрады. Эверния - Evernia ... - ... ... ... ... ... қына. Бұл қынаны парфюмерия өндірісінде иіс суын дайындау үшін қолданады. ... ... ... ... төсемікке орталық бөлімі арқылы бекініп жатады. Түсі ақ-сұрдан қара түске дейін өзгереді. ... - Cladonia ... ... ... ... ... Бұл туыстың морфологиялық және практикалық маңызы ерекше. Кладония қынасы екі түрлі ... ... ... ... қабықты, көпшілігінде ұсақ қабыршақты болып тұрады. Кейіннен ол ... ... - тік ... ... өсіп ... ... кейбір бұталы түрлерін немесе ягель (Cladonia rangiferina), деп атайды. Ол қарағайлы ормандарда, сол ... ... көп ... және қыналардың басқа түрлерімен бірге өседі, ол солтүстік бұғыларының негізгі азығы болып табылады. Сақалды қына - Usnea туысына 600 түр ... ... ... ... не ... ағаш қабықтарында бекініп өсіп, сақал сияқты салбырап тұрады. Споралар бір, екі не көп ... ... не ... ... Әр ... 1 - 8 - ге ... споралар түзіледі. Сақалды қынадан медицинада әр түрлі препараттар алады.
Базидиалды қыналар - Basidiolichenes класы
Бұл класқа не бәрі 20 ... ... ... ... өсетін қыналар жатады. Кейінгі уақытта бұлардың кейбіртүрлері қоңыржай, субарктикадан да табылды. Бұл ... ... ... ... мен ... ... фикобионтты болып жасыл және көк - жасыл балдырлар есептеледі. Базидиалды қыналардың ... ... ... ... 1. ... ... бір жыл ғана өмір сүрсе, қалталы қыналарда ондаған ... өмір ... 2. ... ... мен балдырлардың симбиозда ерекше морфологиялық тіршілік формалары құралмайды. Бұл ... сырт ... ... ... ... саңырауқұлақтарға ұқсас және қарапайым келеді. Сондықтан бұларды ... қына деп ... 3. ... ... қыналарға тән арнаулы қына қына қышқылдары түзелмейді. Базидиалды ... ... ... зерттелмеген. Кейінгі кездерде жаңа базидиалды қыналардың табылуы олардың симбиоздық қарым-қатынастарының эволюциялық жағынан қарапайым және жас ... ... ... ... ... шығу тегі - полифилетикалық әр уақытта саңырауқұлақтардың түрлі систематикалық топтарына жататын түрлері әр түрлі балдырлармен жанасуы, ұзақ уақт бойы ... ... ... ... өз ... морфологиялық және физиологиялық қасиеттері бар жаңа организмге айналған және бұлар филогенетикалық дамудың жаңа заңдылықтарымен дамыған. Қыналардың ... ... ... ... және ... ... бағытына қабықтыдан жапырақты, одан бұтақты түрлеріне қарай дамыған. Соған байланысты ауадағы көмір қышқыл газын ассимиляциялайтын ... ... ... ... ... және ... ... қарай көшкендігі байқалады. Соредий, изидий және леканорикалық апотецийлер арқылы көбею - ... ... даму ... ... болған. Қазба қалдықтардан табылған қыналар өте аз. Олардың қалдықтары бор және ... ... ... табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы
Қыналардың табиғаттағы маңызы ерекше, басқа өсімдіктер өсе алмайтын ... ... онда ... ... және басқа төменгі сатдағы өсімдіктермен бірігіп, қарашіріктердің құралуына көмектеседі. Мұндай жерлерге мүктер және басқа жоғарғы сатыдағы өсімдіктер өсе бастайды. Сөйтіп ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды қыналарға солтүстік жақтарда өсетін бұғы мен ... ... - бұғы ... ... ... ... аудандарда қыналарды қой, сиыр малдары да жейді. - Cetraria ... ... көп ... ... ... ... кейбір елдерде, бұл қынаны және басқа қыналарды спирт өндірісіне пайдалануға да мүмкіндік тууы ... ... ... жартастарда өсетін жапырақты умбиликория - Umbilicaria esculenta қынасын тамаққа пайдаланады. Cetraria ... ... canina, Labaria ... ... ... , Parmelia vagans т.б. қыналардың шайын бұрын іш, өкпе, эпилепсия, безгек ауруларына қарсы дәрмек есебінде қолданған. Жалпақ ... ... көп ... Evernia prunastri парфюмерия өндірісінде қолданады. Египетте оны нанға жақсы дәм беру үшін ... ... - Rochella fucoides және ... ... лакмус бояуын алады. Кейбір қыналарды косметика, парфюмерия өндірісінде пайдаланады. Cetraria cucculata қынасында С витамині көп. Evernia ... және ... ... ... эвозин,парамицин, усинимицин антибиотиктерін туберкулез, тері, сыздауық және ... ... ... ... Ал летарияны - Letaria vulpina солтүстік аудандарда қасқырды уландыру үшін пайдаланды. Қыналардың зиянды шақтары шамалы. Тек ... ... ... ... зиян ... насекомдардың жиналуына қолайлы жағдай жасайды. Сондықтан ағаштарда бордосс сұйығын бүріксе, қыналар солып қалады. Кейінгі кездерде қыналардың физиологиясын және олардың ... ... ... жұмыстары кең көлемде жүргізіле бастады. Бұл зерттеулердің нәтижесінде қыналардың ішінде тамақ ретінде, парфюмерияда, бояу және ... ... ... ... ... бар екені анықталды. Қазақстан аумағында кездесетін қыналарды зерттеу жұмыстары ... ... ғана ... Е. И. ... атты еңбегінде біздегі қыналардың саны 485-тей екенін баяндайды, ... бұл сан ... ... Бұл ... әр ... экологиялық жағдайларда кездесіп, түрлі төсеміктерді мекен етеді. Соған байланысты оларды бірнеше экологиялық топтарға бөлуге ... ... ... қыналардың басым көпшілігі тасты төсемікті мекендейтін - ... ... ... ... geographicum, Graphis scripta, Lecidea, Lecanora т.б.). Ал одан ... ... ... ... - ... ... Олардың ішінде қаспақты, қабыршақты, жапырақты және бұталы формалар сандары жағынан біркелкі. Топырақ бетінде кездесетін қыналар күн түсіп тұратын ашық жерлерге ... ... ... ... ... десе де ... ... қыналар ылғалды жақсы көреді. Топырақ бетінде жиі ... ... Parmelia vagans, ... ... Cladonia ... т.б. ... ... далалы жерлерде көбінесе қаспақты формалар тараған. Эпилитті қыналардың ішінде әкті жерлерде өсетін кальцефилді формалар да кездеседі. Ағаштарда, оның бұтақтарында, бұталарда ... ... ... ... қабыршақты, жапырақты, бұталы формалы болып келеді. Мүктерді мекен ететін бриофильді ... да аз ... ... ... да біраз қыналар тіршілік етеді. Қыналардың тіршілік мерзімі әр ... ... және ... ... ... ... 50100 жылға тіршілік етсе, кейбір қаспақты қыналар 4000 жылдай өмір ... ... ... ... анықтайтын индикатор болып есептеледі. Әсіресе ауа лас болған жағдайдабұталы, одан кейін жапырақты қыналар жойылып ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Белдемше тігу технологиясы6 бет
Төменгi сатыдығы өсiмдiктер16 бет
Қыналар15 бет
Қыналардың көбеюі. Қазақстанда таралуы, экологиясы28 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
HTML тэгтер тобы6 бет
Windows server атты операциялық жүйелер тобы17 бет
«Білім беру» функционалдық тобының шығындары6 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы5 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь